برنامه دوچرخه‌های هوشمند که در سال‌های گذشته با استقبال مواجه شده و حتی مدعی بهترین سیستم حمل‌ونقل عمومی بوده، نخستین‌بار در سال 1996 در انگلستان و بعد از آن در آسیا و اروپا گسترش یافت و در مدت زمان کم در ایالات متحده نیز برنامه‌ریزی شد. حمل و نقل شهری بر مبنای استفاده از دوچرخه، مزایای بسیاری از نظر نقل و انتقالات شهری دارد که پاره‌ای از آن به شرح زیر است:
به وسیله آن فرد با صرف نیروی کم به مقصد می‌رسد، به زیرساخت‌های کمتری نیاز دارد، به شکل مطلوبی ارزان بوده و به راحتی می‌توان آن را خرید، هزینه تعمیر و نگهداری آن به طور قابل ملاحظه‌ای کم است. علاوه بر موارد فوق، آلوده‌نکردن محیط‌زیست و کمک به سلامتی دوچرخه‌سوار را نیز اضافه کنید. همچنین در مقایسه با دیگر روش‌های حمل و نقل، دوچرخه می‌تواند روی دیگر وسایل عمومی حمل و نقل مانند قطار یا اتوبوس‌ها سوار شود، اما استفاده از دوچرخه می‌تواند اشکالاتی نیز داشته باشد از جمله:
در شرایط نامعتدل و بعضا سخت آب و هوایی برای دوچرخه‌سوار ناراحتی ایجاد می‌کند، اگر از آنها در پیاده‌روها استفاده شود برای عابران ایجاد ناراحتی می‌کند، امنیت استفاده‌کننده از سوی ماشین‌های سواری و دیگر وسایل نقلیه سنگین تهدید می‌شود، در خیابان‌ها برای ماشین‌ها یک عامل خطرزا محسوب می‌شود، برای افرادی که ناراحتی جسمی دارد قابل استفاده نیست، زمین‌هایی که توپوگرافی نامناسبی دارند استفاده از دوچرخه را مشکل می‌کنند، دوچرخه‌سوار را ملزوم می‌کند که همزمان یک مسافر و یک مکانیک مجرب باشد و برای مسافت‌های صرفا کوتاه مناسب است.
تا امروز 2 نمونه از دوچرخه‌های باهوش، طراحی شده که یکی از آنها برای استفاده عمومی و دیگری برای استفاده شخصی است. این سیستم هوشمند، مردم را قادر می‌کند با دوچرخه از یک محل به محلی دورتر بروند و دوباره دوچرخه را برگردانند و همچنین توسط خود شخص کنترل و محافظت شود. این در حالی است که در حال حاضر دوچرخه‌های هوشمندی که در ژاپن به کار رفته‌اند، برای شهرهای با تراکم زیاد طراحی شده است. این قبیل محصولات برای پارک نیاز به یک قفل و یک جای مخصوص دارند. به هرحال در این نوشتار بیشتر مدل عمومی مد نظر است. حمل و نقل عمومی بر مبنای دوچرخه، 3 نسل را در 35 سال گذشته تجربه کرده است. نسل اول در سال 1968 و از آمستردام هلند شروع شد، ولی دوچرخه‌های سفیدرنگ عمومی در روزهای اول دزدیده شده و برنامه با شکست مواجه شد! نسل دوم در سال 1995 بعد از اصلاح اشکالات قبلی در کپنهاک دانمارک به کار گرفته شد. این دوچرخه‌ها تنها با پرداختن سکه در محل ویژه و در مرکز شهر به کار می‌رفتند، اما افزایش سرقت اینگونه دوچرخه‌ها نیز منجر به تولید نسل سوم دوچرخه شد: دوچرخه‌های هوشمند عمومی. دوچرخه‌های نسل سوم دستگاه‌های الکتریکی قفل‌کننده را به خدمت گرفته و توانستند با نوعی وسیله الکتریکی و کارت مغناطیسی کنترل شوند. این در حالی است که عدم مراجعه شخص دوچرخه‌سوار در زمان تخصیص یافته نیز منجر به پرداخت جریمه می‌شود.
