مجتبی مومنی: تعطیلی دولت فدرال آمریکا اگر چه یک رویداد داخلی به حساب می‌آید اما حاشیه‌های آن به حدی است که سیاست کلان ایالات متحده و چهره دموکراسی‌خواه این کشور را با سوالات زیادی روبه‌رو کرده است. درست است که ترامپ پس از 35 روز درگیری شبانه‌روزی با دموکرات‌ها بالاخره مجبور به عقب‌نشینی درباره احداث دیوار مکزیک شد (موضوعی که رسانه‌های کشورمان براحتی از آن عبور کردند) اما تاثیرات سیاسی و بویژه اجتماعی این پرونده به حدی مهم است که می‌توان با کالبدشکافی و تحلیل آن نقشه راه دولت جمهوری‌خواه ایالات متحده را تا سال 2020 بخوبی درک کرد. نقشه‌ای که امروز برای خبرنگاران آمریکایی که حوزه سیاست داخلی کشورشان را پوشش می‌دهند، بسیار مهم بوده و حتی برخی از آنها درباره به راه افتادن جنگ داخلی تذکر داده‌اند. طبیعی است که آثار منازعه اخیر دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در داخل ایالات متحده در خارج از این کشور هم مخاطبان خاص خود را دارد، چرا که از هم‌اکنون بحث انتخابات آتی ریاست‌جمهوری آمریکا به میان آمده و حتی طرفداران ترامپ نمی‌دانند چه بر سر رای آنها خواهد آمد. برای واکاوی ابعاد و پیامدهای نزاع 35 روزه دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان به گفت‌وگو با «جان داون» استاد حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کمبریج پرداختیم.
دلیل اصلی تعطیلی دولت آمریکا را چگونه تحلیل می‌کنید؟ این عملکرد ترامپ تا چه حد به وجهه او در داخل آمریکا ضربه زد؟
ترامپ با در نظر داشتن اینکه درصدد شرکت در انتخابات آتی ریاست جمهوری ایالات متحده بوده و قصد دارد دوباره در کاخ سفید حضور پیدا کند، بشدت نیازمند آن است تا به وعده‌هایی که در کمپین انتخاباتی 2016 داده عمل کند. طبیعتاً یکی از مهم‌ترین وعده‌های وی جلوگیری از ورود مهاجران غیرقانونی از مرز این کشور با مکزیک به وسیله ایجاد یک دیوار مرزی بوده که حدود 6 میلیارد دلار هزینه برای تاسیس آن برآورد شده است. ترامپ که با مخالفت مجلس نمایندگان درباره تامین بودجه ساخت این دیوار مواجه شد، ناچار متوسل به حربه تعطیل کردن دولت فدرال شد تا بتواند از این طریق مجلس نمایندگان را مجبور به همکاری کند.
یعنی شما معتقدید تعطیلی دولت فدرال آن هم به مدت 35 روز تنها برای اعمال فشار بر دموکرات‌ها بوده؟
خیر! بخشی از این سناریو برای اعمال هجمه تاکتیکی حزبی بر دموکرات‌ها و بخش دیگر آن مربوط به علاقه رئیس‌جمهوری آمریکا برای قدرت‌نمایی در فضای داخلی و خارجی و سپس بازتاب آن در رسانه‌های دنیاست. هدف یا اهدافی که وی از این اقدام دنبال می‌کند در واقع در بستر یک سناریوی بلندمدت برای حضور پرقدرت در انتخابات طراحی شده است. اما درباره تاثیرات این اقدام بر جامعه ایالات متحده باید بگویم اکثر قریب به اتفاق نظرسنجی‌های انجام شده نشان می‌دهد این اقدام باعث کاهش محبوبیت ترامپ در میان مردم شده و نارضایتی عمومی از این اقدام رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا را به دنبال داشته است. بدون تردید بسیاری از مردم ایالات متحده بویژه کارمندان دولت این حرکت ترامپ را تا زمانی که زنده هستند از یاد نخواهند برد. اخیراً تصاویری از صف طولانی ماموران «اف‌بی‌آی» و حتی کارمندان رده‌بالای ایالات متحده مقابل خیریه‌ها منتشر شده که به معنای واقعی باید بگویم آبرو و حیثیت ایالات متحده را بر باد داد. بدون تردید این اقدام ترامپ تبعات زیادی خواهد داشت و تاثیر نسبی خود بر انتخابات آتی ریاست‌جمهوری را خواهد داشت.
