روزه‌داری یکی دیگر از درمان‌های طب
سنتی – اسلامی محسوب می‌شود. بدن ما هنگام روزه، ساعات نسبتا طولانی را (بسته به فصل) در حال استراحت و پالایش بسر می‌برد و در همين مدت، بدن سعی می‌کند تا سموم 11 ماه را از خود دور کند. رسول خدا (ص) می‌فرماید: «و اگر می‌خواهی بدنت سالم باشد، بسیار روزه بگیر!» هدی بنجامین در کتاب راهنمای همگان برای درمان طبیعی می‌نویسد: «نخستین و اساسی‌ترین اصل درمان طبیعی این است که تمام بیماری‌ها معلول یک علت مشابه‌اند و آن، جمع شدن مواد زائد و مضر در دستگاه‌های بدن و تلاش برای دفع آنهاست». آلکس سوخورین، پزشک روسی در کتاب خود با نام «روزه، روش نوین در درمان بیماری‌ها» می‌نویسد: «95 درصد بیماری‌های مردم از شکم‌‌بارگی و سوء‌تغذیه سرچشمه می‌گیرد». و سرانجام امروزه تأثیر مثبت روزه بر درمان بسیاری از بیماری‌ها از قبیل چاقی، امراض گوارشی مثل گاستریت حاد، فشار خون، آسم و... ثابت شده است.
نقش درمانی روزه در طب سنتی – اسلامی
همان‌طور که در بحث‌های قبل نیز مطرح شد، زمان خوردن غذا در طب سنتی «چاشت» یعنی صبحانه و «شام» بوده است و ایرانیان قدیم در فاصله بین این دو وعده، سرگرم کار و فعالیت بوده‌اند و پس از نماز صبح و زمان غروب غذا می‌خوردند. در دین اسلام بهترین زمان صرف غذا، سحر و غروب آفتاب بیان شده است. در آیه 62 سوریه مریم، خداوند می‌فرماید: «ولهم رزقهم فیها بکره و عشیا»؛
«و روزیشان در آن هر صبح و شام مهیاست». از این آیه چنین برداشت می‌شود که مهم‌ترین وعده غذایی صبحانه و شام است. همچنین امام صادق (ع) به فردی که از سوءهاضمه و درد معده شکایت داشت، فرمود: «فقط اول روز و اول شب به تغذیه بپرداز و میان صبحانه و شام چیزی نخور که مایه فساد بدن است». از نظر علمی خوردن صبحانه کامل باعث می‌شود تا احساس گرسنگی در ظهر به حداقل برسد و فرد نیاز چندانی به خوردن ناهار پیدا نکرده یا به خوردن غذای سبک اکتفا کند و در نتیجه دچار کسالت و رخوت نشده و احتیاجی به خواب پیدا نمی کند و می‌تواند یکسره تا عصر کار کند و لذا اول شب با اشتهای کامل شام می‌خورد و تا موقع خواب غذای او هضم می‌شود. این در حالی است که افراد غالبا عکس آن عمل می‌کنند. امروزه بیشتر مردم صبحانه مختصری خورده یا اصلا صبحانه‌ای نمی‌خورند، در نتیجه هنگام ظهر کاملا گرسنه می‌شوند و ناچار غذای مفصلی می‌خورند آنچنان که احساس سنگینی و خواب‌آلودگی کرده و چون اول شب اشتها ندارند، شام را دیرتر خورده و با شکم پر می‌خوابند و چون تا صبح فاصله کمتری در پیش است، اول روز اشتهایی به صبحانه ندارند و به این ترتیب یک عادت غذایی غلط شکل می‌گیرد که ثمره آن بیماری‌های گوناگون است. همان‌طور که می‌دانیم فلسفه روزه، پاکسازی بدن و روح از سموم است، به همین جهت بین سحر تا افطار فاصله چند ساعته‌ای است که در این زمان اخلاط فرصت کافی دارند تا به پالایش بدن برسند و وظایف خود را بدون هیچ مانعی (منظور خوردن مواد غذایی و آب وقت و بی‌وقت!) انجام دهند. مسأله دیگری که در زمان روزه‌داری مطرح است، نخوردن سحری است! افرادی که به هر دلیلی از خوردن سحری اجتناب می‌کنند با ضعف شدیدی در بین روز مواجه خواهند شد و احتمالا نمی‌توانند تمام ماه رمضان روزه بگیرند و پس از چند روز به دلیل ضعف از گرفتن روزه منصرف می‌شوند. همان‌طور که می‌دانیم در بدن چرخه‌ای به نام «سوخت و ساز» وجود دارد. زمانی که ما صبحانه یا سحری