بحث استفاده از آثار ادبی بدون اجازه یا آوردن نام مؤلف و مترجم دیگر موضوعی نخ‌نما و متأسفانه لاینحل شده. این بحث در سال‌های گذشته بیشتر در محدوده آثار ترجمه بود اما اخیرا دامنه این اتفاق از وادی ترجمه به حیطه تألیف نیز کشیده شده است. نمونه آن هم اعتراض کامیار عابدی – پژوهشگر – نسبت به استفاده بدون اجازه از یکی از مقاله‌هایش در مجموعه «در ترازوی نقد» است.
عابدی اعلام کرده بود: افرادی که این مجموعه را تدوین کرده‌اند، تألیفی در زمینه شعر معاصر فارسی نداشته‌اند و بدون پیشینه و مطالعه و تحقیق کافی به این کار پرداخته‌اند. در این کتاب‌ها تعدادی مقاله درباره شاعر مورد بحث آورده‌اند و از مقالات بنده بدون اجازه استفاده کرده‌اند. از چند نفر دیگری هم که از آنها در این مجموعه مقاله آورده شده اجازه گرفته نشده است.
دلیلی برای مجوز وجود ندارد
اما حبیب‌الله عباسی که نگارش یک از جلد‌های «در ترازوی نقد» را برعهده دارد، در پاسخ به گفته‌های عابدی تنها به بیان یک جمله اکتفا کرده و به «وطن‌امروز»می‌گوید: «به نظر می‌رسد وقتی در پایان مقاله، نام مؤلف آورده می‌شود دیگر دلیلی برای گرفتن مجوز از خود او وجود ندارد». اما فارغ از نتیجه‌گیری درباره این اتفاق و اینکه آیا عابدی محق است یا نشر سخن، بر آن شدیم تا به این بهانه موضوع تکراری رعایت حق مؤلف یا همان کپی‌رایت را با 2 تن از صاحب‌نظران به بحث بگذاریم.
کدام کوشش؟ کدام اهتمام؟
دکتر محمد بقایی ماکان، پژوهشگر و اقبال‌شناس در این‌باره می‌گوید: درباره چنین مسائلی وزارت ارشاد باید فکری اساسی انجام دهد. بحث استفاده مقاله‌های ادبی بدون ذکر نام مؤلف مسأله تازه‌ای نیست و شاید بارها برای هر نویسنده و محققی در ایران اتفاق افتاده است. او ادامه می‌دهد: به عنوان مثال از خود من تاکنون 3 یا 4 مقاله بدون اجازه استفاده شده است. معمولا روی جلد این کتاب‌ها که از مجموعه مقالات دیگران به نام خود استفاده می‌کنند نوشته می‌شود به کوشش فلانی. بقایی در ادامه می‌گوید: متأسفانه در کشور ما سالیانی است که حرفه‌ای به نام کتاب‌سازی رواج یافته که برخی به طنز آن را به مثابه بساز‌بفروش می‌خوانند. به این معنا که مقالات و آثار درخور توجه متفکران و نویسندگان در گذشته یا در قید حیات را بدون اجازه وارثان یا حتی خود آنها به یکدیگر می‌چسبانند تا حجم یک کتاب تشکیل شود و بعد همان‌طور که اشاره کردم روی آن می‌نویسند به کوشش... در حالی که جا دارد روی چنین کتاب‌هایی نوشته شود سرقت شده از طرف...! این اقبال‌شناس ادامه می‌دهد: به هر حال پیدا نیست که از چه روی کسی که دعوی کار فرهنگ دارد، اساس فرهنگ را که بر صداقت، امانت و درستکاری می‌داند، نادیده بگیرد. او باز هم با اشاره به اینکه آثار خودش از این بلا مصون نبوده، می‌گوید: به عنوان مثال تاکنون درباره نوشته‌های خود من که به طور اتفاقی به آنها برخورد کرده‌ام چنین حکایتی رخ داده است. از جمله اینکه یکی از این افراد، مقاله‌ای که نگاشته بودم را با پس و پیش کردن جملات به نام خود، یک سال بعد در نشریه‌ای به چاپ رساند. بقایی تصریح می‌کند: همچنین 3ناشر، مقالاتی از میان کتاب‌های من برداشته و آن را به عنوان فصلی از کتاب خود قرار دادند و به چاپ رساندند. در این میان می‌توانم از نشر کاروان نام ببرم که مقاله‌ای که من درباره شاملو نگاشته بودم را بدون اجازه چاپ کرده‌اند و همچنین موارد متعدد دیگر.بقایی ماکان در پایان با اشاره به اینکه نام این سرقت‌ها، کوشش گذاشته می‌شود، می‌گوید: پیدا نیست با تغییر کلمات مقاله‌های دیگران آیا می‌توان محتوای این عمل را نیز تغییر داد؟
