داود ملکی: رئالیسم یا همان واقع‌‌گرایی، همانطور که از عنوان آن پیداست سبکی است که در آن هنرمند دست به خلق آثاری می‌زند که بیانگر واقعیات نظام اجتماعی حاکم، روابط اجتماعی و فردی، تضادها و تعارضاتی است که در بین جوامع انسانی رخ می‌دهد. آنچه از تاریخچه این سبک به دست می‌آید، در ابتدا حرکتی بر ضد جریان «هنر برای هنر» یا پاراناسیسم بود که خواسته یا ناخواسته توانست رمانتیسم را نیز عقب رانده و کم‌کم جای خود را باز کند. جالب اینجاست که بدانیم این نبرد بین ایدئولوژی‌ها ابتدا در ادبیات روی نداد، بلکه صحنه رخداد آن در هنر نقاشی بود و نخستین سکاندار این ناوگان گوستاو کوربه (1819-1817) به حساب می‌آید.
و اما در ادبیات جهان اونوره دوبالزاك فرانسوی (1850-1799) نویسنده «کمدی انسانی» در سال 1840 نخستین پایه‌های رئالیسم را پی‌ریزی کرد و همچنین شانفلوری در سال 1843 با نوشتن «مانیفیست رئالیسم» و نام بردن از کلمه «رئالیسم» به خیالات بی‌پایان نویسندگانی چون اوژن سو وآلکساندر‌دوما تاخت. همانطور که گفته شد رئالیسم مکتبی است عینی و غیرشخصی و نویسنده در این سبک هنگام به وجود آوردن اثر بیشتر تماشاگر است و غالبا احساسات خود را در جریان داستان ظاهر نمی‌سازد، نویسنده از تظاهر به حضور خود در اثر از واگویه‌های درونی خود پرهیز کرده و هرگز دوست ندارد جای پایی در درون اثر گذاشته یا صدایی از فریادش به گوش برسد.
رئالیسم در جهان روز به روز گسترده شد، در این بین روسیه نیز از این هجمه در امان نماند و این سبک بزودی در ادبیات آن زمان روسیه رسوخ کرد. در سال 1852 بروز آثاری چون «سرگذشت‌های یک شکارچی» اثر تورگنيف و «کودک» اثر لئون تولستوی سایه گسترانیدن رئالیسم بر آسمان ادبیات روسیه را رسما اعلام کرد و هنر مردمی بودن و مردمی و عامی دیدن جای هنر خالص و افکار رمانتیک نویسندگانی چون پوشکین را گرفت. نکته بسیار مهمی که در رئالیسم روسی به چشم می‌خورد و آن را از نوع دیدگاه‌های کشورهای دیگر متمایز می‌سازد این است که غالب نویسندگان این دوره تحلیل کثیف‌ترین و دردآورترین جنبه‌های زندگی را بر موضوعات دیگر ترجیح می‌دهند.
رئالیسم در روسیه به 3 دوره تقسیم می‌شود:
1- رئالیسم نخستین که دوره عظمت ادبیات روسیه نیز شمرده می‌شود که از نویسندگان آن دوره می‌توان گوگول (1852-1809)، تورگنیف (1883-1818) و ... را نام برد.
2- رئالیسم انتقادی که در این مرحله قهرمانان داستان‌ها غالبا از مردم همدوره خود کمی جلوتر پیش می‌روند و نگاه نقادانه به پشت سر داشته و سعی در بسامان کردن اوضاع اجتماعی دارند. ماکسیم گورکی (1936-1868) از نویسندگان این دوره است.
3- رئالسیم سوسیالیستی که از سال 1921 تقریبا و با فراهم شدن زمینه انقلاب سرخ همه ادبیات روسیه را به شرح داستان‌های انقلاب سوق داد که گلادکوف (1883) و پیلنیاک (1894) را می‌توان از شهیران آن دوره رئالیسم روسیه نام برد.
اما در این میان نمی‌توان نقش اثرگذار و بسیار پررنگ استاد داستان‌های کوتاه روسیه یعنی «آنتوان پاولویچ چخوف» را در نظر نگرفت.
چخوف در سال 1860 در تاگانروک به دنیا آمد. در نوجوانی و جوانی تحصیلاتش را در پزشکی ادامه داد و در سال 1880 نخستین نوشته خود را تالیف کرد.
آنچه از بیوگرافی وی برمی‌آید این است که او در زمانی در جامعه روسیه رشد یافت که رئالیسم در تمام سرزمین‌ها ریشه دوانده بود و بویژه در روسیه توانسته بود قدرت‌نمایی کند.
