مصطفی میرمحمدی: چند سال است مردم ایران از رسانه‌های مختلف درباره گزارش‌های حقوق‌بشری«احمد شهید» علیه جمهوری اسلامی می‌شنوند اما کمتر پیش آمده که به صورت دقیق و همه‌جانبه به گزارش‌های وی نگاه شود. برای همین از لابه‌لای کتب، اسناد و رسانه‌های مختلف، اطلاعات زیر درباره وجوه حقوقی و سیاسی گزارش‌های گزارشگر ویژه حقوق‌بشر ایران جمع‌آوری شده که تقدیم حضور شما می‌شود.
1- گزارشگر ویژه، عنوان افرادی است که از سوی شورای حقوق‌بشر سازمان ملل حکم ویژه‌ای دارند تا درباره مسائل حقوق‌بشری یک کشور به بررسی، نظارت، مشاوره و ارائه گزارش بپردازند.
2- تعیین گزارشگر ویژه تنها برای کشورهایی صورت می‌گیرد که در آن نقض حقوق‌بشر به صورتی آشکار و گسترده و در ابعاد مختلف جریان دارد. یعنی اگر مجموعه‌ای از مسائل حقوق‌بشری نظیر عدم رعایت حقوق اقلیت‌ها، تبعیض علیه زنان، نادیده گرفتن آزادی بیان، اعدام سیاسی و... صورت گیرد، یک گزارشگر ویژه به صورت مستقل برای آن کشور –که صلاحیت رسیدگی به تمام این موضوعات را خواهد داشت- معین می‌کنند.
3- شورای حقوق‌بشر یکی از نهادهای سیستم سازمان ملل است که وظیفه آن نشان دادن موارد نقض حقوق‌بشر است. این شورا در سال 2006 همزمان با انحلال نهاد سلفش، یعنی کمیسیون حقوق‌بشر ایجاد شد. شورای جدید ۴۷ عضو در مقایسه با ۵۳ عضو کمیسیون حقوق‌بشر دارد.
4-گزارشگران ویژه برای یک سال انتخاب می‌شوند و سمت‌شان هر سال تا زمان مقتضی تمدید می‌شود. آنها در ظاهر هیچ منفعت مالی برای کار خود دریافت نمی‌کنند، اما پرسنل و پشتیبانی لجستیکی از دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل برای حقوق‌بشر
دریافت می‌کنند.
5- در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۱، توسط شورای حقوق‌بشر سازمان ملل طی قطعنامه‌ای که پیش‌نویس آن را آمریکا و سوئد تهیه کرده بودند، احمد شهید (وزیر خارجه سابق کشور مالدیو) به عنوان گزارشگر ویژه در امور ایران انتخاب شد.
6- به‌رغم اینکه احمد شهید یکی از شاخص‌ترین حامیان حزب دموکراتیک مالدیو است اما در رقابت برای کسب کرسی نایب‌رئیسی حزب در آوریل 2006 شکست خورد. در5 مه 2009، مرکز مطالعه اسلام و دموکراسی که مقر آن در واشنگتن قرار دارد، جایزه سالانه «دموکرات مسلمان» خود را به دلیل «نقش شهید در ساخت دموکراسی و حفاظت از آن در برابر دشواری‌ها، ارتقای مدارا و همبستگی و باز کردن یک روزنه به قرن منطق، آزادی، حقوق‌بشر و دموکراسی در مالدیو و در آسیای جنوبی» به وی اعطا کرد.
7- شهید چهارمین گزارشگر ویژه سازمان ملل برای ایران به شمار می‌رود. پیش از این، ندرس آگوئیلار، رینالدو گالیندوپل و موریس دنبی کاپیتورن، گزارشگران ویژه درباره ایران بوده‌اند که مأموریت 2 نفر اول به سرانجام نرسید و مأموریت گزارشگر آخر هم در سال ۲۰۰۲ میلادی و پس از آنکه قطعنامه نقض حقوق‌بشر ایران در کمیسیون حقوق‌بشر رأی لازم را کسب نکرد، پایان یافت.
8- گزارشگران ویژه تنها می‌توانند از کشورهایی بازدید کنند که با درخواست بازدید آنها موافقت کرده باشند.