در سخنان خودتان به معادله قدرت‌نمایی ترامپ و رسانه‌ها اشاره کردید؛ اساساً چرا رئیس‌جمهوری آمریکا تا به این حد به دنبال برجسته‌سازی خود در عرصه داخلی و خارجی است؟
اگر نیم‌نگاهی به عملکرد و همچنین رفتار روسای جمهور گذشته آمریکا بیندازیم بخوبی می‌توان وجوه تمایز بسیار زیادی میان آنها و ترامپ پیدا کرد. تمام آنها تحصیلکرده دانشگاه‌های معتبر ایالات متحده بودند و اکثراً به دلیل ساختار پیچیده آمریکا در رشته‌های حقوق یا علوم سیاسی تحصیل کرده بودند. برخی دیگر از آنها در میدان نبرد حضور داشتند و حتی با عنوان «سرباز» از آنها یاد می‌شد. حالا اگر نگاهی به ترامپ داشته باشید بخوبی می‌بینید او فاقد تمام مولفه‌های سنتی است. ترامپ عاشق بزرگنمایی است و بشدت از اخباری که او را مورد تمجید قرار دهد یا از او یک ابر قهرمان بسازد، ذوق‌زده می‌شود. به عنوان مثال شما هیچ رئیس‌جمهوری را نمی‌بینید که تا به این حد معتاد به انتشار اظهارنظرهایش از طریق «توئیتر» باشد. در هیچ دوره‌ای از تاریخ آمریکا انتشار کتاب علیه یک رئیس‌جمهور آنقدر مد نظر روزنامه‌نگاران و منتقدان قرار نگرفته است اما در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ تا به امروز 5 جلد کتاب علیه او منتشر شده که بنده خبر دارم چند مورد از آنها در ایران هم ترجمه شده است. تمام این فراز و فرودها دقیقاً نشان می‌دهد ترامپ تا چه حد برای غلبه بر رقبای داخلی و خارجی خود به مانور رسانه‌ای و مطبوعاتی اعتقاد دارد. از این رو پیش‌بینی می‌کنم در سال آینده میلادی یک مهره بسیار قوی در عرصه تبلیغات و رسانه برای کمپین انتخاباتی ترامپ برگزیده شود. مگر آنکه حزب جمهوری‌خواه شخص دیگری را به عنوان نامزد نهایی خود انتخاب کند.
تعطیلی دولت فدرال آمریکا تا چه حد وجهه ترامپ در خارج از ایالات متحده را زیر سوال برد؟ آیا مثالی برای آن دارید؟
قطعا این امر باعث وارد آمدن ضربه به شخصیت ترامپ و همچنین جایگاه ریاست جمهوری و ماهیت سیاسی- اجتماعی ایالات متحده آمریکا در جهان خواهد شد. این ضربه‌ها که می‌توان گفت در بخش‌های دیپلماتیک، نظامی و تجاری بیشترین تاثیر را داشته است بسیار سخت و پرهزینه بوده و در واقع حیثیت ایالات متحده و دونالد ترامپ را زیر سوال برد. او بخوبی فن تجارت را آموخته است اما لجبازی او و همچنین کشمکش میان جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها هزینه‌ای بالغ بر 10 میلیارد دلار خسارت را به پیکره آمریکا تحمیل کرد. مثالی که در این باره باید مورد اشاره قرار بگیرد انتشار تصویری بسیار خجالت‌آور از «بوش پسر» است که به دلیل تعطیلی دولت فدرال مجبور شده تا شخصاً برای محافظان و کارمندانش غذا تهیه کند تا آنها از گشنگی تلف نشوند! همین تصاویر که مردم عادی و حتی بسیاری از نخبگان در داخل و خارج آمریکا براحتی از کنارش عبور می‌کنند، معنای بسیار عمیقی دارد و نشان می‌دهد چگونه مردم ایالات متحده و حتی کارمندان و کسانی که به ترامپ رای داده‌اند، برای نان شب خود آواره خیریه‌ها و کمک‌های مردمی شده‌اند.
