عالیه مهرابی: پونه نیکوی، شاعر توانمند و پرکار در حیطه شعر دفاع‌مقدس، برای روایت زنان در 8 سال دفاع‌مقدس دریچه دیگری باز کرده است. شعر دفاع‌مقدس در آغازین سال‌های تولدش، نگاه کمرنگی به زن داشت، چرا که جنس شعر در این دوران، حماسه بود نه تغزل؛ شعری کوبنده و مهیج که گاه به شعار نزدیک بود تا شعر و البته فضای اجتماعی آن دوران نیز چنین اشعاری را می‌طلبید. با پایان گرفتن جنگ بویژه در دهه 70، فصلی نو در ادبیات دفاع‌مقدس گشوده شد و آن هم توجه ویژه به آسیب‌ها و تبعات جنگ و پررنگ‌تر از همه، پرداختن به خانواده‌هایی بود که مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر این پدیده اجتماعی قرار گرفته بودند. خانواده شهدا، جانبازان، اسرا و... هر کدام با دنیایی از مضامین پیش روی هنرمندان قرار گرفت. نقش زن در هر کدام از این خانواده‌ها، نقش عظیم و بزرگی بود؛ نقشی که هنوز ادبیات پایداری ما نتوانسته است حق آن را ادا کند. مجموعه شعر 6410 روز تنهایی، مجموعه‌ای است شامل24 غزل و نیز 6 شعر محاوره که در ادامه غزلیات، در انتهای کتاب آورده شده است. این مجموعه در 69 صفحه توسط انتشارات شهرستان ادب به چاپ رسیده است. نام کتاب قرابت زیادی با نام «صد سال تنهایی» گارسیا مارکز دارد که اتفاقا آن مجموعه نیز رمان جنگ است اما «6410 روز تنهایی»، روایت متفاوتی است از زن و عشق. عشق در این مجموعه از جنس دیگری است؛ عشقی زلال و پاک که نمونه‌های این عاشقانه‌های عفیف را در ادبیات کهن فارسی و به صورت ویژه، شاهنامه، که یک اثر حماسی است، می‌بینیم. نام این مجموعه، برگرفته از خاطرات همسر شهید حسین لشگری است و یکی از غزلیات این کتاب نیز به ایشان تقدیم شده است که روایت دلتنگی همسر شهید است. اشعار کتاب از نظر موسیقایی تنوع نسبتا خوبی دارد. 12 غزل با وزن دوری سروده شده است که به شاعر برای بهره‌گیری از قافیه میانی فرصت خوبی داده، هر چند شاعر از این پتانسیل کمتر بهره برده است. در بیش از نیمی از غزلیات این مجموعه، شاعر از ردیف بهره برده است که بار موسیقی کناری شعر را افزوده است. ردیف‌ها کوتاه و بیشتر تک‌واژه است اما از نظر قافیه، شعرها تنوع بهتری دارند. نخستین شعر این مجموعه، رگه‌های شعر توحیدی نام دارد و قطعا این انتخاب که عامدانه صورت گرفته، حسن سلیقه و توجه شاعر را نشان می‌دهد که قابل تحسین است.
شعری که در جست‌وجوی خدا چنین می‌گوید:
ای عشق! عشق! می‌شنوم از خدا بخوان
یاد خدا همیشه مرا کرده زیر و رو
پونه نیکوی، در این مجموعه، بازیگر سکانس‌های فیلمی می‌شود که خود چیده است. در عمده این اشعار زاویه شاعر، زاویه اول شخص است. یعنی شاعر خود بازیگر نقش شعرهایش است. زاویه اول شخص، تکنیک خوبی است که شاعر از آن بهره برده است برای اینکه فضای عینی‌تری را در شعر بیافریند و همراه با این فضای عینی، حس و عاطفه شعر را نیز تشدید کند. او در این مجموعه، با شخصیت‌های شعرش زندگی می‌کند و مخاطب را برمی‌انگیزد که با او در این حس و عاطفه شریک شود. همین استفاده هوشمندانه جنبه تغزلی شعر را تقویت کرده است. از 24 غزل این مجموعه، 21 غزل از زاویه اول شخص است که در بیشتر موارد راوی اشعار، زنی است که با معشوق خود سخن می‌گوید؛ معشوقی که جنگ به او و خاطراتش آسیب زده است و در برخی موارد نیز، راوی، یک مرد است که باز هم همان روایت تغزلی در این اشعار به چشم می‌خورد. با هم یکی از زیباترین اشعار این مجموعه را می‌خوانیم که راوی و «من» این شعر، نقش زن جانبازی را دارد که عاشقانه سخن می‌گوید:
جوانه می‌زند انگار تاول از بدنت
در آستانه گل دادن است پیرهنت
یکی دو تاول کوچک شکفته خواهد شد
و چند لکه که گل شد به سبزه بدنت
به دوست داشتنت خیره می‌شوم وقتی
که شاخه گل سرخی است گوشه دهنت
به دوست داشتنم خیره می‌شوی وقتی
که من نمی‌گذرم از چروک پیرهنت
