گستردگی مفاهیم و نبود تعریف معین از برخی اصطلاحات، همواره تعیین مصداق و بحث و نظر بر سر آن را دچار دشواری می‌کند و از همین‌رو اصطلاح مورد نظر همواره در سطح کلامی مبهم و بی‌پشتوانه فکری باقی می‌ماند. «سینمای دینی»،« سینمای معناگرا»، «سینمای ملی»، «سینمای فرهنگی»،«سینمای خاص» و چندین عنوان پرطمطراق از این دست، چند سالی است که در مقاطع مختلف بستر سخنرانی و ایده‌پردازی سینماگران شده و به استناد همان گستردگی مفاهیم و سرانجامی که بر آن رفت، ناکام مانده و چون موجی زودگذر آرام گرفته است. اما در این میان، بوده‌اند مفاهیمی که در عین گستردگی، آبستن معیارهایی معین برای تعریف چارچوب‌های علمی و مصداقی شده‌اند.«سینمای دینی» از این دسته است که با وجود گستردگی مفهوم و دشواری تعیین مصادیق برای آن، معیارهایی کلی و قابل اعمال از دل آن قابل استخراج است که می‌توان براساس آن جهت‌گیری به سمت و سوی مطلوب داشت و عنوان آنچه در افق نگاه‌هاست را «سینمای دینی» دانست. در این گزارش این مفهوم را با 3نفر از سينماگران؛ ناصر شفق، محسن علی‌اکبری و حمید بهمنی بررسی کرده‌ایم.
سينماي ديني چيست؟
ناصر شفق در تعریف«سینمای دینی» می‌گوید:«به نظر من هر فیلمی که منجر به رشد و تعالی انسان در راستای فطرت، رسیدن به خدا و انسانیت شود، بی‌تردید در زمره آثار دینی محسوب می‌شود و هر آنچه در سینما در هر گونه‌ای؛ کمدی، درام، اجتماعی و حتی عشقی و خانوادگی در این سیر شناخته شود، می‌تواند به عنوان«سینمای دینی» شناخته شود». این تهیه‌کننده سینما تأکید می‌کند: « از آنجا که دین کلیت دارد، تمام ژانرها و گونه‌ها در سینما می‌تواند تابعی از دین باشد». حمید بهمنی نيز با تأکید بر همین کلیات در تعریف سینمای دینی به نکته خاصی اشاره می‌کند که می‌توان آن را ملاک ارزشمندی برای قیاس و تحلیل سینمای دینی در جغرافیای جهانی دانست. وي معتقد است: «آنچه ما از مفاهیم فرهنگی و ارزشی در سینما می‌خواهیم به دست بیاوریم، تحت عنوان«سینمای دینی» باید با اصول و مبانی فکری- فرهنگی نظام حاکم بر جامعه منطبق باشد یعنی ما در نظام فرهنگی حاکم بر کشورهای اروپایی نوعي نگاه به ارزش‌های انسانی را شاهدیم که با آنچه در کشور ما حاکم است تفاوت دارد، اما در چارچوب تعریف سینمای دینی هر2 از یک چیز سود می‌برند و آن ارائه نگاه خاص به جایگاه انسان در اجتماع و موقعیت زندگی هر انسان است». بهمنی همچنین در تشریح نظام فرهنگی حاکم بر جامعه ایرانی می‌افزاید: «آنچه از نظر تفکر خاص فرهنگی ما قابل تأکید است، این است که یک سینمای انسانی، سینمایی است که با اصول اولیه فرهنگی و قواعد دینی همخوانی داشته باشد و از همین رو است که فیلم‌های انسانی‌ای چون «رنگ خدا» یا ساخته‌های مرحوم ملاقلی‌پور و ابراهیم حاتمی‌کیا را حتی در صورت نبود اشارات مستقیم در آنها، می‌توانیم در زمره سینمای دینی قرار دهیم». این همان نگاه کلی بر مفهوم گسترده سینمای دینی است که اگرچه می‌توان بر مصادیقی از آن انگشت گذاشت و از این راه برای تسهیل انتقال منظور کمک گرفت، اما نمی‌توان براساس آن، چارچوب معینی بنا کرد و خط‌کش و معیاري برای فیلم‌های آینده سینمای ایران فراهم آورد.
