احمد کاظم‌زاده*: رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در سفر دیروز خود به روسیه با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور این کشور دیدار و درباره مسائل جاری در روابط 2 کشور گفت‌وگو کرد. یکی از مسائل مهم، وضعیت ناشی از اعلام تصمیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به خروج نیروهای این کشور از شمال شرقی سوریه است. تصمیم ترامپ به سرعت جای خود را به طرح ایجاد منطقه حائل از دید آمریکا و طرح ایجاد منطقه به اصطلاح امن از سوی ترکیه داد و اکنون این احتمال تقویت می‌شود که گویا طرح خروج نیروها از همان ابتدا یک طرح انحرافی و پوششی برای پیش کشیدن طرح سوخته و تاریخ مصرف گذشته ایجاد منطقه حائل یا منطقه به اصطلاح امن بوده است. هر دو طرح منطقه وسیعی از خاک سوریه به عمق 32 کیلومتر در سراسر مرزهای 480 کیلومتری ترکیه با سوریه را در بر می‌گیرد، با این تفاوت که منطقه حائل مورد نظر آمریکا باید نظامی و خالی از سکنه باشد و در آن ارتش‌های عربی همپیمان آمریکا و رژیم صهیونیستی مستقر شوند اما منطقه به اصطلاح امن مورد نظر ترکیه باید غیرنظامی و همراه با حفظ ساکنان این مناطق باشد اما تامین امنیت آن به ارتش ترکیه و ارتش به اصطلاح آزاد واگذار شود و در عین حال هر یک از مناطق مسکونی واقع در این محدوده دارای خودمختاری محلی باشند. وجه اشتراک هر دو طرح، ماهیت اشغالگرانه و ضد مشروع و غیرحقوقی بودن آنهاست. این طرح‌ها علاوه بر منشور ملل متحد و دیگر اصول و قوانین بین‌المللی، با طرح‌های سیاسی برای حل بحران سوریه نیز در تناقض است و تلاشی برای بازگشت به خانه اول است. در این طرح‌ها که در نشست‌های ژنو و آستانه دنبال شده، همواره بر حفظ تمامیت ارضی سوریه و احیای حاکمیت ملی این کشور بر مناطق اشغالی تاکید و تصریح شده است؛ حال آنکه اجرای طرح‌هایی همچون ایجاد منطقه حائل یا منطقه به اصطلاح امن، بخش‌های وسیعی از خاک سوریه را در مناطق شمالی همچنان در پوشش جدید تحت اشغال نگه می‌دارد و در عین حال این بدعت را بنا می‌نهد که رژیم صهیونیستی نیز بار دیگر برای ایجاد منطقه مشابه در مناطق جنوبی سوریه به وسوسه بیفتد و بدین ترتیب علاوه بر اشغال دائمی جولان، برای اشغال بخش‌های دیگری از خاک سوریه تلاش کند. به طور خلاصه هر دو طرح حائل و امن هدف تجزیه سوریه را در پوشش جدید دنبال می‌کند و اجرای آن می‌تواند بار دیگر سوریه را آبستن بی‌ثباتی و درگیری کند و معادلات کنونی را دوباره به هم بزند. در این میان روسیه از همان ابتدا به امکان خروج نیروهای آمریکایی از سوریه بدبین بوده و به صداقت آمریکا در این زمینه تردید داشته اما در عین حال از آن استقبال کرده و به صراحت اعلام کرده است که خلأ ناشی از خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه باید توسط ارتش سوریه پر شود. این به مفهوم این است که روسیه با طرح‌های پیشنهادی حائل و امن مخالف و بشدت درباره عواقب آن نگران است. از این دید اگر هدف سفر اردوغان به روسیه کسب موافقت مسکو با طرح منطقه به اصطلاح امن مورد نظر ترکیه باشد، در این صورت باید گفت به احتمال زیاد با این درخواست موافقت نخواهد شد اما اگر هدف سفر استفاده از ظرفیت‌های مثلث آستانه برای چاره‌یابی درباره خلأ ناشی از احتمال خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه باشد، در این صورت این سفر می‌تواند موفق باشد. از زمانی که مثلث آستانه با جدایی ترکیه از محور ائتلاف برانداز و پیوستن به محور ایران و روسیه شکل گرفت، روند بازگشت ثبات و امنیت به این کشور و منطقه سرعت گرفت و کار به جایی رسید که اعضای محور برانداز نیز بتدریج گام‌هایی در جهت عادی‌سازی روابط خود با سوریه برداشتند و ترامپ نیز طرح خروج از سوریه را پیش کشید. این بدین مفهوم است که اگر مثلث آستانه همچنان حفظ شود و به نقش‌آفرینی خود ادامه دهد و در عین حال زمینه ورود برخی دیگر از کشورها همچون سوریه و عراق به این محور فراهم شود، در این صورت همچنان بر ضریب ثبات و امنیت در سوریه و کشورهای متاثر از بحران سوریه همچون ترکیه افزوده خواهد شد اما چنانچه تلاش‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی برای جدایی ترکیه از مثلث آستانه با ارائه طرح‌های تاریخ مصرف گذشته اما اغواکننده همچون ایجاد منطقه به اصطلاح امن به نتیجه برسد در این صورت سوریه دچار بی‌ثباتی و ناامنی خواهد شد که آثار و تبعات آن، کشورهای همجوار از جمله ترکیه را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
* کارشناس مسائل خاورمیانه