مرگ احتمالی ملک‌عبدالله، پادشاه 85 ساله عربستان قطعا به بروز درگیری‌های خونینی میان قبایل پرنفوذ عربستان منجر خواهد شد.
از آنجایی که ساختار قدرت در عربستان که دارای رژیمی غیردموکراتیک بوده بر پایه تقسیم پست‌های کلیدی میان اتباع قبایل نزدیک به دربار آل‌سعود استوار است لذا مرگ ملک‌عبدالله آشفتگی سیاسی وسیعی در این کشور قبیله‌ای به وجود خواهد آورد. قبایل الشمری، السدیری، بنی‌خالد، بنی‌تمیم، العنزه و العجمان به ترتیب بیشترین قدرت را در عرصه‌های امنیتی سیاسی، مالی و نظامی عربستان دارند. طایفه السدیری در حال حاضر در بخش‌های دینی، امنیتی و گارد سلطنتی، طایفه الشمری در ساختار سیاست خارجی و نفتی و دیگر طوایف درمسائل مالی و بورس بیشترین سهم را دارند. اغلب وهابی‌های عربستان از طایفه السدیری هستند که اختلافات ایدئولوژیکی شدیدی با طایفه الشمری که به شیعیان نزدیک است، دارند. ملک‌عبدالله، پادشاه عربستان از مادر به طایفه قدرتمند الشمری وابسته است زیرا مادر وی فهده دختر عاصی الشریم، رئیس سابق قبیله الشمری است. ملک عبدالعزیز پادشاه اسبق عربستان 4 همسر از طایفه الشمری اختیار کرده و این امتیاز بزرگی برای این طایفه به شمار می‌آید! قدرت هر طایفه در عربستان به چسبندگی و نزدیکی این طایفه به پادشاه و دربار بستگی دارد و طایفه الشمری از سال 2005 یعنی از زمان به قدرت رسیدن ملک‌عبدالله نفوذ بیشتری یافت. طایفه السدیری که همواره با طایفه الشمری در رقابت است به ولیعهد بیمار و پیر عربستان یعنی سلطان بن عبدالعزیز نزدیک است اما وابستگان به این طایفه نگرانند که شاهزاده سلطان ممکن است قبل از رسیدن به پادشاهی فوت کند. مادر شاهزاده سلطان‌بن عبدالعزیز، حصه دختر احمد السدیری همسر قدرتمند ملک عبدالعزیز و مادر ملک فهد و نیز شاهزادگان سلطان، سلمان، ترکی، نایف و عبدالرحمن است. از آنجایی که اعراب جاهلی قدرت هر قبیله را به تعداد مردان و کثرت قرابت سببی هر قبیله با قبایل دیگر می‌دانستند لذا قبیله‌های الشمری و السدیری از اینکه پادشاه سابق عربستان همسران بیشتری از این 2 قبیله اختیار کرده است به خود می‌بالند. اختلافات 2 طایفه السدیری و الشمری تداعی‌گر اختلافات 2 قبیله بزرگ اوس وخزرج در دوران قبل از اسلام است با این تفاوت که الشمری‌ها و السدیری‌ها در حال حاضر به طور مصلحتی با محوریت ملک عبدالله، پادشاه عربستان در کنار هم بسر می‌برند. طایفه الشمری از یک گستردگی جمعیتی در جزیرهًْ‌العرب برخوردار است و پراکندگی جمعیتی این قبیله از عربستان آغاز و تا اردن، سوریه و عراق امتداد دارد. طوایف دیگری که در ساختار قدرت عربستان شریک هستند به ترتیب بنی‌خالد، بنی‌تمیم، العجمان و العنزی هستند زیرا ملک عبدالعزیز 32 همسر از طوایف پرنفوذ عربستان اختیار کرده و دارای 70 فرزند دختر و پسر است. طایفه