مهدی مطهرنیا*: ترامپ را باید یک رئیس‌جمهور پست‌نئوکان دانست که در زمانه قرن 21 میلادی قدرت را در ایالات متحده به دست گرفته است و از این منظر به دنبال تثبیت هژمونی خود در تمام سطوح داخلی و خارجی ایالات متحده است. او به‌واسطه تجربیات روسای جمهور اخیر آمریکا در قرن 20 میلادی نگاهی کاملاً متفاوت به اقتصاد، فرهنگ، سیاست و حتی امنیت دارد. به عبارت دیگر او در زمانه‌ای بر سر کار آمده است که ایالات متحده در 2 جنگ جهانی اول و دوم و سپس جنگ سرد در قرن بیستم، خود را پیروز میدان نامیده بود اما در میدان عمل و واقعیت این موضوع تا حد زیادی برعکس نمایان شد. ایالات متحده در چارچوب دستیابی به منطق مورد نظر خود در دهه آخر قرن 20 میلادی تلاش کرد زمینه‌های کافی را برای بازیابی خود در پرتو قدرت مهیا کند و بر جهان چیره شود. در این راستا باید به «نظریه برخورد» که توسط ساموئل هانتینگتون نگاشته شده است رجوع کرد. هانتینگتون در آن نظریه اعلام می‌کند هیچ کشوری در جهان نمی‌تواند حریف ایالات متحده باشد اما طی سالیان مختلف این نظریه تا حد زیادی رنگ باخته است. زمانی که در سال 1995 بنیادگرایی مذهبی تا حد زیادی ماهیت خود را تعمیق بخشید، کمی بعد جرج تنت (رئیس وقت سازمان سیا در سال 1997) اعلام کرد ایالات متحده وارد موضوع مبارزه با تروریسم شده است؛ این عبارت بعدها به راهبرد اصلی ایالات متحده تبدیل شد و از آنجا بود که ایالات متحده برای گسترش ابرقدرتی خود از نیمکره غربی به نیمکره شرقی همین سناریو را (مبارزه با تروریسم) را در دستور کار قرار داد. بعد از مدتی بحث نبرد تمدن‌ها در ادبیات سیاسی و سطح کلان ایالات متحده نمایان و همین موضوع باعث شد چهره بوش پدر و سپس بوش پسر توسط منتقدان آنها مخدوش شود. این روند و انتقادها به یکباره باعث ظهور اوباما در کاخ‌سفید شد و آنجا بود که پروژه قدرت هوشمند یا همان Smart Power توسط وی مطرح شد.
بسیاری معتقدند استراتژی قدرت نرم اوباما در ایالات متحده به صورتی عمل کرد که کار برای شروع و ادامه حیات سیاسی ترامپ با مشکل روبه‌رو شد؛ به گونه‌ای که او در سخنرانی‌های ابتدایی خود فریاد می‌زد «قدرت ما از لوله تنفگ بیرون نمی‌آید، بلکه از فرهنگ ما ساطع خواهد شد». این اظهارات دقیقاً خلاف عملکرد فعلی دونالد ترامپ است اما در کمال ناباوری او امروز روی صندلی اتاق بیضی کاخ‌سفید نشسته و دائماً در 2 سال گذشته و حالت کنونی که سومین سال ریاست‌جمهوری خود را آغاز کرده، به دنبال «تثبیت» هژمونی است که اوباما آن را «تحکیم» بخشیده است. بسیاری از تحلیلگران و حتی تعداد زیادی از مسؤولان کشور ما دقیقاً نمی‌دانند ترامپ چه سناریوهایی در سر دارد و متاسفانه برخی دیگر معتقدند او تنها یک سناریوی مشخص مقابل خود دارد اما اصلاً اینگونه نیست. ترامپ پارادایم «آشوب» را با دکترین بازیگر دیوانه «هنری کیسینجر» در هم آمیخته است. خط‌مشی کلان او «پیچیدگی و ابهام» بوده و تاکتیک وی عبارت است از: تحریک، جا خالی دادن و پرتاب. او برای به رخ کشیدن این منظومه به تکنیک «توئیتر» روی آورده است و از این منظر ترامپ در 2 سال اخیر و همچنین در سال سوم ریاست‌جمهوری‌اش این روند را ادامه خواهد داد.
