امروز(چهارشنبه، یازدهم شهریورماه) دنیای سینما شاهد برپایی شصت و ششمین دوره از جشنواره فیلم ونیز ایتالیاست. این جشنواره در جزیره «لیدو» واقع در ونیز برگزار می‌شود. جشنواره فیلم ونیز فعالیت خود را از سال 1932 آغاز کرد و در حال حاضر و در کنار رویدادهای دیگری مانند جشنواره‌های بین‌المللی فیلم کن و برلین از خبرسازترین فستیوال‌های سینمایی جهان به شمار می‌رود. اما توجه به تاریخچه این رویداد نیز دارای اهمیتی بسیار است چراکه ونیز قدیمی‌ترین جشنواره سینمایی جهان به‌شمار می‌آید؛ جشنواره‌ای که در سال 1932 و به عنوان بخشی از هجدهمین دوسالانه ونیز شکل گرفت و کم‌کم صورتی مستقل پیدا کرد. دوسالانه ونیز در واقع نمایشگاهی از هنرهای معاصر به شمار می‌رفت و «جوزپه ولپی» ریاست آن را برعهده داشت. وی در کنار نام‌های دیگری چون «آنتونیو مارایینی» مجسمه‌ساز و «لوچیانو دفو» از بانیان اصلی برپایی جشنواره فیلم ونیز بودند. دوسالانه در حال حاضر هم یکی از مهم‌ترین رویدادهای هنری جهان محسوب می‌شود.
دهه 30؛ آغاز یک جشنواره سینمایی
ونیز در ابتدا یک جشنواره رقابتی محسوب نمی‌شد اما برخی از مهم‌ترین فیلم‌های کلاسیک تاریخ سینما را در بر داشت که به دست کارگردان‌های بزرگ و نامداری چون فرانک کاپرا، کینگ ویدور و رنه کلر خلق شده بودند. همچنین حضور ستارگانی چون «نرما شیه‌رر» و «جوآن کرافورد» روی پرده سینما موجب جذب بیش از 25 هزار تماشاگر شد. نخستین فیلمی که در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد دکتر جکلیل و مستر هاید بود. در آن دوره و از آنجا که جایزه رسمی در کار نبود، بر اساس نظر مخاطبان عنوان بهترین کارگردان و بهترین فیلم به ترتیب به «نیکولای اک» از شوروی و «آزادی برای ما» (به کارگردانی رنه کلر) از فرانسه رسید. اما در سال 1934 دومین دوره از جشنواره فیلم ونیز در حالی برگزار شد که 19 کشور در آن حاضر بودند. این دوره با معرفی جایزه «جام موسیلینی» (به نام نخست وزیر آن زمان ایتالیا) برای برترین فیلم خارجی و ایتالیایی همراه بود. این در حالی بود که هنوز هیات داورانی برای جشنواره تعریف نشده بود. در واقع جوایز از سوی رئیس دوسالانه و پس از بررسی و شنیدن نظرات کارشناسان و مخاطبان اعلام می‌شدند. در سال 1935 نیز جشنواره از حالت دوسالانه به رویدادی سالانه تبدیل شد. این اتفاق حاکی از آن بود که فستیوال فیلم ونیز به موفقیت بین‌المللی دست یافته است. همچنین جایزه جام ولپی (که به یاد جوزپه ولپی نامگذاری شده بود) برای بهترین بازیگر مرد و زن معرفی شد و یک سال بعد نیز برای نخستین بار هیات داوران برای جشنواره در نظر گرفته شد.