موضع دموکرات‌ها در این پرونده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ تا چه حد آنها توانسته‌اند از تعطیلی دولت فدرال به نفع خود بهره ببرند؟
قطعا دموکرات‌ها از تعطیلی دولت فدرال توسط ترامپ سود برده و این ماجرا به سود حزب دموکرات آمریکا بوده است. آنها بخوبی می‌دانند اکثر رای‌دهندگان آمریکایی ساخت دیوار در مرز مکزیک با هزینه هنگفت را به سود خود تلقی نمی‌کنند و همین امر باعث می‌شود نظر افکار عمومی نسبت به دولت فعلی به مراتب نسبت به گذشته بدتر شود. باید توجه داشت مانیفست اقتصادی 2 حزب دقیقاً با یکدیگر متفاوت است. دموکرات‌ها خواهان اقتصاد آزاد هستند و تمرکزگرایی را نهی می‌کنند اما جمهوری‌خواهان به دنبال سیطره کنترل شده بر اقتصاد به نفع خود و کشورشان هستند و طبیعی است که دموکرات‌ها تلاش می‌کنند به مردم آمریکا بفهمانند که هزینه ساخت دیوار از جیب آنها و مالیات‌هایی که به دولت می‌پردازند تامین می‌شود تا از این طریق جنگ علیه کاخ‌سفید را از حالت حزبی خارج کنند و مردم را به عنوان توپخانه اعتراضی مقابل ترامپ و تیمش قرار دهند.
بسیاری معتقدند که ورود «نانسی پلوسی» به مجلس نمایندگان آمریکا تا حد زیادی توانسته است ترامپ را مجبور به عقب‌نشینی کند؛ نظر شما در این مورد چیست؟
نانسی پلوسی مدت‌هاست به عنوان رهبر دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان حضور دارد. سیاستمداران، تئوریسین‌ها و حتی تحلیلگران از وی به عنوان یک رهبر که دارای تاکتیک‌های ماهرانه و یک رشته انضباطی بسیار قوی است یاد می‌کنند که همین امور باعث شده بتواند وجهه خوبی برای مقابله با حزب مخالف (جمهوری‌خواهان و بویژه نئوکان‌ها) کسب کند. این امر که شما به آن اشاره کردید کاملاً درست است و خانم پلوسی از عوامل تاثیرگذار در عقب‌نشینی ترامپ از خواسته‌های خود و قانع شدن به حداقل‌هاست. البته این موضوع را باید در نظر داشت که نانسی پلوسی در محافل سیاسی خارج از مجلس نمایندگان چهره چندان محبوبی به شمار نمی‌رود و تنها از سوی هم‌حزبی‌های خود مورد ستایش و تایید قرار می‌گیرد.
آیا این موضوع دلیل خاصی دارد؟
دلایل ریز و درشت بسیاری در این موضوع نهفته است اما آنچه بیش از حد در این خصوص نمود دارد این است که از وی به عنوان یک سیاستمدار هجومی که خنده بر لب دارد سخن به میان می‌آید. یعنی او را مهره‌ای می‌دانند که قابل تحلیل نیست. به عبارت دیگر درون و برون او در تضاد با یکدیگر است و صرفاً منافع حزبی را مورد نظر قرار می‌دهد. اصولاً در ایالات متحده حفظ آبروی حزب بیشتر از حیات و شرایط عموم مردم است و 2 طرف تنها به دنبال مغلوب کردن یکدیگر هستند تا سر و سامان دادن اوضاع! مثال بارز آن، مجادله سیاسی میان 2 طرف بر سر ساخت دیوار مکزیک است که به تعطیلی 35 روزه دولت انجامید و تبعات آن را پیشتر توضیح دادم.
