مهدی زرین نام: قانون احیای معاونت پرورشی و تربیت بدنی فرصتی فراهم کرده است تا وزارت آموزش و پرورش با کمک ظرفیتهای موجود خود و با مرور و ارزیابی الگوها و تجاربی که در زمینه چگونگی مدیریت و برنامهریزی امور تربیتی فراهم شده است و نیز برپایه اسناد گوناگونی که در حوزه تعلیم و تربیت طراحی شدهاند، نقشه راهبردی امور تربیتی در آموزش و پرورش را طراحی کند تا هم به ساماندهی مبانی پایه و نظری رسالت تربیتی بپردازد و هم ماموریتها، استراتژیها، برنامههای عمل و ساختار تشکیلاتی را با استناد به این پشتوانه بازتعریف کند. اقدامی که در واقع، نوعی مهندسی فرهنگی امور تربیتی در نظام آموزش و پرورش است.
این بخشی از مقدمه طرح تحول بخشی در معاونت پرورشی و تربیت بدنی است که قرار است با هدف تحقق تکالیف و فرصتهای قانون احيا و به منظور افزایش كارآيي و اثربخشی ساختاری و برنامهای این معاونت، در 3 فاز مختلف در سطوح مختلف وزارت آموزش و پرورش، از حوزه ستادی تا مدرسه به اجرا درآید.
به همین منظور گفتوگویی ترتیب دادیم با علی اصغر یزدانی، معاون پرورشی و تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش تا به بررسی سرفصلهای این طرح بپردازیم.
به عنوان سومین معاون پرورشی و تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش پس از تصویب قانون احيا، چه تحلیلی از وضعیت این معاونت دارید و وضع موجود را چطور ارزیابی میکنید؟
در 6 ماه گذشته در کنار استمرار، توسعه و تقویت ماموریتها و برنامههای جاری حوزه معاونت، یکی از مهمترین اولویتها بررسی و شناخت وضع موجود امور تربیتی در سطح وزارت آموزش و پرورش، همچنین وضع معاونت پرورشی و تربیت بدنی بوده است. برای همین منظور، ما نقاط قوت و ضعف و آینده پیشرو را برای خود ترسیم کردیم تا با تحلیل دقیقتری بتوانیم هرگونه احيا و تحول بخشی در معاونت را هدایت کنیم.
این نقاط ضعف و قوت چه نکاتی را شامل میشود؟
وجود ظرفیتها و پتانسیلهای گسترده فرهنگی و تربیتی در سطح وزارت آموزش و پرورش، توسعه نرخ دانش آموزان تحت پوشش برنامهها و خدمات تربیتی، گستردگی زیرساختها و منابع، توزیع ماموریتها در بین بخشهای مختلف تشکیلاتی، گستردگی دامنه فعالیتها در زمینه چالشهای تربیتی، فرهنگی و اجتماعی بخشی از نقاط قوت فعالیتهای پرورشی هستند و از سوی دیگر فقدان همافزایی بین تشکیلات، تداخل ماموریتها و برنامهها، دشواری مدیریت برنامهها و نیروی انسانی حوزه امور تربیتی در مدرسه و عدم تمرکز در مدیریت استراتژیک امور تربیتی در مدرسه، ضعفهای عمده در این طرح به شمار میآید. البته در کنار شناخت این نقاط قوت و ضعف، تحلیلی از برخی از چالشهای کلیدی پیش روی امور تربیتی را احصاء کردیم؛ چالشهایی نظیر مشکلات معرفتشناختی و نظری تربیت و امور تربیتی، تغییر در فرآیندها و ساختار تعلیم و تربیت، تغییر در مولفهها و اولویتهای تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان، بروز شکافهای نسلی و تغییر در سلسله مراتب ارزشهای نوجوانان، ظهور سبکهای جدید زندگی و گفتمانهای فرهنگی رقیب، ظهور نهادها، رسانهها و صنایع فرهنگی جدید، رقیب و بدیل و ظهور جریانهای فرهنگی نوپدید دربین نوجوانان و جوانان.
برای هر یک از این موارد، اسناد و ضمائم پشتیبان را تهیه کردهایم که به ما کمک میکند تا با دقت بتوانیم فضای عمومی امور تربیتی و معاونت پرورشی و تربیت بدنی را ترسیم کنیم.
