همزمان با اعلام فهرست وزرای پیشنهادی دولت دهم از سوی رئیس‌جمهور به مجلس شورای اسلامی و پایان نسبی گمانه‌زنی‌ها درباره وزیر آینده فرهنگ و ارشاد اسلامی، حدس و گمان پیرامون انتصاب معاون و مدیران تأثیرگذار بر سینما در رسانه‌ها و محافل فرهنگی آغاز شده است.
«سیدمحمد حسینی»، وزیر پیشنهادی از سوی محمود احمدی‌نژاد به مجلس، برای تصدی پست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. او که پیش از این در سمت‌هایی چون معاون حقوقی، پشتیبانی و پارلمانی وزارت علوم، قائم‌مقام وزارت علوم، رئیس هیأت‌مدیره انتشارات علمی- فرهنگی، مدیرعامل و رئیس هیأت‌مدیره مؤسسه انتشارات سروش، معاون صدا و سیما، نماینده مجلس هفتم، رایزن علمی و فرهنگی در خارج از کشور و مشاور پارلمانی رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مشغول به فعالیت بوده، هم‌اکنون عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی است. تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز اظهارنظر رسمی درباره آشنایی با نظرات محمد حسینی در زمینه «سینما» منتشر نشده است اما آنچه بستر گمانه‌زنی‌ها درباره آینده این حوزه قرارگرفته گزینه احتمالی او برای «معاونت سینمایی دولت دهم» و نیز مدیران اجرایی مرتبط با این حوزه است. اما کیفیت انتخاب هریک از این مدیران بیشتر در کدام بخش است و تا چه میزان بر سینمای ایران تأثیرگذار خواهد بود؟
معاون امور سینمایی و سمعی و بصری
معاونت امور سینمایی و سمعی و بصری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بی‌تردید اصلی‌ترین و در واقع نوک هرم تصمیم‌سازی در سینمای ایران محسوب می‌شود. از همین رو نیز زاویه نگاه و نظرات فرد منصوب در این معاونت بازتابی روشن در سیاست‌های سینمایی دولت داشته است. چه آن زمان که در اوایل دهه 60، شعار «حمایت و نظارت توأمان تولیدات سینمایی» شعارفخرالدین انوار شد و سنگ‌بنای سینمای وابسته به دولت را نهاد، چه امروز که از پس شعار «سینمای ملی و فاخر» چند پروژه عظیم سینمایی اصلی‌ترین برگ‌برنده در کارنامه 4 ساله محمدرضا جعفری‌جلوه شده‌است.
«تحقیق و مطالعه درباره دستاوردهای هنری در جهان»، «آماده‌سازی شرایط و تحلیل کمیت و کیفیت فعالیت‌های سینمایی سمعی و بصری»، «ایجاد شرایط برای تجربه در حیطه تصویر کردن مفاهیم ارزشی اسلامی و انقلاب اسلامی»، «سنجش افکار عمومی و نظرات و آرای مردم و مخاطبان سینما و سایر رسانه‌های سمعی و بصری»، «تلاش برای دستیابی به بهترین شیوه‌های مردمی کردن سینما»، «طراحی، برنامه‌ریزی و تنظیم سیاست‌های کلی برای کشف و جذب استعدادها و به‌کارگیری آنان و نیز تقویت ذوق و ابتکار علاقه‌مندان به هنر و وضعیت سینما در سراسر کشور»، «مراقبت و نظارت بر کل جریان کمی و کیفی حرکت سینمای کشور»، «طرح و اجرای برنامه‌های آموزشی برای تربیت نیروی انسانی متعهد و متخصص هنری و فنی در سینما»، «تلاش و حمایت از فعالیت‌ها جهت معرفی و تبلیغ سینمای جمهوری اسلامی ایران به جهان»، «نظارت بر روند کمی و کیفی تولیدات سینمای ایران از طریق تهیه و اجرای ضوابط، آیین‌نامه‌ها و مقررات لازم»، «حمایت از جریان سالم فیلمسازی در داخل کشور به طرق ممکن»، «تلاش برای گسترش و تقویت فعالیت‌های سینمایی در کل کشور بویژه نقاط محروم»، «ایجاد و اداره شوراهای نظارت و ارزشیابی کیفی برای نظارت و هدایت سینماگران» و «تأسیس، حمایت، هدایت و نظارت بر مؤسسات وابسته‌ای که به صورت بازوهای اجرایی بخشی از وظایف حمایتی و هدایتی را به عهده می‌گیرند»، اینها تعدادی از سرفصل‌های شرح وظایف معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد است که به وضوح میدان عمل این معاونت و حوزه تأثیر آن بر سینمای کشور را عیان می‌کند. فخرالدین انوار و مهدی فریدزاده در دولت اول هاشمی‌رفسنجانی، عزت‌الله ضرغامی در دولت دوم هاشمی‌رفسنجانی، سیف‌الله داد، محمدحسین پزشک و محمدمهدی حیدریان در دولت خاتمی و محمدرضا جعفری‌جلوه در دولت احمدی‌نژاد تاکنون بر مسند معاونت سینمایی وزارت ارشاد تکیه زده و هر یک در بازه‌ای چند ساله سینمای ایران را بر محور دغدغه‌های خود هدایت کرده‌اند. فارغ از فرازونشیب‌های معمول از پس این تغییرات، ماحصل این 3 دهه، حرکت رو به پیشرفت سینمای ایران بوده‌است اما در هر مقطعی آرزومندانی هم بوده‌اند که به «آرمان» تحول‌خواهی خود نرسیدند و زبان به انتقاد گشودند. حال و با پایان حضور جعفری‌جلوه، که محور «هدایت و حمایت» از تولیدات سینمایی در دوره معاونتش، تحقق «سینمای ملی» و «تولید آثار فاخر» بود، او هم چون سایرین، منتقدانی در برابر کارنامه خود می‌بیند و از همین روست که تأکید می‌کند: «سینما، عرصه‌ای با مطالبات متناقض است». بنابر برخی گمانه‌زنی‌ها حضور «علیرضا رضاداد» مرد شماره یک پیشین بنیاد فارابی به عنوان «معاونت سینمایی دولت دهم» بسیار محتمل است اما از «علیرضا برازش»، «مجید شاه‌حسینی»، «مهدی فرجی» و «علی دارابی» نیز به عنوان نامزدهای این پست نام برده می‌شود.
