
در یکی از روزهای سرنوشتساز حضور شهید چمران در پاوه در مرداد 58، ماجرای سقوط هلیکوپتر نجات اتفاق میافتد. ابراهیم حاتمیکیا در «چ» تلاش کرد تصویری از این فاجعه دردناک ارائه کند؛ تصویری که بیتردید پیش از هر عکس و نوشته مستند دیگری از روایت خود شهید چمران از آن ماجرا بهره برده است. در زیر بخشی از کتاب «کردستان» نوشته دکتر مصطفی چمران را میخوانیم.
«ما نیروهای زیادی را در پشت بهداری، بالای تپهای کوچک تجهیز کرده بودیم که در صورت فرود هلیکوپتر و هجوم دشمن، بتوانند از هلیکوپتر دفاع کنند و دشمن را پس برانند. در میان این نیروها عدهای 6 یا ۷ نفر از پاسداران غیرمحلی و با حضور خود فرمانده پاسداران، اصغر وصالی و حدود ۲۵ نفر پاسدار کرد محلی و 3 نفر از پاسداران نخستوزیری بودند که حفاظت منطقه را درست داشتند.
هلیکوپتر ساعت 4 بعدازظهر در محل معین شده بر زمین نشست. رگبار گلوله دشمن از هر طرف باریدن گرفت. ما به سرعت مشغول تخلیه آب و نان و خرما و مهمات مختلفی شدیم که تیمسار فلاحی برای ما فرستاده بود.
از طرف دیگر عدهای نیز کشتهها و مجروحین را از داخل بهداری حمل کرده و سوار هلیکوپتر مینمودند و این اعمال نیز بهسرعت انجام میگرفت و ضمنا چند نفری نیز که میخواستند به زور داخل هلیکوپتر شوند، با ضربات سخت من روبهرو شده، از هلیکوپتر رانده میشدند. هرکس کاری میکرد؛ عدهای به تیراندازیهای دشمن پاسخ میگفتند، عدهای مجروحین و شهدا را سوار هلیکوپتر میکردند و عدهای دیگر مهمات و آذوقه را تخلیه مینمودند و در گوشهای از محل در کنار بهداری میگذاشتند و همه اینها زیر آتش گلوله دشمن انجام میگرفت.
همه چیز آماده شد و آخرین پیامها را به خلبان دادم و نوشته کوچکی نیز برای تیمسار فلاحی نوشتم و به دست خلبان دادم و هلیکوپتر صعود کرد اما از روی اضطراب، زیر رگبار گلولهها که خلبان میخواست هر چه زودتر اوج بگیرد، کنترل خود را از دست داد و پروانه هلیکوپتر به تپه جنوبی تصادم کرد و شکست و هلیکوپتر که چند متری بیشتر بالا نرفته بود، به زمین نشست و دوباره بلند شد و دوباره در نقطه دیگری به زمین خورد. مثل فنر از نقطهای بلند میشد و در نقطهای چند متر آنطرفتر به زمین اصابت میکرد و از آنجا که نیمی از پروانهاش شکسته بود، نیم دیگر پروانه تعادل خود را از دست داده بود و پایینتر از حد معمول میآمد و در هر چرخش خود، هنگامی که به زمین نزدیک میشد، کسی را ضربه میزد و بیجان بر زمین میانداخت.
هلیکوپتر هنگامی که بلند میشد در کنار من بود و از بالای سرم گذشت ولی هنگامی که بر زمین آمد کمی از من دور شده بود ولی دوست پاسدارم را که در 2 متری من بود، ضربه زد و کاسه سرش را از بدن جدا کرد و در یک لحظه جسد بیجان او در کنار من بر خاک افتاد، آنچنان سریع و آنقدر مهلک که گویی این جوان اصلا حیات نداشته است و هیچگاه زنده نبوده است. هلیکوپتر هر لحظه پایین میآمد و کسی را بر زمین میانداخت و خود خیزان خیزان به کنار عمارت بهداری رسید و درست در کنار انبار مهمات و مواد انفجاریای که تازه تخلیه کرده بودیم، در زاویه عمارت و تپه، محصور شد. موتور هلیکوپتر همچنان میگشت و پرههای شکسته شده پروانه همچنان به دیوار عمارت و تپه جنوبی اصابت میکرد و ضربات سنگینی وارد مینمود. کابین هلیکوپتر متلاشی شده بود و جسد نیمهجان 2 خلبان آن به بیرون آویزان شده بود، در حالی که پای آنها همچنان داخل کمربند صندلی گیر کرده بود و با گردش موتور و لرزش هلیکوپتر، اجساد آنها نیز تلوتلو میخورد. مجروحین داخل هلیکوپتر نیز به شهادت رسیدند و اجساد آنها به هر طرف پراکنده شده بود و بعضی همچنان از هلیکوپتر آویزان بودند. از همه غمانگیزتر، جسد همان دختر پرستاری بود که گلوله پهلویش را شکافته و بعد از ۱۸ ساعت خونریزی بدرود حیات گفته بود. پایش در داخل هلیکوپتر بود و بدنش با روپوش سفید، خونین از هلیکوپتر آویزان شده و گیسوان بلندش با دستها آویزانش بر روی خاک کشیده میشد و موتور هلیکوپتر همچنان میگشت و پروانه شکستهاش همچنان به کوه و عمارت اصابت میکرد و اجساد شهدا و مجروحین در حال نوسان بود... .