آیا در گذشته این حد از منازعه و دعوای سیاسی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان بر سر مسائل داخلی سابقه داشته است؟
دعواها و منازعات سیاسی که ناشی از اختلافات اساسی میان 2 حزب دموکرات و جمهوری‌خواه آمریکاست، در بازه‌های زمانی مختلف (حداقل از یک قرن پیش تاکنون) وجود داشته و این دو حزب در شرایط مختلف با تمسک به ابزارهای متفاوت سعی کرده‌اند طرف مقابل را تحت فشار قرار دهند. پیش از این هر دو حزب در شرایطی مشابه یکدیگر را با تعطیل کردن دولت تحت فشار قرار داده‌اند. در زمان کلینتون حدود 21 روز شاهد تعطیلی دولت بودیم که ترامپ رکورد او را شکست. در زمان اوباما هم حدود 15 روز دولت به دلیل عدم تامین بودجه و هزینه‌های مورد نظر دولت اوباما تعطیل شد و این روند رفته رفته به ابزار فشار تبدیل شده است. همان‌طور که قبلاً گفتم 2 طرف معتقدند سیاست آنها برای اداره کشور، بهترین نسخه تجویزی به شمار می‌رود و از این منظر برای اینکه کارنامه خود در طول مدت حضورشان در قوه مجریه پربار و بدون خط‌خوردگی در تاریخ آمریکا ثبت و ضبط کنند، دست به هر اقدامی علیه یکدیگر می‌زنند.
ترامپ در روزهای اخیر خبر از بازگشایی موقت دولت فدرال آمریکا تا 15 فوریه داده است اما چند روز پیش اعلام کرده تعطیلی مجدد دولت آمریکا یکی از گزینه‌های محتمل است؛ دلیل دوگانگی او در وضعیت فعلی چیست؟
همان‌طور که گفتم او به دنبال تثبیت شعارهای انتخاباتی خود است و در این راه دست به هر کاری می‌زند. اگر او مجدداً دولت را تعطیل کند، احتمال اینکه وضعیت اضطراری اعلام کند بسیار زیاد است و اگر وضعیت اضطراری حکمفرما شود، علناً هر دو حزب وارد وضعیت جنگی می‌شوند، چرا که در این وضعیت رئیس‌جمهوری می‌تواند از ارتش برای کنترل و پیشبرد امور کمک بگیرد. این سناریو بسیار بعید به نظر می‌رسد اما به هر حال می‌تواند گزینه احتمالی باشد.
یعنی شما احتمال تعطیلی مجدد دولت را رد می‌کنید؟
خیر! به هیچ‌وجه. احتمال تعطیلی مجدد دولت فدرال بسیار زیاد است و این امر باعث افزایش نارضایتی در میان کارمندان دولت فدرال خواهد شد. آنها این وضع را در ظاهر خواهند پذیرفت اما تعطیلی مجدد دولت فدرال باعث خشمگین‌تر شدن مردم خواهد شد که این مساله باعث ایجاد یک معضل بزرگ و حتی ایجاد بحران در ایالات متحده آمریکا می‌شود. نتیجه‌ای که این امر در پی خواهد داشت چرخش شدید این قشر از جامعه به سوی دموکرات‌ها خواهد بود. این نکته نباید فراموش شود که حتی در میان جمهوری‌خواهان بر سر تعطیلی دولت فدرال اتفاق نظر وجود ندارد و بسیاری از هم‌حزبی‌های ترامپ با تعطیل کردن ادارات دولتی بشدت مخالف بوده و آن را ضربه بزرگی به حزب و همچنین ایالات متحده قلمداد می‌کنند. بدیهی است اگر ترامپ دست به چنین عملی بزند 2 اتفاق بزرگ رخ خواهد داد: نخست، ایجاد شکاف میان او و هم‌حزبی‌هایش خواهد بود که این موضوع می‌تواند وی را درباره اینکه نامزد نهایی حزبش در انتخابات 2020 می‌شود یا خیر مورد تهدید قرار دهد. دوم اینکه پایگاه اجتماعی و حتی عوام که به او رای داده‌اند به سوی دموکرات‌ها متمایل می‌شوند یا به صورت کلی از رای دادن صرفنظر می‌کنند که این طیف را می‌توان جریان خاکستری به حساب آورد. من معتقدم دموکرات‌ها از همین حالا آرزو می‌کنند ترامپ یکبار دیگر دولت را تعطیل کند تا بتوانند با مانور سیاسی قوی او را مورد هجمه‌های برنامه‌ریزی شده از ناحیه مجلس نمایندگان قرار دهند. در این بین احتمال دارد دموکرات‌ها وی را تحریک کنند یا اقدام به سنگ‌اندازی مجدد در مسیر پرونده ساخت دیوار مکزیک یا سایر موضوعات کنند تا ترامپ عصبانی شود. طبیعی است عصبانیت او می‌تواند به نفع لیبرال‌ها رقم بخورد.
