عباس اسماعیل‌گل: شاید بتوان جواد افشار را یکی از پرکارترین کارگردان‌های سریال‌های ماه رمضانی در تلویزیون نامید که با آثاری چون «برادر»، «مادرانه»، «روز رفتن» و «سی‌امین روز»، لحظات خاطره‌انگیزی را برای مخاطبان رسانه ملی در ایام ماه مبارک رمضان رقم زده است. به همین بهانه سراغ جواد افشار رفتیم و او در گفتوگو با «وطن امروز» از حال و هوای سریال‌های ماه رمضان و شرایط تولید اثر در این ایام گفت.
***
* جناب افشار! شما به عنوان یکی از پرکارترین کارگردان‌های ماه رمضانی سیما، معتقدید کنداکتور ماه رمضان همچنان جذابیت و اهمیت سال‌های گذشته را دارد؟
بله! با قاطعیت معتقدم سریال‌های ماه رمضان همچنان یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین کنداکتور‌های تلویزیون برای مخاطبان و هنرمندان محسوب می‌شود به طوری که از چند ماه مانده به رمضان، رسانه‌های مختلف و مخاطبان شروع به گمانه‌زنی درباره سریال‌های این ماه می‌کنند.
* با توجه به تغییر شرایط تولید، افزایش تعداد سریال‌ها در طول سال و نمایش روتین و هر شب سریال از تلویزیون در چند سال اخیر، به نظر شما مخاطبان همچنان برای تماشای سریال‌های ویژه و مناسبتی ماه رمضان از عطش سابق برخوردارند؟
در ابتدا ذکر این نکته ضروری است که در این باره ما با 3 دسته مخاطب مواجه هستیم؛ یک عده از مردم سال‌هاست که با سریال‌های تلویزیون مأنوس شده‌اند و تحت هر شرایطی مخاطب پروپاقرص سریال‌ها به حساب می‌آیند که مسلما این عده در ماه مبارک رمضان هم پای ثابت مجموعه‌های تلویزیونی هستند. 2 دسته دیگر مخاطب هم داریم که از این عده جدا هستند.
* شاید منظور شما از 2 دسته دیگر، مخاطبان خاموش تلویزیون هستند، درست است؟
خیر! تقسیم‌بندی که مدنظر من است با این پارامترهای کلیشه‌ای متفاوت است، زیرا دسته دوم کسانی هستند که در ایام خاصی چون ماه رمضان به علت تعلقات روحی خود به مخاطبان ثابت سریال‌ها و برنامه‌های مناسبتی تبدیل می‌شوند. اما دسته سومی هم وجود دارند که تحت هیچ شرایطی پای برنامه‌های تلویزیون نمی‌نشینند که البته این عده کمی را در میان مردم شامل می‌شود.
* درباره سریال‌های ماه رمضان عده‌ای معتقدند این مجموعه‌ها باید به نسبت سایر سریال‌هایی که در طول سال روی آنتن می‌روند، تفاوت‌های عمده‌ای به لحاظ محتوایی و ساختاری داشته باشند و بالطبع عده‌ای هم نظر مخالف را دارند؛ نظر شما در این باره چیست؟
در وهله نخست باید به این نکته اشاره کرد که همه سریال‌های تلویزیون با هر نوع ژانر و داستانی، باید یکسری فاکتورهای حرفه‌ای و استاندارد را داشته باشند و در عین حال موضوع داستان نیز باید تاریخ مصرف نداشته باشد که تا یک مدت برای مردم جذابیت لازم را داشته باشد که البته سریال‌هایی با موضوع اتفاق‌های روز کشور از این قاعده مستثنا هستند. نکته دوم آنکه سریال‌های ویژه ماه رمضان علاوه بر دارا بودن شرایطی که ذکر کردم، باید به لحاظ داستان یک حال و هوای معنوی با پارامترهای اعتقادی و انسانی داشته باشند که مخاطبان در ماه رمضان ارتباط بهتری با سوژه و موضوع سریال برقرار کنند.
* اینکه حال و هوای سریال‌ها باید با فضای ماه رمضان منطبق باشد حرف درستی است اما به نظر شما با توجه به شرایط فعلی جامعه نباید سریال‌های ماه رمضان از تنوع موضوعی بیشتری برای مخاطبان برخوردار باشند؟
به نظرم باید سریال‌های درام، کمدی و... در ماه رمضان با رعایت نکاتی که پیش‌تر گفتم ساخته شود و تولید سریال طنز در ایام ماه رمضان هیچ منافاتی با پارامترهای ذکر شده ندارد.
* البته انگار امسال ترکیب سریال‌های ویژه ماه رمضان از تنوع برخوردار است و آثار کمدی هم در این ایام روی آنتن می‌رود.
در مجموع امیدوارم معاونت سیما امسال نیز بخوبی با برنامه‌ریزی منظم به یک تقسیم‌بندی معقول و جذاب برای مخاطبان تلویزیون دست پیدا کند که بهرغم همه محدودیت‌های موجود به خاطر ویروس کرونا از یک تنوع ژانری جذاب برخوردار باشد.
* یکی از نکات قابل توجه درباره سریال‌های مناسبتی چون ماه رمضان و عید نوروز، همزمان شدن مراحل تولید قسمت‌های پایانی سریال با پخش قسمت‌های ابتدایی مجموعه‌ها به شمار می‌رود که این موضوع موافقان و مخالفانی را دارد؛ نظر شما در این باره چیست؟
اتفاقا بنده جزو کارگردان‌هایی هستم که تجربه هر دو مورد را دارم، به این معنا که هم سریال‌های «مادرانه» و «برادر» را که ماه رمضان روی آنتن می‌رفت همزمان با پخش سریال ضبط و تولید می‌کردیم و هم اینکه سریال‌هایی را قبل از آغاز پخش مجموعه، برای تلویزیون ساخته‌ام.
* اما به هر حال قبول دارید تولید سریال‌های مناسبی همزمان با زمان پخش، یکسری مشکلات عدیده را به دنبال خواهد داشت.
درباره تولید همزمان با پخش از آنتن باید به بگویم بهرغم سختی‌های زیادی که به لحاظ فشردگی کار برای عوامل تولید به وجود می‌آید اما یکسری مزیت‌هایی را برای سازندگان در پی خواهد داشت، به عنوان مثال هنگام تولید سریال «مادرانه» بخوبی خاطرم است که از بازخوردهای مخاطبان هنگام پخش از تلویزیون استفاده‌های مختلفی را در پایان‌بندی سریال بردم که برای پیشبرد داستان سریال مثمر ثمر بود و از سوی دیگر خود عوامل هم جزو مخاطبان سریال می‌شوند که تجربه جالب و خوشایندی برای سازندگان اثر خواهد بود که می‌توانند از این فرصت به بهترین شکل ممکن استفاده کنند. همچنین مدیران رسانه ملی هم خیلی مواقع ترجیح می‌دهند آثار ساخته شده به روز باشد و از بازخوردهای مثبت و منفی مردم نسبت به سریال در حین تولید استفاده کنند.