دزدی در روز روشن
بابک چمن‌آرا، مدیر موسسه آواخورشید و مدیر فروشگاه بتهوون در این باره می‌گوید: برخی از آثار که مجوز ندارند، کپی می‌شوند و چرخه مالی عده‌ای را می‌چرخانند که نشان‌دهنده نیاز و سلیقه برخی از مردم به اینگونه موسیقی‌هاست. کپی غیرمجاز در حوزه آثار مجوزدار نیز مربوط به فرهنگ ما است و ریشه در گذشته دارد. هرچند این معضل فرهنگی، قابل اصلاح است اما نیاز به زمان و انرژی زیادی دارد. او ادامه می‌دهد: به شهرستان‌ها که مراجعه کنید مشاهده خواهید کرد سی‌دی‌هایی که توسط شرکت‌ها تولید می‌شود به صورت عمده کپی می‌شود. من شاهد بودم که پدری به فرزندش می‌گفت این آلبوم کپی‌شده ناصر عبداللهی را برای تو می‌خرم، اگر شاگرد اول شدی سی‌دی اورژینال آن را به عنوان جایزه برایت خواهم خرید بنابر این این مشکل ریشه در فرهنگ ما دارد.
لزوم فرهنگسازی
مدیرعامل خانه موسیقی در این رابطه می‌گوید: «رشد آثار فکری با احترام گذاشتن به ارزش‌هایی که در آن کار وجود دارد، پیشرفت می‌کند. اگر ما بتوانیم این احترام و اعتبار را برای آثار فکری مردمان خودمان و مردمان دیگر قائل شویم، سبب رشد هنر ما خواهد شد. محمد سریر سپس عنوان می‌کند: علاوه بر اینکه دولت بایددر این زمینه وارد عمل شود، باید فرهنگی در جامعه تبلیغ شود که آثار کپی را مردم خریداری نکنند تا هنرمندان را برای خلق آثار تازه‌تر برای آنان تشویق کنند. خانه موسیقی قصد دارد در آینده‌ای نزدیک، سمیناری در این باره برگزار کند. این سمینار را کانون پژوهشی به صورت تخصصی درباره حق مولف و مصنف برگزار می‌کند و در آن راهکارهای قانونی جلوگیری از کپی‌های غیرمجاز بحث و بررسی خواهد شد. امیدواریم که حداقل هنرمندان به قول‌شان عمل کنند. رامین صدیقی، مدیر نشر هرمس که آثار فاخری را وارد بازار موسیقی کرده است نیز می‌گوید: «هیچ تعادلی بین مراجعی مانند وزارت ارشاد، حوزه هنری، صداوسیما و دیگر ارگان‌هایی که در زمینه موسیقی تاثیرگذارند وجود ندارد و ما عملا از حمایت اینان محرومیم.» حمید خندان هم معتقد است: با حمایت مالی و پرداخت تسهیلات به کسانی که در بخش تولید موسیقی فعالیت می‌کنند می‌توان بخشی از فشارهایی که به‌خاطر کپی‌های غیرمجاز به این قشر وارد می‌شود را جبران کرد. این خواننده جوان بر این باور است که «کپی‌های غیرقانونی سبب ضعیف و ورشکسته‌شدن تولیدکنندگان موسیقی و به واسطه آن کم‌شدن تولیدات موسیقایی شده است که دولت می‌تواند این کمبود را به‌گونه‌های مختلف جبران کند.» گفته‌های غلامعلی علمشاهی نیز شنیدنی است: «موسیقی هنوز در کشور ما به رسمیت شناخته نمی‌شود. این همه شعار فرهنگی می‌دهیم و می‌گوییم کارهای زیربنایی کنیم، تمدن و فرهنگ‌مان را گسترش و تقویت کنیم؛ باید توجه داشته باشیم که موسیقی هم جزوی از تمدن ما است اما چه کسی از آن حمایت می‌کند؟ چه کسی دست ما را می‌گیرد؟ ما نه وامی از دولت می‌گیریم و نه سهمیه‌ای داریم. فقط از وزارت ارشاد، اداره اماکن و پلیس امنیت تقاضا داریم جلوی این کپی‌های غیرمجاز را بگیرند.» مدیر انتشارات آوای نکیسا این طور ادامه می‌دهد: «بارها با مسؤولان موسیقی وزارت ارشاد رایزنی کرده‌ایم اما آنها هم کاری نمی‌توانند انجام دهند. اگر آنها مکاتبه‌ای با پلیس امنیت انجام می‌دادند می‌شد امیدوار شد. ضمن اینکه این وزارتخانه باید فرهنگ استفاده از کار ارژینال و عدم کپی غیرمجاز از آثار موسیقایی را در بین مردم ترویج کند. با توجه به اینکه قانون حمایت از حقوق مصنفان و مولفان سال‌هاست که تصویب شده است، اما نمی‌دانم چرا اجرای این قانون صورت نمی‌گیرد.» قاسم افشار هم معتقد است: «مشکل کپی‌های غیرمجاز ریشه در زیرساخت‌های فرهنگی‌ما دارد.» او می‌گوید: «به طور مثال اگر یک سی‌دی اصلی به صورت معتبر و با شناسنامه و عکس یکهزار تومان قیمت دارد، کپی آن، بدون عکس و شناسنامه و غیراستاندارد 500 تومان است و این اختلاف ناچیز قیمت نمی‌تواند انگیزه خرید آثار کپی باشد بلکه دلیل رویکرد مردم به خرید آثار کپی ریشه فرهنگی دارد. از طرفی عدم حمایت دولت از تولیدکنندگان موسیقی نیز از دیگر علت‌هاست».