محسن علی‌اکبری، تهیه‌کننده سینما، در اين باره معتقد است:«سینما باید به دنبال رسالت و افقی معین باشد که همانا پیشرفت در راستای کسب معرفت و در پی آن کمک به یک تحول را سبب شود؛ تحول از خانواده‌ای کوچک تا کل جهان». وي مي‌افزايد:«سینما در صورتی که رسالت خود را با بیانی انسانی و ارزشی به اجرا درآورد، این ارزشمند است، حال چه با نام سینمای دینی آن را بخوانیم چه با نامی دیگر. اصل شعائر دینی، مفاهیم انسانی است و اگر این مهم را مدنظر داشته باشیم، آن روز است که می‌توانیم عنوان سینمای دینی را روی سینمای خود بگذاریم». بی‌تردید مهم‌ترین نکته‌ای که از جان کلام کارشناسان سینما در تعریف«سینمای دینی» قابل تأکید است، چیزی جز کلیت و فراگیری عنوان«دینی» بر تمامیت سینما نیست و این در نقطه‌ای مقابل تفکری است که «سینمای دینی» را محدود به یک ژانر و گونه می‌داند و پرداختن به آن را در بستری جدای از ژانرهای دیگر جست‌وجو می‌کند.
حمید بهمنی می‌گوید: «در واقع هر ژانر و گونه‌ای در سینما که با مفاهیم مکتبی و اصولی حاکم بر یک کشور همخوانی داشته باشد، می‌تواند منطبق با سینمای دینی آن کشور خوانده شود. به عنوان مثال فیلم «مصائب مسیح» شاید در ایران دینی محسوب نشود، اما با توجه به ارزش‌های انسانی حاکم در آمریکا بی‌تردید در آنجا این فیلم در رده سینمای دینی قابل طبقه‌بندی است».
از سينماي ديني بلوك شرق هم عقب‌تريم
اما ارائه تعریف و تعیین(هرچند محدود) مصادیق گام اول در جهت بازشناسی و آسیب‌شناسی یک جریان است؛ با توجه به این تعاریف آیا امروز سینمای ما حائز شرایطی هست که «سینمای دینی» از دل آن متولد شود؟ آیا سمت‌گیری و شتاب حرکت سینمای ایران در سال‌های پس از انقلاب به نقطه مطمئنی برای بحث درباره«سینمای دینی» رسیده است؟
شفق در این‌باره می‌گوید:«سینمای ایران بعد از وقوع انقلاب اسلامی به‌طور عام به مقوله سینمای دینی پرداخت و در این راستا هم تلاش ارزنده‌ای را آغاز کرد که حاصلش آثاری نجیب و فیلم‌هایی پاک و عاری از هوي و هوس بود و اينها همه نتیجه رویکرد درخشان در سینمای ایران و دهه‌های آغازین انقلاب است». شفق در ادامه می‌افزايد:
«بعد از دهه 80 اما آرام آرام سینمای غیردینی به دلیل عمدتاً بی‌تدبیری سیاستگذاران و عدم توجهی که در مقطعی نسبت به زیرساخت‌ها شد، وارد جریان سینما شد و سینمای دینی را در سراشیبی قرار داد. در سال‌های اخیر هم که متأسفانه به فیلم‌هایی عاری از محتوا و با سوژه‌های نازل و کم‌ظرفیت ختم شده است». علی‌اکبری هم معتقد است: متأسفانه در سینمای فعلی ایران کم به این مقوله پرداخته می‌شود و این مباحث بسیار کمرنگ شده است. به عقیده من، برخی تولیدات سینمای هند و فیلم‌های بلوک شرق مثل چین، کره و … از نظر تولیدات سینمای دینی جلوتر از ما هستند.