دهه40 و 50؛ تولد شیرطلایی
تا پیش از جنگ جهانی دوم تعداد کشورهای شرکت‌کننده در جشنواره سیر صعودی داشت اما با وقوع جنگ تعداد این کشورها با کاهش روبه‌رو شد. فشار فاشیست بر جشنواره به حدی بود که بعدها دوره‌های سال‌های 1940 تا 1942 از دایره احتساب دوره‌های جشنواره خارج شدند، اما پس از این وقفه ناشی از جنگ و در سال 1946 همزمان با نخستین دوره از جشنواره بین‌المللی فیلم کن این جشنواره دوباره فعالیت خود را آغاز کرد. در این زمان جشنواره فیلم ونیز روند رو به رشدی را آغاز کرد تا جایی که در سال 1947 این جشنواره میزبان حدود 90 هزار مخاطب سینمای جهان شد. اما سال 1949 آبستن تغییری مهم در جشنواره بود چرا که جایزه بزرگ بین‌المللی جشنواره به «شیر طلایی» تغییر نام داد. در دهه 50 و با ظهور رو به رشد گونه‌های جدید فیلم بویژه از سینمای ژاپن و هند جشنواره به گستردگی قابل توجهی در سطح بین‌المللی رسید. اکنون جشنواره فیلم ونیز در حال تاثیرگذاری روی تاریخ سینماست؛ سینمای ژاپن به لطف شیر طلایی که به فیلم «راشومون» (ساخته آکی‌را کوروساوا، کارگردان بزرگ ژاپنی) تعلق گرفت به غرب معرفی شد. از سوی دیگر 2 شیر نقره‌ای کنجی میزوگوچی در سال‌های 1953 و 1954 نیز تاکیدی بر اقتدار سینمای این کشور شد. سینمای هند نیز با شیر طلایی کارگردانی چون «ساتیاجیت رای» (1957) در عرصه جهانی خودنمایی کرد و سینمای اروپای شرقی نیز از همین معبر مورد توجه قرار گرفت. همچنین بسیاری از ممتازترین چهرههای ایتالیا مانند فلینی، آنتونیونی، برتولوچی و روسی به عنوان استعدادهای پیشتاز در این جشنواره شناخته شدند.
دهه 60 و 70؛ حرف‌های نو
بین سال‌های 1961 تا 1962 جشنواره تبدیل به ویترینی برای «حرف‌های نو» در سینما شد و نمایش فیلم‌هایی از سینمای آزاد بریتانیا، توجه به موج نو و نیز حضور سینماگران جوانی از ایتالیا چون برتولوچی در سرفصل بخش‌های مختلف جشنواره قرار گرفت. به دنبال برخی اختلافات و بین سال‌های 1969 تا 1979 جوایز بخش‌های رقابتی فستیوال مانند شیر طلایی و نقره‌ای اهدا نشد و در فاصله سال‌های 1969 و 1972 جشنواره بشدت صورتی غیررقابتی پیدا کرد. هرچند در همین سال‌ها بود که جایزه شیر طلایی برای یک عمر موفقیت هنری به هنرمندان بزرگی چون جان فورد (1971) و چارلی چاپلین (1972)اهدا شد.
دهه 80؛ خروج از اغما
سال 1980 سال از سرگیری اهدای جایزه شیرطلایی بود که برای 10 دوره به هیچ کارگردانی اهدا نشده بود، اما این‌بار این جایزه به نام‌های بزرگی تعلق گرفت که در این میان می‌توان به کارگردان‌هایی چون ژان لوک‌گدار(1983) و اریک رومر (1986) فرانسوی اشاره کرد. همچنین هفته منتقدان بین‌المللی نیز در سال 1984 به جشنواره افزوده شد تا به صورت مستقل و توسط اتحادیه ملی منتقدان فیلم ایتالیا برگزار شود. در اواخر این دهه، جشنواره فیلم ونیز شاهد کشف استعدادی به نام «پدرو آلمودوار» بود. وی با فیلم «زن در آستانه گسیختگی عصبی»(1988) موفق شد جایزه بهترین فیلمنامه را از این جشنواره از آن خود کند، اما از سوی دیگر آخرین سال دهه 80، سال کریستوف کیشلوفسکی کارگردان فرانسوی لهستانی بود که با فیلم «ده فرمان»(1988) در جشنواره حاضر شد و نگاه‌ها را به سمت خود جلب کرد.