9- جدا از ماموریت‌های حقیقت‌یابی، گزارشگران به طور معمول شکایت‌های قربانیان نقض حقوق‌بشر را مورد بررسی و پژوهش قرار می‌دهند. به محض اینکه اعتبار یک شکایت تایید شد، یک نامه فوری به دولتی که متهم است مرتکب نقض حقوق‌بشر شده فرستاده می‌شود.
10- مقامات ایران همواره به جهت‌گیری‌های سیاسی و عملکرد غلط این گزارشگران اعتراض داشته‌اند. تاکنون ایران از دادن اجازه ورود به وی ممانعت کرده است چرا که اساسا تعیین گزارشگر ویژه برای ایران را غیرقانونی می‌داند.
11- یکی از دلایلی که برای غیرقانونی بودن تعیین گزارشگر ویژه عنوان شده عبارت است از اینکه در خرداد سال 89، گزارش مثبت نهایی حقوق‌بشر ایران در بستر «UPR» با اجماع در صحن شورای حقوق‌بشر در ژنو تصویب شد و بهانه‌ای باقی نگذاشت ولی در فروردین 90، شورای حقوق‌بشر با صدور قطعنامه 16/9 تعیین گزارشگر ویژه برای وضعیت حقوق‌بشر ایران را تصویب کرد.
12-UPR (Univesal Periodic Review)؛ بررسی دوره‌ای عمومی وضعیت حقوق‌بشر همه 192 کشور عضو سازمان ملل است که طی آن تعهدات و الزامات همه دولت‌ها در حوزه حقوق‌بشر در چارچوب ساختاری یکسان و در فواصل زمانی 4 ساله مورد بررسی قرار می‌گیرد. مکانیسم UPR به این ترتیب است که در مدتی معین کشورها درباره نقض حقوق‌بشر در کشوری خاص گزارش می‌دهند و پس از آن، کشور مزبور به دفاع از خود می‌پردازد.
13- ایران از ابتدا جزو عناصر موثری بوده که این نوع گزارشگری را در شورای حقوق‌بشر تصویب کرده و از آن حمایت کرده است، چرا که امکان تبعیض و استانداردهای دوگانه در آن به مراتب کمتر از تعیین گزارشگران ویژه است اما برخی کشورها با طرح مجدد گزارش‌های کشوری و عدم اعتنا به گزارش‌های یو پی آر و عدم پاسخگویی به شورا، نقش آن را حاشیه‌ای می‌کنند.
14- اساسا دلیل اصلی انحلال کمیسیون حقوق‌بشر و تشکیل شورای حقوق‌بشر این بوده که این نهاد حقوق‌بشری دچار سیاسی‌کاری و برخوردهای دوگانه شده بود.
15- از میان کشورهای شرکت‌کننده در نظرسنجی درباره تغییر ساختار کمیسیون حقوق‌بشر، 107 کشور به این تغییر رأی مثبت دادند و فقط 4 کشور با این تغییر مخالفت کردند. این 4 کشور عبارت بودند از: «آمریکا، اسرائیل، جزایر مارشال و پالائو».
16- ایران معتقد است شورای حقوق‌بشر با انتخاب گزینشی گزارشگران ویژه در حال طی کردن همان مسیر اشتباه قبل است.
17- در حال حاضر برای کشورهایی که نقض گسترده و فاحش حقوق‌بشر در آنها صورت می‌گیرد (مانند رژیم صهیونیستی، عربستان، بحرین، آمریکا و...) گزارشگر ویژه تعیین نشده و این در حالی است که این اقدام درباره ایران که گزارش UPR درباره آن مثبت بوده و بزرگ‌ترین دموکراسی غرب آسیا محسوب می‌شود، انجام شده!