با چنین تحلیلی به این نتیجه رسیدیم که در چارچوب احياي معاونت پرورشی و برای تجدید حیات آن لازم است اقدامات گسترده توسعه و تحول بخشی، هم در ماموریتهای تربیتی وزارت آموزش و پرورش و هم در سطح معاونت پرورشی و تربیت بدنی صورت گیرد. به همین منظور، اولین گام را طراحی چارچوب احيا و تحول بخشی در معاونت قرار دادیم و بر اساس آن، الگوی نظری و اجرایی تحول بخشی را در قالب سند راهبردی طراحی کردیم.
آیا در گذشته اقداماتی در اینباره صورت نگرفته است؟ چارچوب این احیا و تحول چیست؟
در 3دهه گذشته، تلاشهای مختلف و متعددی برای این منظور صورت گرفته است که از جمله در سالهای گذشته نیز حرکتها و اقداماتی در این زمینه طراحی شد، اما آنچه ما در قالب طرح احیا و تحول بخشی، دنبال میکنیم، از چند جهت حائز اهمیت بوده و متفاوت است.اول اینکه تلاش ما بر اساس اسناد کلان و بالادستی است که در زمینه تعلیم و تربیت تدوین شده و ما در طراحی اسناد، ماموریتها و استراتژیهایمان به آنها توجه ویژهای خواهیم داشت. دوم اینکه کوشش میکنیم پیوند معنادار و متناظري با ماموریتهای فرهنگی و تربیتی سایر بخشهای وزارت آموزش و پرورش داشته باشیم. این یکی از سیاستهای مهم کار ما است که مدیریت و برنامهريزي در حوزه امور تربیتی باید همافزا باشد. سوم اینکه به طراحی استراتژیها و راهبردهای مناسب نظری و اجرایی برای مدیریت و برنامهریزی امور تربیتی در مدرسه خیلی اهمیت میدهیم چون معتقدیم که برآیند همه این تلاشها و کوششها باید به افزایش كارآيي و اثربخشی تربیتی مدرسه منجر شود. مهندسی فرهنگی هم، یکی از محورهای کارمان خواهد بود، به این معنا که تلاش میکنیم تا امور تربیتی را بهعنوان یک نهاد فرهنگی مورد ارزیابی و مهندسی مجدد قرار دهیم و کوشش کنیم تا كارآيي و اثربخشی آن را در مقایسه با نهادهای فرهنگی رقیب مانند رسانهها و صنایع فرهنگی، ارتقا بدهیم.
ساختار و ویژگیهای طرح تحولبخشی چیست؟
قبل از هرچیز این نکته را تاکید میکنم که این طرح، مانع از برنامهها و فعالیتهای معمول و جاری ستاد معاونت پرورشی و همچنین مدارس نیست. به این معنا که یک نهضت بنیادین و راهبردی است که هدف از آن مهندسی مجدد برای ارتقای کارآیی و اثربخشی معاونت پرورشی و تربیت بدنی در مدارس و تحقق همه ظرفیتهای مطرح در قانون احیاست. این طرح که ما آن را با عنوان « طرح جامع تحول بخشی در معاونت پرورشی و تربیت بدنی » میشناسیم، چند ماه است که کار خود را در قالب یک دبیرخانه و کارگروه آغاز کرده است و شامل یک سند راهبردی، حداقل 6 سند ضمیمه و پشتیبان(مطابق با ساحتهای تربیتی) به همراه، بیانیههای ماموریت، بیانیه چشمانداز، برنامه عمل ملی و مدرسهای، پیوستها و ضمیمههای استانی، گزارشهای تحلیل محیطی، رصد وضع موجود و غربالگریها و نیازسنجیها، راهنمای کارشناسان و برنامهریزان و کاربرگهای مربیان و کارکنان مدرسه است.
در تدوین این طرح، با پیروی از رهنمودها و بیانات رهبر انقلاب ضرورتها و چگونگی احیای امور تربیتی، با رعایت مبانی و چارچوب تعلیم و تربیت اسلامی از اسناد موجود، مصوبات و تکالیف قانونی و رویکردهای پذیرفته شده و مورد توصیه حوزههای برنامهریزی تربیتی و فرهنگی استفاده میشود و ما بهطور جدی مقید هستیم که از هرگونه اعمال سلیقههای شخصی در فرآیند مهندسی مجدد پرهیز کنیم. بر اساس این طرح، ما این محورها را بازنگری و جمع بندی میکنیم.