مدیرکل ارزشیابی و نظارت سینمای حرفه‌ای
در میان مدیران مختلف حاضر در چارچوب سازمانی معاونت سینمایی ارشاد یکی از پرحاشیه‌ترین‌ها مدیرکل ارزشیابی و نظارت بر سینمای حرفه‌ای است که معاون سینمایی بر اساس وظیفه «ایجاد و اداره شوراهای نظارت و ارزشیابی کیفی برای نظارت و هدایت سینماگران و عکاسان کشور از طریق ارزشیابی سناریو، بازبینی فیلم، ارزشگذاری سینماها و تنظیم سیاست نمایش سینمای کشور و سایر فعالیت‌های نظیر، در چارچوب قوانین و مقررات مصوب» او را انتخاب می‌کند. این معاونت از آن جهت که رابطه‌ای مستقیم با بحث اعمال نظارت
بر تولیدات سینمایی دارد، بسیار مورد توجه رسانه‌هاست و در بسیاری موارد هم هدف انتقادات بی‌رحمانه بوده است. در زمان تصدی جعفری‌جلوه این پست حساس را محمود اربابی عهده‌دار بود.
اربابی متولد سال 1340 تهران و دارای مدرک کارشناسی از دانشکده صدا و سیما در رشته فیلمنامه‌نویسی و مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه تربیت مدرس در رشته کارگردانی و بازیگری تئاتر و دانشجوی دوره دکترا در رشته پژوهش هنر است و در دوران تصدی این پست صورت مدیری فعال، مطلع و از همه مهم‌تر پاسخگو را از خود به یادگار گذاشت. هرچند حساسیت این پست و البته نبود شفافیت لازم در برخی قوانین نظارتی، این دوره مدیریتی را هم از انتقادات (حتی در برخی موارد به حق) بی‌نصیب نگذاشت. هنوز از گزینه‌های احتمالی این پست در دولت دهم خبری مخابره نشده است.
مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی
اما یکی از مهم‌ترین بازوهای اجرایی معاونت سینمایی ارشاد، بنیاد سینمایی فارابی است. این بنیاد در سال 1362 تأسیس شد و بنابر آنچه در شرح وظایف آن آمده است«براساس سیاست‌ها و روش‌های اجرایی سینمای جمهوری اسلامی ایران و برنامه‌های حمایتی مربوط به تولید و نمایش فیلم‌های سینمایی، با هدف حمایت از صنعت سینمای ایران و کمک به ارتقای کمی و کیفی و تقویت فعالیت‌های سینمایی» فعالیت می‌کند. مدیریت این بنیاد شاید در نگاه اول تأثیری در سیاستگذاری‌های کلان سینمایی نداشته باشد و صرفا مدیری در طول معاون سینمایی انگاشته شود اما میزان تأثيرگذاري در فعالیت‌های اجرایی مهمی چون برگزاری جشنواره‌های اصلی سینمایی در کشور و نیز کیفیت برنامه‌ریزی برای حمایت از آثار خاص، جایگاه اصلی این پست را در هرم تصمیم‌سازان سینمای ایران بازمی‌کند. سیدمحمد بهشتی (73-62)، محمد حسین حقیقی(74-73)، دکتر رجبی (76-74)، محمد حسن پزشک (78-76)، محمد مهدی عسگرپور(81-80)، علیرضا رضاداد(86-81) و مجید شاه حسینی (86 تا کنون) مدیرانی هستند که تاکنون بر مسند مدیرعاملی بنیاد سینمایی فارابی تکیه زده‌اند و هر یک بنابر دیدگاه خود نظرات معاونت سینمایی وقت را به عرصه اجرا رسانده‌اند. اما اصلی‌ترین نقش این بنیاد سینمایی وجه «حمایتی» آن است که در هر دوره به وضوح مورد اختلاف پاره‌ای از سینماگران می‌شده‌است. بازوی اجرایی بنیاد برای این حمایت هم «واحد پشتیبانی تولید» است. این واحد در زمینه سرویس‌دهی و ارائه خدمات به پروژههای سینمایی فعالیت می‌کند و در این راستا سعی دارد تا «ضمن پیش‌بینی و برآورد نیازهای مواد خام و تجهیزات فنی، نسبت به تهیه و تأمین آنها اقدام کند. به همین منظور تمهیدات ویژه‌ای را درباره تجهیز و تأمین کمبودها و رفع آنها به‌کار بسته و در مواردی که بخش خصوصی تمایل به مشارکت ندارد مستقیماً وارد عمل شده و با برنامه‌ریزی به پروژههای سینمایی و غیرسینمایی خدمات ارائه می‌دهد». ارائه خدمات، تهیه مواد خام و سرویس‌دهی هم «براساس سیاستگذاری معاونت سینمایی» به پروژههای دارای پروانه ساخت از اداره نظارت و ارزشیابی صورت می‌گیرد. البته در موارد خاص پروژههای غیرسینمایی هم خدمات در 3 بخش تجهیزات فنی فیلمبرداری، مواد خام و مصرفی و سرویس و تعمیرات ارائه می‌شود.