مراجع قضایی
قوه قضائیه با آمدن آیت‌الله لاریجانی نوید تغییراتی را در خود داده است. پیگیری شکایات و اعاده امنیت شغلی و مالی از کارهای مهمی است که از سوی قوه قضائیه می‌تواند مورد تأکید قرار گیرد. در همین ارتباط محسن نویدپور که آثار قابل توجهی را از شهر اصفهان از طریق شرکت آوای نوین وارد بازار نشر موسیقی کرده به این موضوع اشاره می‌کند: «برای حل مشکل کپی‌های غیرمجاز قوه قضائیه و مراجع قضایی باید وارد عمل شوند اما از آنجا که اکثر قاضی‌ها با قوانین حقوق مولفان و مصنفان آشنا نیستند بنابراین در این زمینه حرکتی صورت نمی‌گیرد.» رامین صدیقی، مدیر نشر هرمس نیز بر این موضوع تاکید دارد: «ما تنها کاری که می‌توانیم بکنیم این است که در سمینارها و مجامع بگوییم که ای مردم، برای تولید یک آلبوم موسیقی هزینه‌های بسیاری صرف می‌شود و به همین راحتی وارد بازار نشده است. در نتیجه آنها را نسبت به این قضیه حساس کنیم بنابراین هر کاری که ما در این زمینه انجام دهیم در حوزه نظری خواهد بود زیرا ما بازوی اجرایی برای جلوگیری از کپی‌های غیرمجاز نداریم. از طرفی دستگاه قضایی باید در این زمینه اقداماتی انجام دهد که متاسفانه آمادگی این کار را ندارد.» اما صحبت‌های اکبر سلطانی مدیر انتشارات هم‌آوازآهنگ که چند ماهی است به تعطیلی کشیده شده در این زمینه شنیدنی است: «ما به قوه قضائیه مراجعه کردیم، شکایتنامه تنظیم کردیم و به پلیس امنیت ارائه دادیم اما تا امروز هیچ تاثیری نداشته است. متاسفانه آلبوم‌های موسیقی مثل آب خوردن به دست مردم می‌رسد و متوجه نیستند که چه پروسه پرخرجی طی شده است تا آلبوم تولید شود. این مشکل ریشه در فرهنگ ما دارد و رسانه‌ها باید مردم را توجیه کنند که با کپی غیرمجاز این آثار، تعداد زیادی از دست‌اندرکاران تولید موسیقی متضرر می‌شوند و از نان خوردن می‌افتند. البته بسیاری از رسانه‌ها این مشکل را عنوان نمی‌کنند یعنی نمی‌خواهند که عنوان کنند.» او ادامه می‌دهد: «کار تولید موسیقی در کشور ما نیاز به گنج قارون، عمر نوح و صبر ایوب دارد که ما هیچ کدام آنها را نداریم. من بعد از 35 سال کار در این حوزه و در آستانه سن بازنشستگی مجبورم تغییر شغل دهم و عطای این کار را به لقایش ببخشم. این سرنوشت تنها من نیست و بسیاری از شرکت‌ها چنین وضعیتی دارند».
آی مردم...
با همه این اوصاف، قوه‌های قضائیه، مجریه و مقننه و همه ارگان‌ها و سازمان‌های نظام اگر دست به دست هم دهند و مقابل این معضل فعالیت کنند، اما تا وقتی که مردم ما نخواهند، این کار پیش نخواهد رفت. مجید اخشابی هنرمند جوان موسیقی کشورمان می‌گوید: «کپی‌های غیرمجاز یکی از معضلات بزرگ موسیقی کشور است و مردم نیز آنطور که باید در این زمینه حمیت به خرج نمی‌دهند تا نسخه اصل آثار موسیقایی را تهیه می‌کنند. به واسطه این عمل، ناخودآگاه چرخه صنعت تولید موسیقی از حرکت باز می‌ماند. در این شرایط اوضاع تولید موسیقی نابسامان و نگران‌کننده است و بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده موسیقی ورشکست شده یا در آستانه ورشکستگی‌اند.» او ادامه سخنانش را اینگونه پیگیری می‌کند: «متاسفانه چون بعضی مواقع حوزه موسیقی درگیر کلمه حلال و حرام بوده، توجه به استفاده حلال از موسیقی میان این تفسیرها گم شده است، در صورتی که خرید آثار اصلی، یعنی استفاده مجاز از آن اثر و تکثیر غیرمجاز با توجه به رضایت‌نداشتن صاحب‌اثر و تولیدکننده یعنی استفاده نادرست از آن. برای حل این معضل باید فرهنگسازی صورت گیرد و دست تکثیرکنندگان غیرمجاز از چرخه تولید موسیقی کوتاه شود.» محسن نویدپور هم می‌گوید: «برای آخرین آلبوم بنیامین که بتازگی منتشر شده است، بیش از 3 سال وقت، انرژی و هزینه سنگین صرف کرده‌ایم، اما پس از انتشار آن، مشاهده کرده‌ایم چند سایت اینترنتی آن را برای دانلود در صفحه خود قرار داده‌اند. البته ما با آنان برخورد قانونی و برای جبران خسارت پیگیری‌های لازم را خواهیم کرد، اما به صورت کلی این کپی غیرمجاز در جاهای دیگر نیز انجام می‌شود، یکی برای برادرش کپی می‌کند، آن یکی برای دوستش، آن یکی برای فامیل خود. مدیر انتشارات ترانه شرقی اضافه می‌کند: «قیمت سی‌دی این آلبوم یکهزار تومان است که پول ناچیزی است. اگر قرار بود مثلا عکس‌هایی که برای بسته این سی‌دی کار کرده‌ایم را به طور جداگانه بفروشیم بیش از این مبلغ می‌شد.» محمدعلی رفیعی، مدیربرنامه‌های محمدرضا شجریان نیز اعتقاد دارد: «دو گروه داریم که کپی غیرمجاز می‌کنند؛ گروهی که از آن کسب‌درآمد می‌کنند و گروه دیگر که به دلیل سهولت در امر کپی و با قصد ترویج آن میان اطرافیان این کار را می‌کنند. اینها آگاهی ندارند که روند تولید یک آلبوم موسیقی از تولید تا گرفتن مجوز و تکثیر و پخش چه هزینه مالی و زمانی‌ای را برای شرکت‌ها دربر دارد. متاسفانه اینها آگاه نیستند که با این کار، به جای ترویج موسیقی به آن ضربه می‌زنند. در حقیقت، ضعف فرهنگی این مشکل را به وجود آورده است.» او ادامه می‌دهد: «من از کسانی که یک اثر را برای دوستان و اطرافیان کپی می‌کنند می‌پرسم اگر شما از کتابی خوش‌تان آمد آیا از آن کپی می‌گیرید و به دوستان هدیه می‌دهید یا اینکه یک جلد دیگر خریداری می‌کنید؟ با این اوصاف، وضع موسیقی آنقدر اسفبار شده است که کمتر دیده می‌شود کسی برای هدیه دادن یک آلبوم هزینه کند. در نتیجه شرکت‌هایی که بعد از تولید یک اثر، دچار ضرر مالی می‌شوند، دیگر به دنبال تولید اثر بعدی نمی‌روند».