تاکنون چه اقداماتی درباره اجرایی شدن این اهداف انجام شده است؟
هم اکنون در حال آماده شدن برای اجرای یک غربالگری گسترده درباره نیازهای فرهنگی – تربیتی دانش آموزان و وضع موجود امور تربیتی در مدارس هستیم. پیش بینی میشود تا اواخر شهریور و اوایل مهرماه، پیش نویس سند راهبردی را برای بررسی به مراجع عالی در وزارت آموزش و پرورش، دولت، مجلس و دیگر مراجع تصمیمگیر تقدیم کنیم. همچنین اسناد ضمیمه را نیز تا پایان پاییز نهایی میکنیم.
طراحی و اجرای این سند، چه پیامدها و تحولاتی را در مدرسه به همراه دارد؟
در کوتاه مدت انتظار ما این است که مدیریت امور تربیتی در مدرسه و ساختار و برنامههای آن را تبیین کنیم، بهطوری که مطابق با چارچوب، استراتژیها و چشمانداز مشخص باشد. در میان مدت، راهنماها و ضمیمههای اجرایی مدون برای توسعه امور تربیتی مدرسه در اختیار کارکنان مدرسه قرار میگیرد، بخشهایی از زیرساختهای جدید فرهنگی – تربیتی در مدارس طراحی و نحوه تعامل مدرسه با مراکز مکمل مدرسه، بر اساس مدلهای جدید سند پیاده میشود و در درازمدت نیز برنامههای عمل فرهنگی – تربیتی تصریح شده در سند و چشماندازهای آن، در مدرسه اجرا و زیرساختهای جدید فرهنگی – تربیتی، بطور کامل در مدارس پیاده سازی ميشود.
غیر از اجرای بخشهای اولیه، ضروری و مقدماتی سند در همه مدارس کشور، پیشبینی ما این است که فاز اول سند راهبردی در 2سال، یعنی حداکثر تا سال 90 به اجرا درآید و برای این منظور و برای سرعت بخشیدن به پیادهسازی همه فازهای تحول بخشی، استانها، مناطق و مدارسی را به عنوان نمونه و پایلوت انتخاب میکنیم و طرح را در آنها به اجرا در میآوریم تا هرچه زودتر نواقص آن را برطرف کنیم. به شکل کلان هم، انتظار ما این است که این طرح، بتواند تحولات مناسبی را در زمینه برنامه درسی، کتاب، شرح وظایف کارکنان، ظرفیتها وزیرساختهای تربیتی مدارس، امور پرورشی، مدیریت مراکز مکمل مدرسه، نحوه ساخت و ساز و طراحی فضا در مدرسه و... صورت دهد و همچنین مدیریت امور تربیتی در مدرسه از جمله عملکرد مربیان پرورشی را بهبود بخشیده و ارتقا دهد.
محدودیتها و موانع پیش روی طرح را چگونه ارزیابی میکنید و چه انتظاری دارید؟
در مجموع، مشکلات و چالشهای زیادی پیش روی پیاده سازی این طرح قرار دارد، اما تلاش ما از همان ابتدای کار هم این بوده است که با توکل به خداوند متعال، از ظرفیتهای موجود در آموزش و پروش بخوبی استفاده کنیم و ضمن توجه به سرفصلهای اساسی تحول بخشی، در عین حال مسیرهایی را انتخاب کنیم که مورد وفاق باشد. امید این را داریم که برخی از مشکلات پایه مانند منابع مالی و انسانی هم، با همدلی و همراهی مسؤولان همه بخشهای وزارت آموزش و پرورش، دولت و مجلس برطرف شود و زمینهای فراهم شود تا بتوانیم نقطه عطفی ایجاد کنیم تا دستکم بخش مهمی از دغدغههای بحق رسمی و عمومی در مورد امور تربیتی و کارآمدی آن برطرف شود. معاون وزیر آموزش و پرورش در گفتوگو با «وطن امروز»:
فاز نخست طرح تحول در معاونت پرورشی مهرماه اجرایی میشود
مهدی زرین نام: قانون احیای معاونت پرورشی و تربیت بدنی فرصتی فراهم کرده است تا وزارت آموزش و پرورش با کمک ظرفیتهای موجود خود و با مرور و ارزیابی الگوها و تجاربی که در زمینه چگونگی مدیریت و برنامهریزی امور تربیتی فراهم شده است و نیز برپایه اسناد گوناگونی که در حوزه تعلیم و تربیت طراحی شدهاند، نقشه راهبردی امور تربیتی در آموزش و پرورش را طراحی کند تا هم به ساماندهی مبانی پایه و نظری رسالت تربیتی بپردازد و هم ماموریتها، استراتژیها، برنامههای عمل و ساختار تشکیلاتی را با استناد به این پشتوانه بازتعریف کند. اقدامی که در واقع، نوعی مهندسی فرهنگی امور تربیتی در نظام آموزش و پرورش است.
