گفت و گو

با حسین اسرافیلی درباره سیر تطور شعر مقاومت از رنجنامه تا مثنوی‌ فاخر حماسی شعر مقاومت از‌درون‌مایه‌های اصلی شعر معاصر ایران است که در آثار بسیاری از شاعران جوان و پیشکسوت این سرزمین نمونه‌های فراوانی از آن به چشم می‌خورد، به طوری که حجم بالای این اشعار و فضای ملموس و شاعرانگی آن ضرورت ایجاد جشنواره‌های مستقلی را با موضوع مقاومت فراهم کرده است. از این میان می‌توان به سومین جشنواره جایزه ادبی قدس اشاره کرد که در حاشیه این جشنواره از حسین اسرافیلی، شاعران صاحبنام و پیشکسوت کشور به پاس فعالیت در حوزه شعر دفاع‌مقدس و مقاومت اسلامی تقدیر شد. گفت‌وگوی ما را با این شاعر درباره شعر مقاومت می‌خوانید. در ابتدا می‌خواهم تعریف شما را از شعر مقاومت و جایگاه آن در میان شعر معاصر ایران بدانم. تعریف شعر مقاومت به عقیده من همان تعریف کلاسیک شعر به‌علاوه پسوند و توضیحی است که به آن اضافه کرده‌ایم، یعنی به طور عام شعری که نسبت به ملت‌های دربند و سرزمین‌های اشغالی احساس مسؤولیت می‌کند و شاعر آن در برابر زور و فشاری که مزدوران به مردمان آن سرزمین اشغالی روا می‌دارند، ساکت نمی‌نشیند. اما به صورت خاص شعر مقاومت شعری است که با موضوع مقاومت مردم فلسطین، مظلومیت آنها و آزادی قدس شریف سروده می‌شود. این شعر پیرو آرمان‌های والای انقلاب اسلامی شکل گرفته و به جایگاه والایی در شعر معاصر ایران دست یافته است. امروزه در حوزه شعر مقاومت علاوه بر مجموعه‌های فراوان و مستقل شاعران با موضوع فلسطین، مجموعه‌های بسیاری نیز به همت دوستان جوان نظیر علیرضا قزوه، سعیدی راد، اسماعیلی و دیگران به طبع رسیده که دربر دارنده شعرهای شاعران گوناگون با درون‌مایه مقاومت اسلامی است. این توجه ویژه شاعران معاصر کشور به مقوله مقاومت و تولید آثار شاخص و فراوان با این درون‌مایه به نظر شما چه دلایلی می‌تواند داشته باشد؟ دلیل این مساله را می‌توان از میان مردم و تفکر در بطن جامعه دریافت. شاید به جرات بتوان گفت امروز سیاسی‌ترین مردم جهان، ایرانی‌ها هستند. مردم ما نسبت به سیاست‌های جهانی حساسیت دارند و برخلاف مردم اکثر کشورهای جهان سکوت نمی‌کنند. البته من دلیل عمده این امر را امام راحل(ره) می‌دانم که با سخنان خود نگاه مردم را عوض کرد و به آنها تفکر جدیدی داد تا در برابر حوادث و ظلم و زور منفعل نباشند و واکنش نشان دهند. در خلال این سال‌ها شعر مقاومت چه دوره‌هایی را پشت‌سر گذاشته و چه تغییراتی کرده است؟ در گذشته اگر شعری برای فلسطین سروده می‌شد، رنجنامه‌ها و ناله‌هایی بود در قالب دوبیتی یا چندبیتی و با هدف ذکر مصیبتی از فاجعه‌ای که در گوشه‌ای از دنیا اتفاق می‌افتد، اما شاعران جوان امروز جهان‌بینی والاتر و عظیم‌تری دارند. شعر مقاومت امروز گونه‌ای شعر حماسی است که شاعر با شناخت دقیقی که از دست‌های پشت پرده علیه قدس و فلسطین دارد، آن را رسوا کرده، دست‌هایشان را برای همه رو می‌کند، یعنی شعر امروز در عین حال که طرح آن رنجنامه‌ها را در خود دارد، دشمن را هم خوب می‌شناسد و آن را نشانه می‌گیرد. به عقیده شما شعر مقاومت از نظر کمیت هم به آن اندازه رسیده است که برای آن جشنواره‌های مستقلی برپا شود؟ بله. دقیقا همین‌طور است. البته پیش از اینکه بحثم را درباره این سوال بازتر کنم،‌ اجازه دهید مقدمه مختصری پیرامون جشنواره‌ها هم عرض کنم. جشنواره‌ها از این جهت که به آثار برگزیده حرمت می‌گذارد و نویسندگان و شاعران برتر را معرفی می‌کند، بسیار مفید و الزامی است. اما انتقادی که به جشنواره‌ها می‌شود این است که زمینه را برای سرودن شعرهای کوششی به جای اشعار جوششی فراهم می‌کند. این نکته البته قابل تامل است،‌ اما به عقیده من این امر چندان درباره شعر مقاومت صدق نمی‌کند، زیرا موضوعات فلسطین، مقاومت،‌ جنگ 33 روزه و... موضوعاتی هیجان‌آور هستند و شاعر را در خلال سرودن به هیجان می‌آورند و همین امر زمینه جوشش شعر در وجود شاعر می‌شود. در عین حال این جشنواره‌ها باعث می‌شوند اذهان جامعه بیدار، آگاه و حساس شود و دائم متوجه قدس باشد. از نوع نگاه خودتان به عنوان یک شاعر به مقوله مقاومت اسلامی بگویید. من چندی پیش در مطلبی نوشته بودم که شعر پایداری ادامه منطقی فریاد «هیهات من الذله» امام حسین(ع) است. امروز شعر مقاومت یعنی شعری که اختصاصا به رویارویی با اسرائیل می‌پردازد و دشمن صهیونیستی را مورد حمله قرار می‌دهد نیز ادامه شعر پایداری ایران اسلامی است که در طول جنگ 8 ساله به وجود آمده است. روح حرمت و بزرگداشت دلاورمردانی که به خاطر آرمان‌های دینی‌شان شهید شده‌اند، امروز در شعر جوانان ما جاری و ساری است، اگر چه در دنیای امروز بسیاری سعی دارند این روح پیامبرگونگی را از شعر بگیرند و آن را بی‌هویت کنند،‌ اما شعر پایداری و مقاومت با اندیشه‌ها و آرمان‌های انقلاب و شاعران توانای ایران گره خورده است. «رمز داوینچی» در صدر کتاب‌های اهدایی دست دوم ایسنا: کتاب پرفروش‌ «رمز داوینچی» نوشته دن‌براون در صدر فهرست کتاب‌هایی قرار دارد که شهروندان انگلیسی به فروشگاه‌های کتاب دست دوم اهدا می‌کنند. بر اساس جدید‌ترین آمار منتشرشده، کتاب «رمز داوینچی» بیش از هر کتاب دیگری به فروشگاه‌های کتاب دست دوم در انگلستان اعطا می‌شود. این کتاب همچنین در رتبه دوم بیشترین کتاب‌های خریداری‌شده از فروشگاه‌های کتاب دست دوم قرار گرفته است.