در همان احوال او نیز ایده رئالیسم را پذیرفته و تمام آثارش نیز با همین سبک نگاشته شده است. چخوف درباره رئالیسم روسیه می‌گوید: «واقعیت زندگی انسان‌هایی است که جز خوردن، نوشیدن، خوابیدن و مردن کار دیگری نمی‌کنند».
با بررسی آثار چخوف چون «هنگام سحر» (مجموعه داستان)، نمایشنامه «ایوانف»، «فراریان ساخالین»، نمایشنامه «سه خواهر»، «باغ آلبالو» و ... قطعا می‌توان اذعان داشت که چخوف در نشان دادن جزئیات زندگی افراد و رویدادهای اجتماعی قدرت فوق‌العاده‌ای داشته و ریزبینی‌های وی در نشان دادن تضادها و تناقضات باعث وجه تمایز کارهای وی با دیگر نویسندگان روسیه است.
به تصویر کشیدن حماقت‌ها در داستانی چون بی‌عرضه و نقل از دفتر خاطرات یک دوشیزه، تعصبات در داستان‌هایی چون گناهکار شهر تولد و دیگر روابط اجتماعی از جمله هنرهای این نویسنده روسی است. جامعه ادبیات روسیه، چخوف را جزو رئالیست‌های نخستین روسیه به حساب آورده و به حقیقت وی را جادوگر خلق داستان‌های کوتاه معرفی می‌کند.
لطیفه‌گویی و نوعی نگاه طنز تلخ به اجتماع پیرامون در زبان نقد، تصویر دقیق و تیزبینانه‌ای که به خواننده ارائه می‌دهد از دیگر خصیصه‌های این نویسنده است که در واقع برعکس بسیاری از نویسندگان امروزی که به اشتباه هنر را پیچیده بیان کردن مسائل ساده می‌دانند، مسائل پیچیده اجتماع خویش را به سادگی بیان می‌دارد، به طوری که خواننده پس از اتمام داستان راضی از خواندن اینگونه داستان‌ها ذهنش را درگیر موضوعات اتفاق افتاده در داستان می‌کند. اما نکته بسیار مهم دیگر آنکه چخوف با این دیدگاه بسیار به رعایت دیگر عناصر ساختاری و فنی داستان‌نویسی مقید است. وجود پیرنگ‌های قوی، انسجام موضوعی و ساختاری مناسب، ریزبینی و جزیی‌نگری‌های استادانه و حتی این نکته که یک نمایشنامه یا یک داستان کوتاه نباید از نظر شخصیت‌ها، شلوغ ترسیم شوند نیز برایش بسیار مهم است تا جایی که درباره همین موضوع آخر در یکی از نامه‌هایی که به «الگاکنیپر» که بعدها با او ازدواج می‌کند، می‌نویسد: «خیلی امکان دارد آن را (نمایشنامه) نیمه‌کاره بگذاریم و به مسکو بیاییم، قهرمانان نمایشنامه خیلی زیادند. شلوغ است، می‌ترسم گیج‌کننده یا رنگ‌پریده از آب درآید».
با این همه چخوف در طول عمر کوتاهش بر اساس آنچه از مستندات وی بر جای مانده پزشکی مهربان بود و بیشتر وقتش در راه توسعه ادبیات مردم‌‌دوستانه و بهتر آن انسان‌دوستانه گذشت. وی در سال 1904 به دلیل ابتلا به بیماری سل درگذشت.
ماکسیم گورکی درباره چخوف می‌گوید: «انسان وقتی داستان‌های چخوف را می‌خواند خود را در یک روز نمناک اواخر پاییز احساس می‌کند. هوا صاف و شفاف است. در آثار چخوف صفی از مردان و زنان از برابر ما می‌گذرند. آنها بنده عشقشان، حماقتشان و بنده بیکارگی و غلام طمع خودشان هستند.