«امور جشنواره» یکی دیگر از دفاتر مهم بنیاد است که در کیفیت اجرای جشنواره‌های سینمایی نقش اصلی را برعهده دارد. دفتر «امور بین‌الملل» هم از بخش‌های مهم بنیاد است که در مقام معرف سینمای نوین ایران در سراسر جهان، «با اتکا به فعالیت‌های بی‌وقفه، پیگیر و مستمر به نمایندگی از کلیت سینمای کشورمان در مجامع جهانی، به مرکزی در امر اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی بین‌المللی برای فیلم‌های ایرانی مبدل شده‌است». این دفتر علاوه بر امور اجرایی، مشاوره و پاسخگویی به سازمان‌ها و شرکت‌های خارجی را نیز برعهده دارد. «از سوی دیگر، با توجه به حجم روزافزون فعالیت‌های بین‌المللی و در راستای حمایت از ساماندهی بخش خصوصی، راهکارهایی برای معرفی تهیه‌کنندگان به دیگر مؤسسات فعال در این حوزه و تسهیلاتی جهت حضور این موسسات در مجامع جهانی اندیشیده شده است. افزون بر این، مرکزیت این بنیاد در داخل کشور، امور بین‌الملل را به مکانی مناسب برای ساماندهی اطلاعات حضور سینمای ایران در جشنواره‌ها و مجامع جهانی تبدیل کرده است. گفتني است که امور بین‌الملل به عنوان تنها مرجع قانونی برای ورود فیلم‌های سینمایی خارجی جهت اکران عمومی نیز فعالیت دارد و بر اساس همین شرح وظایف است که می‌توان در مجموع مدیرعامل بنیاد فارابی را دومین شخص تأثیرگذار بر سینمای ایران پس از معاون سینمایی، دانست. مجید شاه‌حسینی، مدیرعامل فعلی بنیاد فارابی که برگزاری موفق جشنواره پرستاره فیلم فجر در بیست و هفتمین دوره و نیز برگزاری ضعیف بیست و سومین جشنواره فیلم کودک و نوجوان را در کارنامه خود دارد، این روزها منتظر تحولات وزارت ارشاد است. از «علیرضا سجادپور» به عنوان مدیرعامل آینده بنیاد سینمایی فارابی نام برده می‌شود و نام «مهدی مسعودشاهی» و «محمد رجبی» نیز برای تصدی این سمت شنیده شده است.
مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی
در کنار بنیاد سینمایی فارابی از دیگر مراکز تأثیرگذار و فعال در زمینه حمایت از تولیدات سینمایی، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است. این مرکز متولی 4حوزه تخصصی «حمایت از فیلم‌های سینمایی اول»، «حمایت از تولیدات مستند»، «حمایت از تولیدات انیمیشن» و «حمایت از سینمای کوتاه حرفه‌ای» است و در این زمینه‌ها نقش بسیار تأثیرگذاری را در سال‌هاي اخیر داشته است. تولید و نمایش فیلم پرفروش «اخراجی‌ها» و آثار قابل تأملی چون «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» (در زمینه فیلم‌های اول) و «تهران انار ندارد»(در زمینه آثار مستند) کارنامه قابل قبول این مرکز و مؤید میدان عمل مسؤولان آن است، اما در کنار این فعالیت حمایتی، یکی از درخشان‌ترین نکات کارنامه این سال‌های مرکز، برگزاری 2 دوره جشنواره بین‌المللی «سینما حقیقت» است که سینمای مستند ایران را در جایگاهی بسیار متفاوت از قبل، در جهان شناسنامه‌دار کرد. محمد آفریده با همین کارنامه یکی از مدیران موفق سینمایی این سال‌هاست اما او نیز منتظر تحولات پیش رو است. براساس گمانه‌زنی‌ها، «پژمان لشکری‌پور» یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها برای تصدی پست مدیرعاملی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است. نام «ابراهیم داروغه‌زاده» دبیر فعلی ستاد مبارزه با قاچاق فیلم و محصولات فرهنگی هم در این فهرست احتمالی شنیده شده است.
مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران
زمانی که بحث حمایت و زمینه‌سازی برای ورود کار اولی‌ها به عرصه تولید در سینمای کشور مطرح می‌شود بالطبع اشاره به انجمن فعال «سینمای جوانان ایران» هم لازم است. این انجمن پرسابقه در سال 1353 تاسیس شد و از سال 1354 شروع به عضوگیری و تشکیل کلاس‌های آموزشی کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال 1364، «انجمن» با حمایت معاونت امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پس از اندکی وقفه فعالیت مجدد خود را از سر گرفت و با هدف تشویق نوجوانان و جوانان ایرانی به هنر عکاسی و فیلمسازی و با گشایش تدریجی بیش از 50 نمایندگی و دفتر در سراسر کشور، اقدام به جذب علاقه‌مندان به فراگیری رشته‌های کارگردانی، فیلمنامه‌نویسی، عکاسی، تصویربرداری، تدوین و برگزاری آزمون سراسری و دوره‌های یکساله فیلمسازی کرد. این دوره‌ها در سال‌های مختلف خروجی‌های قابل توجهی هم داشته است که یکی از آن همه «اصغر فرهادی» دیگر کارگردان جهانی سینمای ایران است. همین فعالیت مستمر هم انجمن را به مرکزی تأثیرگذار بدل کرده است. انجمن سینمای جوانان ایران از سال 1369 به عنوان نماینده ایران به عضویت اتحادیه بین‌المللی سینمای غیرحرفه‌ای«یونیکا» درآمد و تاکنون هم حضور فعالی در جشنواره‌های آن داشته است.
انعقاد قرارداد تولید مشارکتی با سازمان‌ها، نهادها و موسسات داخلی و خارجی، برگزاری مستمر هفته‌های فیلم و عکس در سراسر کشور، چشم‌انداز سینمای مستند کشورهای فرانسه، هلند، لبنان و فلسطین، برپایی نمایشگاه‌های عکس انفرادی و گروهی عکاسان جوان در شهرهای مختلف، برگزاری برنامه «سینمای آینده» از سال 1377 تا 1379 در سینما فلسطین و سپیده به صورت یک نمایش در هفته که بتدریج به 18شهرستان نیز تعمیم داده شد و عرضه تولیدات برتر در شبکه ویدئویی کشور، تلویزیون ایران و شبکه‌های مختلف بین‌المللی از دیگر فعالیت‌های انجمن سینمای جوانان ایران است که امکان تأثیرگذاری این انجمن در روند رو به رشد سینمای ایران را بیشتر نمایان می‌کند. مدیر عامل فعلی انجمن سینمای جوانان ایران ناصر باکیده است و
براساس گمانه‌ها «محمد خزاعی» تهیه‌کننده سینما، گزینه جدی جانشینی‌اش در دولت دهم است.
مدیر عامل موسسه سینما شهر
در کنار تمام تصمیم‌سازان و حامیان تولید در سینما نمی‌توان در مسیر تحقق «تحول»، خدمات و فعالیت‌های اکران را نادیده گرفت.
موسسه سینماشهر یکی از مراکز بسیار فعال در این زمینه است که در سال‌های اخیر توانسته متضمن وجود برگ برنده «سالن‌سازی» در کارنامه مدیران سینمایی شود. این موسسه برای رسیدن به الگوی پخش سینمایی دنیا تلاش بسیاری کرده‌است. مجید مسچی، مدیر عامل فعلی این مؤسسه پیش‌تر در تشریح عملکرد سال 87 این مؤسسه از تلاش برای نزدیک کردن الگوی پخش فیلم‌ها در ایران به نمونه‌های مشابه آن در خارج کشور خبر داده و گفته بود: عمده‌ترین کاری که در این چند سال انجام دادیم بازسازی سینماهای موجود و کمک به ساخت فضاهای نمایشی بوده است. بحث ارتقای سالن‌های سینمایی و رفع مسائل فنی فیلم‌ها از جمله کارهای مهمی بوده که امسال انجام دادیم و همچنان نیز پیگیر آنها هستیم. به طور نمونه برای رفع مشکلات صدای فیلم‌ها اقدام کردیم زیرا صدا در یک اثر سینمایی نقش مهمی دارد و باعث جذب مخاطب می‌شود و امیدواریم بتوانیم این کار را سال آینده به طور جدی‌تر ادامه دهیم. وی با ارائه آماری درباره سینماهای بازسازی شده گفت: 13هزارو800 صندلی در 40 سالن سینمایی در 11 استان و 16 شهر مورد بازسازی قرار گرفته است و همین آمار موید نقش بالای این مؤسسه در تکامل چرخه اکران به بهترین شکل ممکن در راستای تحقق تحول واقعی در سینمای ایران است. هنوز درباره مدیر جدید موسسه سینماشهر خبری مخابره نشده اما کارنامه قابل قبول «مسچی» در سال‌های اخیر احتمال ابقای او را بسیار بالا برده است. این چند نفر
آینده سینمای ایران با نظر چه کسانی رقم می‌خورد؟
همزمان با اعلام فهرست وزرای پیشنهادی دولت دهم از سوی رئیس‌جمهور به مجلس شورای اسلامی و پایان نسبی گمانه‌زنی‌ها درباره وزیر آینده فرهنگ و ارشاد اسلامی، حدس و گمان پیرامون انتصاب معاون و مدیران تأثیرگذار بر سینما در رسانه‌ها و محافل فرهنگی آغاز شده است.