ادامه این روند به سرخوردگی محققان واقعی‌می‌انجامد
دکتر یوسف عالی‌عباس‌آباد، محقق ادبی و مدرس دانشگاه نیز در این ارتباط می‌گوید: گردآوری مجموعه مقالات از منظر حقوقی حتما باید بر اساس رضایت صاحبان مقاله‌ها باشد، مگر در صورتی که نگارنده فوت شده باشد یا از درگذشت او سال‌ها گذشته باشد. او ادامه می‌دهد: در حال حاضر کتابی با عنوان «درست‌نویسی» در دست دارم که در آن 500 مقاله مختلف را گنجانده‌ام. ناشران بسیاری در این زمینه تمایل دارند این کتاب را به شکل مجموعه مقالات چاپ کنند ولی من به تمام آنها گفته‌ام در این زمینه محذوریت قانونی وجود دارد زیرا سعی کرده‌ام رضایت‌نامه کتبی از صاحبان این مقاله‌ها کسب کنم.عباس‌آباد که خود را پایبند به اصولی از این دست می‌داند ادامه می‌دهد: به نظرم کسانی که از مقاله‌های دیگران در کتاب‌هایشان استفاده می‌کنند آن هم بدون ذکر نام مؤلف، اصلا به حقوق مؤلف احترام نمی‌گذارند، حتی من در مواقعی شنیده‌ام بسیاری از اینها می‌گویند: چرا باید اجازه بگیریم؟ این کار به نفع مؤلف است و کارش هم بیشتر می‌گیرد. اما من اعتقاد دارم که ضرورت دارد در این باره حتما از مؤلف اجازه گرفته شود. او درباره مجموعه
«در ترازوی نقد» هم می‌گوید: تعدادی جوان به تدوین این مجموعه مشغولند و به زعم منتقدان، این مجموعه جامع نیست. او با اشاره به اینکه این اتفاق ناگوار برای خودش نیز به وقوع پیوسته، می‌گوید: یکی، دو سال پیش کتاب «ختم‌الغرائب» به تصحیح من در مؤسسه میراث مکتوب چاپ شد اما مدتی طول نکشید که در همان مؤسسه شخص دیگری این کتاب را با پس و پیش کردن چند جمله تصحیح و در همانجا چاپ کرد. این کتاب پایان‌نامه دکترای من بود ولی شخص دیگری آن را به نام خود به چاپ رساند درحالی که من این کتاب را از روی نسخه متأخری تصحیح کرده بودم، اما متأسفانه نمی‌توانم به شأن خود لطمه زده، وکیل بگیرم و از او شکایت کنم. او در پایان چنین می‌گوید: تصور می‌کنم اگر هم در نهایت سره از ناسره مشخص و تقلب این افراد برملا شود، رعایت نکردن این امر به سرخوردگی و انزوای محققان واقعی می‌انجامد.
و اما...
و اما هرچند کش و قوس میان مؤلفان و افرادی که مقالات پژوهشگران را به نام خود ثبت می‌کنند همچنان ادامه دارد. در رسانه ملی نیز اتفاقاتی از این دست رخ داده است. نمونه آن هم پخش سخنرانی دکتر فرزان سجودی در برنامه دو قدم مانده به صبح بود که اعتراض این زبان شناس را در مطبوعات به دنبال داشت. امیدواریم مسؤولان فرهنگی هر چه زودتر راهكاري جامع در این‌باره بیابند. راهکاری که البته سال‌هاست در قانون اساسی ما ذکر شده است. گزارش «وطن‌امروز» درباره استفاده غیرمجاز از آثار ادبی
حقوقي كه ناديده گرفته مي‌شود
بحث استفاده از آثار ادبی بدون اجازه یا آوردن نام مؤلف و مترجم دیگر موضوعی نخ‌نما و متأسفانه لاینحل شده. این بحث در سال‌های گذشته بیشتر در محدوده آثار ترجمه بود اما اخیرا دامنه این اتفاق از وادی ترجمه به حیطه تألیف نیز کشیده شده است. نمونه آن هم اعتراض کامیار عابدی – پژوهشگر – نسبت به استفاده بدون اجازه از یکی از مقاله‌هایش در مجموعه «در ترازوی نقد» است.
