اجلاس وین؛ گام‌هایی
به سوی حل قضیه صحرای باختری
34سال از بحران تنش‌زای صحرای باختری می‌گذرد و هنوز راه‌حلی فراگیر برای خروج از این بن‌بست به دست نیامده و طرف‌های درگیر در این منازعه، هزینه‌های کلانی را متحمل شده‌اند. پیامدها و تبعات زیان‌آور این قضیه برای امنیت و آینده منطقه شمال آفریقا تهدیدزا بوده است. بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در این عرصه حضور دارند ولی هیچ یک نتوانسته‌اند به تسویه و حل این مساله کمک شایانی کنند. تصمیمات 5 دهه اخیر سازمان ملل و نهادهای مربوطه در این باره همچنان راه مطلوبی برای خروج از این بحران ارائه نکرده است. در روزهای 10 و 11 اوت 2009 در شهر وین پایتخت اتریش میان هیات مراکش و جبهه پولیساریو یک نشست غیررسمی با حضور کریستوفر روس فرستاده ویژه سازمان ملل در امور صحرای باختری و نمایندگانی از الجزایر و موریتانی، برگزار شد. حضور محمد یاسین المنصوری رئیس دستگاه ضداطلاعات مراکش و ماءالجبنین بن خلیهن دبیر شورای مشورتی سلطنتی در امور صحرا، جنبه امنیتی و جنگ روانی به اجلاس وین بخشید و هیچ کمکی به فضا و محیط اعتمادسازی میان طرفین نمی‌کرد. در پایان این اجلاس و در جمع خبرنگاران، الطیب‌الفاسی فهری وزیر خارجه مراکش و رئیس هیات مذاکره‌کننده، اظهار داشت: کارهای زیادی در این نشست غیررسمی صورت گرفته ولی متاسفانه طرف دیگر هنوز به سازوکارهای کهنه و دیدگاه‌های غیر اجرایی پافشاری می‌کند» خانم آنا توماس سخنگوی سازمان ملل در این راستا گفت: «در این اجلاس غیررسمی موریتانی و الجزایر به عنوان ناظر شرکت داشته و ما به دنبال پیدا کردن منافع مشترک حداکثری برای طرفین هستیم تا زمینه را برای نشست پنجم برای تعیین آینده و سرنوشت صحرای باختری فراهم کنیم». در چند سال اخیر میان طرفین 4 دور مذاکره رسمی در مانهاست نیویورک برگزار شد ولی دیدگاه‌های طرفین به هم نزدیک نشده و حل قضیه هنوز در بن‌بست است. این منطقه از زمان خروج نیرو‌های استعمارگر اسپانیا در 1975 تاکنون، صلح و ثبات به خود ندیده و در دایره‌ای بسته و نوسانات تنش‌زا در حرکت بوده است. روند بحران تبعات منفی در ابعاد مختلف داشته و روی متغیرهای سیاسی و امنیتی منطقه شمال آفریقا تاثیر گذاشته است که مهم‌ترین شاخص‌های آن عبارتند از:
1- عدم شکل‌گیری و تکامل اتحادیه مغرب عربی که از 1989 (سال تاسیس) فعال شده ولی به خاطر مسائل این بحران هم‌اکنون در حالت انجماد قرار دارد.
2- تشدید تنش میان 2 همسایه -الجزایر و مراکش- که بستن مرزهای مشترک شاخص‌ترین این وضعیت است.
3- تاثیر منفی این بحران روی روابط فیمابین کشورهای شمال آفریقا و ایجاد حساسیت‌های سیاسی و امنیتی میان 5 کشور شمال آفریقا یعنی لیبی، تونس، الجزایر، مراکش و موریتانی.
4- تحولات قضیه صحرای باختری به‌طور مستقیم و غیرمستقیم روی نظام سیاسی موریتانی تاثیرات گوناگونی داشته و حدوث کودتا‌های متعدد در نواکشوت پیامد این تاثیرات بوده است.
5- یکی از عواقب شوم تداوم این بحران، افزایش هزینه‌های امنیتی برای کشورهای درگیر و همسایه این منطقه و دور نگه داشتن کشورهای منطقه از تحولات خاورمیانه و قضیه فلسطین بوده است. چنانچه این قضیه حل می‌شد چه بسا کشورهای منطقه همچون الجزایر، لیبی و مراکش سهم بیشتری از ظرفیت‌های خود را معطوف قضیه فلسطین و آزادی قدس می‌کردند.