فرهنگ و باقی قضایا
فرهنگسازی را چه کسانی باید انجام دهند؟ رسانه‌ها، رسانه‌ها و رسانه‌ها. بهراد توکلی در این‌باره می‌گوید: «صنعت موسیقی ما به علت محدودیت‌هایی که در سیاستگذاری‌ها بوده، بیشترین آسیب را دیده است و ما امروز می‌بینیم که متاسفانه آثار هنرمندان تراز اول ما نیز بسختی مخارج خود را به دست می‌آورد. بلافاصله بعد از توزیع این آثار در بازار، نسخه‌های غیرمجاز منتشر می‌شود. بخش دیگر این مشکل به ضعف فرهنگی ما برمی‌گردد. اگر ما نمی‌توانیم به قانون کپی‌رایت جهانی بپیوندیم یا اگر مسؤولان ما این را نمی‌خواهند، حداقل مردم می‌توانند با عدم خرید نسخه غیرمجاز و تهیه آثار اورژینال، از هنرمندان‌شان حمایت کنند، ولی متاسفانه این فرهنگ هنوز جا نیفتاده است. در حقیقت اثر موسیقی در ظرف مصرفی آنان جایی پیدا نکرده است. بسیاری از مردم، برای خرید مثلا یک ساندویچ 3،4 هزار تومان پول خرج می‌کنند اما برای خرید نسخه اصلی سی‌دی موسیقی هزینه نمی‌کنند.» مدیر انتشارات سرای اهل هنر معتقد است: «باید از طریق فرهنگی پیگیر این مشکل باشیم و آن را حل کنیم که در این صورت دولت و رسانه‌ها باید به فرهنگسازی بپردازند. در این راه نیز موانعی وجود دارد که یکی از آنها وجود همان‌هایی است که از نبود قانون کپی‌رایت سود می‌برند. متاسفانه برخی از رسانه‌های فرهنگی ما در اختیار این افراد است.» اما حمید حامی نظر جالبی در این باره دارد: «در گذشته برخی تولیدکنندگان موسیقی، هنرمندان را استثمار می‌کردند یعنی تیراژ واقعی یک آلبوم موسیقی هیچگاه به هنرمند ارائه نمی‌شد. از فروش تیراژ اعلام شده نیز مبلغ قابل توجهی عاید هنرمندان نمی‌شد.» این خواننده جوان ادامه می‌دهد: «امروز تولیدکنندگان موسیقی تبدیل به شرکت‌های پخش شده‌اند و آلبومی تولید نمی‌کنند که به گفته خودشان تولید آلبوم هیچ سودی برای آنان ندارد. در این میان هنرمندان موسیقی مظلوم واقع شده‌اند. کپی غیرمجاز البته در گذشته نیز وجود داشت اما بسیار کمتر از امروز بود. این مساله گریبان همه هنرمندان موسیقی در دنیا را گرفته و مشکلات زیادی ایجاد کرده است. برای جلوگیری از این معضل، باید در کشور فرهنگسازی کنیم.» مهدی وجدانی، رهبر ارکستر نوای صلح که 3 اثر بی‌کلام وارد بازار موسیقی کرده است نیز نظری مشابه با حامی دارد: «من فکر می‌کنم معضل و مشکل اصلی موسیقی خود شرکت‌های تولیدکننده موسیقی هستند که آثار را غیرکارشناسی انتخاب می‌کنند. مضاف بر اینکه نه‌تنها به هنرمند کمک مالی نمی‌کنند بلکه از او مبلغی بابت انتشار اثرش مطالبه می‌کنند. از طرفی اگر آن اثر فروش خوبی داشته باشد هنرمند برای گرفتن حقوق اثرش از ناشر با مشکل روبه‌رو است.» صدیق تعریف که همه با صدای دلنشینش آشنا هستند نیز معتقد است: «متاسفانه سینما و موسیقی بیشتر از دیگر هنرها مورد تهاجم کپی‌کنندگان قرار گرفته‌اند. مردم و حتی گاهی تحصیلکرده‌های ما نیز به این موضوع اشراف ندارند.» او در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: «کپی غیرمجاز در همه کشورها به واسطه رشد صنایع دیجیتال و الکترونیک نیز رخ می‌دهد اما در کشورهای قانونمندتر آگاهی‌هایی به مردم داده‌اند و برای جلوگیری هرچه بیشتر از این عمل، برنامه‌ریزی کرده‌اند. اما از آنجا که ما پدیدآورنده آن تکنولوژی‌ها نیستیم کمتر با فرهنگ استفاده از آن آگاهیم. ما از یک جامعه سنتی بالاجبار وارد جامعه شبه‌‌مدرن شده‌‌ایم و آموزه‌های جامعه مدرن را کمتر آموخته‌ایم».