آغاز قرن21؛ اوج‌گیری حضور سینمای ایران
در دهه 90 بسیاری از ستارگان مطرح هالیوود مانند تام هنکس، جک نیکلسون، هریسون فورد، بوروس ویلیس، کوین کاستنر، مل گیبسون، دنزل واشنگتن و نیکول کیدمن قدم به ونیز گذاشتند. جایزه یک عمر موفقیت هنری نیز به داستین هافمن، آل پاچینو، رابرت دنیرو و فرانسیس فورد کاپولا رسید. اوج‌گیری حضور ایران در جشنواره فیلم ونیز هم به همین دهه 1990 باز می‌گردد. در سال 1995 ابوالفضل جلیلی با فیلم «دت یعنی دختر» جایزه بهترین کارگردانی را از جشنواره فیلم ونیز دریافت کرد و جایزه بزرگ ویژه هیات داوران در سال 1999 نیز به «باد ما را خواهد برد» ساخته عباس کیارستمی تعلق گرفت. در سال 2000 هم فیلم «دایره» به کارگردانی جعفر پناهی جایزه شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز را برای نخستین بار نصیب یک کارگردان ایرانی کرد. فیلم «رای مخفی» به کارگردانی بابک پیامی نیز در سال 2001 جایزه ویژه کارگردانی را برای سینمای ایران به همراه داشت. پس از جعفر پناهی کارگردان‌های بزرگ دیگری چون آنگ لی (2 بار) و مایک لی جایزه شیر طلایی جشنواره را از آن خود کردند.
و اما شصت و ششمین دوره
با این همه، شصت و ششمین دوره جشنواره فیلم ونیز از امروز آغاز شد و تا 12 سپتامبر ادامه خواهد یافت. دیشب نیز در ساعت 9 شب سه‌شنبه پیش افتتاحیه جشنواره برگزار شد که در آن فیلم «جنگ بزرگ» (1954) ماریو مونیچللی به نمایش درآمد. در این دوره آنگ‌لی کارگردان مطرح آمریکایی که خود تاکنون 2بار جایزه شیرطلایی این جشنواره را در سال‌های 2005 و 2007 از آن خود کرده است ریاست هیات داوران جشنواره را بر عهده خواهد داشت. فیلم افتتاحیه بخش رقابتی جشنواره نیز فیلمی از کشور میزبان با نام «باریا» اثری از جوزپه تورناتوره کارگردان مطرح ایتالیایی است. در بخش غیررقابتی شاهد حضور 24 فیلم هستیم که برای کسب جایزه شیر طلایی به رقابت می‌پردازند و آثاری از کارگردان‌های سرشناسی چون ورنر هرزوگ، مایکل مور و ژاک ریوت در میان آنها به چشم می‌خورد. همچنین آمریکا (با 6 فیلم)و ایتالیا و فرانسه هر یک با 4 فیلم، پررنگ‌ترین حضور را در بخش رقابتی این دوره دارند. 20 فیلم نیز در بخش غیررقابتی جشنواره حاضر خواهد بود. در این بخش نیز فیلم‌هایی از نام‌های بزرگی چون الیور استون و استیون سودربرگ به نمایش درخواهد آمد. در بخش غیررقابتی هم آمریکا (با 6 فیلم)، ایتالیا (با 4 فیلم) و هند (با 3 فیلم) بیشترين حضور را خواهد داشت. از سوی دیگر قرار است در این دوره از جشنواره از آکي‌را کوروساوا کارگردان فقید ژاپنی تجلیل به عمل آید چراکه روز 23 مارس 2010 مصادف با یکصدمین سالگرد تولد وی خواهد بود. جشنواره فیلم ونیز در سال 1982 جایزه شیر طلایی یک عمر موفقیت هنری را در حالی به کوروساوا اهدا می‌کرد که وی پیش‌تر موفق شده بود با فیلم 7 سامورایی (1954) جایزه شیر نقره‌ای را در کنار شیر طلایی فیلم راشومون درکارنامه خود ثبت کند. هدف جشنواره در این دوره «افزایش آگاهی و ترویج دیدگاه‌های گوناگون سینمای بین‌الملل در تمام اشکال آن» عنوان شده که شامل «هنر، سرگرمی و صنعت ممزوج با روحی از آزادی و بردباری» است. جشنواره همچنین شامل بخش‌هایی چون «نگاه به گذشته» و «تجلیل از چهرههای بزرگ» خواهد بود تا در افزایش آگاهی از تاریخ سینما نیز سهیم باشد. اکنون همه چیز در لیدو آماده است و دنیای هنر هفتم منتظر ایستاده تا چهره‌ها و فیلم‌های برتر شصت و ششمین دوره جشنواره فیلم ونیز را بشناسد. مروری بر جشنواره فیلم ونیز به مناسبت آغاز شصت و ششمین دوره