اوج تغزل را در بیت سوم و چهارم این شعر می‌بینیم؛ تصویری عاشقانه و غرورآفرین. روایت عشق و زخم. تلاقی مستی و بیداری. یک عشق اسطوره‌ای و پاک. و اما به غزلی می‌رسیم که راوی در نقش یک مرد جانباز، دلتنگی‌های عاشقانه خود را روایت می‌کند و جالب اینجاست که باز ما زنانگی را در نوع نگاه، صحنه‌پردازی، بافت کلام و در دیالوگ‌های همین شعر می‌بینیم، هرچند در اینجا «من» شعر، یک مرد است:
باز هم عصر جمعه می‌ریزی، چای خوش طعم دارچینی را
باز هم پاک می‌کنی با عشق، لکه چای روی سینی را
ناز انگشت‌های زیبایت، رنگ پیری به خود نخواهد دید
تو شکسته نمی‌شوی اما بشکن این ظرف‌های چینی را
و شعر گاه از تغزل به اعتراض پل می‌زند و شعری اجتماعی- عاشقانه را خلق می‌کند، شاعر، آسیب‌های اجتماعی جنگ را در نقش یک زن در خانواده، متاثر از این پدیده اجتماعی روایت می‌کند. راوی، تمام این رنج‌ها را در فضای یک خانواده به عنوان کوچک‌ترین و مهم‌ترین پایگاه اجتماعی به تصویر کشیده است:
من اعتراض می‌کنم به مرگ این درخت‌ها
به کیف پول خالی و زنی کنار تخت‌ها
تلفیق جنگ و عشق، معجون زیبایی است که نمونه‌های آن را در شعر شاعر عرب، نزار قبانی می‌بینیم؛ شعرهایی وطنی اما تغزلی. نکته مهمی که در مجموعه شعر پونه نیکوی به چشم می‌خورد این است که در عمده اشعار، ما با شعر جنگ روبه‌رو هستیم؛ شعری که نازیبایی‌ها، رنج‌ها و آسیب‌های جنگ را روایت می‌کند و کلمه «جنگ» بسامد بسیار بالایی در این مجموعه دارد به طوری که در 14 غزل از 24 غزل، کلمه جنگ در ابیات وجود دارد و در برخی اشعار نیز همین کلمه است که تنها پل ارتباطی از یک شعر عاشقانه به شعر جنگ است:
خوابیده‌ای شبیه به یک مرد گل فروش
می‌پرسم از خدا که خدا جنگ جای ماست؟
**
هر کجا اسم جنگ می‌آید دل آدم به تنگ می‌آید
راه کج می‌کند به جایی که جگر پاره پاره‌ای باشد
ای کاش پونه نیکوی از ترکیب‌سازی بهره بیشتری می‌گرفت، چرا که برخی ترکیب‌های این مجموعه طراوت خاصی به آن داده است، ترکیباتی از قبیل نیرنگ رنگ‌باز، جناب عشق، مرد آدم برفی (که این ترکیب به نظرم درست نیست)، سرانگشت‌های مینیاتوری، پری‌واره زمینی، جشن عسل، آوار موجی مجنون و.... و این، نشان می‌دهد زبان شعری خانم نیکوی به زبان گفتار نزدیک است و همین زبان گفتار، صمیمیت اشعار را بیشتر کرده است اما گاه با کلماتی در اشعار این مجموعه روبه‌رو می‌شویم که نه‌تنها نقشی در جمله ندارند که گاه با حضور نابجای خود، شعر را تنزل می‌دهند؛ کلماتی که شاید فقط برای پر کردن وزن نشسته‌اند، مثل کلمه «تب» در بیت زیر که نمی‌دانم نقش آن چیست و چه ارتباطی با گوش و حرف دارد؟
«گوشم پر است از تب حرف و بگومگو»
گاهی هم حشو ملیحی به چشم می‌خورد:
«(این) پرستوی نام من هر روز از لبان تو آب می‌نوشند
تو صدا کن مرا که بسیار است فرق آوای دیگران با تو»
«(این) اشک‌های ما خبرساز است، کی میرسی؟ کار تو پرواز است
تو خلوتی با ابرها داری، من خلوتی با این در و دیوار»
گاه معنا به دلیل حذف پاره‌ای از جمله دوم، ناقص و مصراع دچار تعقید لفظی می‌شود:
«پشت دریاها شهری است که دل می‌خواهد»
یا حذف حرف اضافه که زیبایی مصراع دوم را گرفته است:
«از سازه‌های خشتی دنیا شکسته‌تر
آن قدر زخم هست به جانت به ارگ نیست»
اما اشعار محاوره خانم نیکوی نیز عاطفه سیال و خوبی دارد که جز یک غزل چهاربیتی، در بقیه اشعار از قالب چهارپاره بهره گرفته است که ظرفیت بیشتری برای محاوره و ترانه دارد. تنوع اوزان اشعار محاوره نیز قابل توجه است. در شعر ص64 که تقدیم شده به شهدای حادثه هواپیمای مسافری در خلیج‌فارس، شاعر نسبت به بقیه اشعار محاوره، دست به جسارت‌های بیشتری در استفاده از تصاویر و ترکیب‌سازی زده و همین امر طراوت و تازگی بیشتری به اثر بخشیده است:
می‌خوابی! خلیج موهات موج داره
می شینی کنارم موهات آبشاره
در مجموع، کتاب 6410 روز تنهایی مجموعه‌ای خواندنی و موفق در حوزه شعر دفاع‌مقدس است که با رویکرد تغزلی، فصل جدیدی را در شعر زنان گشوده است. باید به خانم نیکوی دست مریزاد و خدا قوت گفت. منتظر آثار بعدی این شاعر خوب و توانمند کشور هستیم.