انگیزه بی انگیزه
حمید اسفندیاری که با موسسه‌اش یعنی آوای باربد، چهره‌ای قابل توجه در این حوزه است، می‌گوید: «شما به شهرستان‌ها که مراجعه کنید متوجه می‌شوید سی‌دی اورژینال موسیقی به سختی یافت می‌شود، اما سی‌دی غیرمجاز و کپی به سهولت یافت می‌شود. من وقتی بعد از صرف هزینه بسیار یک اثر جدی موسیقی تولید می‌کنم، آن اثر در کمترین زمان ممکن بعد از انتشار، در همه جا به صورت غیرمجاز پخش و کپی می‌شود بنابراین هزینه آن به من بازنمی‌گردد، پس چرا باید دست به کار تولید موسیقی بزنم؟» مدیر موسسه فرهنگی - هنری آوای باربد این طور سخنانش را پی می‌گیرد: «به علت ضرر مالی به خاطر کپی‌های غیرمجاز، من عملا کار تولید موسیقی را متوقف کرده‌ام. تولید یک آلبوم موسیقی سنتی 40 میلیون تومان هزینه در بر دارد. اگر من بتوانم 3 هزار نسخه سی‌دی آن را بفروشم، 9 میلیون تومان به من بازمی‌گردد. در این میان من دچار مبلغ زیادی ضرر می‌شوم. بنابراین اثر موسیقایی تولید نمی‌کنم». یحیی مشایخی هم که زمانی با موسسه مهرپویان نوا آثار ماندگاری را در عرصه موسیقی منتشر می‌کرد از بی‌انگیزگی برای ادامه کار سخن می‌گوید: «دیگر هیچ انگیزه‌ای در تولیدکننده موسیقی برای تولید کار وجود ندارد. برای ساخت یک قطعه یک ماه تلاش، سعی و هزینه می‌شود اما از آنجا که می‌داند این کار وقتی منتشر شود دیگر برای او نیست و به سرعت کپی می‌شود این کار را انجام نمی‌دهد. تولید یک آلبوم خوب و آبرومندانه 3 سال زمان می‌برد. در این میان، به ذائقه مردم و بار هنری توجه می‌کنیم، اما زمانی که آثاری افرادی مانند ساسی‌مانکن براحتی در جامعه منتشر می‌شود و ذائقه جوانان را تحت تاثیر قرار می‌دهد بر آثار فاخر که با هزینه بسیار تولید می‌شوند تاثیر منفی می‌گذارد». مشایخی این طور ادامه می‌دهد: «مسؤولان با شرکت‌های تولیدکننده درباره مشکلات و حدود کارشان صحبت نکرده‌اند و از طرفی خوانندگان را درباره چارچوب کارشان توجیه نکرده‌اند تا یک آلبوم برای گرفتن مجوز مدت طولانی منتشر نباشد». دلتنگی‌ها او تمامی ندارد: «من در طول 18سال کار تولید موسیقی، یک روز تعطیل هم نداشتم و زندگی، جوانی و خوشی‌هایم را در تحریم قراردادم و به جای آن به تولید موسیقی پرداختم. این کار را با نیت خیر انجام داده‌ام و هیچگاه خارج از قوانین نظام و آموزه‌های اسلام کار نکرده‌ام. در تولید آثار، خانواده‌های شهید و جانبازان و سلیقه‌های مختلف مردم را در نظر گرفتم و خارج از چارچوب جامعه کاری تولید نکرده‌ام اما با این حال هیچ حمایتی از ما نمی‌شود. کسی از ما نمی‌پرسد چرا مدتی است کاری تولید نمی‌کنید».
مدیران
اما مدیران مرتبط با این موضوع نیز نظراتی دارند. محمدحسین ایمانی‌خوشخو که در معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عملکرد قابل دفاعی از خود به جا گذاشته است در این باره می‌گوید: «قرار است در نشست‌هایی که دفتر موسیقی با ناشران موسیقی برگزار می‌کند، کنترل‌های قانونی و فنی برنامه‌ریزی شود و همچون کارهایی که در حوزه سینما درباره تکثیرهای غیرمجاز انجام شده در حوزه موسیقی نیز انجام شود.» او ادامه می‌دهد: «این کار با همکاری ناشران و با استفاده از قوانینی که در این زمینه وجود دارد پیگیری خواهد شد. البته انجام این کار در حوزه موسیقی بسیار مشکل‌تر از حوزه سینماست، چرا که هم تولیدات داخلی موسیقی زیاد است، هم تولیدات وارداتی وجود دارد و همچنین حضور آثار غیرقانونی فضا را مغشوش کرده و عرصه را برای کارهای قانونمند تنگ کرده است. این کارها در مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در حال انجام است و بزودی نتایج آن اعلام خواهد شد». محمدعلی خبری هم که چند ماهی است مدیریت دفتر موسیقی وزارت ارشاد را برعهده گرفته به شرکت‌های تولیدکننده قول می‌دهد که از آنان حمایت کند: «من از همه شرکت‌های تولیدکننده موسیقی تشکر می‌کنم. چون این عزیزان در عرصه فرهنگ و هنر سرمایه‌گذاری می‌کنند. سرمایه‌گذاری در این زمینه دیربازده است. من از همین‌جا اعلام می‌کنم اگر در جایی مشاهده کنیم که کپی‌های غیرمجاز در حوزه موسیقی صورت گیرد از طریق قانون با آنها برخورد شدید می‌کنیم.» او تصریح می‌کند: «من قاطعانه می‌گویم که با هر مساله‌ای که خلاف قانون باشد برخورد می‌کنیم و در مقابل آن می‌ایستیم. در اینجا بحث دیگری نیز هست؛ در جهان امروز سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای جدیدی وارد بازار می‌شوند ما نیز باید مطابق با آنها پیش برویم و مسائل‌مان را حل کنیم. در دنیای غرب نیز این مشکل وجود دارد. جلساتی با برخی کارشناسان برگزار کردیم تا در این‌باره حل مشکل کنیم. توصیه‌های شرکت‌های تولیدکننده را در این زمینه نیز پذیرا خواهیم شد. درصددیم همان اتفاقی که در حوزه سینما افتاد در حوزه موسیقی انجام دهیم».
کلام آخر
هنرمندی می‌گفت: «یکی از دوستانم که پزشک است به من می‌گوید فلانی من آثار تو را بسیار دوست دارم و هرگاه آلبوم جدیدت به بازار می‌آید چندین کپی از روی آن می‌گیرم و به دوستانم هدیه می‌دهم. خواستم بگویم که آقای دکتر فلانی، این کاری که تو می‌کنی مانند این است که من یک پنس از مطب تو بردارم و به دوستانم هدیه دهم اما پشیمان شدم». امیدواریم مسؤولان با اقدام عاجل‌شان از مرگ موسیقی به واسطه کپی‌های غیرمجاز جلوگیری کنند.