راستی چه فاجعه بزرگی بود! چه منظره وحشتناکی! چه مصیبتی! و چه شکست بزرگی! برای هیچکس قابل تحمل نبود، هر بینندهای را دیوانه میکرد، هر اعصاب پولادین را خرد مینمود، فاجعهای با این شدت و با این عمیق مصیبت و فقط در چند لحظه!
همه دیوانه شده بودند، عدهای دیوانهوار شیون میکردند و سر خود را به دیوار میکوبیدند، عدهای چشمان خود را گرفته بودند و ضجه میزدند، عدهای دیوانهوار بهدور خود میگشتند و کنترل خود را از دست داده بودند و گلوله دشمن نیز همچنان بر ما میبارید ولی کسی دیگر به مرگ توجهی نداشت و راستی که مرگ در آن لحظات چقدر شیرین و گوارا و نجاتدهنده بود. من نیز برای لحظهای آنقدر منقلب شدم که دنیا در نظرم تیره و تار شد و آنقدر شدت درد عمیق و کشنده بود که سرتاپای وجودم به لرزش افتاد... .
ولی یکباره، در مقابل مسؤولیت بزرگی که بهعهده داشتم، یعنی هدایت دوستان و جلوگیری از خطرات احتمالی آینده، به خود آمدم و تصمیم گرفتیم دریچه احساسات خود را ببندم! سنگ شوم! و دیگر چیزی حس نکنم! و در مقابل به خدا توکل نمایم و با آغوش باز به استقبال سرنوشت بروم و قضا و قدر را هر چقدر هم که وحشتناک و دردناک باشد با رضا و رغبت بپذیرم و در این آزمایش بزرگ که تاریخ برای من مهیا کرده است، وظیفه خود را با سربلندی انجام دهم. تنها قدرتی که در آن لحظات سخت و مهلک مرا کمک کرد، نیروی ایمان و عرفانی بود که مرا از عالم و زندگی و حساب بود و نبود جدا کرد. فقط خدا را میدیدم که شاهد اعمال من است و مسؤولیتی را بر دوش خود احساس میکردم که باید این وظیفه دردناک و سرنوشتساز را در این لحظات پرمصیبت با صبر و تحمل و توکل به پایان برسانم. جایی برای گفت و شنود و فکر و تأمل و سکوت و انتظار نیست، باید فورا وارد عمل شد و هر چه زودتر باید این چهره وحشتناک فاجعه را پوشانید و باقیمانده جوانان را برای تحمل مسؤولیت بزرگتر مهیا کرد. فورا وارد عمل شدم، مهمات و مواد منفجره هنوز زیر هلیکوپتر و نزدیک آن پراکنده بود و بیم آن میرفت که هلیکوپتر منفجر شود و انفجار هلیکوپتر سبب انفجار این مواد گردد، که دیگر همه منطقه نابود میشد و جنبندهای باقی نمیماند. خودم صندوقهای بزرگ را میگرفتم و جوان دیگری را میگفتم که سر دیگر صندوق را بگیرد و آن را کشانکشان از محل هلیکوپتر دور میکردیم. عدهای را فرستادم که پتو بیاورند و روی اجساد متلاشیشده بیندازند. چند نفری را که شیون میکردند و سر خود را بهدیوار میزدند چند سیلی زدم و هر یک را به کاری گماشتم. رگبار گلوله دشمن همچنان میبارید و جوانان ما بشدت مشغول تلاش شدند. در همین اوقات موتور هلیکوپتر از کار افتاد و خوشبختانه انفجاری بهوجود نیامد.
