علی بیگدلی*: بدون تردید تعطیلی دولت فدرال ایالات متحده توسط دونالد ترامپ نه تنها از حیث اقتصادی و سیاسی، بلکه از منظر اجتماعی و جامعه‌شناسی هم مضرات بسیار زیادی در خود داشته است. اینکه بسیاری از مردم و حتی کارمندان دولت در صفوف مقابل خیریه‌های کشورشان ساعت‌ها در صف بمانند و در نهایت با یک پرس غذا به خانه‌های خود باز گردند، نشان از آن دارد که تیغ بی‌رحم سرمایه‌داری در آمریکا آن هم در قرن فعلی که تمام دنیا حرف از دموکراسی می‌زنند، همچنان قربانی می‌گیرد. شاید موضوع دیگری که در همین بین باعث شده نظام سرمایه‌داری از سوی بسیاری از شهروندان دنیا مورد انتقاد قرار بگیرد، اجلاس داووس 2019 است که اخیراً بدون حضور رهبران مهم دنیا برگزار شد. در این اجلاس ترامپ به دلیل دست و پنجه نرم کردن با دموکرات‌ها بر سر تعطیلی دولت حضور نداشت و علاوه بر آن «ترزا می» نخست‌وزیر بریتانیا هم به دلیل انتقادها و فشارهایی که بر سر بریگزیت در حال تجربه کردن است از حضور در داووس 2019 خودداری کرد. در این بین رئیس‌جمهوری فرانسه هم به دلیل اعتراض پی در پی جلیقه‌زردها در این اجلاس شرکت نکرد و همچنین رئیس‌جمهوری چین و نخست‌وزیر هند به عنوان رهبر 2 کشور نوظهور در عرصه اقتصادی از حضور در داووس 2019 سر باز زدند.
این آمار و ارقام نشان می‌دهد نه تنها در آمریکا، بلکه در اروپا هم نظام سرمایه‌داری با انتقاد جدی روبه‌رو است و باید مورد بازبینی قرار بگیرد. واقعیت این است که ایالات متحده و اروپا را در قرن حاضر نمی‌توانیم قدرت اصلی و تک‌قطبی بدون رقیب بدانیم. دگرگونی در جوامع بشری باعث شده شاهد نمایان شدن قدرت‌های نوظهور باشیم و از این منظر تمام مستندات روایی و میدانی به همراه تئوری‌های سیاسی نشان از آن دارد که باید شاکله و ساختار نظام سرمایه‌داری مورد تجدید نظر و بازبینی قرار بگیرد. مطمئناً آنچه در آمریکا با تعطیل شدن دولت فدرال به مدت 35 روز نمایان شد و تصاویر آن در رسانه‌ها منتشر شد، چیزی جز آبروریزی برای ترامپ نداشت و اگر او به همراه سایر رهبران اروپایی نتواند بازبینی مشخصی در نظام سیاسی و اقتصادی خود داشته باشند بدون تردید بقای ملی آنها با خلل روبه‌رو خواهد شد.
موضوعی که در خلال تعطیلی دولت آمریکا و تاثیر آن بر جامعه ایالات متحده رخ داد، نمایش نوعی اعتراض غضب‌آلود پنهان از سوی شهروندان این کشور بود. بدیهی است که مردم و شهروندان ایالات متحده تمام زندگی خود را با قسط و انواع و اقسام وام‌های بانکی پوشش می‌دهند و ضربه اخیر 35 روزه‌ای که ترامپ بر پیکره ایالات متحده زد، منجر به سقوط زندگی و حتی بی‌خانمان شدن طیف زیادی از مردم ایالات متحده شده است. اینها همگی ناهنجاری‌هایی است که سرمایه‌داری از خود تولید می‌کند و این موضوع می‌تواند باعث ظهور «فاشیسم» از نوع قرن بیست و یکمی آن شود. اگر به متون تاریخی مراجعه کنیم می‌بینیم فاشیسم زاییده سرمایه‌داری در اروپا بود و این روند امروز بار دیگر خود را در ایالات متحده نمایان کرده است. به باور من تعطیلی دولت ایالات متحده آن هم به مدتی که میزان آن به عنوان یک رکورد در تاریخ آمریکا ثبت شده، نمایانگر این است که سرمایه‌داری آن هم از نوع آمریکایی‌اش اگر با راهبرد ترامپ ادامه پیدا کند، می‌تواند به هم‌ریختگی اجتماعی در آمریکا به وجود آورد که محصول آن «خیزش جریان‌های راست افراطی» خواهد بود.