گزارش«وطن امروز» درباره معضل کپی‌های غیرمجاز آثار موسیقایی
جیب برها به بهشت نمی روند
دزدی در روز روشن
بابک چمن‌آرا، مدیر موسسه آواخورشید و مدیر فروشگاه بتهوون در این باره می‌گوید: برخی از آثار که مجوز ندارند، کپی می‌شوند و چرخه مالی عده‌ای را می‌چرخانند که نشان‌دهنده نیاز و سلیقه برخی از مردم به اینگونه موسیقی‌هاست. کپی غیرمجاز در حوزه آثار مجوزدار نیز مربوط به فرهنگ ما است و ریشه در گذشته دارد. هرچند این معضل فرهنگی، قابل اصلاح است اما نیاز به زمان و انرژی زیادی دارد. او ادامه می‌دهد: به شهرستان‌ها که مراجعه کنید مشاهده خواهید کرد سی‌دی‌هایی که توسط شرکت‌ها تولید می‌شود به صورت عمده کپی می‌شود. من شاهد بودم که پدری به فرزندش می‌گفت این آلبوم کپی‌شده ناصر عبداللهی را برای تو می‌خرم، اگر شاگرد اول شدی سی‌دی اورژینال آن را به عنوان جایزه برایت خواهم خرید بنابر این این مشکل ریشه در فرهنگ ما دارد.
لزوم فرهنگسازی
مدیرعامل خانه موسیقی در این رابطه می‌گوید: «رشد آثار فکری با احترام گذاشتن به ارزش‌هایی که در آن کار وجود دارد، پیشرفت می‌کند. اگر ما بتوانیم این احترام و اعتبار را برای آثار فکری مردمان خودمان و مردمان دیگر قائل شویم، سبب رشد هنر ما خواهد شد. محمد سریر سپس عنوان می‌کند: علاوه بر اینکه دولت بایددر این زمینه وارد عمل شود، باید فرهنگی در جامعه تبلیغ شود که آثار کپی را مردم خریداری نکنند تا هنرمندان را برای خلق آثار تازه‌تر برای آنان تشویق کنند. خانه موسیقی قصد دارد در آینده‌ای نزدیک، سمیناری در این باره برگزار کند. این سمینار را کانون پژوهشی به صورت تخصصی درباره حق مولف و مصنف برگزار می‌کند و در آن راهکارهای قانونی جلوگیری از کپی‌های غیرمجاز بحث و بررسی خواهد شد. امیدواریم که حداقل هنرمندان به قول‌شان عمل کنند. رامین صدیقی، مدیر نشر هرمس که آثار فاخری را وارد بازار موسیقی کرده است نیز می‌گوید: «هیچ تعادلی بین مراجعی مانند وزارت ارشاد، حوزه هنری، صداوسیما و دیگر ارگان‌هایی که در زمینه موسیقی تاثیرگذارند وجود ندارد و ما عملا از حمایت اینان محرومیم.» حمید خندان هم معتقد است: با حمایت مالی و پرداخت تسهیلات به کسانی که در بخش تولید موسیقی فعالیت می‌کنند می‌توان بخشی از فشارهایی که به‌خاطر کپی‌های غیرمجاز به این قشر وارد می‌شود را جبران کرد. این خواننده جوان بر این باور است که «کپی‌های غیرقانونی سبب ضعیف و ورشکسته‌شدن تولیدکنندگان موسیقی و به واسطه آن کم‌شدن تولیدات موسیقایی شده است که دولت می‌تواند این کمبود را به‌گونه‌های مختلف جبران کند.» گفته‌های غلامعلی علمشاهی نیز شنیدنی است: «موسیقی هنوز در کشور ما به رسمیت شناخته نمی‌شود. این همه شعار فرهنگی می‌دهیم و می‌گوییم کارهای زیربنایی کنیم، تمدن و فرهنگ‌مان را گسترش و تقویت کنیم؛ باید توجه داشته باشیم که موسیقی هم جزوی از تمدن ما است اما چه کسی از آن حمایت می‌کند؟ چه کسی دست ما را می‌گیرد؟ ما نه وامی از دولت می‌گیریم و نه سهمیه‌ای داریم. فقط از وزارت ارشاد، اداره اماکن و پلیس امنیت تقاضا داریم جلوی این کپی‌های غیرمجاز را بگیرند.» مدیر انتشارات آوای نکیسا این طور ادامه می‌دهد: «بارها با مسؤولان موسیقی وزارت ارشاد رایزنی کرده‌ایم اما آنها هم کاری نمی‌توانند انجام دهند. اگر آنها مکاتبه‌ای با پلیس امنیت انجام می‌دادند می‌شد امیدوار شد. ضمن اینکه این وزارتخانه باید فرهنگ استفاده از کار ارژینال و عدم کپی غیرمجاز از آثار موسیقایی را در بین مردم ترویج کند. با توجه به اینکه قانون حمایت از حقوق مصنفان و مولفان سال‌هاست که تصویب شده است، اما نمی‌دانم چرا اجرای این قانون صورت نمی‌گیرد.» قاسم افشار هم معتقد است: «مشکل کپی‌های غیرمجاز ریشه در زیرساخت‌های فرهنگی‌ما دارد.» او می‌گوید: «به طور مثال اگر یک سی‌دی اصلی به صورت معتبر و با شناسنامه و عکس یکهزار تومان قیمت دارد، کپی آن، بدون عکس و شناسنامه و غیراستاندارد 500 تومان است و این اختلاف ناچیز قیمت نمی‌تواند انگیزه خرید آثار کپی باشد بلکه دلیل رویکرد مردم به خرید آثار کپی ریشه فرهنگی دارد. از طرفی عدم حمایت دولت از تولیدکنندگان موسیقی نیز از دیگر علت‌هاست».