السدیری با به قدرت رسیدن ملک‌فهد، پنجمین پادشاه سلسله آل‌سعود در ژوئن 1982، پایه‌های قدرت خود را بویژه در مراکز دینی مانند هیات‌های امر به معروف و نهی از منکر تحکیم بخشیدند. از آن زمان پست‌های کلیدی در وزارت دفاع، گارد سلطنتی، سازمان امنیت و سفارتخانه‌های اصلی عمدتا در اختیار وابستگان به طایفه السدیری قرار گرفت. مرگ ملک فهد، پادشاه عربستان در آگوست 2005 و به قدرت رسیدن ملک‌عبدالله موجب شد تا وابستگان به طایفه الشمری خیز بلندی برای تصرف اهرم‌های قدرت در عربستان بردارند. از سوی دیگر زمانی تصور طایفه السدیری این بود که ملک‌عبدالله، پادشاه پیر عربستان به دلیل کهولت سن چندان در مسند پادشاهی باقی نمی‌ماند اما طولانی شدن زمامداری ملک عبدالله موجب شد تا وابستگان به طایفه السدیری به رهبری بندر‌بن سلطان، رئیس شورایعالی امنیت ملی، تلاش بیشتری برای تصرف اهرم‌های قدرت به عمل آورند. بندر بن سلطان قبلا به مدت 22 سال سفیر تام الاختیار عربستان در واشنگتن بود و در این مدت توانست لابی قدرتمندی در پنتاگون، کنگره، کاخ سفید، سازمان سیا و وزارت خارجه آمریکا ایجاد کند. ملک‌عبدالله که احساس کرد طایفه السدیری درصدد تصرف کانون‌های قدرت برآمده، تحت عنوان اصلاحات سیاسی تعدادی از برادران ناتنی و برادرزادگان خود را از قدرت بر کنار کرد. بندر بن سلطان، برادرزاده ملک عبدالله که شخصیتی جاه‌طلب است و از سیاست‌های آمریکا و غرب تاثیر می‌گیرد یک کودتای نظامی را علیه عموی پیر خود، ملک‌عبدالله سازماندهی کرد. در این کودتا قرار بود لایه‌های پایین گارد سلطنتی عربستان که از عملکرد ژنرال‌های وابسته به طایفه الشمری رنج می‌برند شرکت داشته باشند، اما یکی از کشورهای همسایه عربستان که نفوذ وسیعی در دستگاه‌های نظامی و امنیتی عربستان دارد این توطئه را کشف و به ملک‌عبدالله اطلاع داد. پادشاه عربستان سریعا بندر بن سلطان و عاملان توطئه کودتا را دستگیر و برخی از آنان را زندانی و شخص بندر بن سلطان را از پست‌های خود بر کنار کرد. اینک 2 طایفه قدرتمند السدیری و الشمری خود را برای پر کردن خلأ ناشی از مرگ احتمالی ملک‌عبدالله آماده می‌کنند، اما آیا انتقال قدرت پس از مرگ ملک عبدالله به شکل سیال و آرام صورت خواهد گرفت؟ قطعا به دلیل ترکیب قبیله‌ای رژیم غیردموکراتیک عربستان، مرگ ملک‌عبدالله ممکن است به بروز یک جنگ قبیله‌ای خونین میان فرزندان و نوادگان ملک‌عبدالعزیز بن سعود منجر شود. این جنگ که قطعا طولانی خواهد بود موجب می‌شود تا عربستان به 2 بخش شرقی و غربی تجزیه شود.
از آنجایی که منابع نفتی عربستان در منطقه شرقی واقع هستند و جمعیت این منطقه را شیعیان تشکیل می‌دهند، منطقه شرقی در اختیار طایفه السدیری قرار خواهد گرفت ضمن آنکه طایفه الشمری کنترل مناطق غربی عربستان را برعهده خواهد داشت.
