...اینک آخرالزمان

بنابر اظهارنظر برخی از اهالی سینما امروز چهارشنبه (9/9/2009) شاهد آغاز دوره جدیدی از داستانسرایی در دنیای انیمیشن خواهیم بود. علت این پیش‌بینی به نمایش عمومی یک پویانمایی با نام «9» باز می‌گردد که تیم برتون، چهره مطرح سینمای فانتزی به همراه تیمور بکمامبتف (با سابقه کارگردانی فیلم «تحت تعقیب») تهیه‌کنندگی آن را برعهده داشتند. کارگردانی این فیلم نیز برعهده «شین‌اکر» است که پیش‌تر و در سال 2005 موفق شد با فیلم کوتاه «9» جایزه اسکار بهترین فیلم کوتاه را از آن خود کند. اما فیلم بلند «9» از صداپیشگی هنرپیشه‌هایی چون الایجا وود (بازیگر 3‌گانه ارباب حلقه‌ها) و جنیفر کانللی (بازیگر فیلم ذهن زیبا) سود می‌برد. فیلم «9» داستان قهرمانی به همین نام (با صدای الایجاوود) را به تصویر می‌کشد که پس از وقوع آخرالزمان و در دنیایی متولد می‌شود که نمی‌توان اثری از انسان را در آن یافت اما او موفق می‌شود با اجتماعی از همنوعان خود آشنا شود که در حال فرار از ماشین‌های هولناکی هستند که می‌خواهند آنها را نابود کنند. در این میان با وجود اینکه «9» یک تازه وارد در گروه است، او موفق می شود آنها را متقاعد کند پنهان شدن فایده‌ای ندارد و برای زنده ماندن لازم است تا آنها بفهمند اصلا چرا این ماشین‌ها می‌خواهند آنها را نابود کنند و این آغاز یک انیمیشن بی‌تردید متفاوت است. متن زیر مصاحبه‌ای است با تیم برتون و شین اکر پیرامون«9». تیم! این یک فیلم منحصر به فرد است. چگونه درگیر تولید آن شدی؟ برتون: خب، من فیلم کوتاه شین را دیدم، شگفت‌آور بود. از همان موقع من درگیر مسائل مرتبط با ساخت این فیلم بودم. اینکه مردم شکایت می‌کنند که مثلا «چرا شخصیت‌ها چشم ندارند؟» و مواردی از این قبیل، من فکر می‌کنم حاشیه است چراکه هدف ما صرفاً این بود که فقط بگذاریم شین فیلمش را بسازد، همین. فیلم با هزینه مستقل تولید شد؟ اکر: بله، ما این کار را با چنان هزینه محدودی درست کردیم که نمی‌توانستیم برای کارهایی که واقعا برای انجام آنها تمایل داشتیم ریسک کنیم. حتی نمی‌توانستیم بیش از اندازه در محیطی که برای خانواده طراحی شده بود کنکاش کنیم. ساخت یک فیلم با بودجه پایین این روزها دشوار نیست؟ برتون: ما این کار را انجام دادیم.... اکر: خب، بله. شما فقط یک گروه خلاق را پیدا می‌کنید و همینطور که رو به جلو پیش می‌روید باید تصمیمات درست بگیرید و واقعا خودتان را وقف پروژه کنید و پیرامون طراحی هایتان بسیار محتاط باشید... برتون (خطاب به اکر): اگر اشتباه نکنم تو فیلم کوتاهت را در زیر زمین یا گاراژ منزلت ساختی؟ اکر: بله، فکر می‌کنم در حال حاضر تکنولوژی در اختیار بیشتر هنرمندان هست. شما نیازی به یک استودیوی کاملی مثل پیکسار ندارید که چنین فیلمی بسازید. شما می توانید نرم افزار را تهیه کنید و گروه خودتان را شکل دهید و فیلم را خودتان بسازید. به همین راحتی! من فکر می‌کنم این واقعا هیجان انگیز است، چون دیگر بحث تکنولوژی مطرح نیست بلکه مساله فقط بر سر داستان‌هاست و اینکه شما می‌خواهید چه داستانی را تعریف کنید. پس شما به تیم یاد دادید که می‌شود با هزینه‌های بسیار پایین‌تر هم فیلم ساخت؟ برتون: بله، این خیلی خوب است، چون به شما آزادی عملی را می‌دهد که هنگام ساخت فیلم‌های استودیویی با بودجه‌های بالا از آن محرومید... این واقعا لذتبخش بود چون آنها فیلم را ساختند. این بسیار خوشایند بود که ببینم آیا او می‌تواند این کار و چیزهایی که می‌خواهد را بدون اینکه درگیر چیزهای منفی شود انجام دهد، یا نه؟ دیدن تحقق این پروسه بسیار رهایی‌بخش بود. شما چقدر روی ساخت فیلم کوتاه‌تان زمان گذاشته بودید؟ اکر: 4 سال و نیم. روی فیلم بلند چطور؟ اکر: 3 سال. در واقع ساختن فیلم بلند وقت کمتری گرفت. چه چیزی در این فیلم وجود داشت که باعث شد 4 سال و نیم زمان روی آن بگذاری. در مدت فرآیند ساخت این فیلم چه چیزی درباره خودت کشف کردی؟ اکر: فهمیدم که من یک هنرمند هستم، چون به این نتیجه رسیدم که نمی‌توانم آن را انجام ندهم. منظورم را به صورت دیگری بیان می‌کنم. مثل این بود که وقتی آن را شروع کردم دیگر نمی توانستم (نیمه کاره) رهایش کنم... حدودا سال سوم بود که این فیلم کوتاه از نظر روانی مرا تحت تاثیر قرار داد. انگار که با خودم می‌گفتم: «بالاخره من از زیر این قضیه بیرون میام؟» یا اینکه «خدای من، من سرطان دارم. قراره که قبل ازتموم شدن این فیلم بمیرم!؟» همه این مسائل روانی شما را تحت تاثیر قرار می‌دهد چراکه مثلاً همسرتان به شما می‌گوید: «چطور می‌خوای این کار رو به آخر برسونی؟» یا دیگران می پرسند:«هنوز داری روی اون فیلم کار می‌کنی!؟» اما از سال سوم تصمیم گرفتم به مردمی که می پرسیدند «پس کی می‌خوای این فیلم رو تموم کنی؟» بگم: «2 هفته دیگه...» وقتی هم که بعد از چند هفته یا چند ماه دوباره از من سوال می‌کردند باز هم می‌گفتم: «2 هفته دیگه!» و سرانجام آنها متوجه شوخی من می‌شدند و دیگر این سوال را از من نمی‌کردند! تیم! آیا شده که روی پروژه‌ای کار کنی که حوصله‌ات را سر ببرد؟ برتون: من از کار انیمیشن بیرون آمدم، چون نمی‌توانستم آن را انجام دهم. من صبر آن کار را نداشتم و یک انیماتور ناخوشنود بودم! در واقع وقتی که در دیزنی کار می‌کردم نصف روز را می‌خوابیدم. در همین دوره هم بود که من از آنجا که هر لحظه ممکن بود روسا وارد شوند، یاد گرفتم چطور نشسته پشت میز بخوابم! به‌خاطر همین است که کار شین را تحسین می‌کنم، چون می‌دانم که این کار چقدر زحمت می‌خواهد... در این فیلم لحظاتی وجود دارد که با نگاه کردن به آنها مخاطب بگوید تیم یا تیمور آنها را به فیلم وارد کرده‌اند؟ برتون: من که خودم را درگیر نمی‌کردم مگر آنکه واقعا از کاری که شین کرده بود رضایت نداشته باشم... بگذارید یک مثال کلاسیک برایتان بیاورم. من مجبور بودم بحث کنم؛ پیرامون تغییر دادن شخصیت ها اختلاف‌های بسیاری را با دیزنی داشتم و ... منظورم چشم های «جک اسلینگتون» است. می‌دانید، هیچ کس با کاراکتری که چشم ندارد، نمی‌تواند ارتباط برقرار کند... بنابراین فکر می‌کنم برای ما هم منطقی نبود. شما وقتی یک فیلم می‌سازید باید با خیلی چیزها سر و کار داشته باشید، بنابراین نیازی نیست که خودتان را با همه این مسائل درگیر کنید. راهنما بودن جالب بود؟ برتون: من چنین احساسی ندارم. من با این دید به قضیه نگاه نمی‌کنم. باید دوباره بگویم که این یک همکاری بی دردسر بود چون ما از کاری که شین انجام داده بود خوشمان می‌آمد و هیچ جنجالی در کار نبود... ما برای این آنجا بودیم که شاید او چیزی بخواهد یا سوالی داشته باشد یا اینکه چیزی را به ما نشان دهد؛ ما یک دید از بیرون به قضیه داشتیم... اکر (به شوخی): شما آنجا بودید تا مطمئن شوید کار 4 سال و نیم طول نمی‌کشد! برتون (با لبخند): این همه فقط به خاطر خودت بود! فیلم های کوتاه ممکن است سال ها زمان بخواهند و پر زحمت باشند. چه چیز باعث شد تا شما بخواهید این فیلم بلند را بسازید؟ اکر: خب، همیشه یک ایده درباره داستان و تصویر بزرگ‌تر از یک فیلم کوتاه وجود دارد. به نظر من چیزی که باعث شد تا مردم جذب فیلم کوتاه 9 و موید پتانسیل ساخت فیلم بلند از آن شوند، این بود که آن فیلم مانند قطعه‌ای کوچک از یک روایت بزرگ‌تر بود. بنابراین پیشاپیش ایده‌هایی که درباره داستان زمینه و دنیای این فیلم و کاراکترهای آن وجود داشت، خیلی هیجان‌انگیز بود یا قلمرویی را که در هنگام ساخت فیلم کوتاه طراحی شده کندوکاو کرد و فهمید واقعا چه چیزی در آنجا بوده است. منظورم گسترش ایده‌ها برای رسیدن به چیزی عظیم‌تر است. در فیلم کوتاه فقط شخصیت‌های 5 و 9 حضور داشتند اما در فیلم بلند می‌توان تمام آن 9 