آنگاه عدهای را مأمور کردم که اجساد خلبانها و شهدای دیگر را از داخل هلیکوپتر و اطراف آن جمعآوری کنند و به داخل عمارت بهداری ببرند. در داخل سرسرای بهداری، اجساد شهدا مثل قتلگاه در کنار هم ردیف شده بود، 2 خلبان هنوز زنده بودند و نفس نفس میزدند و چند نفر از زنها و بچهها در کنار آنها گریه میکردند. یکی آنها را باد میزد ولی هیچ کار اساسی برای نجات آنها از دست ما ساخته نبود. آنقدر نفس نفس زدند تا در آن شیون و ضجه زنها و دوستان دیگر، جان به جان آفرین تسلیم کردند.
بعد لاشه هلیکوپتر ماند، با قطعات پراکندهاش و دستگاههای تکهتکه شدهاش و خونهایی که از شهدا بر زمین بهجا مانده بود و اجساد شهدا در داخل عمارت بهداری که در کنار هم داخل پتوها پیچیده شده بود.
همه این کارها شاید نیم ساعت طول کشید و هر کس بشدت مشغول فعالیت بود و به چیزی فکر نمیکرد اما بعد، هنگامی که آرامش برقرار شد و پاسداران محلی و غیرمحلی خسته و کوفته هر یک در گوشهای لمیدند و به این ماجرای وحشتناک و آنچه گذشته بود فکر میکردند و باز هم آینده وحشتناکتری را در مقابل خویش میدیدند، یکباره اعتراضها و ضجهها و شکوهها و فحشها و عصبانیتها مثل آتشفشانی از سینههای دردمند پاسداران شروع به فوران کرد، هرکس چیزی میگفت و اعتراضی میکرد، جوانی ساده و کمتجربه از پاسداران به کردها بد میگفت و اعتراض میکرد چرا ما را به اینجا آوردهاند و چرا باید ما بهخاطر این کردها جان بدهیم؟ دیگری از من میخواست که با بیسیم دستور دهم که هلیکوپتر بیاید و همه پاسداران را از این معرکه مرگ نجات دهد. دیگری با فریاد و عصبانیت میگفت اگر دکتر چمران ما را با هلیکوپتر نجات ندهد خائن است! در این هنگام پاسداران کرد که عددشان بیشتر بود، با شنیدن این نوع سخنان، سخت ناراحت و مأیوس شروع به اعتراض کردند که شما چگونه میخواهید ما را تنها بگذارید و خود بگریزید؟ به همه آنها گفتم: «ما همه پاسداریم و برای شهادت آمدهایم و در راه خدای بزرگ هر مصیبتی را میپذیریم و با زبونی و ضعف از معرکه خطر نمیگریزیم. ما آمدهایم که پرچم پرافتخار انقلاب اسلامی ایران را برافرازیم. آمدهایم که به همه دنیا درس ایمان و فداکاری و شهادت بدهیم. ما آمدهایم که جانبازی اصحاب حسین(ع) را زنده کنیم. شهادت در راه خدا افتخار ما است و آرزو میکنیم با کفن خونین در بارگاه خدای بزرگ حاضر شویم. ما از مرگ وحشتی نداریم. به دشمنان انقلاب نشان میدهیم که یک مؤمن چگونه جانبازی میکند و شهادت ما چقدر برای آنها گران تمام میشود و مسلما امام خمینی و ملت ایران سکوت نخواهند کرد و این ضد انقلابها را نابود خواهند نمود... . به فرمانده سپاهیان، اصغر وصالی گفتم که جوانان خود را به خانه پاسداران بازگرداند و آماده آن شب تاریخی باشد، شبی که شب قدر ما است، شبی که همه فرشتگان به ما درود خواهند فرستاد، شبی که عاشورای حسینی را تجدید میکند، شبی که حق و باطل، انقلابی و ضدانقلابی، با نیروهای نابرابر، در مقابل هم میایستند و معرکه مرگ و زندگی برافروخته میشود، سرنوشت کردستان به نگارش در میآید، انقلاب اسلامی ایران، به محک آزمایش گذاشته میشود، شب قدر، شب سرنوشتساز انقلاب، شب شهادت، شب حسین(ع)، شبی که همه ما با کفن خونین به لقای پروردگار خود نائل میشویم...».