احمد کاظم‌زاده: این روزها چند عامل موجب شده بازگشت سوریه به اتحادیه عرب در کانون رایزنی‌های اعضای این اتحادیه قرار گیرد؛ نخست در پیش بودن نشست سران اقتصادی و اجتماعی اتحادیه عرب که قرار است اواخر ماه ژانویه در بیروت، پایتخت لبنان برگزار شود، دوم نشست سالانه اتحادیه عرب که قرار است ماه مارس در تونس برگزار شود و سوم شکست کامل پروژه براندازی در سوریه و ابراز تمایل برخی اعضای اصلی این پروژه و در راس آن عربستان برای عادی‌سازی روابط خود با سوریه. درباره نشست بیروت چند مسأله وجود دارد که به نوعی با بحث‌های مربوط به بازگشت سوریه نیز ارتباط پیدا کرده است؛ نخست اینکه تشکیل دولت جدید این کشور به‌رغم گذشت حدود 8 ماه از برگزاری انتخابات پارلمانی در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. امتناع جریان المستقبل به رهبری سعد حریری از اعطای یک پست وزارتی از سهمیه این جناح به نمایندگان سنی مستقل و هوادار مقاومت یا افزایش تعدادی اعضای کابینه به 32 نفر که زمینه را برای حل بن‌بست پیش‌آمده برطرف کند، از جمله عوامل تطویل تشکیل کابینه و دولت جدید در این کشور بوده است. در حال حاضر برخی مقامات از جمله نبیه بری، میزبانی نشست سران عرب را در نبود دولت جدید غیرعملی می‌دانند اما برخی دیگر مانند میشل عون، رئیس‌جمهوری بر این اعتقادند که دولت قبلی همچنان به وظایف خود ادامه می‌دهد و لذا مشکلی درباره میزبانی نشست سران عرب نیست. دوم اینکه افرادی مثل سعد حریری، نخست‌وزیر یا سمیر جعجع، رئیس قوات لبنان که کرسی‌های خود را در پارلمان جدید افزایش داده، از مدافعان و حامیان براندازی دولت بشار اسد بودند، لذا نمی‌توانند براحتی با بازگشت سوریه به اتحادیه عرب و بویژه شرکت بشار اسد در نشست بیروت کنار بیایند. درباره نشست سالانه سران اتحادیه عرب در تونس نیز همان بحث‌های کلی مربوط به بازگشت سوریه به این اتحادیه که بر نشست بیروت سایه افکنده تا حدودی مطرح است اما این نشست از یک جهت می‌تواند در مهار واگرایی‌های جاری در این اتحادیه موثر باشد؛ در حال حاضر یکی از شکاف‌های جاری دراتحادیه عرب نحوه برخورد با جنبش‌های اخوان‌المسلمین است که برخی کشورها مانند قطر در مسیر همراهی با این جنبش‌ها و برخی دیگر مانند مصر، امارات و عربستان در مسیر سرکوب این جنبش‌ها قرار دارند و در این میان تونس از جمله کشورهایی است که تا حدودی نقش متوازن را داشته، لذا به نظر می‌رسد می‌تواند در مهار این واگرایی و شکاف‌های موجود موثر باشد. درباره شکست پروژه براندازی به عنوان یکی از متغیرهای اصلی تاثیرگذار در درخواست از سوریه برای بازگشت به اتحادیه عرب نیز می‌توان گفت برخی کشورهای عرب مانند سودان، امارات، بحرین، مصر و موریتانی با چراغ سبز عربستان به تلاش‌هایی در جهت عادی‌سازی روابط خود دست زده‌‌اند، ضمن اینکه خود عربستان نیز عادل الجبیر را از مقام وزارت خارجه برکنار کرده است که بارها بر لزوم برکناری بشار اسد تاکید کرده بود. این حرکت‌ها در ظاهر مثبت به نظر می‌رسد اما درباره انگیزه واقعی عربستان هنوز ابهام وجود دارد و به طور دقیق مشخص نیست آیا این حرکت‌ها به مفهوم تغییر رویکرد در سیاست قبلی عربستان است یا اینکه ترفند جدید یا یک عملیات فریب است که می‌تواند در چارچوب اهداف اعلام نشده ترامپ از خارج کردن نیروهای آمریکا از سوریه معنا پیدا کند. در صورتی که تغییر رویکرد عربستان جدی و راهبردی باشد و با اتخاذ اقدامات جبرانی برای زدودن حداقل بخشی از آثار مخرب پروژه براندازی همراه باشد، در این صورت می‌توان به آثار مثبت عادی‌سازی روابط عربستان و همپیمانان با سوریه و همچنین درخواست از این کشور برای بازگشت به اتحادیه عرب خوشبین بود اما اگر این تغییرات جنبه ظاهری و تاکتیکی داشته باشد، در این صورت باید مراقب اهداف اعلام نشده از این تغییرات و تحولات بود. در وضعیت کنونی و تا قبل از برطرف شدن ابهامات موجود در این زمینه آنچه می‌تواند به نفع تقویت ثبات در سوریه باشد، تقویت روابط و همکاری‌های مثلث ایران، ترکیه و روسیه درباره تحولات سوریه و همچنین بسترسازی برای ورود سوریه و عراق به این مجموعه و تشکیل اتحاد 5 ضلعی برای حفظ ثبات در سوریه پس از خروج آمریکاست.