شخصیت را دید. فهمیدن اینکه بقیه این کاراکترها چه کسانی هستند و از کجا آمده‌اند بسیار جالب بود. این واقعا یک سفر برای کشف خود است که در آن شخصیت‌ها در پی آن هستند که بفهمند چه کسی هستند. در آن نگاهی به گذشته هم وجود دارد برای اینکه بفهمیم چه بر سر انسان‌ها آمده و این شخصیت‌ها کشف می‌کنند که چه هستند و نقش آنها چیست. بنابراین قلمرو جالبی برای کندوکاو وجود دارد و فکر می‌کنم این همان چیزی‌ است که مرا به ادامه دادن مسیر برای ساخت نسخه بلند سینمایی از ‌آن ترغیب کرد. شما وقت زیادی را صرف گسترش مفهوم و ایده شخصیت‌ها کردید. چه وقت تصمیم گرفتید کسانی را که قرار است به‌ این شخصیت‌ها زندگی بدهند، از میان حرفه‌ای‌های سینما انتخاب کنید، این مساله کار شما را تا چه حد تحت تاثیر قرار داد؟ اکر: شما یک جلسه با هنرپیشه‌ها برگزار می‌کنید و آنها نکات مدنظر خود را مطرح می‌کنند بعد دست آنها را باز می‌گذارید و خود به کندوکاو شخصیت‌ها و دیالوگ‌ها می پردازید. بعد به آزمایشگاه سری خود باز می‌گردید و با آن نکات بازی می‌کنید تا ببینید چه چیزی از آنها حاصل خواهد شد، بعد هم کشف‌های جدید خواهید داشت. این پروسه با همین ترتیب تکرار می‌‌شود. بنابراین من فکر می‌کنم این مساله خیلی هیجان‌انگیز است، چون شما در تمام سطوح مشغول همکاری هستید و فیلم به صورت ارگانیک شکل می‌گیرد. هنرپیشه‌ها ایده‌های بسیاری را پیش روی شما می‌گذارند... آنها به‌نوعی در راند اول قرار دارند و مواد خام بسیاری را برای شما آماده می‌کنند و سپس شما با انیماتورهایی کار می‌کنید که سطحی فراتر از آن دارند... برتون: این هنرپیشه‌‌ها واقعا عالی هستند. من از نقش آنها در فیلم کاملا تحت تاثیر قرار گرفتم... آنها برای اینکه فیلم طبیعی به نظر برسد به خوبی کارکردند و این یکی از چیزهایی‌ است که من در این فیلم و انیمیشن از آن لذت می‌برم... این یک فیلم قدرتمند است که من آن را شگفت‌انگیز می‌دانم. حضور افرادی مثل تیم برتون را در این پروژه چقدر موثر می‌دانی؟ اکر: تیم خیلی زود وارد این پروژه شد و من فکر می‌کنم که این همان عاملی بود که باعث ادامه چرخیدن چرخ پروژه شد و البته مردم را هم به نتیجه آن علاقه‌مند کرد. چه چیزی این فیلم را از فیلم‌های دیگری که قبلا دیده‌ایم متفاوت می‌کند؟ اکر: نمی دانم. این فقط نحوه فکر کردن من است... این علاقه من به انیمیشن است. به نظر من، انیمیشن باید اینگونه باشد. من (در این فیلم) فقط خودم را بیان می‌کنم و اگر مردم از آن خوششان بیاید و خود را سرگرم آن کنند، درها به روی احتمالاً کندوکاو و گسترش بیشتر هم باز می‌شود در غیر این صورت نه. برتون: شما قبل از این فیلم‌های انیمیشن شخصی زیادی سراغ ندارید و این همان چیزی است که این فیلم را منحصر به فرد می‌کند. این کار شین است و دیدن چنین چیزی بسیار عالی است. اکر: بله، این بحث که مطرح شد لازم است بگویم که من تصمیم نداشتم فونداسیون انیمیشن را بلرزانم. من فقط می خواستم داستانی را که می خواستم، در دنیایی که می‌خواستم و با کاراکترهایی که می‌خواستم روایت کنم. این هم واقعا هیجان انگیز است که می‌بینم نتیجه این شد و فیلم مورد حمایت و تشویق قرار گرفت. آیا این فیلم درهایی را برای ادامه فعالیت سینمایی به روی شما گشود؟ اکر: بله، مردم واقعا هیجان زده هستند. خیلی خوب بود چون ما خیلی پایین و در واقع زیر رادار پرواز می‌کردیم و اخبار مثل حباب از زیر به سطح می‌آمد و مردم می‌گفتند: «این (فیلم) چیه و از کجا اومده؟» این شگفت‌آور و جالب است و من فکر می کنم هیجان زیادی را برای ادامه حضور در این صنعت به همراه داشته باشد. برتون: این به ندرت اتفاق می‌افتد و دوباره هم تکرار نمی‌شود. پس بهتر است از زیر رادار بودن لذت ببری چون واقعا شگفت‌آور است، بهترین چیز دنیاست. از آن لذت ببر قبل از اینکه دیر شود.