بسیاری از آگاهان عرب بر این باورند که اسرائیل و عوامل آن نقش موثری در طولانی کردن این بحران دارند. رژیم صهیونیستی دارای روابط سنتی و تاریخی با دربار پادشاهی مراکش بوده و همگان از قدرت لابیهای صهیونیستی در دربار پادشاه مراکش چه در زمان حسن دوم و چه در زمان محمد ششم آگاهند. مردم مسلمان مراکش که روی قضایای سرنوشت‌ساز جهان اسلام بویژه قضایای فلسطین حساس هستند هم‌اکنون در پی سیاست‌های مبهم و پیچیده نظام سیاسی پادشاه، تمام ظرفیت‌ها و انرژی خود را صرف قضیه صحرای باختری کرده‌اند که به عمد در یک بن‌بست ساختگی و وضعیت لاینحل قرار گرفته است، قضیه صحرای باختری دارای ابعاد مختلف بوده و تاکنون از مراحل زیر گذر کرده است:
1- مرحله منازعه و تنش مسلحانه
(1990-1975): در این مرحله موریتانی و مراکش در یک جبهه و پولیساریو و متحدان منطقه‌ای آن در جبهه دیگر بودند، تلفات جانی و مالی، حكايت از خشونت و نفرت میان طرفین داشته است.
2- مرحله تلاش برای حل مسالمت‌آمیز قضیه (2000-1991): در این مرحله طرح‌های گوناگونی جهت فیصله دادن به این بحران ارائه شد از جمله: طرح تعیین سرنوشت با رفراندوم عمومی مردم صحرا، طرح دادن خودگردانی و اختیارات محدود به پولیساریو و طرح تقسیم صحرای باختری میان مراکش و پولیساریو.
3- مرحله فعال‌سازی (2008-2006): به دنبال تعیین پیتر فان فالسوم، دیپلمات هلندی به عنوان فرستاده ویژه سازمان ملل، پرونده صحرای باختری فعال شد و مانهاست نیویورک شاهد 4 دوره مذاکره رسمی میان واکنش و پولیساریو (ژوئن 2007 تا ژانویه 2008) بوده ولی گام‌ها به سوی خروج از بن‌بست ناچیز بود. با تعیین کریستوفر روس و ریاست‌جمهوری اوباما، مراکش احساس خطر کرده و هم‌اکنون با دادن رشوه و هدایای گرانقیمت در پی ایجاد لابیهای قوی در داخل سنا و کنگره است. حل قضیه صحرای باختری نقش مهمی در ثبات، صلح و توسعه اقتصادی منطقه شمال آفریقا خواهد داشت و می‌تواند از این رهگذر به قضیه محوری جهان اسلام یعنی فلسطین و آزادی قدس کمک فراوانی کند. دیدگاه
اجلاس وین؛ گام‌هایی
به سوی حل قضیه صحرای باختری
34سال از بحران تنش‌زای صحرای باختری می‌گذرد و هنوز راه‌حلی فراگیر برای خروج از این بن‌بست به دست نیامده و طرف‌های درگیر در این منازعه، هزینه‌های کلانی را متحمل شده‌اند. پیامدها و تبعات زیان‌آور این قضیه برای امنیت و آینده منطقه شمال آفریقا تهدیدزا بوده است. بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در این عرصه حضور دارند ولی هیچ یک نتوانسته‌اند به تسویه و حل این مساله کمک شایانی کنند. تصمیمات 5 دهه اخیر سازمان ملل و نهادهای مربوطه در این باره همچنان راه مطلوبی برای خروج از این بحران ارائه نکرده است. در روزهای 10 و 11 اوت 2009 در شهر وین پایتخت اتریش میان هیات مراکش و جبهه پولیساریو یک نشست غیررسمی با حضور کریستوفر روس فرستاده ویژه سازمان ملل در امور صحرای باختری و نمایندگانی از الجزایر و موریتانی، برگزار شد. حضور محمد یاسین المنصوری رئیس دستگاه ضداطلاعات مراکش و ماءالجبنین بن خلیهن دبیر شورای مشورتی سلطنتی در امور صحرا، جنبه امنیتی و جنگ روانی به اجلاس وین بخشید و هیچ کمکی به فضا و محیط اعتمادسازی میان طرفین نمی‌کرد. در پایان این اجلاس و در جمع خبرنگاران، الطیب‌الفاسی فهری وزیر خارجه مراکش و رئیس هیات مذاکره‌کننده، اظهار داشت: کارهای زیادی در این نشست غیررسمی صورت گرفته ولی متاسفانه طرف دیگر هنوز به سازوکارهای کهنه و دیدگاه‌های غیر اجرایی پافشاری می‌کند» خانم آنا توماس سخنگوی سازمان ملل در این راستا گفت: «در این اجلاس غیررسمی موریتانی و الجزایر به عنوان ناظر شرکت داشته و ما به دنبال پیدا کردن منافع مشترک حداکثری برای طرفین هستیم تا زمینه را برای نشست پنجم برای تعیین آینده و سرنوشت صحرای باختری فراهم کنیم». در چند سال اخیر میان طرفین 4 دور مذاکره رسمی در مانهاست نیویورک برگزار شد ولی دیدگاه‌های طرفین به هم نزدیک نشده و حل قضیه هنوز در بن‌بست است. این منطقه از زمان خروج نیرو‌های استعمارگر اسپانیا در 1975 تاکنون، صلح و ثبات به خود ندیده و در دایره‌ای بسته و نوسانات تنش‌زا در حرکت بوده است. روند بحران تبعات منفی در ابعاد مختلف داشته و روی متغیرهای سیاسی و امنیتی منطقه شمال آفریقا تاثیر گذاشته است که مهم‌ترین شاخص‌های آن عبارتند از:
1- عدم شکل‌گیری و تکامل اتحادیه مغرب عربی که از 1989 (سال تاسیس) فعال شده ولی به خاطر مسائل این بحران هم‌اکنون در حالت انجماد قرار دارد.
