
محمدحسن علیزاده: «شورش علیه سازندگی» را در 3 بخش میتوان تحلیل کرد؛ موضوع، محتوا و فرم که در هر کدام ضعفها و قوتهایی را توأمان داراست. اسم مستند بهصورت کامل نمایندگی میکند از موضوع آن؛ شورش علیه سازندگی در حقیقت روایت چگونگی و چرایی شورش طبقات پاییندست جامعه علیه دولت در سالهای دولت هاشمیرفسنجانی است! موضوع اما برای ما از این حیث قابل ارزش است که تحلیل این اتفاق میتواند پاسخگوی وضعیت فعلی ما باشد. در حقیقت بهواسطه همپوشانی سیاستهای اقتصادی هاشمیرفسنجانی و روحانی میتوان نتایج اجتماعی حاصل از آنها را پیشبینی کرد و این مستند نیز تلاش دارد نتیجه توسعه با منطق لیبرالی و بلایی را که بر سر طبقات پایین دست جامعه میآورد به نمایش بگذارد. درباره محتوا اما چند نکته وجود دارد که مهمترین آن ورود جدی به نقد و بررسی سیاستهای اقتصادی دولت هاشمی چه از منظر عملکرد مختلف و چه از باب تحلیل نتایج آن است. در محتوای مستند یکی از نقاط قوت کار تفکیک بین نگاه حاکمیت و رفتار حکومت در پدیده عدالت و در نسبت با مردم است. جای جای مستند نقدهای رهبری به عملکرد مسؤولان درباره اشرافیت، تجملگرایی، لزوم مبارزه با فساد و همچنین در حمایت از مردم مستضعف و زجرکشیده برای انقلاب، نشان از مسیر غلطی میدهد که حاکمیت نیز با آن موافق نبوده است. از نکات مهم محتوایی که جا دارد مستندساز در بازتدوین کار به آن توجه داشته باشد، مستند کردن نریشنهای مهمی است که گاهی بدون سند ارائه میشود و مخاطب برای پذیرفتن آن نیاز به مشاهده برخی مستندات دارد. پذیرفته شده است که به دلیل تاریخی بودن مستند، بخش زیادی از آن به صورت گفتوگو باشد اما اینجا عدم توجه به ظرافتهای تصویری در کادربندیهای گفتوگوها؛ اصلاح رنگ و یکسانسازی رنگ آنها از جمله ایرادات جدی مستند است. وقتی در یک مستند گفتوگو، پایه و اساس کار باشد، طبیعتا باید ایدههای خلاقانه و هنری نیز در آن رعایت شود که البته تک دوربین بودن گفتوگوها دست تدوینگر را نیز در این حوزه بسته است. «شورش علیه سازندگی» بهخاطر این یکنواختی تصویری بیشتر به یک گزارش تصویری مشابه شده است تا مستند! مستند کشدار است و بخش زیادی از گفتوگوها نیاز محتوایی مستند را برآورده نمیکند، لذا میتوان بهجای 80 دقیقه مستند آن را تا 60 دقیقه کوتاه کرد. یکی از دلایل طولانی شدن مستند را میتوان رفت و برگشتی کردن بیش از حد استدلالات و احتجاجات موافقان و مخالفان سیاستهای آقای هاشمی دانست که بخشی آن ضرورت نداشت و بخشی نیز اساسا به سمت خسته کردن مخاطب و تشویش ذهنی او در گرفتن پیام مستند شده است. جذابیتهای مستند که به تیتر مستند نیز نزدیک است، از اواسط مستند شروع میشود، جایی که به مساله شورشها پرداخته میشود و حالا مخاطب میفهمد که نتیجه سیاستهای دولت آقای هاشمی منجر به چه اتفاقات اجتماعی شده است. فرم بیانی مستند جدی است و تلاش دارد در حالت رسمی بماند و این نقطه برتری این مستند نسبت به مستند «هاشمی زنده است» به شمار میرود. هر چند که در این میان ایجاد نوعی چندپارگی در روایت اثر نیز تبدیل به یکی از نقاط ضعف این مستند شده است؛ موضوعی که در برخی موارد به واسطه عدم دسترسی مستندساز به تصاویر آرشیوی باعث استفاده او از تصویرسازی و موشنگرافیک شده است؛ حال آنکه استفاده از این تکنیک به صورت دفعی و ناگهانی در مستند، اتفاقا برای بیننده از جذابیت کار میکاهد!