با وجود ویژگی تکنولوژیکی منحصر به فرد، هیچ فناوری پیشرفته‌ای برای تضمین برگشت دوچرخه‌ها وجود نداشته و صرفا روی اعتماد به مردم استوار است، اما 2 نکته در طراحی این دوچرخه‌ها وجود دارد که می‌تواند با در نظر گرفتن مواردی، افق جدیدی را برای آن رقم زند: قفل الکترونیکی و ردیابی خودکار توسط مشتری.
کارشناسان حمل و نقل شهری معتقدند 7 عامل مؤثر در برنامه‌ریزی استفاده از دوچرخه‌های هوشمند عمومی نقش اساسی بازی می‌کند که می‌توان به طور خلاصه به بخشی از آنها اشاره کرد:
1- درخواست مشتری
نخستین مرحله از موفقیت برنامه دوچرخه هوشمند عمومی باید به وسیله درخواست مشتری تعریف شود،
به طوری که تسهیلات ارائه شده حتی در پیاده‌روها بتواند مشتریان جدید را جذب کند. در سال 1995 در هلند 28درصد، در آلمان 12درصد و در آمریکا 9درصد از بار حمل و نقل عمومی را دوچرخه‌ها به دوش می‌کشیدند اما این رقم کماکان پایین بود. در نتیجه تلاش‌های دفتر آمار سازمان نقشه‌برداری آمریکا در سال 2000، تعداد ساکنانی که از دوچرخه استفاده می‌کنند افزایش یافت و به بیش از 80 میلیون نفر رسید که 66 درصد آنها در محدوده سنی 45 سال هستند. این سازمان چندی پیش در گزارشی اعلام کرد، برنامه دوچرخه هوشمند در آمریکا به سوی جوان‌تر شدن مشتریان پیش می‌رود. با اینکه در آمریکا 66 درصد مشتریان مرد بوده‌اند اما در هلند 51 درصد از آنها را خانم‌ها تشکیل می‌دادند. جالب اینجاست که ساکنان ایالت‌های جنوبی عموما متمایل به مالکیت دوچرخه هستند یا اینکه آن را وسیله‌ای برای تفریح و ورزش می‌دانند تا حمل و نقل. نتیجه نهایی مطالعات نشان می‌دهد دوچرخه هوشمند وسیله‌ای مناسب برای مقصود‌های اجتماعی و خصوصی تلقی می‌شود. در حال حاضر 11 محل ویژه در سراسر جهان برای حمل و نقل دوچرخه‌ای هوشمند تحقیق و برنامه‌ریزی می‌کنند که از 11 محل، 6 محل توسط شرکت‌های خصوصی و بقیه توسط بخش دولتی اداره می‌شود.
2- امکانات و ایمنی
نبود امکانات مطلوب در آشیانه دوچرخه‌ها و نیز پایین آمدن کیفیت دوچرخه‌ها، باعث کاهش جلب نظر مردم به این وسیله شده است. گرچه هلند 27 درصد، دانمارک 20 درصد و فرانسه 4 درصد این موارد را رعایت کرده‌اند اما اصل کیفیت مطلوب، افزایش تعداد ایستگاه‌ها و نیز تامین وسایل ایمنی، می‌تواند قسمتی از موفقیت طرح را تضمین کند. به گفته جان پاکر، کارشناس حمل و نقل و ترافیک ایالت ویرجینیای آمریکا، گذرگاه‌ها، تقاطع‌های مخصوص و نیز علائم راهنمایی و هشداردهنده نیز می‌تواند رضایت و ایمنی استفاده‌کنندگان را تامین کند. کرایه کلاه ایمنی با توجه به مؤلفه‌های بهداشتی، جمع‌آوری و ترمیم کلاه‌ها و حتی زانوبند و آرنج‌بندها نیز می‌تواند مدنظر قرار گیرد. استفاده از شب‌نماها و چراغ‌های چشمک‌زن روی کلاه، رکاب و حتی در ایستگاه‌ها نیز می‌تواند توجه دیگران را به استفاده و ایمنی بیشتر دوچرخه‌های هوشمند جلب کند.
