«درباره الی...» فیلمی بسیار کلیشه‌ای است!

دنیا خمامی آقای رحمانی نام شما را کمتر در سینمای ایران شنیده‌بودیم. چطور کارگردان شدید و چطور به «دل‌خون» رسیدید؟ سابقه کارگردانی من برمی‌گردد به دوران نوجوانی، زمانی که فیلم سوپر8 کوتاه کار می‌کردم. آن موقع دغدغه کارگردانی نداشتم و فقط برای وقت گذرانی این کار را می‌کردم اما کم‌کم علاقه‌ام نسبت به کارگردانی زیادتر شد و به جایگاهی رسیدم که هم در این زمینه مطالعاتم را زیادتر کردم و هم شروع کردم به ساختن فیلم‌های کوتاه که مورد توجه جشنواره‌های داخلی و خارجی هم قرار گرفت. این همان مسیری بود که مرا به «دل‌خون» رساند که دومین ساخته بلند من است. ایده «دل‌خون» چطور به ذهنتان رسید؟ چندسال پیش که ماجرای مربوط به «بیجه» همه جا پر شده بود، برای من جذاب بود و این موضوع در ذهن من تداعی شد که آیا قصاص و اعدام، می‌تواند یک مجازات پیشگیرانه برای بقیه باشد یا نه؟ هرچه بیشتر فکر کردم فهمیدم کسانی که اعدام می‌شوند خیلی جوان هستند و وقتی خداوند این بدن را امانت به ما داده کاش بتوانیم از تلف شدن اینگونه آدم‌ها جلوگیری کنیم، در غیر این صورت آن دنیا چه جوابی خواهیم داشت. من سعی کردم تحقیقاتم را در این زمینه بیشتر کنم و این موضوع مورد توجه حوزه هنری هم قرار گرفت و این موضوع جدی شد. من مجبور بودم اطلاعات فقهی، قانونی و قضایی‌ام را در این زمینه بیشتر کنم تا بتوانم یک داستان ملودرام و تراژیک بسازم و به اتفاق دوست عزیزم آقای ایران مهر فیلمنامه را تا مرحله پایانی 3 بار باز نویسی کردیم. بحث «اهدای عضو» بیشتر دغدغه شما بود یا «اعدام»؟ برای من سوال بزرگی بود که آیا می‌شود یک قاتل چنین درخواستی داشته باشد؟ آیا دیگران می‌توانند خودشان را جای قاتل قرار دهند؟ یا اگر چنین وضعیتی برای خود ما پیش بیاید، چکار می‌توانیم بکنیم؟ از هر منظری که به این داستان نگاه کنیم، درباره این موضوع، چالشی پیش می‌آید. در عین اینکه موضوع اهدای عضو هم یک موضوع انسان دوستانه است که این اواخر کم کم دارد تبدیل به یک سنت می‌شود. یعنی شما در فیلم‌تان درصدد دفاع از قاتل بر آمدید؟ اتفاقا من هیچ موضع گیری‌ای در این زمینه نمی‌کنم، من یک تضاد را نشان دادم که هیچ کس فکر نکند این آدم مثبت است یا منفی. سکانس‌هایی در فیلم وجود دارد که بیننده نسبت به قاتل احساس ترحم هم می‌کند اما در مقابل سکانس‌هایی هم هست که مخاطب از او متنفر می‌شود. سیستم قضایی چقدر در زمینه تحقیقات به شما کمک کرد؟ مسؤولان قضایی به ما کمک کردند اطلاعاتمان در این زمینه بیشتر شود، حتی یک کتابخانه بسیار بزرگ برای تحقیق در اختیار ما قرار دادند. معاون محترم قضایی موجباتی فراهم آورد که ما بتوانیم با قاضی‌های بزرگ دیدار کنیم و از آنها کسب اطلاع کنیم. همچنین به ما اجازه دادند در بعضی از جلسات بازجویی آقای شاملو که یکی از معروف‌ترین بازپرس هستند، حضور داشته باشیم. در آنجا موضوعات متعددی یافتم که خیلی به پیشبرد داستان کمک کرد، ضمن اینکه کانون وکلا هم خیلی به ما کمک کردند. در سینمای ایران نمونه آثار مرتبط با موضوعات قضایی کمتر ساخته می‌شود، چه شد که شما به عنوان یک کارگردان تازه کار، سراغ این سوژه رفتید؟ من در این زمینه خیلی حمایت شدم چون موضوعی که انتخاب کرده بودم خیلی جسارت آمیز بود. بعد از اکران فیلم بازخوردی درباره اهدای عضو از طرف صاحبنظران دراین زمینه داشتید؟ بله، اتفاقا تماس‌هایی داشتند و از اینکه من به این موضوع پرداختم تشکر کردند. انتخاب حامد بهداد نظر شما بود یا آقای ایران مهر؟ با توجه به بضاعتی که در ابتدا داشتیم، هیچ کدام از ما اصلاً درباره ترکیب بازیگران اینگونه فکر نکرده بودیم و دوست داشتیم یک قاتل این نقش را بازی کند، اما آقای اطیابی از نظر مالی بشدت کمک کردند تا به این ترکیب رسیدیم. اما درباره الناز شاکردوست، فکر می‌کنم زیاد با این نقش سنخیتی نداشت، چراکه هم برای ایفای نقش یک وکیل کم سن و سال است و هم کاراکترهایی که قبلا بازی کردند، نمی‌گذارد این چهره برای مخاطب ملموس باشد. به نظر من بازی خانم شاکردوست بسیار ظریف و خوب است و فکر می‌کنم این موضوعی که می‌گویید یک امر کاملا سلیقه‌ای است. مقابل یک بازیگر جوان (حامد بهداد) می‌خواستم یک بازیگر جوان داشته باشم که با وجود جوانی کمی شیطنت هم داشته باشد، با توجه به این نکات تست گریم ایشان خیلی خوب جواب داد. این کاراکتر از یک طرف دوست دارد به خانواده‌اش برسد و از طرفی نمی‌خواهد به شغلش بی‌توجه باشد. درباره انتخاب بازیگر نقش خواهر مقتول و نامزدش چطور؛ با توجه به اینکه سن این 2 نفر اصلا به هم نمی‌خورد. درباره شخصیت نسرین نیاز داشتم شخصی در سن بلوغ باشد تا تصمیمات احساسی تری بگیرد، برای این نقش خیلی‌ها پیشنهاد دادند که یک بازیگر معروف‌تر و چهره انتخاب کنم. در مقابل برای نقش نامزد هم باید فردی انتخاب می‌‌شد که هم موزیسین باشد و هم سنش به او بخورد. بر همین اساس ما تصمیم گرفتیم یک خواننده را انتخاب کنیم و به معراج محمدی رسیدیم. اما بازهم معتقدم سن این 2 کاراکتر به هم نمی‌خورد. اتفاقا این تفاوت سنی اصلا در فیلم احساس نمی‌شود.گریم نامزد هم سن او را خیلی کم کرده بود، البته من این را باید بگویم که موضوع نسرین و نامزدش به عنوان یک داستانک است و زیاد روی آن زوم نمی‌شود. بگذریم؛ چرا صدای حامد بهداد شبیه دوبلور مارلون براندوست؟ چه تعمدی برای عوض کردن صدای او داشتید؟ نخستین چیزی که بین من و حامد بهداد پیش آمد بحث صدا و فن بیان این کاراکتر بود، من نگران بودم که در میکس صدای این بازیگر محوری با بقیه تفاوتی وجود نداشته باشد اما حامد بهداد برای رسیدن به صدای این کاراکتر 2 هفته وقت گذاشت و در نهایت با صدابردار اینگونه به توافق رسیدند اما چیزی که برای من مهم بود تداوم حس او تا پایان فیلم بود. در عین حال فکر می‌کنم این نوع گویش و فن بیان به شخصیت‌پردازی داستان کمک کرد. چه اصراری بود که صدای او عوض شود؟ به این خاطرکه این شخصیت یک نوع درونگرایی دارد و صدایی مناسب با آن باید برایش در نظر گرفته می‌شد. اما گاهی این صدا عوض می‌شود... این تداوم حس برای من خیلی مهم بود و فکر می‌کنم حامد تاآنجا که در توان داشت این کار را کرد. قبل از اکران فیلم حامد بهداد گفته بود که مخاطبان برای دیدن الناز شاکردوست و پوریا پورسرخ به سینما می‌آیند اما برای من در سینما می‌مانند، من فکر می‌کنم این اتفاق افتاده است و اگر حامد بهداد از فیلم حذف شود خیلی از عیارش کم می‌شود. این یک عقیده است. یک فیلم وابسته به یک شخص نیست و همه برای آن تلاش می‌کنند. برای من مهم مخاطب است. خیلی‌ها قبل از انتخاب بهداد به من می‌گفتند برای این نقش از یک نابازیگر استفاده کن تا در جشنواره‌های خارجی بیشتردیده شود، اما من این کار را نکردم چون این نقش نقشی بسیار سخت بود و نیاز به یک بازیگر کار بلد داشت. که حامد بهداد بخوبی از پس آن برآمد. به هر صورت 50درصد هر کاری بر عهده بازیگر است... اما خیلی از دوستان منتقد به من گفتند که شاید اگر یک فرد دیگری این نقش را بازی می‌کرد کار خیلی بهتری از آب درمی‌آمد، چون بازی بهداد خیلی غلو‌آمیز بوده، اما به نظر خود من انصافا همه آنها خوب بازی کردند. به نظر خودتان چقدر از غلو و اغراق در بازی بهداد گردن شما بوده؟ من هرآنچه که از بازیگرانم خواستم انجام دادند، حتی نابازیگرانی که در زندان بودند هم بسیار طبیعی بازی کردند... اما آقای رحمانی، من درباره کیفیت بازی حامد بهداد پرسیدم! می‌خواهم بدانم با توجه به انتقاد دوستانتان از او راضی بودید؟ بله. چرا بازی‌ها یکسان نیست، انگار هر کسی برای خودش بازی می‌کند و در یک فیلم همه با هم نیستند؟ این موضوع برمی‌گردد به فیلمنامه، چون در آنجا هم همه‌چیز درباره تضاد است و این یک موضوع تعمدی است. تمام کاراکتر‌های من حتی با خودشان هم تضاد دارند و ما می‌خواستیم بیننده این تضاد را به وضوح ببیند. در فیلم من هیچ‌چیز قطعیت ندارد. آیا همین عدم قطعیت باعث شد که ما پایان فیلم یعنی دار زدن عماد را نبینیم و فیلم با پایان باز تمام ‌شود؟ نه، چون ما نخواستیم صحنه اعدام را نشان دهیم، شاید شما اینچنین فکر کردید. چرا بیننده به جای اینکه قاتل را سنگدل و پست تصور کند دلش برایش می‌سوزد و نمی‌خواهد که او اعدام شود، این یک اشکال شخصیت‌پردازی است؟ نه، ما می‌خواستیم که مخاطب بداند عماد از ته دل زنش را به قتل نرسانده و شرایطش حاصل موقعیت است و عجولانه چنین تصمیمی گرفته است. فیلم من درباره انتخاب است. اینکه آدم‌ها در مواجهه با دوراهی‌ها چطور تصمیم‌گیری می‌کنند و این دوراهی برای تمام کاراکتر‌ها پیش آمده است. وکیل نمی‌داند بین زندگی و کار کدام را انتخاب کند، نسرین نمی‌داند قلب عماد را بپذیرد یا نه، پدر نمی‌داند ببخشد یا نه؟ با قرار دادن مداوم عماد و وکیلش در برابر هم، آیا می‌خواستید نشان دهید که خیانت می‌تواند بالعکس و در رابطه وکیل با همسرش هم رخ دهد؟ نه، ‌این یک‌جور بحث اعتماد است. اینکه عماد به یک زن اعتماد می‌کند، همان زنی که در ابتدای فیلم به او توجهی نکرده و در مقابل حرف‌های او فقط می‌گوید: «سیگار دارید؟» دلم می خواهد بپرسم چطور به این پایان‌بندی رسیدید؟ من 3 پایان مدنظرم بود چون می‌ترسیدم بیننده با پایان تلخ ارتباط برقرار نکند. به همین خاطر ما اول یک پایان خوش داشتیم. اینکه مثلا عماد بخشیده شود و حتی یک‌بار معنایی با به دنیا آمدن فرزند وکیل و همسرش به وجود بیاید، اما آن تأثیرگذاری که مدنظر من بود با این پایان ایجاد نمی‌شد. اما شما با این پایان حتی حرف و ایده خودتان که اهدای عضو قبل از اعدام بود را تأیید نکردید؟ چون قانون نمی‌پذیرفت و تصویب شدن این قانون نیازمند گذشتن چند سال بود و این‌طوری هم ما به هدفمان نمی‌رسیدیم. به نظر شما که فیلمنامه‌نویس کار هستید زن عماد به او خیانت کرده بود؟ این اصلا مهم نیست. فارغ از اهمیت آن به عنوان یک سؤال حاشیه‌ای پرسیدم... خیلی چیز‌ها در این دنیا به خاطر شک و سوء‌تفاهم است و پایه و اساس ندارد، مهم این است که این طرز فکر غلط موجب رخ دادن یک قتل شده است... ببینید آقای رحمانی! خالق هر شخصیتی می‌داند که گذشته و آینده شخصیت‌هایش چیست هرچند که شاید مخاطبش نداند، حالا من به‌عنوان یک مخاطب می‌خواهم بدانم شما در گذشته زن عماد خیانتی دیدید؟ این موضوع قبلا کار شده است. اگر می‌خواستم از خیانت کردن یا نکردن زن عماد بگویم به یک داستان کلیشه‌ای می‌رسیدم. به‌عنوان حرف آخر هر چه می‌خواهید بگویید. در‌ آخر دوست دارم گله‌ای از یکی از روزنامه‌ها بکنم. در روزنامه اعتماد هفته گذشته از من مصاحبه‌ای چاپ شد که یک ستون آن را حذف کرده بودند. آن خبرنگار در لابه‌لای کلماتش خیلی از کلمه «کلیشه» استفاده می‌کرد که برای من جالب شد از او بپرسم به نظر او کلیشه یعنی چه؟ او در پاسخ گفت: اگر آن دیالوگ‌هایی که بین عوام خیلی رایج است در فیلمی استفاده نشود آن فیلم می‌شود «ضدکلیشه» و من از او خواستم که یک فیلم ضدکلیشه مثال بزند، گفت:«درباره الی...». من در مقابل به او گفتم این تعریف شما خیلی احمقانه است چون فیلم «درباره الی...» خیلی کلیشه‌ای است، در آن از دیالوگ‌های عامیانه خیلی استفاده شده است مثل همان صحنه‌ای که پدر به پسرش می‌گوید: «صاف بنشین چرا اینقدر قر می‌دی؟» و مثال‌های دیگری برای ایشان زدم؛ البته این را هم اضافه کنم که فیلم آقای فرهادی بسیار موفق و خوب بود. در نهایت تمام این حرف‌ها را سانسور کردند و چاپ نشد. ولی من به او ثابت کردم که تعریفی از کلیشه نمی‌داند. حتی این را هم بگویم که ایشان با یک برخورد بد ابتدای مصاحبه مرا متهم کردند که چون روزنامه‌ اعتماد را نمی‌شناسم نباید فیلم بسازم. مگر هر فیلمسازی باید روزنامه اعتماد بخواند؛ من تعجب می‌کنم! لازم است بگویم که در روز خبرنگار یک ستون از حرف‌های من قیچی شد و این کار بسیار زشتی بود.