بهمنی می‌گوید: «سینمای ما در این عرصه، از تلویزیون عقب‌تر بوده است. ما در ژانرهای مختلف سینمایی‌مان کمتر شاهد چنین اتفاقی بوده‌ایم، اگرچه وجه غالب تمام فیلم‌های ما سمت و سوی پاک‌تری نسبت به خارج از کشور دارد و در مقام قیاس، سینما و تلویزیون ایران در پرداخت به مسائل اجتماعی با نگاه دینی سرآمد هستند». کارگردان«آن مرد آمد» در تحلیل وضعیت کنونی سینمای دینی ایران می‌افزاید: «متأسفانه بعضی فیلم‌های سینمایی در ایران ساخته می‌شوند که مضمونی بسیار تلخ دارند، جامعه را سیاه تصویر می‌کنند و نگاه دینی در پس‌زمینه‌شان بسیار كمرنگ است که حتی در برخی از موارد و به‌صورتی نامحسوس، به عناد با دین هم کشیده می‌شود».
فضای ترسیم شده از «سینمای دینی ایران» با وجود امیدواری که گهگاهی در آن مشهود و غیرقابل کتمان بوده است در سیر کلی خود بی‌تردید نیازمند آسیب‌شناسی اصولی است. حال اینکه در آغاز راه هدف‌گیری سینمای کشور به سمت ارزش‌های دینی- انسانی بوده است و در طول مسیر چه پیش آمده که آنگونه که باید به نقطه مطلوب نرسیده است، جای سؤال دارد.
ناصر شفق در این‌باره معتقد است: « از آنجا که سینما یک هنر کاملاً اقتصادی است نبود توجه به سینمای کشور در مقطعی و بی‌توجهی به زیرساخت‌هایی مثل سالن‌های نمایش و مراکز نمایشی به دلیل برخی محدودیت‌ها، باعث شد مشکلاتی فراروی سینمای ایران به‌وجود بیاید که همان هم به گرایش به سمت ساخت فیلم‌های سخیف و سطحی به بهانه بازگشت سرمایه انجامید». وی می‌گوید:«این در حالی است که اگر توجه کافی، همان‌گونه که بعد از انقلاب به سینما بود، امتداد می‌یافت و در کنار تقویت منابع انسانی که به وفور در سینمای ایران وجود دارد، به سخت‌افزارها هم توجه می‌شد، امروز شاهد آثار فاخری در عرصه سینمای دینی بودیم».
پرمخاطب‌‌ترين گونه سينما
شفق در عین حال تأکید دارد: «بررسی تاریخ سینمای قبل و بعد از انقلاب به وضوح این امر را نشان می‌دهد که با اوج‌گیری آثار مختلف سینما که حاصل توجه مسؤولان به این امر بوده، این نکته ثابت شده که سینمای دینی و انسانی جزو پرمخاطب‌ترین گونه‌های سینمایی است. همان‌طور که در سینمای جهان هم چنین چیزی اثبات شده است که با وجود عناصر اغواکننده در فیلم‌های هالیوود باز هم فیلم‌های انسانی مخاطب بیشتری داشته است». شفق در ادامه می‌افزاید: «اما این ذائقه زمانی به‌وجود می‌آید و حاکم می‌شود که بر اثر نبود برنامه‌ریزی و بی‌تدبیری، فیلم‌هایی با موضوعات دم‌دستی و بدون هیچ تفکر و تحلیلی، محصول سینمایی کشور نشده باشند.