عابدی اعلام کرده بود: افرادی که این مجموعه را تدوین کرده‌اند، تألیفی در زمینه شعر معاصر فارسی نداشته‌اند و بدون پیشینه و مطالعه و تحقیق کافی به این کار پرداخته‌اند. در این کتاب‌ها تعدادی مقاله درباره شاعر مورد بحث آورده‌اند و از مقالات بنده بدون اجازه استفاده کرده‌اند. از چند نفر دیگری هم که از آنها در این مجموعه مقاله آورده شده اجازه گرفته نشده است.
دلیلی برای مجوز وجود ندارد
اما حبیب‌الله عباسی که نگارش یک از جلد‌های «در ترازوی نقد» را برعهده دارد، در پاسخ به گفته‌های عابدی تنها به بیان یک جمله اکتفا کرده و به «وطن‌امروز»می‌گوید: «به نظر می‌رسد وقتی در پایان مقاله، نام مؤلف آورده می‌شود دیگر دلیلی برای گرفتن مجوز از خود او وجود ندارد». اما فارغ از نتیجه‌گیری درباره این اتفاق و اینکه آیا عابدی محق است یا نشر سخن، بر آن شدیم تا به این بهانه موضوع تکراری رعایت حق مؤلف یا همان کپی‌رایت را با 2 تن از صاحب‌نظران به بحث بگذاریم.
کدام کوشش؟ کدام اهتمام؟
دکتر محمد بقایی ماکان، پژوهشگر و اقبال‌شناس در این‌باره می‌گوید: درباره چنین مسائلی وزارت ارشاد باید فکری اساسی انجام دهد. بحث استفاده مقاله‌های ادبی بدون ذکر نام مؤلف مسأله تازه‌ای نیست و شاید بارها برای هر نویسنده و محققی در ایران اتفاق افتاده است. او ادامه می‌دهد: به عنوان مثال از خود من تاکنون 3 یا 4 مقاله بدون اجازه استفاده شده است. معمولا روی جلد این کتاب‌ها که از مجموعه مقالات دیگران به نام خود استفاده می‌کنند نوشته می‌شود به کوشش فلانی. بقایی در ادامه می‌گوید: متأسفانه در کشور ما سالیانی است که حرفه‌ای به نام کتاب‌سازی رواج یافته که برخی به طنز آن را به مثابه بساز‌بفروش می‌خوانند. به این معنا که مقالات و آثار درخور توجه متفکران و نویسندگان در گذشته یا در قید حیات را بدون اجازه وارثان یا حتی خود آنها به یکدیگر می‌چسبانند تا حجم یک کتاب تشکیل شود و بعد همان‌طور که اشاره کردم روی آن می‌نویسند به کوشش... در حالی که جا دارد روی چنین کتاب‌هایی نوشته شود سرقت شده از طرف...! این اقبال‌شناس ادامه می‌دهد: به هر حال پیدا نیست که از چه روی کسی که دعوی کار فرهنگ دارد، اساس فرهنگ را که بر صداقت، امانت و درستکاری می‌داند، نادیده بگیرد. او باز هم با اشاره به اینکه آثار خودش از این بلا مصون نبوده، می‌گوید: به عنوان مثال تاکنون درباره نوشته‌های خود من که به طور اتفاقی به آنها برخورد کرده‌ام چنین حکایتی رخ داده است. از جمله اینکه یکی از این افراد، مقاله‌ای که نگاشته بودم را با پس و پیش کردن جملات به نام خود، یک سال بعد در نشریه‌ای به چاپ رساند. بقایی تصریح می‌کند: همچنین 3ناشر، مقالاتی از میان کتاب‌های من برداشته و آن را به عنوان فصلی از کتاب خود قرار دادند و به چاپ رساندند. در این میان می‌توانم از نشر کاروان نام ببرم که مقاله‌ای که من درباره شاملو نگاشته بودم را بدون اجازه چاپ کرده‌اند و همچنین موارد متعدد دیگر.بقایی ماکان در پایان با اشاره به اینکه نام این سرقت‌ها، کوشش گذاشته می‌شود، می‌گوید: پیدا نیست با تغییر کلمات مقاله‌های دیگران آیا می‌توان محتوای این عمل را نیز تغییر داد؟