او در سال سوم ریاستش بر کاخ‌سفید به دنبال آن است تا رقبای خود را عصبانی و تمام آنها را مجبور به پرداخت هزینه کند. او به‌زعم خود با به کار بستن این رویکرد دشمنان خود در داخل ایالات متحده و حتی در خارج از این کشور را به عقب می‌راند. نمونه آن را می‌توان درباره چین، آلمان، روسیه و حتی ایران به چشم دید. او معتقد است باید به حدی حمله خود را عمیق و گسترده انجام دهد که همه را وادار به عقب‌نشینی کند. به عنوان مثال تعطیلی دولت فدرال آن هم به مدتی که توانست برای خود رکورد جدید ثبت کند، یکی از موضوعاتی است که جناح مقابل (دموکرات‌ها) را از نظر ترامپ به چالش کشیده است. درست است که این موضوع حدود 7 میلیارد دلار خسارت بر پیکره اقتصادی و اجتماعی ایالات متحده وارد کرد اما ترامپ معتقد است در سال سوم ریاست جمهوری‌اش این موضوع تا حد زیادی توانست هژمونی او علیه لیبرال‌ها را تثبیت کند.
این در حالی است که ژنرال‌های چند ستاره جمهوری‌خواهان از ترامپ دل خوشی ندارند و در این امتداد دموکرات‌ها به دنبال آنند تا بتوانند به هر صورتی که شده ترامپ را مورد هجمه قرار دهند و حتی تلافی اعمال او را سرش در بیاورند. هم‌حزبی‌های وی و حتی مخالفان ترامپ می‌دانند او تجارت را بخوبی می‌داند و نگاهش تابع اقتصاد است و از جهتی حتی مخالفان او اعتقاد دارند رئیس‌جمهوری آمریکا به دلیل گره زدن اقتصاد و سیاست با یکدیگر می‌تواند کارهای بزرگی را انجام دهد که طبیعتاً برای بسیاری ضررهای زیادی خواهد داشت. در این میان کنگره آمریکا با اکثریت شکننده جمهوری‌خواهان می‌تواند چالش‌های زیادی برای ترامپ به وجود آورد؛ به عنوان مثال او با مطرح کردن خروج از ناتو به دنبال آن است تا اولاً جامعه بین‌الملل را به چالش بکشد و از سوی دیگر به صورت مستقیم اروپا را زیر تیغ و هجمه‌های خود قرار دهد اما به هر ترتیب شاهد آن بودیم که مجلس نمایندگان آمریکا با 357 رای موافق لایحه ممنوعیت خروج ترامپ از ناتو را به تصویب رساند و این اولین هدیه ناراحت‌کننده دموکرات‌ها در ابتدای سال 2019 و همچنین سومین سال ریاست‌جمهوری ترامپ به حساب می‌آید.
ترامپ سعی می‌کند در سومین سال از حکومت خود بر کاخ‌سفید باز هم بر محورهای سیاسی متمرکز شود اما امتداد نگاه او و تاثیر آن بر اوضاع داخلی ایالات متحده باعث می‌شود با کنگره آمریکا وارد چالش شود. ترامپ بزودی سعی خواهد کرد در عرصه داخلی خود را به نحو دیگری به مردم ایالات متحده و برخی دیگر از متحدان خود بشناساند. به عبارت دیگر او به دنبال این خواهد بود که عناصر ناراضی هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات را به سوی خود جلب کرده و یک اعتماد‌‌سازی موقت تا نزدیک شدن به انتخابات ریاست‌جمهوری 2020 را نمایان کند. از جهتی دیگر او بزودی با طرح سناریوهای مشابه با سال 2016 به دنبال آن خواهد رفت تا بر موج عوام سوار شده و بر مشکلات فائق آید. این بدان معناست که اگر تنش‌ها او را به سمت مرگ سیاسی سوق ندهد، احتمال دارد قوی‌تر شود و از این منظر دموکرات‌ها باید ریسک استیضاح او را به جان بخرند.
*آینده‌پژوه سیاسی و استاد دانشگاه