«سیدمحمد حسینی»، وزیر پیشنهادی از سوی محمود احمدی‌نژاد به مجلس، برای تصدی پست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. او که پیش از این در سمت‌هایی چون معاون حقوقی، پشتیبانی و پارلمانی وزارت علوم، قائم‌مقام وزارت علوم، رئیس هیأت‌مدیره انتشارات علمی- فرهنگی، مدیرعامل و رئیس هیأت‌مدیره مؤسسه انتشارات سروش، معاون صدا و سیما، نماینده مجلس هفتم، رایزن علمی و فرهنگی در خارج از کشور و مشاور پارلمانی رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مشغول به فعالیت بوده، هم‌اکنون عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی است. تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز اظهارنظر رسمی درباره آشنایی با نظرات محمد حسینی در زمینه «سینما» منتشر نشده است اما آنچه بستر گمانه‌زنی‌ها درباره آینده این حوزه قرارگرفته گزینه احتمالی او برای «معاونت سینمایی دولت دهم» و نیز مدیران اجرایی مرتبط با این حوزه است. اما کیفیت انتخاب هریک از این مدیران بیشتر در کدام بخش است و تا چه میزان بر سینمای ایران تأثیرگذار خواهد بود؟
معاون امور سینمایی و سمعی و بصری
معاونت امور سینمایی و سمعی و بصری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بی‌تردید اصلی‌ترین و در واقع نوک هرم تصمیم‌سازی در سینمای ایران محسوب می‌شود. از همین رو نیز زاویه نگاه و نظرات فرد منصوب در این معاونت بازتابی روشن در سیاست‌های سینمایی دولت داشته است. چه آن زمان که در اوایل دهه 60، شعار «حمایت و نظارت توأمان تولیدات سینمایی» شعارفخرالدین انوار شد و سنگ‌بنای سینمای وابسته به دولت را نهاد، چه امروز که از پس شعار «سینمای ملی و فاخر» چند پروژه عظیم سینمایی اصلی‌ترین برگ‌برنده در کارنامه 4 ساله محمدرضا جعفری‌جلوه شده‌است.
«تحقیق و مطالعه درباره دستاوردهای هنری در جهان»، «آماده‌سازی شرایط و تحلیل کمیت و کیفیت فعالیت‌های سینمایی سمعی و بصری»، «ایجاد شرایط برای تجربه در حیطه تصویر کردن مفاهیم ارزشی اسلامی و انقلاب اسلامی»، «سنجش افکار عمومی و نظرات و آرای مردم و مخاطبان سینما و سایر رسانه‌های سمعی و بصری»، «تلاش برای دستیابی به بهترین شیوه‌های مردمی کردن سینما»، «طراحی، برنامه‌ریزی و تنظیم سیاست‌های کلی برای کشف و جذب استعدادها و به‌کارگیری آنان و نیز تقویت ذوق و ابتکار علاقه‌مندان به هنر و وضعیت سینما در سراسر کشور»، «مراقبت و نظارت بر کل جریان کمی و کیفی حرکت سینمای کشور»، «طرح و اجرای برنامه‌های آموزشی برای تربیت نیروی انسانی متعهد و متخصص هنری و فنی در سینما»، «تلاش و حمایت از فعالیت‌ها جهت معرفی و تبلیغ سینمای جمهوری اسلامی ایران به جهان»، «نظارت بر روند کمی و کیفی تولیدات سینمای ایران از طریق تهیه و اجرای ضوابط، آیین‌نامه‌ها و مقررات لازم»، «حمایت از جریان سالم فیلمسازی در داخل کشور به طرق ممکن»، «تلاش برای گسترش و تقویت فعالیت‌های سینمایی در کل کشور بویژه نقاط محروم»، «ایجاد و اداره شوراهای نظارت و ارزشیابی کیفی برای نظارت و هدایت سینماگران» و «تأسیس، حمایت، هدایت و نظارت بر مؤسسات وابسته‌ای که به صورت بازوهای اجرایی بخشی از وظایف حمایتی و هدایتی را به عهده می‌گیرند»، اینها تعدادی از سرفصل‌های شرح وظایف معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد است که به وضوح میدان عمل این معاونت و حوزه تأثیر آن بر سینمای کشور را عیان می‌کند. فخرالدین انوار و مهدی فریدزاده در دولت اول هاشمی‌رفسنجانی، عزت‌الله ضرغامی در دولت دوم هاشمی‌رفسنجانی، سیف‌الله داد، محمدحسین پزشک و محمدمهدی حیدریان در دولت خاتمی و محمدرضا جعفری‌جلوه در دولت احمدی‌نژاد تاکنون بر مسند معاونت سینمایی وزارت ارشاد تکیه زده و هر یک در بازه‌ای چند ساله سینمای ایران را بر محور دغدغه‌های خود هدایت کرده‌اند. فارغ از فرازونشیب‌های معمول از پس این تغییرات، ماحصل این 3 دهه، حرکت رو به پیشرفت سینمای ایران بوده‌است اما در هر مقطعی آرزومندانی هم بوده‌اند که به «آرمان» تحول‌خواهی خود نرسیدند و زبان به انتقاد گشودند. حال و با پایان حضور جعفری‌جلوه، که محور «هدایت و حمایت» از تولیدات سینمایی در دوره معاونتش، تحقق «سینمای ملی» و «تولید آثار فاخر» بود، او هم چون سایرین، منتقدانی در برابر کارنامه خود می‌بیند و از همین روست که تأکید می‌کند: «سینما، عرصه‌ای با مطالبات متناقض است». بنابر برخی گمانه‌زنی‌ها حضور «علیرضا رضاداد» مرد شماره یک پیشین بنیاد فارابی به عنوان «معاونت سینمایی دولت دهم» بسیار محتمل است اما از «علیرضا برازش»، «مجید شاه‌حسینی»، «مهدی فرجی» و «علی دارابی» نیز به عنوان نامزدهای این پست نام برده می‌شود.