ادامه این روند به سرخوردگی محققان واقعی‌می‌انجامد
دکتر یوسف عالی‌عباس‌آباد، محقق ادبی و مدرس دانشگاه نیز در این ارتباط می‌گوید: گردآوری مجموعه مقالات از منظر حقوقی حتما باید بر اساس رضایت صاحبان مقاله‌ها باشد، مگر در صورتی که نگارنده فوت شده باشد یا از درگذشت او سال‌ها گذشته باشد. او ادامه می‌دهد: در حال حاضر کتابی با عنوان «درست‌نویسی» در دست دارم که در آن 500 مقاله مختلف را گنجانده‌ام. ناشران بسیاری در این زمینه تمایل دارند این کتاب را به شکل مجموعه مقالات چاپ کنند ولی من به تمام آنها گفته‌ام در این زمینه محذوریت قانونی وجود دارد زیرا سعی کرده‌ام رضایت‌نامه کتبی از صاحبان این مقاله‌ها کسب کنم.عباس‌آباد که خود را پایبند به اصولی از این دست می‌داند ادامه می‌دهد: به نظرم کسانی که از مقاله‌های دیگران در کتاب‌هایشان استفاده می‌کنند آن هم بدون ذکر نام مؤلف، اصلا به حقوق مؤلف احترام نمی‌گذارند، حتی من در مواقعی شنیده‌ام بسیاری از اینها می‌گویند: چرا باید اجازه بگیریم؟ این کار به نفع مؤلف است و کارش هم بیشتر می‌گیرد. اما من اعتقاد دارم که ضرورت دارد در این باره حتما از مؤلف اجازه گرفته شود. او درباره مجموعه
«در ترازوی نقد» هم می‌گوید: تعدادی جوان به تدوین این مجموعه مشغولند و به زعم منتقدان، این مجموعه جامع نیست. او با اشاره به اینکه این اتفاق ناگوار برای خودش نیز به وقوع پیوسته، می‌گوید: یکی، دو سال پیش کتاب «ختم‌الغرائب» به تصحیح من در مؤسسه میراث مکتوب چاپ شد اما مدتی طول نکشید که در همان مؤسسه شخص دیگری این کتاب را با پس و پیش کردن چند جمله تصحیح و در همانجا چاپ کرد. این کتاب پایان‌نامه دکترای من بود ولی شخص دیگری آن را به نام خود به چاپ رساند درحالی که من این کتاب را از روی نسخه متأخری تصحیح کرده بودم، اما متأسفانه نمی‌توانم به شأن خود لطمه زده، وکیل بگیرم و از او شکایت کنم. او در پایان چنین می‌گوید: تصور می‌کنم اگر هم در نهایت سره از ناسره مشخص و تقلب این افراد برملا شود، رعایت نکردن این امر به سرخوردگی و انزوای محققان واقعی می‌انجامد.
و اما...
و اما هرچند کش و قوس میان مؤلفان و افرادی که مقالات پژوهشگران را به نام خود ثبت می‌کنند همچنان ادامه دارد. در رسانه ملی نیز اتفاقاتی از این دست رخ داده است. نمونه آن هم پخش سخنرانی دکتر فرزان سجودی در برنامه دو قدم مانده به صبح بود که اعتراض این زبان شناس را در مطبوعات به دنبال داشت. امیدواریم مسؤولان فرهنگی هر چه زودتر راهكاري جامع در این‌باره بیابند. راهکاری که البته سال‌هاست در قانون اساسی ما ذکر شده است. ارسال نظر
پربیننده