در این راستا هم نقش مدیران، برنامه‌ریزان و سیاستگذاران کلان بیش از ديگران است. به عقیده من تا زمانی که سینما در مسیری قرار نگیرد که محصول تولید شده آن در راستای اهداف انسانی باشد و تا زمانی که چنین نگاهی حاکم نشود، فیلم‌های کم‌هزینه از مثلث‌های عشقی که نهایتاً در یک آپارتمان با یک دختر و پسر خوب‌رو
به سرانجام می‌رسد، سینمای معمول و رایج ما خواهد بود». محسن علی‌اکبری هم در موضعی مشابه معتقد است:«قبل از هرچیز مدیریت فرهنگی در کشور ما باید تعریف شود چرا که ما هنوز تعریف درستی از این عبارت نداریم و همین سبب شده است که هنرمند هم تکلیف خود را به روشنی نداند». وی می‌گوید:« اینکه بخواهیم بدون هدف‌سازی، فیلم تولید کنیم و توقع تأثیرات جهانی از آن داشته باشیم قطعاً محقق نمی‌شود. ما نیاز به یک اتاق فکر داریم که در آن تصمیمات فرهنگی اتخاذ شود، نه اینکه اتکا به تصمیمات آنی و لحظه‌ای داشته باشیم. این همان مهندسی فرهنگی‌ای است که بارها از سوی خود مسؤولان هم مطرح شده و لازم است هرچه زودتر محقق شود». تهیه‌کننده فیلم سینمایی «مریم مقدس(س)» می‌افزاید:«در سینما و در تمام ژانرها می‌توان به سرعت به خروجی رسید، اما چون هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری صحیح روی اينها صورت نگرفته است همه اينها در یک بلاتکلیفی قرار گرفته‌اند و همین باعث شده مخاطب هم دچار سردرگمی شود و با سینما قهر کند».
لزوم پاسخ به نياز ديرپاي مخاطب
حمید بهمنی در کنار تأثیرگذار دانستن کیفیت مدیریت فرهنگی به گوشه‌ای دیگر از عوامل مؤثر در بروز این مشکلات اشاره مي‌كند:«ما معمولاً موقعیت رسانه‌ای‌مان تحت شرایط فرم و نیاز جامعه تعریف نمی‌شود، مثلاً فیلم‌های خاصی در طول یک‌سال جریان‌ساز می‌شوند اما مثل نسیم می‌آیند و می‌روند». وی با اشاره به جشنواره فیلم فجر در سال‌هاي اخير می‌گوید:«آنچه در کلیت جشنواره به آن نگاه می‌شد نشان‌دهنده این بود که نیازهای جامعه کمتر مورد توجه قرار گرفته و این نوید همان نسيم‌های زودگذر و بی‌تأثیر است».
این کارگردان و تهیه‌کننده سینما معتقد است:«برای آسیب‌شناسی در وهله نخست باید خط‌مشی‌های بلندمدت را مورد اصلاح قرار داد تا الگوهای سینمایی با نگاه دینی در آنها مطرح شود.
در مرتبه دوم، این محققان، فیلمنامه‌نویسان و طراحان اولیه داستان‌ها هستند که باید بحث سفارش‌پذیری را کنار گذاشته و انرژی خود را صرف تحقیق و نوآوری در این عرصه کنند.
در مرحله سوم هم سازندگان و تهیه‌کنندگان قرار دارند که باید تلاش وافری براي تولید فیلم‌های ارزشی داشته باشند. اگر اینها نیازهای سطحی، لغزنده و زودگذر مخاطبان را مدنظر نداشته باشند با تولید آثار انسانی می‌توانند پاسخگوی نیازهای بلندمدت مخاطبان باشند».