می‌خوریم در واقع سوخت بدنمان را تا شب تأمین می‌کنیم و در صورتی که این سوخت به بدن ما نرسد، دچار ضعف و بی‌حالی می‌شویم. صبحانه به هیچ‌وجه باعث چاقی ما نمی‌شود. آنچه باعث اضافه‌وزن می‌شود ناهار است. ناهار در طب سنتی – اسلامی «سودازا» شناخته شده و در این ماه، ناهار از فهرست وعده‌های غذایی ما حذف می‌شود. سودا باعث انواع بیماری‌های روح و روان مانند وسواس، جنون، مالیخولیا، سیاهی دور چشم و هموروئید (بواسیر) مي‌شود که به این دلیل اجابت مزاج سخت انجام شده و بدن به شکل ناخودآگاه از دفع مواد زائد سر باز می‌زند تا درد کمتری بکشد. همچنین سودا باعث غلظت خون شده و همه اینها توسط خوردن ناهار در بدن ما ایجاد می‌شود، اما وعده شام یا افطار باعث ساخت بدن ما شده و خانم‌هایی که با رژیم‌های لاغری پس از چندی دچار چین و چروک و پیری زودرس پوست می‌شوند باید بدانند حذف کامل وعده شام جایز نیست، البته لزومی به پرخوری در این وعده نیست و حتی یک سالاد جعفری کوچک می‌تواند به بدن شما مواد لازم را برساند. به دلیل سودازا بودن وعده ناهار، بیشتر حکما داروهای بیماران خود را در 2 وعده صبح و شام تجویز می‌کردند!
چه بخوریم
در ماه مبارک رمضان، افطار نیز مانند سحری از ارزش خاصی برخوردار است. بدن ما پس از ساعت‌ها امساک از مواد غذایی، لازم است تا کسب انرژی کند. بسیاری از خانواده‌ها با خوردن آب ولرم یا مواد قندی افطار خود را باز می‌کنند. در طب سنتی – اسلامی نخستین و بهترین ماده خوراکی هنگام گشودن روزه، خوردن کمی نمک است زیرا نمک باعث روان شدن اخلاط اربعه یعنی صفرا، بلغم، سودا و خون در بدن می‌شود و بهتر است حداقل تا یک دقیقه پس از خوردن نمک چیزی میل نکنید. طبق روایات نیز حضرت علی (ع) همیشه با نمک افطار می‌کردند. پس از آن بسته به ذائقه و امکانات سفره افطار باید از مواد غذایی ساده به سنگین ادامه یابد و بهتر است زمان افطار از خوردن غذاهای چرب یا بسیار شیرین (از نوع قند‌های مضر مانند شکر) خودداری شود. بهتر است با موادی که مرکب نیستند افطار کرد یعنی از خوردن غذاهای پخته شده دوری کرد و چیزی شبیه به صبحانه خورد تا معده به زحمت نیفتد. بهترین موادی که زمان افطار می‌توان از آنها استفاده کرد عبارتند از نمک، نان سبوسدار، خرمای خشک (زرد) به دلیل آنکه سودای کمتری به نسبت خرمای سیاه دارد، عسل، شیره انگور، ارده‌شیره، پنیر و گردو یا پنیر و سیاهدانه،کاچی یا حلوایی که با شیره انگور طبخ شده باشد یا با عسل، نان و پنیر و سبزی، نان و پنیر و گردو و از این قبیل. اگرچه کاچی و حلوا طبخ‌شدنی هستند اما جزو غذاهای سبک محسوب شده و در صوتی که با روغن حیوانی پخته شوند بهتر است. توصیه می‌شود زمان افطار از مصرف زولبیا و بامیه که شیرینی صنعتی دارند خودداری شود. زولبیا و بامیه که معمولا با روغن‌های مانده درست می‌شوند باعث ترشی معده می‌شوند. گاهی روزه‌داران به دلیل عطش فراوان دچار مشکل می‌شوند. آنچه مسلم است خوردن آب یخ هنگام افطار علاوه بر آنکه مشکلات زیادی در بدن ایجاد می‌کند، باعث عطش می‌شود. بنابراین:
1- مصرف آب باید به شکل ولرم باشد. 2- می‌توانید از چای لیموترش (یعنی چای معمولی + کمی آب‌لیموترش) استفاده کنید. 3- شربت آبلیمو کمک زیادی می‌کند. 4- مصرف میوه‌هایی که آبدار هستند مانند هندوانه، شلیل و هلو توصیه می‌شود. 5- نکته مهم اینکه برای رفع عطش باید از مصرف غذاهای بسیار چرب و شیرین دوری کنید.