اگرچه بسیاری از تحلیلگران معتقدند ترامپ نماینده راست افراطی در ایالات متحده است اما به عقیده من ترامپ تلفیقی از نمودارهایی است که اشتراکات آن نمایانگر افراط‌گرایی سیاسی با درون‌مایه‌های ضدانسانی و سرمایه‌داری است. از این منظر ترامپ در فاز بعدی قصد داشت با تعطیل کردن دولت ایالات متحده، دموکرات‌ها را که به عنوان مخالفانش محسوب می‌شوند مورد هجمه مهندسی شده قرار دهد و از سوی دیگر با برگ برنده وارد انتخابات آتی ریاست جمهوری شود. او به دنبال آن است تا بتواند در آمریکای لاتین اندیشه راست افراطی را بر سر کار آورد. نمونه اصلی آن را در برزیل به چشم دیدیم و اخیراً هم در ونزوئلا به دنبال آن است تا طرفداران تفکر خود را برای پیروزی «خوان گوایدو» بسیج کند و در نهایت یکی همانند خود را مورد حمایت قرار دهد. منشأ این تفکر ترامپ را باید جنبش‌های افراطی مانند «تی پارتی» یا یهودی - مسیحی‌های جمهوری‌خواه دانست که تفکر و شیوه ترامپ را به هر صورت مورد تایید قرار می‌دهند.
نگاه بیگانه‌ستیزی ترامپ تنها درباره مهاجران و پناهجویان صدق نمی‌کند، بلکه او دموکرات‌های آمریکا را هم نوعی بیگانه می‌داند و در این راستا مردم ایالات متحده در میانه جنگ قدرت میان 2 طرف قربانی شده و خواهند شد. این بیگانه‌ستیزی در نظر کسانی مانند هیتلر هم وجود داشت و حتی امروز رهبر جبهه ملی فرانسه (مارین لوپن) هم طرفدار این نوع نگاه است. در داخل ایالات متحده فاشیسم غربی و طیف‌هایی که ضد سیاه‌پوستان و مهاجران هستند، در شمال و شمال شرقی این کشور مستقرند و اتفاقاً تمام آنها طرفداران بسیار محکم ترامپ به حساب می‌آیند. این طیف از سفیدپوستان در وضعیت فعلی فضا را برای رشد اندیشه‌های نژادپرستانه خود مهیا دیده‌اند و رئیس‌جمهوری ایالات متحده را به هر شکلی که شده در این مورد حمایت می‌کنند. آنچه باید مورد اشاره قرار بگیرد نقش مجلس نمایندگان ایالات متحده است؛ این نهاد قانونگذاری به صورت تخصصی مسائل داخلی ایالات متحده را اعم از بودجه و مسائلی که می‌تواند به ضرر منافع داخلی این کشور باشد کنترل می‌کند و از این جهت دموکرات‌ها به دنبال محدود کردن ترامپ در این مورد خواهند بود.
آنها معتقدند ترامپ با سوءاستفاده از اختیارات ریاست‌جمهوری می‌تواند باب سلطه بر جامعه و اعمال فشار بر مخالفان را بیش از پیش بگشاید و به نظر می‌رسد قوه قانونگذار ایالات متحده وی را پس از نیکسون مورد خطاب قرار بدهد و این روند تا انتخابات ریاست‌جمهوری آینده ادامه خواهد داشت. در این میان اخلاق و رفتار سیاسی ترامپ براحتی می‌تواند دریچه‌ای برای رخ دادن وقایع تلخ در جامعه آمریکا باشد. به عنوان مثال زمانی که اوباما وارد کاخ‌سفید شد، بسیاری از افراط‌گرایان سفیدپوست مقابل کاخ‌سفید جمع شدند و شعار دادند «کاخ‌سفید جای سیاه‌پوستان نیست». این بدان معناست که احتمال دارد مجدداً این طیف از سفیدپوستان که 3 قدرت سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را در دست دارند، موجب تحریک ترامپ شوند و سعی کنند او را وادارند برای کسب محبوبیت مجدد، دست به حرکات افراطی بزند. از این منظر در چند ماه آینده احتمال دارد مجدداً دولت توسط ترامپ تعطیل شود و این سخنی است که او از آن پرده برداشته است.
*کارشناس مسائل آمریکا و استاد دانشگاه