3- سودبخشی
اجرای برنامه دوچرخه هوشمند می‌تواند سودمند باشد به طوری که هم‌اکنون سکه‌ها یا پول‌های دریافتی از مشتری حتی با توجه به طول مسیر و نیز شارژ کارت‌های اعتباری مغناطیسی می‌تواند به صورت اقتصادی برنامه‌ریزی شوند. در آمریکا بسیاری از مسیرها، شارژ سالانه زیر 20 دلار دارند که بعد از یک سال باید توسط دستگاه‌های نصب شده در خیابان‌ها تمدید شود.
4- سرقت و خرابکاری
این مورد چالش اصلی برنامه‌ریزان بوده و امروزه به وسیله تکنولوژی کارت‌های اعتباری تا حدودی از فشار این مسأله بر سر برنامه‌ریزان حمل و نقل هوشمند دوچرخه‌ای کاسته شده است چرا که با این روش در صورت بروز سرقت یا خسارت، مبلغ مورد نظر از حساب شخص کم خواهد شد و همین مساله موجب شده کرایه‌بگیران دوچرخه‌های هوشمند سخت‌تر از آن نگهداری کنند. در ضمن با وجود استحکام بالای این نوع دوچرخه محل‌هایی برای تعمیرات از جمله پنچری در نظر گرفته شده است.
5- چینش ایستگاه‌ها
مشخص است که ایستگاه‌ها در محله‌های پرتراکم و پرترافیک دارای ازدحام بیشتر است. طول مسافت‌ها نیز طبق آمار از 2 مایل بیشتر نبوده است، بنابراین توزیع مناسب ایستگاه‌ها می‌تواند علاوه بر کنترل گسترش تقاضا، فشردگی و پیشرفت شهری، علاقه ساکنان محله‌ها، مسیرهای پررفت و آمد و پرتراکم را نیز مدنظر بگیرد. در کل فناوری کارت‌های هوشمند و نیز امکان انتقال اطلاعات بی‌سیم، به عبارتی فناوری ITS باعث استقبال منطقی از نسل سوم دوچرخه‌های باهوش شده است. نگاهی به تاریخچه و شرایط حضور دوچرخه در حمل و نقل عمومی شهرها
هوشمند و برنامه‌ریزی شده رکاب می‌زنیم
برنامه دوچرخه‌های هوشمند که در سال‌های گذشته با استقبال مواجه شده و حتی مدعی بهترین سیستم حمل‌ونقل عمومی بوده، نخستین‌بار در سال 1996 در انگلستان و بعد از آن در آسیا و اروپا گسترش یافت و در مدت زمان کم در ایالات متحده نیز برنامه‌ریزی شد. حمل و نقل شهری بر مبنای استفاده از دوچرخه، مزایای بسیاری از نظر نقل و انتقالات شهری دارد که پاره‌ای از آن به شرح زیر است:
به وسیله آن فرد با صرف نیروی کم به مقصد می‌رسد، به زیرساخت‌های کمتری نیاز دارد، به شکل مطلوبی ارزان بوده و به راحتی می‌توان آن را خرید، هزینه تعمیر و نگهداری آن به طور قابل ملاحظه‌ای کم است. علاوه بر موارد فوق، آلوده‌نکردن محیط‌زیست و کمک به سلامتی دوچرخه‌سوار را نیز اضافه کنید. همچنین در مقایسه با دیگر روش‌های حمل و نقل، دوچرخه می‌تواند روی دیگر وسایل عمومی حمل و نقل مانند قطار یا اتوبوس‌ها سوار شود، اما استفاده از دوچرخه می‌تواند اشکالاتی نیز داشته باشد از جمله:
در شرایط نامعتدل و بعضا سخت آب و هوایی برای دوچرخه‌سوار ناراحتی ایجاد می‌کند، اگر از آنها در پیاده‌روها استفاده شود برای عابران ایجاد ناراحتی می‌کند، امنیت استفاده‌کننده از سوی ماشین‌های سواری و دیگر وسایل نقلیه سنگین تهدید می‌شود، در خیابان‌ها برای ماشین‌ها یک عامل خطرزا محسوب می‌شود، برای افرادی که ناراحتی جسمی دارد قابل استفاده نیست، زمین‌هایی که توپوگرافی نامناسبی دارند استفاده از دوچرخه را مشکل می‌کنند، دوچرخه‌سوار را ملزوم می‌کند که همزمان یک مسافر و یک مکانیک مجرب باشد و برای مسافت‌های صرفا کوتاه مناسب است.