وعده سحری
برای وعده سحر می‌توان جهت پیشگیری از ضعف احتمالی (بویژه کودکان و نوجوانان) از مواد غذایی پخته شده استفاده کرد، مانند پلو، خورش، انواع آش بویژه آش آلو، آش زرد‌آلو یا آش جو با کمی زنجبیل که باعث رفع یبوست می‌شود. افرادی که به نسبت دیگران بیشتر دچار ضعف و بی‌حالی می‌شوند، می‌توانند در وعده‌های مجاز، بادام درختی میل کنند. خوردن بادام باعث تقویت اعضا شده و مقدار مصرف آن برای همه حدود 9 تا 21 عدد در یک روز است و در صورتی که آن را دانه‌دانه و با فاصله بخورند دچار چاقی نخواهند شد.
افت فشار خون
در صورتی که با افت فشار خون مواجه شدید، می‌توانید از شربت گلاب و عسل استفاده کنید یا در چای خود زنجبیل آسیاب شده خشک (نصف قاشق چایخوری در یک لیوان چای) بریزد. طرز تهیه شربت گلاب: نصف لیوان گلاب، کمی آب، یک قاشق غذاخوری عسل. اگر دچار بالا رفتن فشار خون می‌شوید توصیه می‌شود از کمی آبغوره بدون نمک یا آبلیمو استفاده کنید.
* پژوهشگر طب سنتی نگاهي به جایگاه روزه در طب سنتی ـ اسلامی
رمضان و روزهايي با 2 وعده غذا
روزه‌داری یکی دیگر از درمان‌های طب
سنتی – اسلامی محسوب می‌شود. بدن ما هنگام روزه، ساعات نسبتا طولانی را (بسته به فصل) در حال استراحت و پالایش بسر می‌برد و در همين مدت، بدن سعی می‌کند تا سموم 11 ماه را از خود دور کند. رسول خدا (ص) می‌فرماید: «و اگر می‌خواهی بدنت سالم باشد، بسیار روزه بگیر!» هدی بنجامین در کتاب راهنمای همگان برای درمان طبیعی می‌نویسد: «نخستین و اساسی‌ترین اصل درمان طبیعی این است که تمام بیماری‌ها معلول یک علت مشابه‌اند و آن، جمع شدن مواد زائد و مضر در دستگاه‌های بدن و تلاش برای دفع آنهاست». آلکس سوخورین، پزشک روسی در کتاب خود با نام «روزه، روش نوین در درمان بیماری‌ها» می‌نویسد: «95 درصد بیماری‌های مردم از شکم‌‌بارگی و سوء‌تغذیه سرچشمه می‌گیرد». و سرانجام امروزه تأثیر مثبت روزه بر درمان بسیاری از بیماری‌ها از قبیل چاقی، امراض گوارشی مثل گاستریت حاد، فشار خون، آسم و... ثابت شده است.