* کارشناس مسائل خاورمیانه عربستان و ساختار سیاسی لرزان
مرگ احتمالی ملک‌عبدالله، پادشاه 85 ساله عربستان قطعا به بروز درگیری‌های خونینی میان قبایل پرنفوذ عربستان منجر خواهد شد.
از آنجایی که ساختار قدرت در عربستان که دارای رژیمی غیردموکراتیک بوده بر پایه تقسیم پست‌های کلیدی میان اتباع قبایل نزدیک به دربار آل‌سعود استوار است لذا مرگ ملک‌عبدالله آشفتگی سیاسی وسیعی در این کشور قبیله‌ای به وجود خواهد آورد. قبایل الشمری، السدیری، بنی‌خالد، بنی‌تمیم، العنزه و العجمان به ترتیب بیشترین قدرت را در عرصه‌های امنیتی سیاسی، مالی و نظامی عربستان دارند. طایفه السدیری در حال حاضر در بخش‌های دینی، امنیتی و گارد سلطنتی، طایفه الشمری در ساختار سیاست خارجی و نفتی و دیگر طوایف درمسائل مالی و بورس بیشترین سهم را دارند. اغلب وهابی‌های عربستان از طایفه السدیری هستند که اختلافات ایدئولوژیکی شدیدی با طایفه الشمری که به شیعیان نزدیک است، دارند. ملک‌عبدالله، پادشاه عربستان از مادر به طایفه قدرتمند الشمری وابسته است زیرا مادر وی فهده دختر عاصی الشریم، رئیس سابق قبیله الشمری است. ملک عبدالعزیز پادشاه اسبق عربستان 4 همسر از طایفه الشمری اختیار کرده و این امتیاز بزرگی برای این طایفه به شمار می‌آید! قدرت هر طایفه در عربستان به چسبندگی و نزدیکی این طایفه به پادشاه و دربار بستگی دارد و طایفه الشمری از سال 2005 یعنی از زمان به قدرت رسیدن ملک‌عبدالله نفوذ بیشتری یافت. طایفه السدیری که همواره با طایفه الشمری در رقابت است به ولیعهد بیمار و پیر عربستان یعنی سلطان بن عبدالعزیز نزدیک است اما وابستگان به این طایفه نگرانند که شاهزاده سلطان ممکن است قبل از رسیدن به پادشاهی فوت کند. مادر شاهزاده سلطان‌بن عبدالعزیز، حصه دختر احمد السدیری همسر قدرتمند ملک عبدالعزیز و مادر ملک فهد و نیز شاهزادگان سلطان، سلمان، ترکی، نایف و عبدالرحمن است. از آنجایی که اعراب جاهلی قدرت هر قبیله را به تعداد مردان و کثرت قرابت سببی هر قبیله با قبایل دیگر می‌دانستند لذا قبیله‌های الشمری و السدیری از اینکه پادشاه سابق عربستان همسران بیشتری از این 2 قبیله اختیار کرده است به خود می‌بالند. اختلافات 2 طایفه السدیری و الشمری تداعی‌گر اختلافات 2 قبیله بزرگ اوس وخزرج در دوران قبل از اسلام است با این تفاوت که الشمری‌ها و السدیری‌ها در حال حاضر به طور مصلحتی با محوریت ملک عبدالله، پادشاه عربستان در کنار هم بسر می‌برند. طایفه الشمری از یک گستردگی جمعیتی در جزیرهًْ‌العرب برخوردار است و پراکندگی جمعیتی این قبیله از عربستان آغاز و تا اردن، سوریه و عراق امتداد دارد. طوایف دیگری که در ساختار قدرت عربستان شریک هستند به ترتیب بنی‌خالد، بنی‌تمیم، العجمان و العنزی هستند زیرا ملک عبدالعزیز 32 همسر از طوایف پرنفوذ عربستان اختیار کرده و دارای 70 فرزند دختر و پسر