تا امروز 2 نمونه از دوچرخه‌های باهوش، طراحی شده که یکی از آنها برای استفاده عمومی و دیگری برای استفاده شخصی است. این سیستم هوشمند، مردم را قادر می‌کند با دوچرخه از یک محل به محلی دورتر بروند و دوباره دوچرخه را برگردانند و همچنین توسط خود شخص کنترل و محافظت شود. این در حالی است که در حال حاضر دوچرخه‌های هوشمندی که در ژاپن به کار رفته‌اند، برای شهرهای با تراکم زیاد طراحی شده است. این قبیل محصولات برای پارک نیاز به یک قفل و یک جای مخصوص دارند. به هرحال در این نوشتار بیشتر مدل عمومی مد نظر است. حمل و نقل عمومی بر مبنای دوچرخه، 3 نسل را در 35 سال گذشته تجربه کرده است. نسل اول در سال 1968 و از آمستردام هلند شروع شد، ولی دوچرخه‌های سفیدرنگ عمومی در روزهای اول دزدیده شده و برنامه با شکست مواجه شد! نسل دوم در سال 1995 بعد از اصلاح اشکالات قبلی در کپنهاک دانمارک به کار گرفته شد. این دوچرخه‌ها تنها با پرداختن سکه در محل ویژه و در مرکز شهر به کار می‌رفتند، اما افزایش سرقت اینگونه دوچرخه‌ها نیز منجر به تولید نسل سوم دوچرخه شد: دوچرخه‌های هوشمند عمومی. دوچرخه‌های نسل سوم دستگاه‌های الکتریکی قفل‌کننده را به خدمت گرفته و توانستند با نوعی وسیله الکتریکی و کارت مغناطیسی کنترل شوند. این در حالی است که عدم مراجعه شخص دوچرخه‌سوار در زمان تخصیص یافته نیز منجر به پرداخت جریمه می‌شود.
با وجود ویژگی تکنولوژیکی منحصر به فرد، هیچ فناوری پیشرفته‌ای برای تضمین برگشت دوچرخه‌ها وجود نداشته و صرفا روی اعتماد به مردم استوار است، اما 2 نکته در طراحی این دوچرخه‌ها وجود دارد که می‌تواند با در نظر گرفتن مواردی، افق جدیدی را برای آن رقم زند: قفل الکترونیکی و ردیابی خودکار توسط مشتری.
کارشناسان حمل و نقل شهری معتقدند 7 عامل مؤثر در برنامه‌ریزی استفاده از دوچرخه‌های هوشمند عمومی نقش اساسی بازی می‌کند که می‌توان به طور خلاصه به بخشی از آنها اشاره کرد:
1- درخواست مشتری
نخستین مرحله از موفقیت برنامه دوچرخه هوشمند عمومی باید به وسیله درخواست مشتری تعریف شود،
به طوری که تسهیلات ارائه شده حتی در پیاده‌روها بتواند مشتریان جدید را جذب کند. در سال 1995 در هلند 28درصد، در آلمان 12درصد و در آمریکا 9درصد از بار حمل و نقل عمومی را دوچرخه‌ها به دوش می‌کشیدند اما این رقم کماکان پایین بود. در نتیجه تلاش‌های دفتر آمار سازمان نقشه‌برداری آمریکا در سال 2000، تعداد ساکنانی که از دوچرخه استفاده می‌کنند افزایش یافت و به بیش از 80 میلیون نفر رسید که 66 درصد آنها در محدوده سنی 45 سال هستند. این سازمان چندی پیش در گزارشی اعلام کرد، برنامه دوچرخه هوشمند در آمریکا به سوی جوان‌تر شدن مشتریان پیش می‌رود. با اینکه در آمریکا 66 درصد مشتریان مرد بوده‌اند اما در هلند 51 درصد از آنها را خانم‌ها تشکیل می‌دادند. جالب اینجاست که ساکنان ایالت‌های جنوبی عموما متمایل به مالکیت دوچرخه هستند یا اینکه آن را وسیله‌ای برای تفریح و ورزش می‌دانند تا حمل و نقل. نتیجه نهایی مطالعات نشان می‌دهد دوچرخه هوشمند وسیله‌ای مناسب برای مقصود‌های اجتماعی و خصوصی تلقی می‌شود. در حال حاضر 11 محل ویژه در سراسر جهان برای حمل و نقل دوچرخه‌ای هوشمند تحقیق و برنامه‌ریزی می‌کنند که از 11 محل، 6 محل توسط شرکت‌های خصوصی و بقیه توسط بخش دولتی اداره می‌شود.