نقش درمانی روزه در طب سنتی – اسلامی
همان‌طور که در بحث‌های قبل نیز مطرح شد، زمان خوردن غذا در طب سنتی «چاشت» یعنی صبحانه و «شام» بوده است و ایرانیان قدیم در فاصله بین این دو وعده، سرگرم کار و فعالیت بوده‌اند و پس از نماز صبح و زمان غروب غذا می‌خوردند. در دین اسلام بهترین زمان صرف غذا، سحر و غروب آفتاب بیان شده است. در آیه 62 سوریه مریم، خداوند می‌فرماید: «ولهم رزقهم فیها بکره و عشیا»؛
«و روزیشان در آن هر صبح و شام مهیاست». از این آیه چنین برداشت می‌شود که مهم‌ترین وعده غذایی صبحانه و شام است. همچنین امام صادق (ع) به فردی که از سوءهاضمه و درد معده شکایت داشت، فرمود: «فقط اول روز و اول شب به تغذیه بپرداز و میان صبحانه و شام چیزی نخور که مایه فساد بدن است». از نظر علمی خوردن صبحانه کامل باعث می‌شود تا احساس گرسنگی در ظهر به حداقل برسد و فرد نیاز چندانی به خوردن ناهار پیدا نکرده یا به خوردن غذای سبک اکتفا کند و در نتیجه دچار کسالت و رخوت نشده و احتیاجی به خواب پیدا نمی کند و می‌تواند یکسره تا عصر کار کند و لذا اول شب با اشتهای کامل شام می‌خورد و تا موقع خواب غذای او هضم می‌شود. این در حالی است که افراد غالبا عکس آن عمل می‌کنند. امروزه بیشتر مردم صبحانه مختصری خورده یا اصلا صبحانه‌ای نمی‌خورند، در نتیجه هنگام ظهر کاملا گرسنه می‌شوند و ناچار غذای مفصلی می‌خورند آنچنان که احساس سنگینی و خواب‌آلودگی کرده و چون اول شب اشتها ندارند، شام را دیرتر خورده و با شکم پر می‌خوابند و چون تا صبح فاصله کمتری در پیش است، اول روز اشتهایی به صبحانه ندارند و به این ترتیب یک عادت غذایی غلط شکل می‌گیرد که ثمره آن بیماری‌های گوناگون است. همان‌طور که می‌دانیم فلسفه روزه، پاکسازی بدن و روح از سموم است، به همین جهت بین سحر تا افطار فاصله چند ساعته‌ای است که در این زمان اخلاط فرصت کافی دارند تا به پالایش بدن برسند و وظایف خود را بدون هیچ مانعی (منظور خوردن مواد غذایی و آب وقت و بی‌وقت!) انجام دهند. مسأله دیگری که در زمان روزه‌داری مطرح است، نخوردن سحری است! افرادی که به هر دلیلی از خوردن سحری اجتناب می‌کنند با ضعف شدیدی در بین روز مواجه خواهند شد و احتمالا نمی‌توانند تمام ماه رمضان روزه بگیرند و پس از چند روز به دلیل ضعف از گرفتن روزه منصرف می‌شوند. همان‌طور که می‌دانیم در بدن چرخه‌ای به نام «سوخت و ساز» وجود دارد. زمانی که ما صبحانه یا سحری می‌خوریم در واقع سوخت بدنمان را تا شب تأمین می‌کنیم و در صورتی که این سوخت به بدن ما نرسد، دچار ضعف و بی‌حالی می‌شویم. صبحانه به هیچ‌وجه باعث چاقی ما نمی‌شود. آنچه باعث اضافه‌وزن می‌شود ناهار است. ناهار در طب سنتی – اسلامی «سودازا» شناخته شده و در این ماه، ناهار از فهرست وعده‌های غذایی ما حذف می‌شود. سودا باعث انواع بیماری‌های روح و روان مانند وسواس، جنون، مالیخولیا، سیاهی دور چشم و هموروئید (بواسیر) مي‌شود که به این دلیل اجابت مزاج سخت انجام شده و بدن به شکل ناخودآگاه از دفع مواد زائد سر باز می‌زند تا درد کمتری بکشد. همچنین سودا باعث غلظت خون شده و همه اینها توسط خوردن ناهار در بدن ما ایجاد می‌شود، اما وعده شام یا افطار باعث ساخت بدن ما شده و خانم‌هایی که با رژیم‌های لاغری پس از چندی دچار چین و چروک و پیری زودرس پوست می‌شوند باید بدانند حذف کامل وعده شام جایز نیست، البته لزومی به پرخوری در این وعده نیست و حتی یک سالاد جعفری کوچک می‌تواند به بدن شما مواد لازم را برساند. به دلیل سودازا بودن وعده ناهار، بیشتر حکما داروهای بیماران خود را در 2 وعده صبح و شام تجویز می‌کردند!
