لیلا شوقی: اگر بگوییم مدارس ایران از پرخطرترین اماکن در کشور هستند، سخن به گزاف نگفته‌ایم، خبرهایی که به صورت روزانه از حوادث در مدارس اعلام می‌شود، خود گواهی بر این مدعاست. سالی نیست که در مدارس حادثه تلخ و ناگواری نداشته باشیم؛ یا مدرسهای در آتش میسوزد یا اتوبوس و مینیبوسی تصادف می‌کند یا... و در تمام این حوادث ناگوار هم قربانی اصلی دانش‌آموزان هستند.
دانشآموزانی که آیندهسازان کشور به حساب می‌آیند، قربانی حوادث میشوند و در آسیبهای ناشی از مدارس آسیب پذیرترین افرادند، سالانه تعداد زیادی دانش‌آموز به دلیل بیتدبیری یا کم‌توجهی مدیران مدارس، جان خود را از دست می‌دهند یا سلامت جسمی و روحی آنها دچار خدشه می‌شود. حوادث گوناگون در حوزه آموزش‌وپرورش، به باور بسیاری از کارشناسان، این روزها روی دور تکرار افتاده است و جان دانش‌آموزان را تهدید می‌کند.
مروری بر حوادث
آخرین حادثه دانش‌آموزی در کشور، مربوط به 27 آذرماه 97 است. یک واحد آموزشی در زاهدان، مرکز استان سیستان و بلوچستان، دچار آتش‌سوزی شد. این مرکز آموزشی 59 دانش‌آموز داشت. 4 کودک از 59 دانش‌آموز این مدرسه با 70 درصد سوختگی به بیمارستان منتقل شدند و متاسفانه هر 4 کودک دبستانی هم جان خود را از دست دادند. تراژدی آتش‌سوزی در این حوزه هر سال تکرار می‌شود!
آتشی که میسوزاند
بهمنماه سال76 بود که بخاری کلاس دوم یکی از مدارس شهرستان شفت گیلان آتش گرفت. معلم کلاس با فداکاری همه دانش‌آموزان را بیرون برد اما خودش در محاصره آتش گرفتار شد. معلم فداکار در نهایت، پس از 15 سال درد و رنج ناشی از سوختگی شدید در سن 58 سالگی درگذشت. آبانماه سال83، این باردر روستای سفیلان لردگان استان چهارمحال و بختیاری آتش‌سوزی اتفاق افتاد؛ بخاری نفتی دچار آتش شد و 13 دانش‌آموز و معلم گرفتار حریق شدند. معلم بخاری را در راهرو انداخت اما شعله‌ور شدن دو گالن پر از نفت که در راهرو بود، شدت حادثه را عمیقتر کرد. 13 دانش‌آموز با درصدهای متفاوت دچار سوختگی شدند و هنوز پس از سال‌ها آثار آن حادثه را با خود دارند. 2 سال بعد، آذرماه سال 85، مدرسه شهید رحیمی درودزن استان فارس مقصد بعدی آتش بود؛ یک بخاری علاءالدین، دانش‌آموزان کلاس دومی را گرفتار کرد و 8 دانش‌آموز از ناحیه صورت و دست آسیب شدید دیدند.
آبانماه سال 89 خوابگاه دانش‌آموزی منطقه «چاه رحمان» در 185 کیلومتری زاهدان آتش گرفت و یک دانش‌آموز 13 ساله در این حادثه جان باخت. 67 دانش‌آموز در لحظه حادثه داخل ساختمان بودند که با کمک اهالی محل و معلمان خارج شدند. آبانماه سال 90 آتش‌سوزی در دبیرستان شبانه‌روزی وابسته به دانشگاه چابهار منجر به مرگ 2 دانش‌آموز و سوختگی 3 تن دیگر شد. این حریق به دلیل اتصالی سیم‌های برق خوابگاه دانش‌آموزان اتفاق افتاد.
حوادث تلخ ادامه دارد
اما مشهورترین آتش‌سوزی در 15 آذرماه سال 91 بود؛ در مدرسه ابتدایی شینآباد استان آذربایجان غربی. غیراستاندارد بودن بخاری نفتی و خامسوزی نفت، کلاس درس دختران مدرسه را گرفتار حریق کرد. در این حادثه 28 دانش‌آموز دچار سوختگی شدند و یکی از دانش‌آموزان نیز جان باخت. آتش‌سوزی، از متهمان ردیف اول حادثه در مدارس است. 18 آذرماه سال 97، این بار آتش‌سوزی در مدرسه شبانه‌روزی ارشاد در شهرستان شادگان روی داد. دلیل این آتش‌سوزی نبود دقت دانش‌آموزان در خاموش کردن بخاری و سرایت گرمای بخاری به پرده کتابخانه اعلام شد که خوشبختانه در پی آن هیچ‌گونه حادثه‌ای برای دانش‌آموزان این مدرسه رخ نداد.
مدیران چه می‌گویند؟
بر اساس اعلام رئیس سازمان نوسازی مدارس کشور، هنوز ۴۰ درصد مدارس کشور به سیستم گرمایشی استاندارد مجهز نیستند. به‌رغم اقدامات انجام شده در سال‌های گذشته اما همچنان دولت و مجلس عزمی جدی برای استانداردسازی سیستم‌های گرمایشی مدارس و از سوی دیگر بازسازی و مقاوم‌سازی ۳۰ درصد مدارس ناایمن کشور ندارند و پیشرفت در ساخت و ترمیم مدارس جدید و استقرار سیستم گرمایشی استاندارد با سرعت پیش نمی‌رود.