بهمنی می‌گوید: «ما بعد از انقلاب فیلم‌هایی را در سینمای ایران شاهدیم که هنوز هم تازگی دارند و این همان پاسخ به نیازهای دیرپای مخاطبان است. ما در قرآن کریم تفاسیر و نگاه‌هایی را شاهدیم که همواره می‌توانند مورد بهره‌برداری قرار بگیرند و تازگی داشته باشند. هرچند این توقع نیست که سینمای دینی ما بتواند به چنین جایگاهی برسد، اما می‌شود به این سمت جهت‌گیری کرد؛کاری که ما در آن کوتاهی کرده و می‌کنیم». كنكاشي درباره «سینمای دینی»
گاهي به آسمان نگاه كن
گستردگی مفاهیم و نبود تعریف معین از برخی اصطلاحات، همواره تعیین مصداق و بحث و نظر بر سر آن را دچار دشواری می‌کند و از همین‌رو اصطلاح مورد نظر همواره در سطح کلامی مبهم و بی‌پشتوانه فکری باقی می‌ماند. «سینمای دینی»،« سینمای معناگرا»، «سینمای ملی»، «سینمای فرهنگی»،«سینمای خاص» و چندین عنوان پرطمطراق از این دست، چند سالی است که در مقاطع مختلف بستر سخنرانی و ایده‌پردازی سینماگران شده و به استناد همان گستردگی مفاهیم و سرانجامی که بر آن رفت، ناکام مانده و چون موجی زودگذر آرام گرفته است. اما در این میان، بوده‌اند مفاهیمی که در عین گستردگی، آبستن معیارهایی معین برای تعریف چارچوب‌های علمی و مصداقی شده‌اند.«سینمای دینی» از این دسته است که با وجود گستردگی مفهوم و دشواری تعیین مصادیق برای آن، معیارهایی کلی و قابل اعمال از دل آن قابل استخراج است که می‌توان براساس آن جهت‌گیری به سمت و سوی مطلوب داشت و عنوان آنچه در افق نگاه‌هاست را «سینمای دینی» دانست. در این گزارش این مفهوم را با 3نفر از سينماگران؛ ناصر شفق، محسن علی‌اکبری و حمید بهمنی بررسی کرده‌ایم.
سينماي ديني چيست؟
ناصر شفق در تعریف«سینمای دینی» می‌گوید:«به نظر من هر فیلمی که منجر به رشد و تعالی انسان در راستای فطرت، رسیدن به خدا و انسانیت شود، بی‌تردید در زمره آثار دینی محسوب می‌شود و هر آنچه در سینما در هر گونه‌ای؛ کمدی، درام، اجتماعی و حتی عشقی و خانوادگی در این سیر شناخته شود، می‌تواند به عنوان«سینمای دینی» شناخته شود». این تهیه‌کننده سینما تأکید می‌کند: « از آنجا که دین کلیت دارد، تمام ژانرها و گونه‌ها در سینما می‌تواند تابعی از دین باشد». حمید بهمنی نيز با تأکید بر همین کلیات در تعریف سینمای دینی به نکته خاصی اشاره می‌کند که می‌توان آن را ملاک ارزشمندی برای قیاس و تحلیل سینمای دینی در جغرافیای جهانی دانست. وي معتقد است: «آنچه ما از مفاهیم فرهنگی و ارزشی در سینما می‌خواهیم به دست بیاوریم، تحت عنوان«سینمای دینی» باید با اصول و مبانی فکری- فرهنگی نظام حاکم بر جامعه منطبق باشد یعنی ما در نظام فرهنگی حاکم بر کشورهای اروپایی نوعي نگاه به ارزش‌های انسانی را شاهدیم که با آنچه در کشور ما حاکم است تفاوت دارد، اما در چارچوب تعریف سینمای دینی هر2 از یک چیز سود می‌برند و آن ارائه نگاه خاص به جایگاه انسان در اجتماع و موقعیت زندگی هر انسان است». بهمنی همچنین در تشریح نظام فرهنگی حاکم بر جامعه ایرانی می‌افزاید: «آنچه از نظر تفکر خاص فرهنگی ما قابل تأکید است، این است که یک سینمای انسانی، سینمایی است که با اصول اولیه فرهنگی و قواعد دینی همخوانی داشته باشد و از همین رو است که فیلم‌های انسانی‌ای چون «رنگ خدا» یا ساخته‌های مرحوم ملاقلی‌پور و ابراهیم حاتمی‌کیا را حتی در صورت نبود اشارات مستقیم در آنها، می‌توانیم در زمره سینمای دینی قرار دهیم». این همان نگاه کلی بر مفهوم گسترده سینمای دینی است که اگرچه می‌توان بر مصادیقی از آن انگشت گذاشت و از این راه برای تسهیل انتقال منظور کمک گرفت، اما نمی‌توان براساس آن، چارچوب معینی بنا کرد و خط‌کش و معیاري برای فیلم‌های آینده سینمای ایران فراهم آورد.