این بخشی از مقدمه طرح تحول بخشی در معاونت پرورشی و تربیت بدنی است که قرار است با هدف تحقق تکالیف و فرصتهای قانون احيا و به منظور افزایش كارآيي و اثربخشی ساختاری و برنامهای این معاونت، در 3 فاز مختلف در سطوح مختلف وزارت آموزش و پرورش، از حوزه ستادی تا مدرسه به اجرا درآید.
به همین منظور گفتوگویی ترتیب دادیم با علی اصغر یزدانی، معاون پرورشی و تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش تا به بررسی سرفصلهای این طرح بپردازیم.
به عنوان سومین معاون پرورشی و تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش پس از تصویب قانون احيا، چه تحلیلی از وضعیت این معاونت دارید و وضع موجود را چطور ارزیابی میکنید؟
در 6 ماه گذشته در کنار استمرار، توسعه و تقویت ماموریتها و برنامههای جاری حوزه معاونت، یکی از مهمترین اولویتها بررسی و شناخت وضع موجود امور تربیتی در سطح وزارت آموزش و پرورش، همچنین وضع معاونت پرورشی و تربیت بدنی بوده است. برای همین منظور، ما نقاط قوت و ضعف و آینده پیشرو را برای خود ترسیم کردیم تا با تحلیل دقیقتری بتوانیم هرگونه احيا و تحول بخشی در معاونت را هدایت کنیم.
این نقاط ضعف و قوت چه نکاتی را شامل میشود؟
وجود ظرفیتها و پتانسیلهای گسترده فرهنگی و تربیتی در سطح وزارت آموزش و پرورش، توسعه نرخ دانش آموزان تحت پوشش برنامهها و خدمات تربیتی، گستردگی زیرساختها و منابع، توزیع ماموریتها در بین بخشهای مختلف تشکیلاتی، گستردگی دامنه فعالیتها در زمینه چالشهای تربیتی، فرهنگی و اجتماعی بخشی از نقاط قوت فعالیتهای پرورشی هستند و از سوی دیگر فقدان همافزایی بین تشکیلات، تداخل ماموریتها و برنامهها، دشواری مدیریت برنامهها و نیروی انسانی حوزه امور تربیتی در مدرسه و عدم تمرکز در مدیریت استراتژیک امور تربیتی در مدرسه، ضعفهای عمده در این طرح به شمار میآید. البته در کنار شناخت این نقاط قوت و ضعف، تحلیلی از برخی از چالشهای کلیدی پیش روی امور تربیتی را احصاء کردیم؛ چالشهایی نظیر مشکلات معرفتشناختی و نظری تربیت و امور تربیتی، تغییر در فرآیندها و ساختار تعلیم و تربیت، تغییر در مولفهها و اولویتهای تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان، بروز شکافهای نسلی و تغییر در سلسله مراتب ارزشهای نوجوانان، ظهور سبکهای جدید زندگی و گفتمانهای فرهنگی رقیب، ظهور نهادها، رسانهها و صنایع فرهنگی جدید، رقیب و بدیل و ظهور جریانهای فرهنگی نوپدید دربین نوجوانان و جوانان.