اخیراً لایحه ممنوعیت خروج دولت ترامپ از ناتو با 357 رای موافق در مجلس نمایندگان به تصویب رسید. جالب اینجاست که تعدادی از جمهوری‌خواهان هم به این لایحه رای مثبت داده‌اند؛ دلیل همسو شدن جمهوری‌خواهان با دموکرات‌ها در این موضوع چیست؟
به صورت کلی در جامعه ایالات متحده آمریکا هیچ درخواست قابل توجه و بزرگی مبنی بر خروج ایالات متحده از سازمان پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو) وجود ندارد. در میان احزاب سیاسی نیز اکثریت جمهوری‌خواهان همانند بسیاری از دموکرات‌ها خواهان ادامه حضور ایالات متحده در ناتو هستند و در واقع از حامیان اصلی این پیمان به شمار می‌روند. باید گفت این امر از اموری است که اکثریت قریب به اتفاق اعضای 2 حزب حامی آن هستند. در مقابل این نکته باید مورد اشاره قرار بگیرد که اولویت‌های سیاست‌گذاری دونالد ترامپ غیرقابل پیش‌بینی است. یعنی ممکن است امروز بر خروج از ناتو تمرکز داشته باشد و روز دیگر بحث خروج از سازمان ملل یا تعدیل کردن کمک‌های ایالات متحده به سازمان ملل را مطرح کند.
پرونده دخالت روسیه در انتخابات 2016 وارد فاز جدید شده و شواهد بسیار زیادی درباره ارتباط ترامپ و کمپین انتخاباتی آن با روس‌ها منتشر شده است؛ آیا دموکرات‌ها پس از حل و فصل مساله تاسیس دیوار مکزیک برای اعمال فشار بر ترامپ، پرونده دخالت روسیه را در دستور کار خواهند داد؟
درباره روابط میان روس‌ها و کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ با قطعیت نمی‌توان صحبت کرد، چرا که ما نمی‌دانیم چه میزان شواهد قانونی (نه شواهد رسانه‌ای) در این زمینه وجود دارد. از سوی دیگر تحقیقات بازرس مولر تاکنون به سرانجام نرسیده و از این جهت سخن گفتن با قطعیت درباره این پرونده را دشوار می‌کند. زمانی که مولر نتیجه تحقیقات مربوط به روابط میان کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ و دولت روسیه را منتشر کند، آنگاه باید دید دموکرات‌ها چه تصمیمی خواهند گرفت و با چه سرمایه‌ای وارد میدان نبرد با حزب مخالف و دونالد ترامپ می‌شوند. تاکید می‌کنم تمام این امور منوط به نتایج تحقیقات در این زمینه است. اما نکته‌ای که در اینجا باید به آن اشاره کرد این است که بسیاری از دموکرات‌ها امیدوارند این نتایج، شواهدی را در اختیار آنها قرار دهد که بتوانند با استناد به آن ترامپ را محکوم کنند و پس از آن وی را استیضاح و در نهایت برکنار کنند. بسیاری از گمانه‌زنی‌ها درباره نتایج تحقیقات حاکی از این است که دموکرات‌ها بر اساس برخی شواهد توانایی آغاز پیگرد قانونی علیه ترامپ را دارند.