پیشاپیش این مردم محزون و تیره‌دل ناامید، انسان تیزبین، بزرگ و دانشمندی قرار گرفته. او به تمام ساکنان درمانده و افسرده کشورش نظر می‌اندازد با تبسمی محزون، با آهنگی ملایم و سرزنشي عمیق، با دردي در دل و انعکاسی از آن درد بر چهره، با صدایی صمیمی و زیبا به آنها می‌گوید، دوستان من بد زندگی می‌کنید، اینگونه زیستن شرم‌آور است». چخوف، پزشک رئالیسم
دوستان من! بد زندگی می‌کنید
داود ملکی: رئالیسم یا همان واقع‌‌گرایی، همانطور که از عنوان آن پیداست سبکی است که در آن هنرمند دست به خلق آثاری می‌زند که بیانگر واقعیات نظام اجتماعی حاکم، روابط اجتماعی و فردی، تضادها و تعارضاتی است که در بین جوامع انسانی رخ می‌دهد. آنچه از تاریخچه این سبک به دست می‌آید، در ابتدا حرکتی بر ضد جریان «هنر برای هنر» یا پاراناسیسم بود که خواسته یا ناخواسته توانست رمانتیسم را نیز عقب رانده و کم‌کم جای خود را باز کند. جالب اینجاست که بدانیم این نبرد بین ایدئولوژی‌ها ابتدا در ادبیات روی نداد، بلکه صحنه رخداد آن در هنر نقاشی بود و نخستین سکاندار این ناوگان گوستاو کوربه (1819-1817) به حساب می‌آید.
و اما در ادبیات جهان اونوره دوبالزاك فرانسوی (1850-1799) نویسنده «کمدی انسانی» در سال 1840 نخستین پایه‌های رئالیسم را پی‌ریزی کرد و همچنین شانفلوری در سال 1843 با نوشتن «مانیفیست رئالیسم» و نام بردن از کلمه «رئالیسم» به خیالات بی‌پایان نویسندگانی چون اوژن سو وآلکساندر‌دوما تاخت. همانطور که گفته شد رئالیسم مکتبی است عینی و غیرشخصی و نویسنده در این سبک هنگام به وجود آوردن اثر بیشتر تماشاگر است و غالبا احساسات خود را در جریان داستان ظاهر نمی‌سازد، نویسنده از تظاهر به حضور خود در اثر از واگویه‌های درونی خود پرهیز کرده و هرگز دوست ندارد جای پایی در درون اثر گذاشته یا صدایی از فریادش به گوش برسد.
رئالیسم در جهان روز به روز گسترده شد، در این بین روسیه نیز از این هجمه در امان نماند و این سبک بزودی در ادبیات آن زمان روسیه رسوخ کرد. در سال 1852 بروز آثاری چون «سرگذشت‌های یک شکارچی» اثر تورگنيف و «کودک» اثر لئون تولستوی سایه گسترانیدن رئالیسم بر آسمان ادبیات روسیه را رسما اعلام کرد و هنر مردمی بودن و مردمی و عامی دیدن جای هنر خالص و افکار رمانتیک نویسندگانی چون پوشکین را گرفت. نکته بسیار مهمی که در رئالیسم روسی به چشم می‌خورد و آن را از نوع دیدگاه‌های کشورهای دیگر متمایز می‌سازد این است که غالب نویسندگان این دوره تحلیل کثیف‌ترین و دردآورترین جنبه‌های زندگی را بر موضوعات دیگر ترجیح می‌دهند.
رئالیسم در روسیه به 3 دوره تقسیم می‌شود:
1- رئالیسم نخستین که دوره عظمت ادبیات روسیه نیز شمرده می‌شود که از نویسندگان آن دوره می‌توان گوگول (1852-1809)، تورگنیف (1883-1818) و ... را نام برد.
2- رئالیسم انتقادی که در این مرحله قهرمانان داستان‌ها غالبا از مردم همدوره خود کمی جلوتر پیش می‌روند و نگاه نقادانه به پشت سر داشته و سعی در بسامان کردن اوضاع اجتماعی دارند. ماکسیم گورکی (1936-1868) از نویسندگان این دوره است.
3- رئالسیم سوسیالیستی که از سال 1921 تقریبا و با فراهم شدن زمینه انقلاب سرخ همه ادبیات روسیه را به شرح داستان‌های انقلاب سوق داد که گلادکوف (1883) و پیلنیاک (1894) را می‌توان از شهیران آن دوره رئالیسم روسیه نام برد.
اما در این میان نمی‌توان نقش اثرگذار و بسیار پررنگ استاد داستان‌های کوتاه روسیه یعنی «آنتوان پاولویچ چخوف» را در نظر نگرفت.
چخوف در سال 1860 در تاگانروک به دنیا آمد. در نوجوانی و جوانی تحصیلاتش را در پزشکی ادامه داد و در سال 1880 نخستین نوشته خود را تالیف کرد.
آنچه از بیوگرافی وی برمی‌آید این است که او در زمانی در جامعه روسیه رشد یافت که رئالیسم در تمام سرزمین‌ها ریشه دوانده بود و بویژه در روسیه توانسته بود قدرت‌نمایی کند.