است. طایفه السدیری با به قدرت رسیدن ملک‌فهد، پنجمین پادشاه سلسله آل‌سعود در ژوئن 1982، پایه‌های قدرت خود را بویژه در مراکز دینی مانند هیات‌های امر به معروف و نهی از منکر تحکیم بخشیدند. از آن زمان پست‌های کلیدی در وزارت دفاع، گارد سلطنتی، سازمان امنیت و سفارتخانه‌های اصلی عمدتا در اختیار وابستگان به طایفه السدیری قرار گرفت. مرگ ملک فهد، پادشاه عربستان در آگوست 2005 و به قدرت رسیدن ملک‌عبدالله موجب شد تا وابستگان به طایفه الشمری خیز بلندی برای تصرف اهرم‌های قدرت در عربستان بردارند. از سوی دیگر زمانی تصور طایفه السدیری این بود که ملک‌عبدالله، پادشاه پیر عربستان به دلیل کهولت سن چندان در مسند پادشاهی باقی نمی‌ماند اما طولانی شدن زمامداری ملک عبدالله موجب شد تا وابستگان به طایفه السدیری به رهبری بندر‌بن سلطان، رئیس شورایعالی امنیت ملی، تلاش بیشتری برای تصرف اهرم‌های قدرت به عمل آورند. بندر بن سلطان قبلا به مدت 22 سال سفیر تام الاختیار عربستان در واشنگتن بود و در این مدت توانست لابی قدرتمندی در پنتاگون، کنگره، کاخ سفید، سازمان سیا و وزارت خارجه آمریکا ایجاد کند. ملک‌عبدالله که احساس کرد طایفه السدیری درصدد تصرف کانون‌های قدرت برآمده، تحت عنوان اصلاحات سیاسی تعدادی از برادران ناتنی و برادرزادگان خود را از قدرت بر کنار کرد. بندر بن سلطان، برادرزاده ملک عبدالله که شخصیتی جاه‌طلب است و از سیاست‌های آمریکا و غرب تاثیر می‌گیرد یک کودتای نظامی را علیه عموی پیر خود، ملک‌عبدالله سازماندهی کرد. در این کودتا قرار بود لایه‌های پایین گارد سلطنتی عربستان که از عملکرد ژنرال‌های وابسته به طایفه الشمری رنج می‌برند شرکت داشته باشند، اما یکی از کشورهای همسایه عربستان که نفوذ وسیعی در دستگاه‌های نظامی و امنیتی عربستان دارد این توطئه را کشف و به ملک‌عبدالله اطلاع داد. پادشاه عربستان سریعا بندر بن سلطان و عاملان توطئه کودتا را دستگیر و برخی از آنان را زندانی و شخص بندر بن سلطان را از پست‌های خود بر کنار کرد. اینک 2 طایفه قدرتمند السدیری و الشمری خود را برای پر کردن خلأ ناشی از مرگ احتمالی ملک‌عبدالله آماده می‌کنند، اما آیا انتقال قدرت پس از مرگ ملک عبدالله به شکل سیال و آرام صورت خواهد گرفت؟ قطعا به دلیل ترکیب قبیله‌ای رژیم غیردموکراتیک عربستان، مرگ ملک‌عبدالله ممکن است به بروز یک جنگ قبیله‌ای خونین میان فرزندان و نوادگان ملک‌عبدالعزیز بن سعود منجر شود. این جنگ که قطعا طولانی خواهد بود موجب می‌شود تا عربستان به 2 بخش شرقی و غربی تجزیه شود.
از آنجایی که منابع نفتی عربستان در منطقه شرقی واقع هستند و جمعیت این منطقه را شیعیان تشکیل می‌دهند، منطقه شرقی در اختیار طایفه السدیری قرار خواهد گرفت ضمن آنکه طایفه الشمری کنترل مناطق غربی عربستان را برعهده خواهد داشت.
* کارشناس مسائل خاورمیانه ارسال نظر
پربیننده