مراجع قضایی
قوه قضائیه با آمدن آیت‌الله لاریجانی نوید تغییراتی را در خود داده است. پیگیری شکایات و اعاده امنیت شغلی و مالی از کارهای مهمی است که از سوی قوه قضائیه می‌تواند مورد تأکید قرار گیرد. در همین ارتباط محسن نویدپور که آثار قابل توجهی را از شهر اصفهان از طریق شرکت آوای نوین وارد بازار نشر موسیقی کرده به این موضوع اشاره می‌کند: «برای حل مشکل کپی‌های غیرمجاز قوه قضائیه و مراجع قضایی باید وارد عمل شوند اما از آنجا که اکثر قاضی‌ها با قوانین حقوق مولفان و مصنفان آشنا نیستند بنابراین در این زمینه حرکتی صورت نمی‌گیرد.» رامین صدیقی، مدیر نشر هرمس نیز بر این موضوع تاکید دارد: «ما تنها کاری که می‌توانیم بکنیم این است که در سمینارها و مجامع بگوییم که ای مردم، برای تولید یک آلبوم موسیقی هزینه‌های بسیاری صرف می‌شود و به همین راحتی وارد بازار نشده است. در نتیجه آنها را نسبت به این قضیه حساس کنیم بنابراین هر کاری که ما در این زمینه انجام دهیم در حوزه نظری خواهد بود زیرا ما بازوی اجرایی برای جلوگیری از کپی‌های غیرمجاز نداریم. از طرفی دستگاه قضایی باید در این زمینه اقداماتی انجام دهد که متاسفانه آمادگی این کار را ندارد.» اما صحبت‌های اکبر سلطانی مدیر انتشارات هم‌آوازآهنگ که چند ماهی است به تعطیلی کشیده شده در این زمینه شنیدنی است: «ما به قوه قضائیه مراجعه کردیم، شکایتنامه تنظیم کردیم و به پلیس امنیت ارائه دادیم اما تا امروز هیچ تاثیری نداشته است. متاسفانه آلبوم‌های موسیقی مثل آب خوردن به دست مردم می‌رسد و متوجه نیستند که چه پروسه پرخرجی طی شده است تا آلبوم تولید شود. این مشکل ریشه در فرهنگ ما دارد و رسانه‌ها باید مردم را توجیه کنند که با کپی غیرمجاز این آثار، تعداد زیادی از دست‌اندرکاران تولید موسیقی متضرر می‌شوند و از نان خوردن می‌افتند. البته بسیاری از رسانه‌ها این مشکل را عنوان نمی‌کنند یعنی نمی‌خواهند که عنوان کنند.» او ادامه می‌دهد: «کار تولید موسیقی در کشور ما نیاز به گنج قارون، عمر نوح و صبر ایوب دارد که ما هیچ کدام آنها را نداریم. من بعد از 35 سال کار در این حوزه و در آستانه سن بازنشستگی مجبورم تغییر شغل دهم و عطای این کار را به لقایش ببخشم. این سرنوشت تنها من نیست و بسیاری از شرکت‌ها چنین وضعیتی دارند».
آی مردم...
با همه این اوصاف، قوه‌های قضائیه، مجریه و مقننه و همه ارگان‌ها و سازمان‌های نظام اگر دست به دست هم دهند و مقابل این معضل فعالیت کنند، اما تا وقتی که مردم ما نخواهند، این کار پیش نخواهد رفت. مجید اخشابی هنرمند جوان موسیقی کشورمان می‌گوید: «کپی‌های غیرمجاز یکی از معضلات بزرگ موسیقی کشور است و مردم نیز آنطور که باید در این زمینه حمیت به خرج نمی‌دهند تا نسخه اصل آثار موسیقایی را تهیه می‌کنند. به واسطه این عمل، ناخودآگاه چرخه صنعت تولید موسیقی از حرکت باز می‌ماند. در این شرایط اوضاع تولید موسیقی نابسامان و نگران‌کننده است و بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده موسیقی ورشکست شده یا در آستانه ورشکستگی‌اند.» او ادامه سخنانش را اینگونه پیگیری می‌کند: «متاسفانه چون بعضی مواقع حوزه موسیقی درگیر کلمه حلال و حرام بوده، توجه به استفاده حلال از موسیقی میان این تفسیرها گم شده است، در صورتی که خرید آثار اصلی، یعنی استفاده مجاز از آن اثر و تکثیر غیرمجاز با توجه به رضایت‌نداشتن صاحب‌اثر و تولیدکننده یعنی استفاده نادرست از آن. برای حل این معضل باید فرهنگسازی صورت گیرد و دست تکثیرکنندگان غیرمجاز از چرخه تولید موسیقی کوتاه شود.» محسن نویدپور هم می‌گوید: «برای آخرین آلبوم بنیامین که بتازگی منتشر شده است، بیش از 3 سال وقت، انرژی و هزینه سنگین صرف کرده‌ایم، اما پس از انتشار آن، مشاهده کرده‌ایم چند سایت اینترنتی آن را برای دانلود در صفحه خود قرار داده‌اند. البته ما با آنان برخورد قانونی و برای جبران خسارت پیگیری‌های لازم را خواهیم کرد، اما به صورت کلی این کپی غیرمجاز در جاهای دیگر نیز انجام می‌شود، یکی برای برادرش کپی می‌کند، آن یکی برای دوستش، آن یکی برای فامیل خود. مدیر انتشارات ترانه شرقی اضافه می‌کند: «قیمت سی‌دی این آلبوم یکهزار تومان است که پول ناچیزی است. اگر قرار بود مثلا عکس‌هایی که برای بسته این سی‌دی کار کرده‌ایم را به طور جداگانه بفروشیم بیش از این مبلغ می‌شد.» محمدعلی رفیعی، مدیربرنامه‌های محمدرضا شجریان نیز اعتقاد دارد: «دو گروه داریم که کپی غیرمجاز می‌کنند؛ گروهی که از آن کسب‌درآمد می‌کنند و گروه دیگر که به دلیل سهولت در امر کپی و با قصد ترویج آن میان اطرافیان این کار را می‌کنند. اینها آگاهی ندارند که روند تولید یک آلبوم موسیقی از تولید تا گرفتن مجوز و تکثیر و پخش چه هزینه مالی و زمانی‌ای را برای شرکت‌ها دربر دارد. متاسفانه اینها آگاه نیستند که با این کار، به جای ترویج موسیقی به آن ضربه می‌زنند. در حقیقت، ضعف فرهنگی این مشکل را به وجود آورده است.» او ادامه می‌دهد: «من از کسانی که یک اثر را برای دوستان و اطرافیان کپی می‌کنند می‌پرسم اگر شما از کتابی خوش‌تان آمد آیا از آن کپی می‌گیرید و به دوستان هدیه می‌دهید یا اینکه یک جلد دیگر خریداری می‌کنید؟ با این اوصاف، وضع موسیقی آنقدر اسفبار شده است که کمتر دیده می‌شود کسی برای هدیه دادن یک آلبوم هزینه کند. در نتیجه شرکت‌هایی که بعد از تولید یک اثر، دچار ضرر مالی می‌شوند، دیگر به دنبال تولید اثر بعدی نمی‌روند».
