سيد عابدين نورالديني
محمدرضا شجریان، استاد مسلم آواز سنتی این بوم است و آنان که دل در گروی «نوایش» دارند از سویدای جان، زخمه کرشمه بر قامت خیال را تجربت آموخته‌اند. آمیختگی سحرگون ندای این استاد آواز به نظم و نثر پارسی غوغایی جهانگیر و شهرتی خوش‌خرام برپا کرده و در این وادی این اکسیر فهم ناب از ترمه و تغزل است که وی را «چشم نرگس» و «سروچمان» سنت‌پسندان موسیقی این بلاد کرده است.
«آرام جان» است نیوش «فریاد» شجریان و همانگونه که خود گفت حکایتی است غمگسار از رخدادی نه خوشایند. پویش بدایت‌تا نهایت این طریق پیوندی است به این نتیجه که همه نوای شجریان فریاد است و البته بایسته است گفتن هزارباره این کلیدی‌ترین نکته که موهبتی است این فریاد برای بقا و قوام تار و پود نیک و گفتارهای نیک‌تر اساطیری این سرزمین که:
هر که سودای تو دارد چه غم از هر دو جهانش
نگران تو چه اندیشه و بیم از دگرانش
ارتباط آثار شجریان با تحولات بیرونی مورد اشاره قرار گرفت و اشارت بیشتر اینکه موسیقی، همایون و هنجره فرهنگ است و مجرایی است که از آن نسیم گفتار و باور کنشگران این عرصه درباره وقایع، وزیدن می‌گیرد. موسیقی ترجمان لین و لطیف رخدادهای زمخت است و در این میان آواز سنتی به واسطه تدبر، اصالت و تحکم قرائت، روایتی عمیق و اثربخش ارائه می‌دهد و جایگاه همین اثرگذاری است که نوای دلنشین و مفاهیم آثار شجریان را واجد احترام و پیشه کلام ادیبانه را درباره وی حکم می‌کند.فارغ از زوایای موسیقایی، کلام انتقادی شجریان، نگرش به رویدادها از زاویه‌ای خاص است، همانگونه که نمی‌توان در رد این نگرش از صراحت تام خرج کرد، پذیرش تمام آن نیز به دور از فهم جامع‌الاطراف است اما کلیت نقادانه رفتار موسیقایی محمدرضا شجریان قابل پذیرش است چرا که میل به پیش دارد و سودای ترمیم. این مشی اجتماعی- سیاسی شجریان در آثار وی نمودار شده و البته به فراخور تحولات، رفتاری سینوسی از خود به نمایش گذاشته است. در این راستا اما چه شیرین است این واقعیت که استماع آثار این هنرمند برجسته و اعطای مراتب عالی به این آثار از سوی حوزه‌های مختلف جامعه، کاملاً منطبق بر مفاهیم و تطابق آن با هنر آواز و موسیقی به کار گرفته شده نیست، بلکه در بخش‌هایی از جامعه به واسطه زیبایی کلام و تناسب آن با ابزار موسیقایی و در ادامه فهم‌های متفاوت از درونمایه این آثار است. می‌توان گفت راز جاودانگی صدای محمدرضا شجریان و نیز مهر جامعه نسبت به وی وابسته به همین واقعیت است.محمدرضا شجریان، تنها استاد موردپسند موسیقی طبقه‌ای خاص از جامعه نیست. بلکه استاد آواز همه مردمان این دیار است. تزریق جبرگونه ادبیات و مفاهیم سیاسی و جامع شناختی به حوزه فرهنگ و موسیقی و در ادامه مصادره‌های ناصواب در این مسیر، موجب تقسیم‌بندی موسیقی به موافقان و مخالفان می‌شود.
درک نادرست از فرهنگ و موسیقی است که ادبیات رایج حوزه‌های اجتماعی نظیر بورژوا و پرولتاریا را بالاجبار وارد عرصه فرهنگ کرده و نهایتاً منجر به اجحاف به سلسله‌جنبان‌های این حیطه می‌شود. محمدرضا شجریان نیز متاسفانه به واسطه همین نگرش مورد اجحاف قرار گرفته و مشق این رویه از سوی برخی سیاست‌پیشگان، موجبات تحریک مخاطبان وی را فراهم کرده است در حالی که آواز محمدرضا شجریان و همراهی آن با ساز‌ها و متون این سرزمین اساساً قابل جمع در یک زاویه نگاه اجتماعی یا سیاسی نیست. شجریان از محصولات موسیقی کهن ایران است و ارتباطات فرهنگی عمیق میان مناطق مختلف این سرزمین است که وی را استاد جوانان مناطق بی‌بهره از توسعه و مورد پسند ساکنان مناطق بهره‌مند می‌سازد. بنابراین بالاترین اجحاف به محمدرضا شجریان و بالاتر از آن به موسیقی سنتی ایران زمین آن است که کمیت‌های 13 میلیونی یا 24 میلیونی درباره وی به کار برده شود، البته غنای فرهنگ و موسیقی سنتی چنان است که این رفتارهای انحصارطلبانه را تاب نیاورده و بر سبیلی متفاوت گام می‌نهد. محمدرضا شجریان را هم نمی‌توان بازیچه و آلوده انحصارطلبی‌ها کرد و با استفاده از وی در برهه‌ای کوتاه،عمر موسیقایی وی را تباه و در مقابل،خیل مخاطبان وی را حیران کرد که:
گفتی به روزگاری مهری نشسته گفتم
بیرون نمی‌توان کرد حتی به روزگاران مِهر نِشسته
سيد عابدين نورالديني
محمدرضا شجریان، استاد مسلم آواز سنتی این بوم است و آنان که دل در گروی «نوایش» دارند از سویدای جان، زخمه کرشمه بر قامت خیال را تجربت آموخته‌اند. آمیختگی سحرگون ندای این استاد آواز به نظم و نثر پارسی غوغایی جهانگیر و شهرتی خوش‌خرام برپا کرده و در این وادی این اکسیر فهم ناب از ترمه و تغزل است که وی را «چشم نرگس» و «سروچمان» سنت‌پسندان موسیقی این بلاد کرده است.