2- تشدید تنش میان 2 همسایه -الجزایر و مراکش- که بستن مرزهای مشترک شاخص‌ترین این وضعیت است.
3- تاثیر منفی این بحران روی روابط فیمابین کشورهای شمال آفریقا و ایجاد حساسیت‌های سیاسی و امنیتی میان 5 کشور شمال آفریقا یعنی لیبی، تونس، الجزایر، مراکش و موریتانی.
4- تحولات قضیه صحرای باختری به‌طور مستقیم و غیرمستقیم روی نظام سیاسی موریتانی تاثیرات گوناگونی داشته و حدوث کودتا‌های متعدد در نواکشوت پیامد این تاثیرات بوده است.
5- یکی از عواقب شوم تداوم این بحران، افزایش هزینه‌های امنیتی برای کشورهای درگیر و همسایه این منطقه و دور نگه داشتن کشورهای منطقه از تحولات خاورمیانه و قضیه فلسطین بوده است. چنانچه این قضیه حل می‌شد چه بسا کشورهای منطقه همچون الجزایر، لیبی و مراکش سهم بیشتری از ظرفیت‌های خود را معطوف قضیه فلسطین و آزادی قدس می‌کردند.
بسیاری از آگاهان عرب بر این باورند که اسرائیل و عوامل آن نقش موثری در طولانی کردن این بحران دارند. رژیم صهیونیستی دارای روابط سنتی و تاریخی با دربار پادشاهی مراکش بوده و همگان از قدرت لابیهای صهیونیستی در دربار پادشاه مراکش چه در زمان حسن دوم و چه در زمان محمد ششم آگاهند. مردم مسلمان مراکش که روی قضایای سرنوشت‌ساز جهان اسلام بویژه قضایای فلسطین حساس هستند هم‌اکنون در پی سیاست‌های مبهم و پیچیده نظام سیاسی پادشاه، تمام ظرفیت‌ها و انرژی خود را صرف قضیه صحرای باختری کرده‌اند که به عمد در یک بن‌بست ساختگی و وضعیت لاینحل قرار گرفته است، قضیه صحرای باختری دارای ابعاد مختلف بوده و تاکنون از مراحل زیر گذر کرده است:
1- مرحله منازعه و تنش مسلحانه
(1990-1975): در این مرحله موریتانی و مراکش در یک جبهه و پولیساریو و متحدان منطقه‌ای آن در جبهه دیگر بودند، تلفات جانی و مالی، حكايت از خشونت و نفرت میان طرفین داشته است.
2- مرحله تلاش برای حل مسالمت‌آمیز قضیه (2000-1991): در این مرحله طرح‌های گوناگونی جهت فیصله دادن به این بحران ارائه شد از جمله: طرح تعیین سرنوشت با رفراندوم عمومی مردم صحرا، طرح دادن خودگردانی و اختیارات محدود به پولیساریو و طرح تقسیم صحرای باختری میان مراکش و پولیساریو.
3- مرحله فعال‌سازی (2008-2006): به دنبال تعیین پیتر فان فالسوم، دیپلمات هلندی به عنوان فرستاده ویژه سازمان ملل، پرونده صحرای باختری فعال شد و مانهاست نیویورک شاهد 4 دوره مذاکره رسمی میان واکنش و پولیساریو (ژوئن 2007 تا ژانویه 2008) بوده ولی گام‌ها به سوی خروج از بن‌بست ناچیز بود. با تعیین کریستوفر روس و ریاست‌جمهوری اوباما، مراکش احساس خطر کرده و هم‌اکنون با دادن رشوه و هدایای گرانقیمت در پی ایجاد لابیهای قوی در داخل سنا و کنگره است. حل قضیه صحرای باختری نقش مهمی در ثبات، صلح و توسعه اقتصادی منطقه شمال آفریقا خواهد داشت و می‌تواند از این رهگذر به قضیه محوری جهان اسلام یعنی فلسطین و آزادی قدس کمک فراوانی کند. ارسال نظر
پربیننده