حوادثی که جان میگیرند
پس از آتش‌سوزی، تصادفات جادهای بیشترین تلفات را در میان دانش‌آموزان داشته است. بر اساس بررسیهای انجام شده، قریب به 16 درصد قربانیان تصادفات، افراد زیر 18 سال هستند. قربانی شدن بسیاری از دانش‌آموزان به خاطر حوادث ناشی از تصادفات سرویس‌های مدارس است. هر چند اردوهای دانش‌آموزی هم متهم بعدی است. چهاردهم اردیبهشت‌ماه سال ۸۱، ۵۷ دانش‌آموز دختر به همراه معلمان مدرسه پس از بازدید از موزه پست و تلگراف به پارک شهر رفتند و زیر باران سوار بر قایق دریاچه مصنوعی شدند. یک گروه دانش‌آموزی ۱۷ نفره سوار قایقی با ظرفیت ۱۱ نفر شدند. پس از دقایقی قایق واژگون شد و ۶ دختر دانش‌آموز در دریاچه غرق شدند. اول اردیبهشت‌ماه سال ۹۱ یک خودروی ون با حدود ۲۰ دانش‌آموز پسر که از اردوی دانش‌آموزی در حال برگشت بودند با یک خودروی پیکان وانت بشدت برخورد کرد. راننده ون در دم فوت کرد و ۱۷ نفر از دانش‌آموزان پسر نیز در بیمارستان بستری شدند. مهرماه سال ۹۱، در اردوی دانش‌آموزی، ۲۶ دانش‌آموز دختر در اهواز جان خود را بر اثر چپ کردن اتوبوس از دست دادند. تیرماه سال ۹۲، در شهرستان نور نیز ۷ دانش‌آموز کرجی در دریا غرق شدند.
حوادث روی دور تکرار!
14 اسفندماه سال ۹۳، در اتوبان یزد_میبد، ۱۲ دانش‌آموز دختر بر اثر برخورد اتوبوس با یک کامیون مجروح شدند. اردیبهشت ماه سال ۹۴، در حاشیه مهریز دانش‌آموزی که از سوی مدرسه به اردو رفته بود در دریاچه غرق شد. 12 آذرماه سال ۹۵، در شهرستان ملایر ۲۴ دانش‌آموز لنگرودی در ورودی همدان تصادف کردند. 16 اردیبهشت ماه سال ۹۶، ۷ دانش‌آموز در زمان بازدید از پارک ژوراسیک تهران به دلیل فرسودگی و از مسیر خارج شدن اتوبوس مصدوم شدند. شهریورماه سال ۹۶، اتوبوس حامل دانش‌آموزان در محور داراب- بندرعباس واژگون شد و ۹ نفر کشته و ۳۴ مصدوم شدند. 18 مهرماه سال 97 در تبریز، به دلیل لغزنده بودن جاده در ورودی اتوبان کسایی. نرسیده به ائل‌گلی، اتوبوس دانش‌آموزان واژگون شد که ۲ دانش‌آموز جان خود را از دست دادند. پنجم دیماه سال 96 یک نوجوان ۱۶ ساله در تصادف سرویس مدرسه با کامیونت مصدوم شد. 21 آذرماه سال 96، 4 دانش‌آموز در سانحه رانندگی اردوی دانش‌آموزی در کمربندی سوسنگرد، جان خود را از دست دادند... و این ماجرای تلخ ادامه دارد.
سهم زیر یک درصدی
در همین باره کارشناسان آموزشی بر این باورند که یکی از دلایل اصلی که سد راه برقراری امنیت در نظام آموزشی شده، کمبود بودجه است. لایحه پیشنهادی بودجه سال 98، برای بازسازی و مقامسازی ساختمانها و تجهیز وسایل گرمایشی و سرمایشی مدارس اندک است. بودجه پیشنهادی دولت حدود 27 میلیارد تومان است؛ اگر ما بخواهیم به این موضوع خوشبینانه نگاه کنیم، با این میزان بودجه، 50 تا 70 مدرسه را میتوان بازسازی کرد. حدود یک سوم، مدرسههای کشور نیازمند نوسازی کامل هستند که این بودجه در مقایسه با این نیاز، اندک است؛ انگار دولت فراموش کرده نخستین وظیفه سیستم آموزشی، حفظ سلامت روحی و جسمی دانش‌آموزان است. در سال‌های گذشته علاقه خیرین به تجهیز مدارس بیشتر شده است اما هنوز نیازهایی در زمینه تجهیز مدارس بویژه در مناطق محروم وجود دارد.
به نظر می‌رسد وزارت آموزش‌وپرورش توان لازم برای پوشش مطلوب در همه کشور را ندارد و از سوی دیگر سازماندهی خیرین بدرستی انجام نمیشود. دولت موظف است بودجه آموزش‌وپرورش را بنا بر نرم جهانی پیشنهاد دهد. بر اساس نرم جهانی، بودجه آموزش‌وپرورش را با سهم ناخالص میسنجند. این میزان به اندازه 5 درصد از سهم تولید ناخالص کشورهای پیشرفته است. در سطح منطقه هم، بودجه آموزش در عربستان و ترکیه به اندازه 5 درصد است اما کشور ما اینگونه نیست. در ایران بودجه آموزش زیر یک درصد سهم تولید ناخالص داخلی است، اگر بودجه به اندازه 50 هزار میلیارد تومان بود، به اندازه یک درصد میشد اما حتی بودجه نوسازی زیر یک درصد سهم تولید ناخالص است و تا زمانی که دولت‌ها به آموزش، نخستین سنگ بنای پیشرفت جامعه توجه نداشته باشند، بروز وقایع اینچنین تلخ عجیب به نظر نمیرسد!