شکار شیر آرام
امروز(چهارشنبه، یازدهم شهریورماه) دنیای سینما شاهد برپایی شصت و ششمین دوره از جشنواره فیلم ونیز ایتالیاست. این جشنواره در جزیره «لیدو» واقع در ونیز برگزار می‌شود. جشنواره فیلم ونیز فعالیت خود را از سال 1932 آغاز کرد و در حال حاضر و در کنار رویدادهای دیگری مانند جشنواره‌های بین‌المللی فیلم کن و برلین از خبرسازترین فستیوال‌های سینمایی جهان به شمار می‌رود. اما توجه به تاریخچه این رویداد نیز دارای اهمیتی بسیار است چراکه ونیز قدیمی‌ترین جشنواره سینمایی جهان به‌شمار می‌آید؛ جشنواره‌ای که در سال 1932 و به عنوان بخشی از هجدهمین دوسالانه ونیز شکل گرفت و کم‌کم صورتی مستقل پیدا کرد. دوسالانه ونیز در واقع نمایشگاهی از هنرهای معاصر به شمار می‌رفت و «جوزپه ولپی» ریاست آن را برعهده داشت. وی در کنار نام‌های دیگری چون «آنتونیو مارایینی» مجسمه‌ساز و «لوچیانو دفو» از بانیان اصلی برپایی جشنواره فیلم ونیز بودند. دوسالانه در حال حاضر هم یکی از مهم‌ترین رویدادهای هنری جهان محسوب می‌شود.
دهه 30؛ آغاز یک جشنواره سینمایی
ونیز در ابتدا یک جشنواره رقابتی محسوب نمی‌شد اما برخی از مهم‌ترین فیلم‌های کلاسیک تاریخ سینما را در بر داشت که به دست کارگردان‌های بزرگ و نامداری چون فرانک کاپرا، کینگ ویدور و رنه کلر خلق شده بودند. همچنین حضور ستارگانی چون «نرما شیه‌رر» و «جوآن کرافورد» روی پرده سینما موجب جذب بیش از 25 هزار تماشاگر شد. نخستین فیلمی که در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد دکتر جکلیل و مستر هاید بود. در آن دوره و از آنجا که جایزه رسمی در کار نبود، بر اساس نظر مخاطبان عنوان بهترین کارگردان و بهترین فیلم به ترتیب به «نیکولای اک» از شوروی و «آزادی برای ما» (به کارگردانی رنه کلر) از فرانسه رسید. اما در سال 1934 دومین دوره از جشنواره فیلم ونیز در حالی برگزار شد که 19 کشور در آن حاضر بودند. این دوره با معرفی جایزه «جام موسیلینی» (به نام نخست وزیر آن زمان ایتالیا) برای برترین فیلم خارجی و ایتالیایی همراه بود. این در حالی بود که هنوز هیات داورانی برای جشنواره تعریف نشده بود. در واقع جوایز از سوی رئیس دوسالانه و پس از بررسی و شنیدن نظرات کارشناسان و مخاطبان اعلام می‌شدند. در سال 1935 نیز جشنواره از حالت دوسالانه به رویدادی سالانه تبدیل شد. این اتفاق حاکی از آن بود که فستیوال فیلم ونیز به موفقیت بین‌المللی دست یافته است. همچنین جایزه جام ولپی (که به یاد جوزپه ولپی نامگذاری شده بود) برای بهترین بازیگر مرد و زن معرفی شد و یک سال بعد نیز برای نخستین بار هیات داوران برای جشنواره در نظر گرفته شد.