مدیرکل ارزشیابی و نظارت سینمای حرفه‌ای
در میان مدیران مختلف حاضر در چارچوب سازمانی معاونت سینمایی ارشاد یکی از پرحاشیه‌ترین‌ها مدیرکل ارزشیابی و نظارت بر سینمای حرفه‌ای است که معاون سینمایی بر اساس وظیفه «ایجاد و اداره شوراهای نظارت و ارزشیابی کیفی برای نظارت و هدایت سینماگران و عکاسان کشور از طریق ارزشیابی سناریو، بازبینی فیلم، ارزشگذاری سینماها و تنظیم سیاست نمایش سینمای کشور و سایر فعالیت‌های نظیر، در چارچوب قوانین و مقررات مصوب» او را انتخاب می‌کند. این معاونت از آن جهت که رابطه‌ای مستقیم با بحث اعمال نظارت
بر تولیدات سینمایی دارد، بسیار مورد توجه رسانه‌هاست و در بسیاری موارد هم هدف انتقادات بی‌رحمانه بوده است. در زمان تصدی جعفری‌جلوه این پست حساس را محمود اربابی عهده‌دار بود.
اربابی متولد سال 1340 تهران و دارای مدرک کارشناسی از دانشکده صدا و سیما در رشته فیلمنامه‌نویسی و مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه تربیت مدرس در رشته کارگردانی و بازیگری تئاتر و دانشجوی دوره دکترا در رشته پژوهش هنر است و در دوران تصدی این پست صورت مدیری فعال، مطلع و از همه مهم‌تر پاسخگو را از خود به یادگار گذاشت. هرچند حساسیت این پست و البته نبود شفافیت لازم در برخی قوانین نظارتی، این دوره مدیریتی را هم از انتقادات (حتی در برخی موارد به حق) بی‌نصیب نگذاشت. هنوز از گزینه‌های احتمالی این پست در دولت دهم خبری مخابره نشده است.
مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی
اما یکی از مهم‌ترین بازوهای اجرایی معاونت سینمایی ارشاد، بنیاد سینمایی فارابی است. این بنیاد در سال 1362 تأسیس شد و بنابر آنچه در شرح وظایف آن آمده است«براساس سیاست‌ها و روش‌های اجرایی سینمای جمهوری اسلامی ایران و برنامه‌های حمایتی مربوط به تولید و نمایش فیلم‌های سینمایی، با هدف حمایت از صنعت سینمای ایران و کمک به ارتقای کمی و کیفی و تقویت فعالیت‌های سینمایی» فعالیت می‌کند. مدیریت این بنیاد شاید در نگاه اول تأثیری در سیاستگذاری‌های کلان سینمایی نداشته باشد و صرفا مدیری در طول معاون سینمایی انگاشته شود اما میزان تأثيرگذاري در فعالیت‌های اجرایی مهمی چون برگزاری جشنواره‌های اصلی سینمایی در کشور و نیز کیفیت برنامه‌ریزی برای حمایت از آثار خاص، جایگاه اصلی این پست را در هرم تصمیم‌سازان سینمای ایران بازمی‌کند. سیدمحمد بهشتی (73-62)، محمد حسین حقیقی(74-73)، دکتر رجبی (76-74)، محمد حسن پزشک (78-76)، محمد مهدی عسگرپور(81-80)، علیرضا رضاداد(86-81) و مجید شاه حسینی (86 تا کنون) مدیرانی هستند که تاکنون بر مسند مدیرعاملی بنیاد سینمایی فارابی تکیه زده‌اند و هر یک بنابر دیدگاه خود نظرات معاونت سینمایی وقت را به عرصه اجرا رسانده‌اند. اما اصلی‌ترین نقش این بنیاد سینمایی وجه «حمایتی» آن است که در هر دوره به وضوح مورد اختلاف پاره‌ای از سینماگران می‌شده‌است. بازوی اجرایی بنیاد برای این حمایت هم «واحد پشتیبانی تولید» است. این واحد در زمینه سرویس‌دهی و ارائه خدمات به پروژههای سینمایی فعالیت می‌کند و در این راستا سعی دارد تا «ضمن پیش‌بینی و برآورد نیازهای مواد خام و تجهیزات فنی، نسبت به تهیه و تأمین آنها اقدام کند. به همین منظور تمهیدات ویژه‌ای را درباره تجهیز و تأمین کمبودها و رفع آنها به‌کار بسته و در مواردی که بخش خصوصی تمایل به مشارکت ندارد مستقیماً وارد عمل شده و با برنامه‌ریزی به پروژههای سینمایی و غیرسینمایی خدمات ارائه می‌دهد». ارائه خدمات، تهیه مواد خام و سرویس‌دهی هم «براساس سیاستگذاری معاونت سینمایی» به پروژههای دارای پروانه ساخت از اداره نظارت و ارزشیابی صورت می‌گیرد. البته در موارد خاص پروژههای غیرسینمایی هم خدمات در 3 بخش تجهیزات فنی فیلمبرداری، مواد خام و مصرفی و سرویس و تعمیرات ارائه می‌شود.