برای هر یک از این موارد، اسناد و ضمائم پشتیبان را تهیه کردهایم که به ما کمک میکند تا با دقت بتوانیم فضای عمومی امور تربیتی و معاونت پرورشی و تربیت بدنی را ترسیم کنیم.
با چنین تحلیلی به این نتیجه رسیدیم که در چارچوب احياي معاونت پرورشی و برای تجدید حیات آن لازم است اقدامات گسترده توسعه و تحول بخشی، هم در ماموریتهای تربیتی وزارت آموزش و پرورش و هم در سطح معاونت پرورشی و تربیت بدنی صورت گیرد. به همین منظور، اولین گام را طراحی چارچوب احيا و تحول بخشی در معاونت قرار دادیم و بر اساس آن، الگوی نظری و اجرایی تحول بخشی را در قالب سند راهبردی طراحی کردیم.
آیا در گذشته اقداماتی در اینباره صورت نگرفته است؟ چارچوب این احیا و تحول چیست؟
در 3دهه گذشته، تلاشهای مختلف و متعددی برای این منظور صورت گرفته است که از جمله در سالهای گذشته نیز حرکتها و اقداماتی در این زمینه طراحی شد، اما آنچه ما در قالب طرح احیا و تحول بخشی، دنبال میکنیم، از چند جهت حائز اهمیت بوده و متفاوت است.اول اینکه تلاش ما بر اساس اسناد کلان و بالادستی است که در زمینه تعلیم و تربیت تدوین شده و ما در طراحی اسناد، ماموریتها و استراتژیهایمان به آنها توجه ویژهای خواهیم داشت. دوم اینکه کوشش میکنیم پیوند معنادار و متناظري با ماموریتهای فرهنگی و تربیتی سایر بخشهای وزارت آموزش و پرورش داشته باشیم. این یکی از سیاستهای مهم کار ما است که مدیریت و برنامهريزي در حوزه امور تربیتی باید همافزا باشد. سوم اینکه به طراحی استراتژیها و راهبردهای مناسب نظری و اجرایی برای مدیریت و برنامهریزی امور تربیتی در مدرسه خیلی اهمیت میدهیم چون معتقدیم که برآیند همه این تلاشها و کوششها باید به افزایش كارآيي و اثربخشی تربیتی مدرسه منجر شود. مهندسی فرهنگی هم، یکی از محورهای کارمان خواهد بود، به این معنا که تلاش میکنیم تا امور تربیتی را بهعنوان یک نهاد فرهنگی مورد ارزیابی و مهندسی مجدد قرار دهیم و کوشش کنیم تا كارآيي و اثربخشی آن را در مقایسه با نهادهای فرهنگی رقیب مانند رسانهها و صنایع فرهنگی، ارتقا بدهیم.
ساختار و ویژگیهای طرح تحولبخشی چیست؟
قبل از هرچیز این نکته را تاکید میکنم که این طرح، مانع از برنامهها و فعالیتهای معمول و جاری ستاد معاونت پرورشی و همچنین مدارس نیست. به این معنا که یک نهضت بنیادین و راهبردی است که هدف از آن مهندسی مجدد برای ارتقای کارآیی و اثربخشی معاونت پرورشی و تربیت بدنی در مدارس و تحقق همه ظرفیتهای مطرح در قانون احیاست. این طرح که ما آن را با عنوان « طرح جامع تحول بخشی در معاونت پرورشی و تربیت بدنی » میشناسیم، چند ماه است که کار خود را در قالب یک دبیرخانه و کارگروه آغاز کرده است و شامل یک سند راهبردی، حداقل 6 سند ضمیمه و پشتیبان(مطابق با ساحتهای تربیتی) به همراه، بیانیههای ماموریت، بیانیه چشمانداز، برنامه عمل ملی و مدرسهای، پیوستها و ضمیمههای استانی، گزارشهای تحلیل محیطی، رصد وضع موجود و غربالگریها و نیازسنجیها، راهنمای کارشناسان و برنامهریزان و کاربرگهای مربیان و کارکنان مدرسه است.