18- در سند تاسیسی شورای حقوق‌بشر 2 دسته وظایف نظارتی برعهده این شورا قرار داده شده که فرآیند گزارشگری ویژه از خلال آن مشاهده نمی‌شود: 1- بررسی‌های دوره‌ای جهانی درباره تک‌تک کشورها، 2- فعالیت‌های فوری و پیشگیرانه در موارد اضطراری نقض حقوق‌بشر
19- به طور کلی دلایل عدم پذیرش گزارشگر ویژه توسط ایران را در موارد ذیل می‌توان خلاصه کرد: 1- مکانیسم UPR 2- عملکرد بد گزارشگران قبلی 3- عدم الزام دولت‌ها به پذیرش گزارشگر 4- گزارشگری براساس مبانی سکولار و غربی 5- فقدان متودولوژی متقن برای گزارش‌دهی= فقدان راستی‌آزمایی گزارشات/ رویکرد غیرعلمی و سیاسی گزارشگر ویژه از طریق مصاحبه با رسانه‌های مخالف و اپوزیسیون و...
20- نحوه عمل و گزارشات گزارشگر ویژه حقوق‌بشری ایران– احمد شهید- واجد برخی اشکالات حرفه‌ای است که به چند مورد از مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنیم:
الف) مبهم بودن یا معاند بودن منابع خبری وی: اینکه در گزارش به افرادی اشاره شده که نمی‌خواستند نام یا اطلاعاتشان فاش شود، از اشکالات مهم این گزارش است. شهید در گزارشات خود به افرادی اشاره می‌کند که هیچ مدرکی برای اثبات حضور آنها وجود ندارد و صرفا یک ادعا است.
ب)یکی از منابع اصلی جمع‌آوری اطلاعات گزارشگر ویژه گروه‌های بدنام تروریستی هستند که خود اعتقادی به مقوله حقوق‌بشر ندارند، مانند پژاک و منافقین.
ج) گزارشگر ویژه به جای تحقیق و انجام اقداماتی برای راستی‌آزمایی ادعاها و اتهاماتی که به او ارجاع شده، صرفا دست به جمع‌آوری آنها زده و ادعاها را آن هم به صورت عمومی مطرح کرده است. ادعاهایی که درباره بسیاری از آنها اسناد مثبته‌ای وجود ندارد. خود وی می‌پذیرد که این ادعاها باید راستی‌آزمایی شوند، اما در عمل وی نشان داده به این ادعای خود، اعتقاد چندانی ندارد و عملا مخاطب گزارشات وی مرحله «راستی‌آزمایی» را مشاهده نمی‌کند. همچنین وی در سخنرانی جمع‌بندی خود در شورای حقوق‌بشر عنوان کرد جمهوری اسلامی ایران 5 نفر را به اتهام داشتن تماس با او دستگیر، زندانی و شکنجه کرده است حال آنکه این 5 نفر براساس مفاد و محتویات مندرج در پرونده قضایی‌شان در گروه تروریستی پژاک عضویت داشته‌اند و متهم به داشتن اسلحه مشارکت در قتل، دزدی مسلحانه و اقدامات ترویستی بوده‌اند. او بدون ارائه هیچگونه سندی ادعا کرده در ایران زندانیان را بدون محاکمه اعدام می‌کنند که مورد تکذیب شدید رئیس قوه قضائیه قرار گرفته است. از دیگر ادعاهای بدون سند و کذب وی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: «در اصفهان در ژوئن 2011، 14 زنی که در یک میهمانی خصوصی بودند ربوده و مورد تجاوز جمعی قرار گرفتند، مقامات رسمی ادعا کردند پوشش این زنان منبع خشونتی است که علیه آنها انجام شد و دلیلی برای عدم اقدام قضایی علیه عاملان شمردند.» این در حالی است که معلوم نیست احمد شهید چنین جمله‌ای را به نقل از کدام مقام رسمی بیان کرده و جالب آنکه 2 هفته قبل از تنظیم گزارش احمد شهید، 4 نفر از مجرمین این پرونده اعدام شدند. احمد شهید در بند 26 این گزارش چنین آورده است: «گزارش شده است تلفن‌های آقای کروبی همگی قطع شده‌اند، مأموران به خانه او وارد شده و تلویزیون، مدارک و نیز کتاب‌های او را از خانه‌اش برده‌اند. خانم کروبی هم اجازه نداشت به قرارهای پزشکی (برای معاینه) خود برسد همچنان که داروهای این زوج توقیف