با این تفاسیر تا چه حد احتمال استیضاح ترامپ بر سر مسائل مختلف وجود دارد؟
احتمال استیضاح دونالد ترامپ کم است مگر اینکه شواهدی توسط مولر یا یکی از کمیته‌های مجلس نمایندگان مبنی بر ارتباط کمپین او با روسیه به دست آید. در واقع تنها گزینه‌ای که می‌توان با تکیه به آن ترامپ را به استیضاح کشاند، مساله ارتباطش با روسیه پیش از انتخابات ریاست جمهوری اخیر است. درباره سایر مسائل نمی‌توان گفت وی استیضاح خواهد شد، چرا که تاکنون هیچ اقدامی انجام نداده که غیرقانونی یا غیرقابل دفاع بوده باشد. من به شخصه گمان می‌کنم در پایان تحقیقات مولر درباره رابطه کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ با دولت روسیه و تاثیر مسکو بر پیروزی او در انتخابات 2016، مدارکی دال بر گناهکار بودن ترامپ به دست نخواهد آمد.
به صورت کلی چه سناریوهایی برای تحت فشار گذاشتن ترامپ توسط دموکرات‌ها تا انتخابات 2020 متصور است؟
دموکرات‌ها به صورت جدی به دنبال آنند تا پیکربندی داخلی و تبیین سیاست‌های لازم برای انتخابات ریاست‌جمهوری 2020 را آغاز کنند. بسیاری معتقدند دموکرات‌ها در سال 2020 می‌توانند وارد کاخ‌سفید شوند که به نظر من این تحلیل تا حد زیادی غلط است، چرا که بسیار بعید است این حزب بتواند مجلس سنا را در آینده نزدیک از دستان رقیب جمهوری‌خواه خود خارج کند. از سوی دیگر اقتصاد ایالات متحده تا اواسط ماه نوامبر سال 2020 میلادی دچار افت شدیدی خواهد شد و بدهی‌های عمومی دولت ایالات متحده آمریکا بشدت افزایش پیدا خواهد کرد. این موارد به شکل عمومی باعث افت شدید محبوبیت دونالد ترامپ و تضعیف وی در انتخابات آتی می‌شود. این امور در واقع باعث خواهد شد شانس پیروزی مجدد دونالد ترامپ در انتخابات آتی بشدت کاهش پیدا کند. ابتکارها و سیاست‌های ترامپ که دلیل اصلی روی دادن چنین وضعی خواهد شد بشدت مورد انتقاد و حمله قرار می‌گیرد و اگر ترامپ نتواند با تغییر تاکتیک و دستیابی به موفقیت در سال‌های باقیمانده دوران ریاست‌جمهوری‌اش جلوی این امور را بگیرد، دموکرات‌ها خواهند توانست در انتخابات 2020 با انتخاب یک کاندیدای محبوب، چالشی جدی برای دونالد ترامپ درست کنند و حتی در انتخابات به پیروزی دست پیدا کنند. اما این مسائل تنها به عنوان تحلیل‌های قوی قابلیت استناد دارد، چرا که هیچ‌کس فکرش را نمی‌کرد بر خلاف تمام نظرسنجی‌ها ترامپ در سال 2016 وارد کاخ‌سفید شود. به اعتقاد من آمریکا را از حیث تحولات سیاست داخلی باید «سرزمین شگفتی‌ها» دانست.
به عنوان سوال آخر، تا چه حد امکان دارد جمهوری‌خواهان دست از حمایت ترامپ در انتخابات 2020 بردارند؟
بسیاری از جمهوری‌خواهان دیگر به ترامپ متصل نیستند و در واقع خواهان گذار از ترامپ به سوی یک کاندیدای دیگر هستند. تنها امری که باعث می‌شود حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده دست به این کار نزند و از حمایت ترامپ دست برندارد، این است که رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا کماکان صندوق رای بالایی دارد. وی با عمل به بسیاری از وعده‌های انتخاباتی خود بویژه در امور اقتصادی و اجتماعی در داخل توانسته هواداران زیادی در میان جامعه رای‌دهنده آمریکا کسب کند و از سوی دیگر توانسته با این اقدامات آرای جدیدی را به صندوق خود اضافه کند. این امر مانع از صرفنظر حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا از دونالد ترامپ خواهد شد، مگر آنکه مسائل درون حزبی بر سر برخی مسائل سیاست خارجی باعث اختلاف شود. من معتقدم روزهای پیش‌روی ترامپ بسیار سخت و پر از فرار و نشیب خواهد بود و حتی امکان دارد سیاست‌های او در داخل خاک آمریکا شروع‌کننده جنگ داخلی باشد.