در تدوین این طرح، با پیروی از رهنمودها و بیانات رهبر انقلاب ضرورتها و چگونگی احیای امور تربیتی، با رعایت مبانی و چارچوب تعلیم و تربیت اسلامی از اسناد موجود، مصوبات و تکالیف قانونی و رویکردهای پذیرفته شده و مورد توصیه حوزههای برنامهریزی تربیتی و فرهنگی استفاده میشود و ما بهطور جدی مقید هستیم که از هرگونه اعمال سلیقههای شخصی در فرآیند مهندسی مجدد پرهیز کنیم. بر اساس این طرح، ما این محورها را بازنگری و جمع بندی میکنیم.
تاکنون چه اقداماتی درباره اجرایی شدن این اهداف انجام شده است؟
هم اکنون در حال آماده شدن برای اجرای یک غربالگری گسترده درباره نیازهای فرهنگی – تربیتی دانش آموزان و وضع موجود امور تربیتی در مدارس هستیم. پیش بینی میشود تا اواخر شهریور و اوایل مهرماه، پیش نویس سند راهبردی را برای بررسی به مراجع عالی در وزارت آموزش و پرورش، دولت، مجلس و دیگر مراجع تصمیمگیر تقدیم کنیم. همچنین اسناد ضمیمه را نیز تا پایان پاییز نهایی میکنیم.
طراحی و اجرای این سند، چه پیامدها و تحولاتی را در مدرسه به همراه دارد؟
در کوتاه مدت انتظار ما این است که مدیریت امور تربیتی در مدرسه و ساختار و برنامههای آن را تبیین کنیم، بهطوری که مطابق با چارچوب، استراتژیها و چشمانداز مشخص باشد. در میان مدت، راهنماها و ضمیمههای اجرایی مدون برای توسعه امور تربیتی مدرسه در اختیار کارکنان مدرسه قرار میگیرد، بخشهایی از زیرساختهای جدید فرهنگی – تربیتی در مدارس طراحی و نحوه تعامل مدرسه با مراکز مکمل مدرسه، بر اساس مدلهای جدید سند پیاده میشود و در درازمدت نیز برنامههای عمل فرهنگی – تربیتی تصریح شده در سند و چشماندازهای آن، در مدرسه اجرا و زیرساختهای جدید فرهنگی – تربیتی، بطور کامل در مدارس پیاده سازی ميشود.
غیر از اجرای بخشهای اولیه، ضروری و مقدماتی سند در همه مدارس کشور، پیشبینی ما این است که فاز اول سند راهبردی در 2سال، یعنی حداکثر تا سال 90 به اجرا درآید و برای این منظور و برای سرعت بخشیدن به پیادهسازی همه فازهای تحول بخشی، استانها، مناطق و مدارسی را به عنوان نمونه و پایلوت انتخاب میکنیم و طرح را در آنها به اجرا در میآوریم تا هرچه زودتر نواقص آن را برطرف کنیم. به شکل کلان هم، انتظار ما این است که این طرح، بتواند تحولات مناسبی را در زمینه برنامه درسی، کتاب، شرح وظایف کارکنان، ظرفیتها وزیرساختهای تربیتی مدارس، امور پرورشی، مدیریت مراکز مکمل مدرسه، نحوه ساخت و ساز و طراحی فضا در مدرسه و... صورت دهد و همچنین مدیریت امور تربیتی در مدرسه از جمله عملکرد مربیان پرورشی را بهبود بخشیده و ارتقا دهد.
محدودیتها و موانع پیش روی طرح را چگونه ارزیابی میکنید و چه انتظاری دارید؟
در مجموع، مشکلات و چالشهای زیادی پیش روی پیاده سازی این طرح قرار دارد، اما تلاش ما از همان ابتدای کار هم این بوده است که با توکل به خداوند متعال، از ظرفیتهای موجود در آموزش و پروش بخوبی استفاده کنیم و ضمن توجه به سرفصلهای اساسی تحول بخشی، در عین حال مسیرهایی را انتخاب کنیم که مورد وفاق باشد. امید این را داریم که برخی از مشکلات پایه مانند منابع مالی و انسانی هم، با همدلی و همراهی مسؤولان همه بخشهای وزارت آموزش و پرورش، دولت و مجلس برطرف شود و زمینهای فراهم شود تا بتوانیم نقطه عطفی ایجاد کنیم تا دستکم بخش مهمی از دغدغههای بحق رسمی و عمومی در مورد امور تربیتی و کارآمدی آن برطرف شود. ارسال نظر
پربیننده