دهه40 و 50؛ تولد شیرطلایی
تا پیش از جنگ جهانی دوم تعداد کشورهای شرکت‌کننده در جشنواره سیر صعودی داشت اما با وقوع جنگ تعداد این کشورها با کاهش روبه‌رو شد. فشار فاشیست بر جشنواره به حدی بود که بعدها دوره‌های سال‌های 1940 تا 1942 از دایره احتساب دوره‌های جشنواره خارج شدند، اما پس از این وقفه ناشی از جنگ و در سال 1946 همزمان با نخستین دوره از جشنواره بین‌المللی فیلم کن این جشنواره دوباره فعالیت خود را آغاز کرد. در این زمان جشنواره فیلم ونیز روند رو به رشدی را آغاز کرد تا جایی که در سال 1947 این جشنواره میزبان حدود 90 هزار مخاطب سینمای جهان شد. اما سال 1949 آبستن تغییری مهم در جشنواره بود چرا که جایزه بزرگ بین‌المللی جشنواره به «شیر طلایی» تغییر نام داد. در دهه 50 و با ظهور رو به رشد گونه‌های جدید فیلم بویژه از سینمای ژاپن و هند جشنواره به گستردگی قابل توجهی در سطح بین‌المللی رسید. اکنون جشنواره فیلم ونیز در حال تاثیرگذاری روی تاریخ سینماست؛ سینمای ژاپن به لطف شیر طلایی که به فیلم «راشومون» (ساخته آکی‌را کوروساوا، کارگردان بزرگ ژاپنی) تعلق گرفت به غرب معرفی شد. از سوی دیگر 2 شیر نقره‌ای کنجی میزوگوچی در سال‌های 1953 و 1954 نیز تاکیدی بر اقتدار سینمای این کشور شد. سینمای هند نیز با شیر طلایی کارگردانی چون «ساتیاجیت رای» (1957) در عرصه جهانی خودنمایی کرد و سینمای اروپای شرقی نیز از همین معبر مورد توجه قرار گرفت. همچنین بسیاری از ممتازترین چهرههای ایتالیا مانند فلینی، آنتونیونی، برتولوچی و روسی به عنوان استعدادهای پیشتاز در این جشنواره شناخته شدند.
دهه 60 و 70؛ حرف‌های نو
بین سال‌های 1961 تا 1962 جشنواره تبدیل به ویترینی برای «حرف‌های نو» در سینما شد و نمایش فیلم‌هایی از سینمای آزاد بریتانیا، توجه به موج نو و نیز حضور سینماگران جوانی از ایتالیا چون برتولوچی در سرفصل بخش‌های مختلف جشنواره قرار گرفت. به دنبال برخی اختلافات و بین سال‌های 1969 تا 1979 جوایز بخش‌های رقابتی فستیوال مانند شیر طلایی و نقره‌ای اهدا نشد و در فاصله سال‌های 1969 و 1972 جشنواره بشدت صورتی غیررقابتی پیدا کرد. هرچند در همین سال‌ها بود که جایزه شیر طلایی برای یک عمر موفقیت هنری به هنرمندان بزرگی چون جان فورد (1971) و چارلی چاپلین (1972)اهدا شد.
دهه 80؛ خروج از اغما
سال 1980 سال از سرگیری اهدای جایزه شیرطلایی بود که برای 10 دوره به هیچ کارگردانی اهدا نشده بود، اما این‌بار این جایزه به نام‌های بزرگی تعلق گرفت که در این میان می‌توان به کارگردان‌هایی چون ژان لوک‌گدار(1983) و اریک رومر (1986) فرانسوی اشاره کرد. همچنین هفته منتقدان بین‌المللی نیز در سال 1984 به جشنواره افزوده شد تا به صورت مستقل و توسط اتحادیه ملی منتقدان فیلم ایتالیا برگزار شود. در اواخر این دهه، جشنواره فیلم ونیز شاهد کشف استعدادی به نام «پدرو آلمودوار» بود. وی با فیلم «زن در آستانه گسیختگی عصبی»(1988) موفق شد جایزه بهترین فیلمنامه را از این جشنواره از آن خود کند، اما از سوی دیگر آخرین سال دهه 80، سال کریستوف کیشلوفسکی کارگردان فرانسوی لهستانی بود که با فیلم «ده فرمان»(1988) در جشنواره حاضر شد و نگاه‌ها را به سمت خود جلب کرد.