چه بخوریم
در ماه مبارک رمضان، افطار نیز مانند سحری از ارزش خاصی برخوردار است. بدن ما پس از ساعت‌ها امساک از مواد غذایی، لازم است تا کسب انرژی کند. بسیاری از خانواده‌ها با خوردن آب ولرم یا مواد قندی افطار خود را باز می‌کنند. در طب سنتی – اسلامی نخستین و بهترین ماده خوراکی هنگام گشودن روزه، خوردن کمی نمک است زیرا نمک باعث روان شدن اخلاط اربعه یعنی صفرا، بلغم، سودا و خون در بدن می‌شود و بهتر است حداقل تا یک دقیقه پس از خوردن نمک چیزی میل نکنید. طبق روایات نیز حضرت علی (ع) همیشه با نمک افطار می‌کردند. پس از آن بسته به ذائقه و امکانات سفره افطار باید از مواد غذایی ساده به سنگین ادامه یابد و بهتر است زمان افطار از خوردن غذاهای چرب یا بسیار شیرین (از نوع قند‌های مضر مانند شکر) خودداری شود. بهتر است با موادی که مرکب نیستند افطار کرد یعنی از خوردن غذاهای پخته شده دوری کرد و چیزی شبیه به صبحانه خورد تا معده به زحمت نیفتد. بهترین موادی که زمان افطار می‌توان از آنها استفاده کرد عبارتند از نمک، نان سبوسدار، خرمای خشک (زرد) به دلیل آنکه سودای کمتری به نسبت خرمای سیاه دارد، عسل، شیره انگور، ارده‌شیره، پنیر و گردو یا پنیر و سیاهدانه،کاچی یا حلوایی که با شیره انگور طبخ شده باشد یا با عسل، نان و پنیر و سبزی، نان و پنیر و گردو و از این قبیل. اگرچه کاچی و حلوا طبخ‌شدنی هستند اما جزو غذاهای سبک محسوب شده و در صوتی که با روغن حیوانی پخته شوند بهتر است. توصیه می‌شود زمان افطار از مصرف زولبیا و بامیه که شیرینی صنعتی دارند خودداری شود. زولبیا و بامیه که معمولا با روغن‌های مانده درست می‌شوند باعث ترشی معده می‌شوند. گاهی روزه‌داران به دلیل عطش فراوان دچار مشکل می‌شوند. آنچه مسلم است خوردن آب یخ هنگام افطار علاوه بر آنکه مشکلات زیادی در بدن ایجاد می‌کند، باعث عطش می‌شود. بنابراین:
1- مصرف آب باید به شکل ولرم باشد. 2- می‌توانید از چای لیموترش (یعنی چای معمولی + کمی آب‌لیموترش) استفاده کنید. 3- شربت آبلیمو کمک زیادی می‌کند. 4- مصرف میوه‌هایی که آبدار هستند مانند هندوانه، شلیل و هلو توصیه می‌شود. 5- نکته مهم اینکه برای رفع عطش باید از مصرف غذاهای بسیار چرب و شیرین دوری کنید.
وعده سحری
برای وعده سحر می‌توان جهت پیشگیری از ضعف احتمالی (بویژه کودکان و نوجوانان) از مواد غذایی پخته شده استفاده کرد، مانند پلو، خورش، انواع آش بویژه آش آلو، آش زرد‌آلو یا آش جو با کمی زنجبیل که باعث رفع یبوست می‌شود. افرادی که به نسبت دیگران بیشتر دچار ضعف و بی‌حالی می‌شوند، می‌توانند در وعده‌های مجاز، بادام درختی میل کنند. خوردن بادام باعث تقویت اعضا شده و مقدار مصرف آن برای همه حدود 9 تا 21 عدد در یک روز است و در صورتی که آن را دانه‌دانه و با فاصله بخورند دچار چاقی نخواهند شد.
افت فشار خون
در صورتی که با افت فشار خون مواجه شدید، می‌توانید از شربت گلاب و عسل استفاده کنید یا در چای خود زنجبیل آسیاب شده خشک (نصف قاشق چایخوری در یک لیوان چای) بریزد. طرز تهیه شربت گلاب: نصف لیوان گلاب، کمی آب، یک قاشق غذاخوری عسل. اگر دچار بالا رفتن فشار خون می‌شوید توصیه می‌شود از کمی آبغوره بدون نمک یا آبلیمو استفاده کنید.
* پژوهشگر طب سنتی ارسال نظر
پربیننده