محسن علی‌اکبری، تهیه‌کننده سینما، در اين باره معتقد است:«سینما باید به دنبال رسالت و افقی معین باشد که همانا پیشرفت در راستای کسب معرفت و در پی آن کمک به یک تحول را سبب شود؛ تحول از خانواده‌ای کوچک تا کل جهان». وي مي‌افزايد:«سینما در صورتی که رسالت خود را با بیانی انسانی و ارزشی به اجرا درآورد، این ارزشمند است، حال چه با نام سینمای دینی آن را بخوانیم چه با نامی دیگر. اصل شعائر دینی، مفاهیم انسانی است و اگر این مهم را مدنظر داشته باشیم، آن روز است که می‌توانیم عنوان سینمای دینی را روی سینمای خود بگذاریم». بی‌تردید مهم‌ترین نکته‌ای که از جان کلام کارشناسان سینما در تعریف«سینمای دینی» قابل تأکید است، چیزی جز کلیت و فراگیری عنوان«دینی» بر تمامیت سینما نیست و این در نقطه‌ای مقابل تفکری است که «سینمای دینی» را محدود به یک ژانر و گونه می‌داند و پرداختن به آن را در بستری جدای از ژانرهای دیگر جست‌وجو می‌کند.
حمید بهمنی می‌گوید: «در واقع هر ژانر و گونه‌ای در سینما که با مفاهیم مکتبی و اصولی حاکم بر یک کشور همخوانی داشته باشد، می‌تواند منطبق با سینمای دینی آن کشور خوانده شود. به عنوان مثال فیلم «مصائب مسیح» شاید در ایران دینی محسوب نشود، اما با توجه به ارزش‌های انسانی حاکم در آمریکا بی‌تردید در آنجا این فیلم در رده سینمای دینی قابل طبقه‌بندی است».
از سينماي ديني بلوك شرق هم عقب‌تريم
اما ارائه تعریف و تعیین(هرچند محدود) مصادیق گام اول در جهت بازشناسی و آسیب‌شناسی یک جریان است؛ با توجه به این تعاریف آیا امروز سینمای ما حائز شرایطی هست که «سینمای دینی» از دل آن متولد شود؟ آیا سمت‌گیری و شتاب حرکت سینمای ایران در سال‌های پس از انقلاب به نقطه مطمئنی برای بحث درباره«سینمای دینی» رسیده است؟
شفق در این‌باره می‌گوید:«سینمای ایران بعد از وقوع انقلاب اسلامی به‌طور عام به مقوله سینمای دینی پرداخت و در این راستا هم تلاش ارزنده‌ای را آغاز کرد که حاصلش آثاری نجیب و فیلم‌هایی پاک و عاری از هوي و هوس بود و اينها همه نتیجه رویکرد درخشان در سینمای ایران و دهه‌های آغازین انقلاب است». شفق در ادامه می‌افزايد:
«بعد از دهه 80 اما آرام آرام سینمای غیردینی به دلیل عمدتاً بی‌تدبیری سیاستگذاران و عدم توجهی که در مقطعی نسبت به زیرساخت‌ها شد، وارد جریان سینما شد و سینمای دینی را در سراشیبی قرار داد. در سال‌های اخیر هم که متأسفانه به فیلم‌هایی عاری از محتوا و با سوژه‌های نازل و کم‌ظرفیت ختم شده است». علی‌اکبری هم معتقد است: متأسفانه در سینمای فعلی ایران کم به این مقوله پرداخته می‌شود و این مباحث بسیار کمرنگ شده است. به عقیده من، برخی تولیدات سینمای هند و فیلم‌های بلوک شرق مثل چین، کره و … از نظر تولیدات سینمای دینی جلوتر از ما هستند.
