
سیاوش رسولی: آمار پیرامون حجاب و پوشش دختران و زنان ایرانی در چندین سال گذشته متفاوت بوده است اما هر چه این آمارها بالا و پایین داشته باشد در یک چیز مشترک خواهد بود و آن اینکه وضع پوشش در چندین سال گذشته از هنجارهای دینی جامعه فاصله قابل توجهی گرفته است. طبق یک پژوهش تازه 30 درصد زنان جامعه ایرانی حجابی متناسب با هنجارهای ایرانی- اسلامی ندارند، آماری که نشان از لزوم توجه جدی و دوباره به موضوع عفاف و حجاب دارد. این آمارها در حالی اعلام میشود که در چند سال گذشته بسیاری از کارشناسان از تاثیرات جدی برخی محصولات سمعی- بصری بر روان جامعه سخن میگویند. به تعبیری دیگر این محتوای فرهنگ متناقض با سبک زندگی زن ایرانی را میتوان در شبکههای ماهوارهای مشاهده کرد؛ شبکههایی با حجم زیادی از تولیدات گوناگون اعم از برنامههای مستند، طنز و گزارشهای رنگارنگ! این در حالی است که شبکههای ماهوارهای فارسیزبان بسیاری با منابع مالی نامعلوم تاسیس شدهاند، شبکههایی که بسیاری از آنها بر تغییر سبک زندگی ایرانی– اسلامی تمرکز دارند.
تهاجم تودهای امواج علیه حجاب
سهیل سماوات، استاد دانشگاه و کارشناس ارتباطات، در این باره به «وطن امروز» میگوید: بخش قابل توجهی از شبکههای فارسیزبان بر تولید برنامههایی با محتوای درام و طنز متمرکز شدهاند. برنامههایی که بیشتر آنها به صورت 2 نفره، یعنی یک مجری مرد و مجری زن اجرا میشوند. سیستم هدایت فکری که در این رسانهها دنبال میشود به صورت تهاجم پارتیزانی و هدفمند یک موضوع آن هم با استفاده از شبکههای گوناگون و در مقاطع زمانی متفاوت به ذهن مخاطب است. به عنوان نمونه در شبکهای مانند من و تو، در آغاز هفته درباره حقوق زنان و ایجاد محدودیت برای آنها توسط پوشش در یک برنامه در قالب گفتوگوهای چند نفره صحبت میشود. درمیان هفته همان صحبت در قالب یک مستند یا گزارش به وی ارائه میشود و در پایان هفته در قالب طنز، حجاب به تمسخر گرفته میشود. این به این معناست که مخاطب ایرانی در طول هفته با این موضوع بشدت درگیر شده و مجبور میشود به صورت ناخودآگاه از زاویه نگاه آنها به موضوع بنگرد.
قبحشکنی در گذر زمان؛ شیوه روانی- رسانهای
در همین باره پیمان ساعتچی، کارشناس اجتماعی و استاد دانشگاه خاطرنشان میکند: درگیری دائم ذهن جوانان با برخی پیامها در گذر زمان سبب تقلید میشود. ضمن اینکه آنها به دلیل همراهی چند موضوع، نسبت به بایستههای جامعه سست شده و به دنبال تقلید میروند. این استاد دانشگاه به «وطن امروز» میافزاید: از چند سال گذشته که ماهواره وارد خانه ایرانیها شد، روز به روز قبح برخی مسائل کمرنگتر شده است. بسیاری از تولیدکنندگان برنامههای ماهوارهای هم این موضوع را میدانند به این صورت که حتی در ابتدا کلیپهای موسیقی در شبکههای فارسیزبان پخش میشد که درصد عریانی کمتری نسبت به امروزیها داشتند. ضمن اینکه صحبت از رابطه آزاد میان دختر و پسر به شکل امروز نبود. موسسان این شبکهها براساس یک روانشناسی اجتماعی تلاش کردند تا امر قبح شکنی از عفاف و حجاب را به صورت خزنده به پیش ببرند. یعنی به تدریج برنامههای پخش شده در این شبکهها ماهیت ضد فرهنگ دینی خود را به نمایش گذاشتند.
ایجاد شکاف در خانواده
پیمان ساعتچی، در ادامه میافزاید: اینکه امروز برخی شبکههای ماهوارهای توانایی نفوذ در ذهن جوان ایرانی و ارائه یک مدل و پوشش را دارند امری یکشبه نیست بلکه این روند در اثر گذر زمان و جلب اعتماد از سوی این رسانهها رخ داده است. بسیاری از این رسانهها در گذر زمان همراه با ارائه سبک پوشش متناقض با جامعه ایرانی، پوشش کامل و دینی را هم تخریب کردهاند. به شکلی که این رسانهها با زدن برند به افراد دارای این پوشش در جامعه سعی کردهاند نوعی حجابهراسی را در بین جوانان ایرانی به وجود آورند. آنها در گذر زمان این تلقی را در برخی جوانان باب کردهاند که حجاب سبب میشود شما به عنوان یک فرد عقبمانده در جامعه شناخته شوید. این استاد دانشگاه یادآور میشود: این رسانهها حتی سعی کردهاند با پوسیده خواندن تفکرات نسل والدین، جوانان را نسبت به هدایتها و راهنماییهای آنها در زندگی بدبین کنند. به این صورت که مدام اشاره میکنند نسل جوان باید به صورت مستقل بیندیشد و اگر والدین آنها را به رعایت حجاب دعوت میکنند به دلیل عقبماندگی فکری والدین است!
تخریب همزمان عفاف و حجاب؛ ضربهای مضاعف بر پیکر خانواده
در این میان به نظر میرسد در کنار بحث حجاب، موضوع عفاف و قبحشکنیهای گوناگون در این رسانهها دیده میشود. سهیل سماوات، استاد دانشگاه و پژوهشگر ارتباطات در این باره به
«وطن امروز» میافزاید: تشویق به برقراری رابطه آزاد در این رسانهها در کنار بحث حجاب به شکل پررنگی در چند سال گذشته دیده میشود. حتی بسیاری از شبکههای ماهوارهای فارسیزبان در طول روز فیلمهایی به نمایش میگذارند که روابط نامشروع به صورت شفاف در پیش چشم مخاطب به تصویر کشیده میشود. وی میگوید: بهترین نمونهها برای این موضوع پخش سریالهایی از شبکه پیامسی و سری شبکههای جم است. پوششهای بد مجریهای زن در کنار مجریان مرد هم از دیگر اتفاقات هدفداری است که در برنامههای این شبکههای ماهوارهای رخ میدهد. در واقع ترویج ارتباط آزاد در کنار بدحجابی یک نوع تاکتیک در راستای ضربه زدن همزمان به عفاف و حجاب است. این موضوع سبب میشود فرد به تدریج نسبت به هر دوی آنها
سست شود.