«آرام جان» است نیوش «فریاد» شجریان و همانگونه که خود گفت حکایتی است غمگسار از رخدادی نه خوشایند. پویش بدایت‌تا نهایت این طریق پیوندی است به این نتیجه که همه نوای شجریان فریاد است و البته بایسته است گفتن هزارباره این کلیدی‌ترین نکته که موهبتی است این فریاد برای بقا و قوام تار و پود نیک و گفتارهای نیک‌تر اساطیری این سرزمین که:
هر که سودای تو دارد چه غم از هر دو جهانش
نگران تو چه اندیشه و بیم از دگرانش
ارتباط آثار شجریان با تحولات بیرونی مورد اشاره قرار گرفت و اشارت بیشتر اینکه موسیقی، همایون و هنجره فرهنگ است و مجرایی است که از آن نسیم گفتار و باور کنشگران این عرصه درباره وقایع، وزیدن می‌گیرد. موسیقی ترجمان لین و لطیف رخدادهای زمخت است و در این میان آواز سنتی به واسطه تدبر، اصالت و تحکم قرائت، روایتی عمیق و اثربخش ارائه می‌دهد و جایگاه همین اثرگذاری است که نوای دلنشین و مفاهیم آثار شجریان را واجد احترام و پیشه کلام ادیبانه را درباره وی حکم می‌کند.فارغ از زوایای موسیقایی، کلام انتقادی شجریان، نگرش به رویدادها از زاویه‌ای خاص است، همانگونه که نمی‌توان در رد این نگرش از صراحت تام خرج کرد، پذیرش تمام آن نیز به دور از فهم جامع‌الاطراف است اما کلیت نقادانه رفتار موسیقایی محمدرضا شجریان قابل پذیرش است چرا که میل به پیش دارد و سودای ترمیم. این مشی اجتماعی- سیاسی شجریان در آثار وی نمودار شده و البته به فراخور تحولات، رفتاری سینوسی از خود به نمایش گذاشته است. در این راستا اما چه شیرین است این واقعیت که استماع آثار این هنرمند برجسته و اعطای مراتب عالی به این آثار از سوی حوزه‌های مختلف جامعه، کاملاً منطبق بر مفاهیم و تطابق آن با هنر آواز و موسیقی به کار گرفته شده نیست، بلکه در بخش‌هایی از جامعه به واسطه زیبایی کلام و تناسب آن با ابزار موسیقایی و در ادامه فهم‌های متفاوت از درونمایه این آثار است. می‌توان گفت راز جاودانگی صدای محمدرضا شجریان و نیز مهر جامعه نسبت به وی وابسته به همین واقعیت است.محمدرضا شجریان، تنها استاد موردپسند موسیقی طبقه‌ای خاص از جامعه نیست. بلکه استاد آواز همه مردمان این دیار است. تزریق جبرگونه ادبیات و مفاهیم سیاسی و جامع شناختی به حوزه فرهنگ و موسیقی و در ادامه مصادره‌های ناصواب در این مسیر، موجب تقسیم‌بندی موسیقی به موافقان و مخالفان می‌شود.
درک نادرست از فرهنگ و موسیقی است که ادبیات رایج حوزه‌های اجتماعی نظیر بورژوا و پرولتاریا را بالاجبار وارد عرصه فرهنگ کرده و نهایتاً منجر به اجحاف به سلسله‌جنبان‌های این حیطه می‌شود. محمدرضا شجریان نیز متاسفانه به واسطه همین نگرش مورد اجحاف قرار گرفته و مشق این رویه از سوی برخی سیاست‌پیشگان، موجبات تحریک مخاطبان وی را فراهم کرده است در حالی که آواز محمدرضا شجریان و همراهی آن با ساز‌ها و متون این سرزمین اساساً قابل جمع در یک زاویه نگاه اجتماعی یا سیاسی نیست. شجریان از محصولات موسیقی کهن ایران است و ارتباطات فرهنگی عمیق میان مناطق مختلف این سرزمین است که وی را استاد جوانان مناطق بی‌بهره از توسعه و مورد پسند ساکنان مناطق بهره‌مند می‌سازد. بنابراین بالاترین اجحاف به محمدرضا شجریان و بالاتر از آن به موسیقی سنتی ایران زمین آن است که کمیت‌های 13 میلیونی یا 24 میلیونی درباره وی به کار برده شود، البته غنای فرهنگ و موسیقی سنتی چنان است که این رفتارهای انحصارطلبانه را تاب نیاورده و بر سبیلی متفاوت گام می‌نهد. محمدرضا شجریان را هم نمی‌توان بازیچه و آلوده انحصارطلبی‌ها کرد و با استفاده از وی در برهه‌ای کوتاه،عمر موسیقایی وی را تباه و در مقابل،خیل مخاطبان وی را حیران کرد که:
گفتی به روزگاری مهری نشسته گفتم
بیرون نمی‌توان کرد حتی به روزگاران ارسال نظر
پربیننده