2- امکانات و ایمنی
نبود امکانات مطلوب در آشیانه دوچرخه‌ها و نیز پایین آمدن کیفیت دوچرخه‌ها، باعث کاهش جلب نظر مردم به این وسیله شده است. گرچه هلند 27 درصد، دانمارک 20 درصد و فرانسه 4 درصد این موارد را رعایت کرده‌اند اما اصل کیفیت مطلوب، افزایش تعداد ایستگاه‌ها و نیز تامین وسایل ایمنی، می‌تواند قسمتی از موفقیت طرح را تضمین کند. به گفته جان پاکر، کارشناس حمل و نقل و ترافیک ایالت ویرجینیای آمریکا، گذرگاه‌ها، تقاطع‌های مخصوص و نیز علائم راهنمایی و هشداردهنده نیز می‌تواند رضایت و ایمنی استفاده‌کنندگان را تامین کند. کرایه کلاه ایمنی با توجه به مؤلفه‌های بهداشتی، جمع‌آوری و ترمیم کلاه‌ها و حتی زانوبند و آرنج‌بندها نیز می‌تواند مدنظر قرار گیرد. استفاده از شب‌نماها و چراغ‌های چشمک‌زن روی کلاه، رکاب و حتی در ایستگاه‌ها نیز می‌تواند توجه دیگران را به استفاده و ایمنی بیشتر دوچرخه‌های هوشمند جلب کند.
3- سودبخشی
اجرای برنامه دوچرخه هوشمند می‌تواند سودمند باشد به طوری که هم‌اکنون سکه‌ها یا پول‌های دریافتی از مشتری حتی با توجه به طول مسیر و نیز شارژ کارت‌های اعتباری مغناطیسی می‌تواند به صورت اقتصادی برنامه‌ریزی شوند. در آمریکا بسیاری از مسیرها، شارژ سالانه زیر 20 دلار دارند که بعد از یک سال باید توسط دستگاه‌های نصب شده در خیابان‌ها تمدید شود.
4- سرقت و خرابکاری
این مورد چالش اصلی برنامه‌ریزان بوده و امروزه به وسیله تکنولوژی کارت‌های اعتباری تا حدودی از فشار این مسأله بر سر برنامه‌ریزان حمل و نقل هوشمند دوچرخه‌ای کاسته شده است چرا که با این روش در صورت بروز سرقت یا خسارت، مبلغ مورد نظر از حساب شخص کم خواهد شد و همین مساله موجب شده کرایه‌بگیران دوچرخه‌های هوشمند سخت‌تر از آن نگهداری کنند. در ضمن با وجود استحکام بالای این نوع دوچرخه محل‌هایی برای تعمیرات از جمله پنچری در نظر گرفته شده است.
5- چینش ایستگاه‌ها
مشخص است که ایستگاه‌ها در محله‌های پرتراکم و پرترافیک دارای ازدحام بیشتر است. طول مسافت‌ها نیز طبق آمار از 2 مایل بیشتر نبوده است، بنابراین توزیع مناسب ایستگاه‌ها می‌تواند علاوه بر کنترل گسترش تقاضا، فشردگی و پیشرفت شهری، علاقه ساکنان محله‌ها، مسیرهای پررفت و آمد و پرتراکم را نیز مدنظر بگیرد. در کل فناوری کارت‌های هوشمند و نیز امکان انتقال اطلاعات بی‌سیم، به عبارتی فناوری ITS باعث استقبال منطقی از نسل سوم دوچرخه‌های باهوش شده است. ارسال نظر
پربیننده