در همان احوال او نیز ایده رئالیسم را پذیرفته و تمام آثارش نیز با همین سبک نگاشته شده است. چخوف درباره رئالیسم روسیه می‌گوید: «واقعیت زندگی انسان‌هایی است که جز خوردن، نوشیدن، خوابیدن و مردن کار دیگری نمی‌کنند».
با بررسی آثار چخوف چون «هنگام سحر» (مجموعه داستان)، نمایشنامه «ایوانف»، «فراریان ساخالین»، نمایشنامه «سه خواهر»، «باغ آلبالو» و ... قطعا می‌توان اذعان داشت که چخوف در نشان دادن جزئیات زندگی افراد و رویدادهای اجتماعی قدرت فوق‌العاده‌ای داشته و ریزبینی‌های وی در نشان دادن تضادها و تناقضات باعث وجه تمایز کارهای وی با دیگر نویسندگان روسیه است.
به تصویر کشیدن حماقت‌ها در داستانی چون بی‌عرضه و نقل از دفتر خاطرات یک دوشیزه، تعصبات در داستان‌هایی چون گناهکار شهر تولد و دیگر روابط اجتماعی از جمله هنرهای این نویسنده روسی است. جامعه ادبیات روسیه، چخوف را جزو رئالیست‌های نخستین روسیه به حساب آورده و به حقیقت وی را جادوگر خلق داستان‌های کوتاه معرفی می‌کند.
لطیفه‌گویی و نوعی نگاه طنز تلخ به اجتماع پیرامون در زبان نقد، تصویر دقیق و تیزبینانه‌ای که به خواننده ارائه می‌دهد از دیگر خصیصه‌های این نویسنده است که در واقع برعکس بسیاری از نویسندگان امروزی که به اشتباه هنر را پیچیده بیان کردن مسائل ساده می‌دانند، مسائل پیچیده اجتماع خویش را به سادگی بیان می‌دارد، به طوری که خواننده پس از اتمام داستان راضی از خواندن اینگونه داستان‌ها ذهنش را درگیر موضوعات اتفاق افتاده در داستان می‌کند. اما نکته بسیار مهم دیگر آنکه چخوف با این دیدگاه بسیار به رعایت دیگر عناصر ساختاری و فنی داستان‌نویسی مقید است. وجود پیرنگ‌های قوی، انسجام موضوعی و ساختاری مناسب، ریزبینی و جزیی‌نگری‌های استادانه و حتی این نکته که یک نمایشنامه یا یک داستان کوتاه نباید از نظر شخصیت‌ها، شلوغ ترسیم شوند نیز برایش بسیار مهم است تا جایی که درباره همین موضوع آخر در یکی از نامه‌هایی که به «الگاکنیپر» که بعدها با او ازدواج می‌کند، می‌نویسد: «خیلی امکان دارد آن را (نمایشنامه) نیمه‌کاره بگذاریم و به مسکو بیاییم، قهرمانان نمایشنامه خیلی زیادند. شلوغ است، می‌ترسم گیج‌کننده یا رنگ‌پریده از آب درآید».
با این همه چخوف در طول عمر کوتاهش بر اساس آنچه از مستندات وی بر جای مانده پزشکی مهربان بود و بیشتر وقتش در راه توسعه ادبیات مردم‌‌دوستانه و بهتر آن انسان‌دوستانه گذشت. وی در سال 1904 به دلیل ابتلا به بیماری سل درگذشت.
ماکسیم گورکی درباره چخوف می‌گوید: «انسان وقتی داستان‌های چخوف را می‌خواند خود را در یک روز نمناک اواخر پاییز احساس می‌کند. هوا صاف و شفاف است. در آثار چخوف صفی از مردان و زنان از برابر ما می‌گذرند. آنها بنده عشقشان، حماقتشان و بنده بیکارگی و غلام طمع خودشان هستند.
پیشاپیش این مردم محزون و تیره‌دل ناامید، انسان تیزبین، بزرگ و دانشمندی قرار گرفته. او به تمام ساکنان درمانده و افسرده کشورش نظر می‌اندازد با تبسمی محزون، با آهنگی ملایم و سرزنشي عمیق، با دردي در دل و انعکاسی از آن درد بر چهره، با صدایی صمیمی و زیبا به آنها می‌گوید، دوستان من بد زندگی می‌کنید، اینگونه زیستن شرم‌آور است». ارسال نظر
پربیننده