فرهنگ و باقی قضایا
فرهنگسازی را چه کسانی باید انجام دهند؟ رسانه‌ها، رسانه‌ها و رسانه‌ها. بهراد توکلی در این‌باره می‌گوید: «صنعت موسیقی ما به علت محدودیت‌هایی که در سیاستگذاری‌ها بوده، بیشترین آسیب را دیده است و ما امروز می‌بینیم که متاسفانه آثار هنرمندان تراز اول ما نیز بسختی مخارج خود را به دست می‌آورد. بلافاصله بعد از توزیع این آثار در بازار، نسخه‌های غیرمجاز منتشر می‌شود. بخش دیگر این مشکل به ضعف فرهنگی ما برمی‌گردد. اگر ما نمی‌توانیم به قانون کپی‌رایت جهانی بپیوندیم یا اگر مسؤولان ما این را نمی‌خواهند، حداقل مردم می‌توانند با عدم خرید نسخه غیرمجاز و تهیه آثار اورژینال، از هنرمندان‌شان حمایت کنند، ولی متاسفانه این فرهنگ هنوز جا نیفتاده است. در حقیقت اثر موسیقی در ظرف مصرفی آنان جایی پیدا نکرده است. بسیاری از مردم، برای خرید مثلا یک ساندویچ 3،4 هزار تومان پول خرج می‌کنند اما برای خرید نسخه اصلی سی‌دی موسیقی هزینه نمی‌کنند.» مدیر انتشارات سرای اهل هنر معتقد است: «باید از طریق فرهنگی پیگیر این مشکل باشیم و آن را حل کنیم که در این صورت دولت و رسانه‌ها باید به فرهنگسازی بپردازند. در این راه نیز موانعی وجود دارد که یکی از آنها وجود همان‌هایی است که از نبود قانون کپی‌رایت سود می‌برند. متاسفانه برخی از رسانه‌های فرهنگی ما در اختیار این افراد است.» اما حمید حامی نظر جالبی در این باره دارد: «در گذشته برخی تولیدکنندگان موسیقی، هنرمندان را استثمار می‌کردند یعنی تیراژ واقعی یک آلبوم موسیقی هیچگاه به هنرمند ارائه نمی‌شد. از فروش تیراژ اعلام شده نیز مبلغ قابل توجهی عاید هنرمندان نمی‌شد.» این خواننده جوان ادامه می‌دهد: «امروز تولیدکنندگان موسیقی تبدیل به شرکت‌های پخش شده‌اند و آلبومی تولید نمی‌کنند که به گفته خودشان تولید آلبوم هیچ سودی برای آنان ندارد. در این میان هنرمندان موسیقی مظلوم واقع شده‌اند. کپی غیرمجاز البته در گذشته نیز وجود داشت اما بسیار کمتر از امروز بود. این مساله گریبان همه هنرمندان موسیقی در دنیا را گرفته و مشکلات زیادی ایجاد کرده است. برای جلوگیری از این معضل، باید در کشور فرهنگسازی کنیم.» مهدی وجدانی، رهبر ارکستر نوای صلح که 3 اثر بی‌کلام وارد بازار موسیقی کرده است نیز نظری مشابه با حامی دارد: «من فکر می‌کنم معضل و مشکل اصلی موسیقی خود شرکت‌های تولیدکننده موسیقی هستند که آثار را غیرکارشناسی انتخاب می‌کنند. مضاف بر اینکه نه‌تنها به هنرمند کمک مالی نمی‌کنند بلکه از او مبلغی بابت انتشار اثرش مطالبه می‌کنند. از طرفی اگر آن اثر فروش خوبی داشته باشد هنرمند برای گرفتن حقوق اثرش از ناشر با مشکل روبه‌رو است.» صدیق تعریف که همه با صدای دلنشینش آشنا هستند نیز معتقد است: «متاسفانه سینما و موسیقی بیشتر از دیگر هنرها مورد تهاجم کپی‌کنندگان قرار گرفته‌اند. مردم و حتی گاهی تحصیلکرده‌های ما نیز به این موضوع اشراف ندارند.» او در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: «کپی غیرمجاز در همه کشورها به واسطه رشد صنایع دیجیتال و الکترونیک نیز رخ می‌دهد اما در کشورهای قانونمندتر آگاهی‌هایی به مردم داده‌اند و برای جلوگیری هرچه بیشتر از این عمل، برنامه‌ریزی کرده‌اند. اما از آنجا که ما پدیدآورنده آن تکنولوژی‌ها نیستیم کمتر با فرهنگ استفاده از آن آگاهیم. ما از یک جامعه سنتی بالاجبار وارد جامعه شبه‌‌مدرن شده‌‌ایم و آموزه‌های جامعه مدرن را کمتر آموخته‌ایم».