بهمنی می‌گوید: «سینمای ما در این عرصه، از تلویزیون عقب‌تر بوده است. ما در ژانرهای مختلف سینمایی‌مان کمتر شاهد چنین اتفاقی بوده‌ایم، اگرچه وجه غالب تمام فیلم‌های ما سمت و سوی پاک‌تری نسبت به خارج از کشور دارد و در مقام قیاس، سینما و تلویزیون ایران در پرداخت به مسائل اجتماعی با نگاه دینی سرآمد هستند». کارگردان«آن مرد آمد» در تحلیل وضعیت کنونی سینمای دینی ایران می‌افزاید: «متأسفانه بعضی فیلم‌های سینمایی در ایران ساخته می‌شوند که مضمونی بسیار تلخ دارند، جامعه را سیاه تصویر می‌کنند و نگاه دینی در پس‌زمینه‌شان بسیار كمرنگ است که حتی در برخی از موارد و به‌صورتی نامحسوس، به عناد با دین هم کشیده می‌شود».
فضای ترسیم شده از «سینمای دینی ایران» با وجود امیدواری که گهگاهی در آن مشهود و غیرقابل کتمان بوده است در سیر کلی خود بی‌تردید نیازمند آسیب‌شناسی اصولی است. حال اینکه در آغاز راه هدف‌گیری سینمای کشور به سمت ارزش‌های دینی- انسانی بوده است و در طول مسیر چه پیش آمده که آنگونه که باید به نقطه مطلوب نرسیده است، جای سؤال دارد.
ناصر شفق در این‌باره معتقد است: « از آنجا که سینما یک هنر کاملاً اقتصادی است نبود توجه به سینمای کشور در مقطعی و بی‌توجهی به زیرساخت‌هایی مثل سالن‌های نمایش و مراکز نمایشی به دلیل برخی محدودیت‌ها، باعث شد مشکلاتی فراروی سینمای ایران به‌وجود بیاید که همان هم به گرایش به سمت ساخت فیلم‌های سخیف و سطحی به بهانه بازگشت سرمایه انجامید». وی می‌گوید:«این در حالی است که اگر توجه کافی، همان‌گونه که بعد از انقلاب به سینما بود، امتداد می‌یافت و در کنار تقویت منابع انسانی که به وفور در سینمای ایران وجود دارد، به سخت‌افزارها هم توجه می‌شد، امروز شاهد آثار فاخری در عرصه سینمای دینی بودیم».
پرمخاطب‌‌ترين گونه سينما
شفق در عین حال تأکید دارد: «بررسی تاریخ سینمای قبل و بعد از انقلاب به وضوح این امر را نشان می‌دهد که با اوج‌گیری آثار مختلف سینما که حاصل توجه مسؤولان به این امر بوده، این نکته ثابت شده که سینمای دینی و انسانی جزو پرمخاطب‌ترین گونه‌های سینمایی است. همان‌طور که در سینمای جهان هم چنین چیزی اثبات شده است که با وجود عناصر اغواکننده در فیلم‌های هالیوود باز هم فیلم‌های انسانی مخاطب بیشتری داشته است». شفق در ادامه می‌افزاید: «اما این ذائقه زمانی به‌وجود می‌آید و حاکم می‌شود که بر اثر نبود برنامه‌ریزی و بی‌تدبیری، فیلم‌هایی با موضوعات دم‌دستی و بدون هیچ تفکر و تحلیلی، محصول سینمایی کشور نشده باشند.