آغاز قرن21؛ اوج‌گیری حضور سینمای ایران
در دهه 90 بسیاری از ستارگان مطرح هالیوود مانند تام هنکس، جک نیکلسون، هریسون فورد، بوروس ویلیس، کوین کاستنر، مل گیبسون، دنزل واشنگتن و نیکول کیدمن قدم به ونیز گذاشتند. جایزه یک عمر موفقیت هنری نیز به داستین هافمن، آل پاچینو، رابرت دنیرو و فرانسیس فورد کاپولا رسید. اوج‌گیری حضور ایران در جشنواره فیلم ونیز هم به همین دهه 1990 باز می‌گردد. در سال 1995 ابوالفضل جلیلی با فیلم «دت یعنی دختر» جایزه بهترین کارگردانی را از جشنواره فیلم ونیز دریافت کرد و جایزه بزرگ ویژه هیات داوران در سال 1999 نیز به «باد ما را خواهد برد» ساخته عباس کیارستمی تعلق گرفت. در سال 2000 هم فیلم «دایره» به کارگردانی جعفر پناهی جایزه شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز را برای نخستین بار نصیب یک کارگردان ایرانی کرد. فیلم «رای مخفی» به کارگردانی بابک پیامی نیز در سال 2001 جایزه ویژه کارگردانی را برای سینمای ایران به همراه داشت. پس از جعفر پناهی کارگردان‌های بزرگ دیگری چون آنگ لی (2 بار) و مایک لی جایزه شیر طلایی جشنواره را از آن خود کردند.
و اما شصت و ششمین دوره
با این همه، شصت و ششمین دوره جشنواره فیلم ونیز از امروز آغاز شد و تا 12 سپتامبر ادامه خواهد یافت. دیشب نیز در ساعت 9 شب سه‌شنبه پیش افتتاحیه جشنواره برگزار شد که در آن فیلم «جنگ بزرگ» (1954) ماریو مونیچللی به نمایش درآمد. در این دوره آنگ‌لی کارگردان مطرح آمریکایی که خود تاکنون 2بار جایزه شیرطلایی این جشنواره را در سال‌های 2005 و 2007 از آن خود کرده است ریاست هیات داوران جشنواره را بر عهده خواهد داشت. فیلم افتتاحیه بخش رقابتی جشنواره نیز فیلمی از کشور میزبان با نام «باریا» اثری از جوزپه تورناتوره کارگردان مطرح ایتالیایی است. در بخش غیررقابتی شاهد حضور 24 فیلم هستیم که برای کسب جایزه شیر طلایی به رقابت می‌پردازند و آثاری از کارگردان‌های سرشناسی چون ورنر هرزوگ، مایکل مور و ژاک ریوت در میان آنها به چشم می‌خورد. همچنین آمریکا (با 6 فیلم)و ایتالیا و فرانسه هر یک با 4 فیلم، پررنگ‌ترین حضور را در بخش رقابتی این دوره دارند. 20 فیلم نیز در بخش غیررقابتی جشنواره حاضر خواهد بود. در این بخش نیز فیلم‌هایی از نام‌های بزرگی چون الیور استون و استیون سودربرگ به نمایش درخواهد آمد. در بخش غیررقابتی هم آمریکا (با 6 فیلم)، ایتالیا (با 4 فیلم) و هند (با 3 فیلم) بیشترين حضور را خواهد داشت. از سوی دیگر قرار است در این دوره از جشنواره از آکي‌را کوروساوا کارگردان فقید ژاپنی تجلیل به عمل آید چراکه روز 23 مارس 2010 مصادف با یکصدمین سالگرد تولد وی خواهد بود. جشنواره فیلم ونیز در سال 1982 جایزه شیر طلایی یک عمر موفقیت هنری را در حالی به کوروساوا اهدا می‌کرد که وی پیش‌تر موفق شده بود با فیلم 7 سامورایی (1954) جایزه شیر نقره‌ای را در کنار شیر طلایی فیلم راشومون درکارنامه خود ثبت کند. هدف جشنواره در این دوره «افزایش آگاهی و ترویج دیدگاه‌های گوناگون سینمای بین‌الملل در تمام اشکال آن» عنوان شده که شامل «هنر، سرگرمی و صنعت ممزوج با روحی از آزادی و بردباری» است. جشنواره همچنین شامل بخش‌هایی چون «نگاه به گذشته» و «تجلیل از چهرههای بزرگ» خواهد بود تا در افزایش آگاهی از تاریخ سینما نیز سهیم باشد. اکنون همه چیز در لیدو آماده است و دنیای هنر هفتم منتظر ایستاده تا چهره‌ها و فیلم‌های برتر شصت و ششمین دوره جشنواره فیلم ونیز را بشناسد. ارسال نظر
پربیننده