شدند و آقای کروبی دسترسی به پزشک خانوادگی نداشته به‌رغم مشکلات تنفسی که داشته است. همچنین گزارش شده آقای کروبی در 186 روزی که تحت بازداشت خانگی بوده تنها 10 دقیقه توانسته در هوای آزاد تنفس کند.» یک سند و یک مطلب به این ادعا خدشه اساسی وارد کرده است که هر دوی این ادعاها در نامه عده‌ای از دانشجویان به احمد شهید مورد توجه قرار گرفته است و آن اینکه در عکس‌هایی که حسین کروبی در صفحه فیس‌بوک خود منتشر کرده، مشهود است که مهدی کروبی کنار خانواده خود در یک مراسم جشن تولد حاضر است. حسین کروبی نیز در توضیح این عکس چنین آورده است: «جمعه شب گذشته در منزل من همزمان با شب تولد پدرم به مناسبت ورود دخترم به دانشگاه با حضور مادر و برادرانم میهمانی گرفته بودیم. اتفاق جالب اینکه هنگام صرف شام زنگ منزل به صدا درآمد و مأموری از آن سوی آیفون گفت «آقای کروبی رو آوردیم.» عملاً باورنکردنی بود و خوشحال شدیم که پدر را سرزده آورده بودند.» وی سلامت پدرش را «خیلی خوب» توصیف کرده و نوشته است: «از حال ایشان پرسیدیم و گفتند چند شب قبل مرا به یک مرکز درمانی برای چکاب بردند و تقریباً یک چکاب کامل صورت گرفته است». دیگر کذب او: تایید ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد توسط رهبری قبل از تایید قانونی انتخابات/ عدم رای‌آوری موسوی و کروبی در زادگاه خود بیانگرنقض حقوق‌بشر در ایران/ تصمیم‌گیری برای رئیس‌جمهور توسط نهادهای غیرانتخابی/ در برخی موارد دولت برای اجرای تفکیک جنسیتی از حضور زنان در کلاس‌های روزانه جلوگیری کرده و آنها را وادار به حضور در کلاس‌های شبانه که ملزم به پرداخت شهریه هستند، کرده‌اند./ یکی از خبرنگاران اظهار داشت «مقامات سابقا به ما می‌گفتند که چه چیزی را ننویسیم اما حالا آنها به ما می‌گویند که چه چیزی بنویسیم.»/ در حمله به خوابگاه دانشجویی از گلوله‌های فسفری استفاده شده است. (به جرأت می‌توان گفت قریب به اتفاق مردم ایران تا به حال گلوله فسفری را ندیده‌اند که بر فرض استفاده از آن، حمله‌شوندگان بتوانند آن را بشناسند.)/ تداوم دستگیری خودسرانه و بازداشت بهائیان به خاطر باورهایشان
د) عدم رعایت بی‌طرفی: براساس آیین‌نامه شورای حقوق‌بشر– بخش مربوط به نحوه تهیه گزارش توسط گزارشگران سازمان ملل- ادعاهای مطروحه در گزارش باید با رعایت اصل بی‌طرفی باشد.
از همان روز نخست که ماموریت احمد شهید به تایید و تصویب رسید، وی مصاحبه با رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی را آغاز کرده و اتهامات علیه ایران را ده‌ها بار تکرار کرده است. در حالی که او باید بی‌طرف باشد و وارد تبلیغات علیه جمهوری اسلامی نشود.
گزارشگر ویژه سازمان ملل با وجود اینکه ادعاهای ارائه شده از سوی مجرمان سیاسی و نمایندگان گروهک‌های تروریستی خارج کشور را تحت عنوان سند استفاده کرد و گزارش خود را نیز بر همان اساس تنظیم کرد اما اسناد ارائه شده از سوی خانواده شهدای ترور کشور را ادعا می‌نامد! در گزارش احمد شهید در اشاره به نظام جمهوری اسلامی ایران، چندین بار از اصطلاح «رژیم» استفاده شده است؛ اصطلاحی که از سوی دشمنان نظام برای طرح ادعای مشروعیت نداشتن نظام ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در گزارشات وی هیچ اشاره‌ای به ترور دانشمندان هسته‌ای و حق ایران بر دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای نشده است.