در این راستا هم نقش مدیران، برنامه‌ریزان و سیاستگذاران کلان بیش از ديگران است. به عقیده من تا زمانی که سینما در مسیری قرار نگیرد که محصول تولید شده آن در راستای اهداف انسانی باشد و تا زمانی که چنین نگاهی حاکم نشود، فیلم‌های کم‌هزینه از مثلث‌های عشقی که نهایتاً در یک آپارتمان با یک دختر و پسر خوب‌رو
به سرانجام می‌رسد، سینمای معمول و رایج ما خواهد بود». محسن علی‌اکبری هم در موضعی مشابه معتقد است:«قبل از هرچیز مدیریت فرهنگی در کشور ما باید تعریف شود چرا که ما هنوز تعریف درستی از این عبارت نداریم و همین سبب شده است که هنرمند هم تکلیف خود را به روشنی نداند». وی می‌گوید:« اینکه بخواهیم بدون هدف‌سازی، فیلم تولید کنیم و توقع تأثیرات جهانی از آن داشته باشیم قطعاً محقق نمی‌شود. ما نیاز به یک اتاق فکر داریم که در آن تصمیمات فرهنگی اتخاذ شود، نه اینکه اتکا به تصمیمات آنی و لحظه‌ای داشته باشیم. این همان مهندسی فرهنگی‌ای است که بارها از سوی خود مسؤولان هم مطرح شده و لازم است هرچه زودتر محقق شود». تهیه‌کننده فیلم سینمایی «مریم مقدس(س)» می‌افزاید:«در سینما و در تمام ژانرها می‌توان به سرعت به خروجی رسید، اما چون هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری صحیح روی اينها صورت نگرفته است همه اينها در یک بلاتکلیفی قرار گرفته‌اند و همین باعث شده مخاطب هم دچار سردرگمی شود و با سینما قهر کند».
لزوم پاسخ به نياز ديرپاي مخاطب
حمید بهمنی در کنار تأثیرگذار دانستن کیفیت مدیریت فرهنگی به گوشه‌ای دیگر از عوامل مؤثر در بروز این مشکلات اشاره مي‌كند:«ما معمولاً موقعیت رسانه‌ای‌مان تحت شرایط فرم و نیاز جامعه تعریف نمی‌شود، مثلاً فیلم‌های خاصی در طول یک‌سال جریان‌ساز می‌شوند اما مثل نسیم می‌آیند و می‌روند». وی با اشاره به جشنواره فیلم فجر در سال‌هاي اخير می‌گوید:«آنچه در کلیت جشنواره به آن نگاه می‌شد نشان‌دهنده این بود که نیازهای جامعه کمتر مورد توجه قرار گرفته و این نوید همان نسيم‌های زودگذر و بی‌تأثیر است».
این کارگردان و تهیه‌کننده سینما معتقد است:«برای آسیب‌شناسی در وهله نخست باید خط‌مشی‌های بلندمدت را مورد اصلاح قرار داد تا الگوهای سینمایی با نگاه دینی در آنها مطرح شود.
در مرتبه دوم، این محققان، فیلمنامه‌نویسان و طراحان اولیه داستان‌ها هستند که باید بحث سفارش‌پذیری را کنار گذاشته و انرژی خود را صرف تحقیق و نوآوری در این عرصه کنند.
در مرحله سوم هم سازندگان و تهیه‌کنندگان قرار دارند که باید تلاش وافری براي تولید فیلم‌های ارزشی داشته باشند. اگر اینها نیازهای سطحی، لغزنده و زودگذر مخاطبان را مدنظر نداشته باشند با تولید آثار انسانی می‌توانند پاسخگوی نیازهای بلندمدت مخاطبان باشند».
بهمنی می‌گوید: «ما بعد از انقلاب فیلم‌هایی را در سینمای ایران شاهدیم که هنوز هم تازگی دارند و این همان پاسخ به نیازهای دیرپای مخاطبان است. ما در قرآن کریم تفاسیر و نگاه‌هایی را شاهدیم که همواره می‌توانند مورد بهره‌برداری قرار بگیرند و تازگی داشته باشند. هرچند این توقع نیست که سینمای دینی ما بتواند به چنین جایگاهی برسد، اما می‌شود به این سمت جهت‌گیری کرد؛کاری که ما در آن کوتاهی کرده و می‌کنیم». ارسال نظر
پربیننده