انگیزه بی انگیزه
حمید اسفندیاری که با موسسه‌اش یعنی آوای باربد، چهره‌ای قابل توجه در این حوزه است، می‌گوید: «شما به شهرستان‌ها که مراجعه کنید متوجه می‌شوید سی‌دی اورژینال موسیقی به سختی یافت می‌شود، اما سی‌دی غیرمجاز و کپی به سهولت یافت می‌شود. من وقتی بعد از صرف هزینه بسیار یک اثر جدی موسیقی تولید می‌کنم، آن اثر در کمترین زمان ممکن بعد از انتشار، در همه جا به صورت غیرمجاز پخش و کپی می‌شود بنابراین هزینه آن به من بازنمی‌گردد، پس چرا باید دست به کار تولید موسیقی بزنم؟» مدیر موسسه فرهنگی - هنری آوای باربد این طور سخنانش را پی می‌گیرد: «به علت ضرر مالی به خاطر کپی‌های غیرمجاز، من عملا کار تولید موسیقی را متوقف کرده‌ام. تولید یک آلبوم موسیقی سنتی 40 میلیون تومان هزینه در بر دارد. اگر من بتوانم 3 هزار نسخه سی‌دی آن را بفروشم، 9 میلیون تومان به من بازمی‌گردد. در این میان من دچار مبلغ زیادی ضرر می‌شوم. بنابراین اثر موسیقایی تولید نمی‌کنم». یحیی مشایخی هم که زمانی با موسسه مهرپویان نوا آثار ماندگاری را در عرصه موسیقی منتشر می‌کرد از بی‌انگیزگی برای ادامه کار سخن می‌گوید: «دیگر هیچ انگیزه‌ای در تولیدکننده موسیقی برای تولید کار وجود ندارد. برای ساخت یک قطعه یک ماه تلاش، سعی و هزینه می‌شود اما از آنجا که می‌داند این کار وقتی منتشر شود دیگر برای او نیست و به سرعت کپی می‌شود این کار را انجام نمی‌دهد. تولید یک آلبوم خوب و آبرومندانه 3 سال زمان می‌برد. در این میان، به ذائقه مردم و بار هنری توجه می‌کنیم، اما زمانی که آثاری افرادی مانند ساسی‌مانکن براحتی در جامعه منتشر می‌شود و ذائقه جوانان را تحت تاثیر قرار می‌دهد بر آثار فاخر که با هزینه بسیار تولید می‌شوند تاثیر منفی می‌گذارد». مشایخی این طور ادامه می‌دهد: «مسؤولان با شرکت‌های تولیدکننده درباره مشکلات و حدود کارشان صحبت نکرده‌اند و از طرفی خوانندگان را درباره چارچوب کارشان توجیه نکرده‌اند تا یک آلبوم برای گرفتن مجوز مدت طولانی منتشر نباشد». دلتنگی‌ها او تمامی ندارد: «من در طول 18سال کار تولید موسیقی، یک روز تعطیل هم نداشتم و زندگی، جوانی و خوشی‌هایم را در تحریم قراردادم و به جای آن به تولید موسیقی پرداختم. این کار را با نیت خیر انجام داده‌ام و هیچگاه خارج از قوانین نظام و آموزه‌های اسلام کار نکرده‌ام. در تولید آثار، خانواده‌های شهید و جانبازان و سلیقه‌های مختلف مردم را در نظر گرفتم و خارج از چارچوب جامعه کاری تولید نکرده‌ام اما با این حال هیچ حمایتی از ما نمی‌شود. کسی از ما نمی‌پرسد چرا مدتی است کاری تولید نمی‌کنید».
مدیران
اما مدیران مرتبط با این موضوع نیز نظراتی دارند. محمدحسین ایمانی‌خوشخو که در معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عملکرد قابل دفاعی از خود به جا گذاشته است در این باره می‌گوید: «قرار است در نشست‌هایی که دفتر موسیقی با ناشران موسیقی برگزار می‌کند، کنترل‌های قانونی و فنی برنامه‌ریزی شود و همچون کارهایی که در حوزه سینما درباره تکثیرهای غیرمجاز انجام شده در حوزه موسیقی نیز انجام شود.» او ادامه می‌دهد: «این کار با همکاری ناشران و با استفاده از قوانینی که در این زمینه وجود دارد پیگیری خواهد شد. البته انجام این کار در حوزه موسیقی بسیار مشکل‌تر از حوزه سینماست، چرا که هم تولیدات داخلی موسیقی زیاد است، هم تولیدات وارداتی وجود دارد و همچنین حضور آثار غیرقانونی فضا را مغشوش کرده و عرصه را برای کارهای قانونمند تنگ کرده است. این کارها در مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در حال انجام است و بزودی نتایج آن اعلام خواهد شد». محمدعلی خبری هم که چند ماهی است مدیریت دفتر موسیقی وزارت ارشاد را برعهده گرفته به شرکت‌های تولیدکننده قول می‌دهد که از آنان حمایت کند: «من از همه شرکت‌های تولیدکننده موسیقی تشکر می‌کنم. چون این عزیزان در عرصه فرهنگ و هنر سرمایه‌گذاری می‌کنند. سرمایه‌گذاری در این زمینه دیربازده است. من از همین‌جا اعلام می‌کنم اگر در جایی مشاهده کنیم که کپی‌های غیرمجاز در حوزه موسیقی صورت گیرد از طریق قانون با آنها برخورد شدید می‌کنیم.» او تصریح می‌کند: «من قاطعانه می‌گویم که با هر مساله‌ای که خلاف قانون باشد برخورد می‌کنیم و در مقابل آن می‌ایستیم. در اینجا بحث دیگری نیز هست؛ در جهان امروز سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای جدیدی وارد بازار می‌شوند ما نیز باید مطابق با آنها پیش برویم و مسائل‌مان را حل کنیم. در دنیای غرب نیز این مشکل وجود دارد. جلساتی با برخی کارشناسان برگزار کردیم تا در این‌باره حل مشکل کنیم. توصیه‌های شرکت‌های تولیدکننده را در این زمینه نیز پذیرا خواهیم شد. درصددیم همان اتفاقی که در حوزه سینما افتاد در حوزه موسیقی انجام دهیم».
کلام آخر
هنرمندی می‌گفت: «یکی از دوستانم که پزشک است به من می‌گوید فلانی من آثار تو را بسیار دوست دارم و هرگاه آلبوم جدیدت به بازار می‌آید چندین کپی از روی آن می‌گیرم و به دوستانم هدیه می‌دهم. خواستم بگویم که آقای دکتر فلانی، این کاری که تو می‌کنی مانند این است که من یک پنس از مطب تو بردارم و به دوستانم هدیه دهم اما پشیمان شدم». امیدواریم مسؤولان با اقدام عاجل‌شان از مرگ موسیقی به واسطه کپی‌های غیرمجاز جلوگیری کنند.
ارسال نظر
پربیننده