«امور جشنواره» یکی دیگر از دفاتر مهم بنیاد است که در کیفیت اجرای جشنواره‌های سینمایی نقش اصلی را برعهده دارد. دفتر «امور بین‌الملل» هم از بخش‌های مهم بنیاد است که در مقام معرف سینمای نوین ایران در سراسر جهان، «با اتکا به فعالیت‌های بی‌وقفه، پیگیر و مستمر به نمایندگی از کلیت سینمای کشورمان در مجامع جهانی، به مرکزی در امر اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی بین‌المللی برای فیلم‌های ایرانی مبدل شده‌است». این دفتر علاوه بر امور اجرایی، مشاوره و پاسخگویی به سازمان‌ها و شرکت‌های خارجی را نیز برعهده دارد. «از سوی دیگر، با توجه به حجم روزافزون فعالیت‌های بین‌المللی و در راستای حمایت از ساماندهی بخش خصوصی، راهکارهایی برای معرفی تهیه‌کنندگان به دیگر مؤسسات فعال در این حوزه و تسهیلاتی جهت حضور این موسسات در مجامع جهانی اندیشیده شده است. افزون بر این، مرکزیت این بنیاد در داخل کشور، امور بین‌الملل را به مکانی مناسب برای ساماندهی اطلاعات حضور سینمای ایران در جشنواره‌ها و مجامع جهانی تبدیل کرده است. گفتني است که امور بین‌الملل به عنوان تنها مرجع قانونی برای ورود فیلم‌های سینمایی خارجی جهت اکران عمومی نیز فعالیت دارد و بر اساس همین شرح وظایف است که می‌توان در مجموع مدیرعامل بنیاد فارابی را دومین شخص تأثیرگذار بر سینمای ایران پس از معاون سینمایی، دانست. مجید شاه‌حسینی، مدیرعامل فعلی بنیاد فارابی که برگزاری موفق جشنواره پرستاره فیلم فجر در بیست و هفتمین دوره و نیز برگزاری ضعیف بیست و سومین جشنواره فیلم کودک و نوجوان را در کارنامه خود دارد، این روزها منتظر تحولات وزارت ارشاد است. از «علیرضا سجادپور» به عنوان مدیرعامل آینده بنیاد سینمایی فارابی نام برده می‌شود و نام «مهدی مسعودشاهی» و «محمد رجبی» نیز برای تصدی این سمت شنیده شده است.
مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی
در کنار بنیاد سینمایی فارابی از دیگر مراکز تأثیرگذار و فعال در زمینه حمایت از تولیدات سینمایی، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است. این مرکز متولی 4حوزه تخصصی «حمایت از فیلم‌های سینمایی اول»، «حمایت از تولیدات مستند»، «حمایت از تولیدات انیمیشن» و «حمایت از سینمای کوتاه حرفه‌ای» است و در این زمینه‌ها نقش بسیار تأثیرگذاری را در سال‌هاي اخیر داشته است. تولید و نمایش فیلم پرفروش «اخراجی‌ها» و آثار قابل تأملی چون «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» (در زمینه فیلم‌های اول) و «تهران انار ندارد»(در زمینه آثار مستند) کارنامه قابل قبول این مرکز و مؤید میدان عمل مسؤولان آن است، اما در کنار این فعالیت حمایتی، یکی از درخشان‌ترین نکات کارنامه این سال‌های مرکز، برگزاری 2 دوره جشنواره بین‌المللی «سینما حقیقت» است که سینمای مستند ایران را در جایگاهی بسیار متفاوت از قبل، در جهان شناسنامه‌دار کرد. محمد آفریده با همین کارنامه یکی از مدیران موفق سینمایی این سال‌هاست اما او نیز منتظر تحولات پیش رو است. براساس گمانه‌زنی‌ها، «پژمان لشکری‌پور» یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها برای تصدی پست مدیرعاملی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است. نام «ابراهیم داروغه‌زاده» دبیر فعلی ستاد مبارزه با قاچاق فیلم و محصولات فرهنگی هم در این فهرست احتمالی شنیده شده است.
مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران
زمانی که بحث حمایت و زمینه‌سازی برای ورود کار اولی‌ها به عرصه تولید در سینمای کشور مطرح می‌شود بالطبع اشاره به انجمن فعال «سینمای جوانان ایران» هم لازم است. این انجمن پرسابقه در سال 1353 تاسیس شد و از سال 1354 شروع به عضوگیری و تشکیل کلاس‌های آموزشی کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال 1364، «انجمن» با حمایت معاونت امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پس از اندکی وقفه فعالیت مجدد خود را از سر گرفت و با هدف تشویق نوجوانان و جوانان ایرانی به هنر عکاسی و فیلمسازی و با گشایش تدریجی بیش از 50 نمایندگی و دفتر در سراسر کشور، اقدام به جذب علاقه‌مندان به فراگیری رشته‌های کارگردانی، فیلمنامه‌نویسی، عکاسی، تصویربرداری، تدوین و برگزاری آزمون سراسری و دوره‌های یکساله فیلمسازی کرد. این دوره‌ها در سال‌های مختلف خروجی‌های قابل توجهی هم داشته است که یکی از آن همه «اصغر فرهادی» دیگر کارگردان جهانی سینمای ایران است. همین فعالیت مستمر هم انجمن را به مرکزی تأثیرگذار بدل کرده است. انجمن سینمای جوانان ایران از سال 1369 به عنوان نماینده ایران به عضویت اتحادیه بین‌المللی سینمای غیرحرفه‌ای«یونیکا» درآمد و تاکنون هم حضور فعالی در جشنواره‌های آن داشته است.
انعقاد قرارداد تولید مشارکتی با سازمان‌ها، نهادها و موسسات داخلی و خارجی، برگزاری مستمر هفته‌های فیلم و عکس در سراسر کشور، چشم‌انداز سینمای مستند کشورهای فرانسه، هلند، لبنان و فلسطین، برپایی نمایشگاه‌های عکس انفرادی و گروهی عکاسان جوان در شهرهای مختلف، برگزاری برنامه «سینمای آینده» از سال 1377 تا 1379 در سینما فلسطین و سپیده به صورت یک نمایش در هفته که بتدریج به 18شهرستان نیز تعمیم داده شد و عرضه تولیدات برتر در شبکه ویدئویی کشور، تلویزیون ایران و شبکه‌های مختلف بین‌المللی از دیگر فعالیت‌های انجمن سینمای جوانان ایران است که امکان تأثیرگذاری این انجمن در روند رو به رشد سینمای ایران را بیشتر نمایان می‌کند. مدیر عامل فعلی انجمن سینمای جوانان ایران ناصر باکیده است و
براساس گمانه‌ها «محمد خزاعی» تهیه‌کننده سینما، گزینه جدی جانشینی‌اش در دولت دهم است.
مدیر عامل موسسه سینما شهر
در کنار تمام تصمیم‌سازان و حامیان تولید در سینما نمی‌توان در مسیر تحقق «تحول»، خدمات و فعالیت‌های اکران را نادیده گرفت.
موسسه سینماشهر یکی از مراکز بسیار فعال در این زمینه است که در سال‌های اخیر توانسته متضمن وجود برگ برنده «سالن‌سازی» در کارنامه مدیران سینمایی شود. این موسسه برای رسیدن به الگوی پخش سینمایی دنیا تلاش بسیاری کرده‌است. مجید مسچی، مدیر عامل فعلی این مؤسسه پیش‌تر در تشریح عملکرد سال 87 این مؤسسه از تلاش برای نزدیک کردن الگوی پخش فیلم‌ها در ایران به نمونه‌های مشابه آن در خارج کشور خبر داده و گفته بود: عمده‌ترین کاری که در این چند سال انجام دادیم بازسازی سینماهای موجود و کمک به ساخت فضاهای نمایشی بوده است. بحث ارتقای سالن‌های سینمایی و رفع مسائل فنی فیلم‌ها از جمله کارهای مهمی بوده که امسال انجام دادیم و همچنان نیز پیگیر آنها هستیم. به طور نمونه برای رفع مشکلات صدای فیلم‌ها اقدام کردیم زیرا صدا در یک اثر سینمایی نقش مهمی دارد و باعث جذب مخاطب می‌شود و امیدواریم بتوانیم این کار را سال آینده به طور جدی‌تر ادامه دهیم. وی با ارائه آماری درباره سینماهای بازسازی شده گفت: 13هزارو800 صندلی در 40 سالن سینمایی در 11 استان و 16 شهر مورد بازسازی قرار گرفته است و همین آمار موید نقش بالای این مؤسسه در تکامل چرخه اکران به بهترین شکل ممکن در راستای تحقق تحول واقعی در سینمای ایران است. هنوز درباره مدیر جدید موسسه سینماشهر خبری مخابره نشده اما کارنامه قابل قبول «مسچی» در سال‌های اخیر احتمال ابقای او را بسیار بالا برده است. ارسال نظر
پربیننده