ه) در گزارشات شهید در حالی به محکوم کردن اعدام در ایران پرداخته شده که 70 درصد این اعدام‌ها به خاطر مواد مخدر بوده و او ترجیح داده درباره قربانیان مواد مخدر و نیز افرادی که در راه مبارزه با آن به شهادت رسیده‌اند حرفی به میان نیاورد. اگرچه دبیر ستاد حقوق‌بشر ایران در مصاحبه‌ای اعلام کرده ما هم با اعدام‌های زیاد درباره مواد مخدر موافق نیستیم اما نمایندگان مجلس با من هم‌نظر نیستند.
و) در گزارشات احمد شهید توجه چندانی به مساله تحریم‌ها و آثار آن بر مردم نشده است و صرفا پس از سپری شدن مدت‌ها از وضع تحریم‌های شدید علیه ایران در قسمت پایانی گزارش چهارم خود نسبت به پیامدهای منفی تحریم‌های یکجانبه غرب علیه ایران اشاره کرده و خاطرنشان کرده که تحریم‌های بانکی به واردات کالاهای ضروری و بشردوستانه لطمه زده است البته شهید ترجیح داده چندان به مصادیق نپردازد و به صورت کلی و گذرا به آن اشاره داشته باشد تا این گزارش صرفا کارکرد بی‌طرف‌نمایی داشته باشد. وی از محکوم کردن عاملان این تحریم‌ها خودداری کرده است.
ز) عدم توجه به تنوع فرهنگی و مذهبی ایران و تحمیل یک سبک زندگی خاص با عنوان حقوق‌بشر: احمد شهید در بخشی از گزارش پرسیده که چرا ایران از حقوق همجنس‌بازان دفاع نمی‌کند؟ وی ادامه داده: مقامات ایرانی غالبا با همجنس‌گرایی مانند یک بیماری برخورد می‌کنند و بر مجازات‌های سخت برای اعمالی که شبهه همجنس‌گرایانه دارند اصرار می‌کنند. برای مثال، در سال ۲۰۱۱ دو بازیکن سر‌شناس فوتبال به دلیل ارتکاب «عمل غیراخلاقی» لمس بدن یکدیگر در زمین بازی جهت ابراز شادی پس از زدن گل، برای مدت نامعلومی از بازی در مسابقه‌های فوتبال معلق و وادار به پرداخت جریمه نقدی شدند. گزارشگر ویژه رسما اعلام کرده است سب‌النبی و مطالب کفرآمیز نباید تخلف باشد. وی اجرای قصاص را مردود دانسته، این در حالی است که «قصاص» نص قرآن است.
ح) احمد شهید در بخشی از گزارش خود عدم انطباق شرایط انتخابات یازدهمین دوره ریاست‌جمهوری ایران با موازین بین‌المللی و بی‌توجهی مقامات ایرانی به توصیه وی در زمینه لزوم حضور ناظران خارجی در این انتخابات را از دلایل مهم نقض حقوق‌بشر برشمرده.
ط) وی مسدود شدن صفحات اینترنتی ضد دینی و همچنین محتوی تبلیغات وهابی‌گری، بهایی‌گری و مسائل جنسی را از جمله مصداق‌های ممنوعیت ارتباطات و آزادی اندیشه و بیان در فضای مجازی انگاشته است.
ی) او در گزارش خود ادعا کرده اجرای سختگیرانه کدهای اخلاقی مربوط به پوشش و تلاش برای جرم‌آفرینی برای حجاب نامتناسب موجب محدودیت‌هایی در حضور زنان در صحنه اجتماع شده است.
21- جواد لاریجانی، دبیر ستاد حقوق‌بشر با بیان اینکه گزارشگر ویژه سبک زندگی لیبرال - دموکراسی غرب را مبنای کار خود قرار داده و به هر آنچه با این معیار مطابقت نداشته حمله کرده است، گفت: ما بخشی از امت اسلامی هستیم و حق داریم قوانین خود را بر پایه شریعت اسلامی پایه‌گذاری کنیم، چرا ما باید از پایبندی به قوانین اسلام و تشکیل نظامی، سیاسی و مدنی براساس عقلانیت اسلامی در دنیا خجالت بکشیم و حال آنکه با همین مدل در همه زمینه‌ها کشوری پیشرفته به حساب می‌آییم.