امیر گودرزی: فرهنگسراها آخرین عضو پیکره شهرداری تهران بودند که در برابر رویکرد محله‌محوری قالیباف مقاومت کردند. این ایستادگی سرانجام در روزهای گذشته سرآمد و فرهنگسراها پس از سال‌ها بار دیگر نام محله‌ها را به خود گرفتند تا در کنار نشان دادن رویه محله‌ای شهردار تهران لزوم مدیریت واحد فرهنگی را در پایتخت نمایان کنند. زمانی که غلامحسین کرباسچی در جایگاه شهردار تهران مدیریت پایتخت را بر عهده گرفت با ساخت فرهنگسراها دست به نوآوری جدیدی در شهرداری زد؛ نوآوری‌ای که مخالفان جدی هم در میان قشر مذهبی داشت. پس از مدتی که اداره فرهنگسراها روی غلتک افتاد و دغدغه انجام این وظیفه جدید از ذهن مدیران شهری زدوده شد، در جلسه هیات دولت طرحی به تصویب رسید و دولت ششم شهرداری را که آن زمان زیرنظر وزارت کشور بود موظف کرد 300 کتابخانه بسازد و آنها را در اختیار وزارت ارشاد قرار دهد. این مصوبه بدون چون و چرا از سوی شهرداری تهران اجرا و منصور واعظی در کسوت مدیرکل ارشاد استان تهران مسؤول پیگیری این طرح شد. درست در مراحل پایانی این طرح جرقه‌ای در شهرداری زده شد که کش‌وقوس‌های زیادی پیرامون خود ایجاد کرد و در کنار همه دردسرهای ایجاد شده، سرچشمه تشکیل سازمان فرهنگی- هنری در شهرداری تهران شد. مسؤولان شهرداری که پس از اداره فرهنگسراها به این باور رسیده بودند که توان اداره مکان‌های فرهنگی را دارند، تصمیم گرفتند کتابخانه‌هایی را هم که با هزینه خود ساخته‌اند اداره کنند و دلیلی برای سپردن آنها به وزارت ارشاد ندیدند. این موضوع منشأ اختلاف بزرگی شد که سرانجام از سوی دفتر رهبر انقلاب این کش‌و‌قوس‌ها پایان یافت. برای پایان دادن به این دعوا حل موضوع اداره چند کتابخانه فایده‌ای نداشت و باید سازوکاری اندیشیده می‌شد تا برای همیشه مدیریت شهری چنین اختلافاتی با دولت پیدا نکند. از این‌رو سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران شکل گرفت، شهردار تهران رئیس هیات امنای آن شد و اعضای این هیات را نهادهای فرهنگی کشور مانند سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت ارشاد و آموزش و پرورش تشکیل دادند. منصور واعظی هم در حالی به صندلی ریاست این سازمان تکیه زد که تصویب اساسنامه در دستور کار قرار داشت. بیش از آنچه تصور می‌شد تصویب اساسنامه با سهولت انجام شد و عبارت «فرهنگ عمومی» با رای اکثریت شاه‌کلید اساسنامه این سازمان نوپا را خلق کرد. هرچند در درون سازمان کمتر تنشی احساس می‌شد، اما از خارج بویژه از سوی علما فشارهایی به سازمان فرهنگی- هنری وارد آمد که با گذشت زمان از میزان آنها کاسته شد. اما آرامش سازمان تنها تا شکل‌گیری شوراها دوام داشت چون با گردهم آمدن اعضای دوره اول شورای شهر تهران، الویری سکان مدیریت شهری را به دست گرفت و مانند مدیران دیگر کارهایش را با تغییر مدیران آغاز کرد. در این مسیر برای جابه‌جایی ریاست سازمان فرهنگی- هنری هم دورخیز کرد اما این اقدام او واکنش شدیدی را به همراه داشت چون اعضای هیات امنا هم از این تصمیم خبری نداشتند. هنگامی که شهرداری زیر نظر وزارت کشور و دولت اداره می‌شد طرح چنین مشکلاتی معنا نداشت ولی پس از شکل‌گیری شوراها و جدا شدن منابع مالی شهرداری از دولت، این مسائل دامنه‌دار شد؛ هرچند هم‌اکنون در بخش‌هایی به تعامل رسیده‌اند اما اصل موضوع همچنان ادامه دارد. سرانجام پس از درگیری‌های پرسروصدا مهدی ارگانی جای واعظی را گرفت اما صندلی ریاست به او وفادار نبود و محمدعلی زم ریاست این سازمان را عهده‌دار شد. ریاست زم فصل جدیدی را در سازمان رقم زد که یکی از اقدامات بزرگ او تخصصی کردن فرهنگسراها بود. زم که از سازمان تبلیغات اسلامی به سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران راه یافته بود، تاکید زیادی بر فعالیت تخصصی فرهنگسراها داشت به طوری که نام محله‌ها از این پاتوق‌های فرهنگی حذف شد. فرهنگسرای ارسباران به فرهنگسرای هنر، شفق به دانشجو، گلستان به خانواده، فردوس به دختران، سرو به بانو و... تبدیل شد تا به جای میزبانی از اهالی آن محله تنها مخاطبانی را پذیرا باشد که قصد فعالیت در یک حوزه خاص را دارند. این رویه پس از زم هم ادامه یافت و احمدی‌نژاد در جایگاه شهردار تهران و مشایی در کسوت معاون فرهنگی- اجتماعی و رئیس سازمان فرهنگی- هنری به آن پایبند بودند. نه‌تنها احمدی‌نژاد بلکه قالیباف نیز با وجود تغییرات بنیادی در ساختار فرهنگی شهر و تلاشش برای نوآوری‌های جدید به رعایت نکردن از بدعتی که زم گذاشته بود بدل نشد اما همیشه یک ابهام بزرگ بر جای مانده بود. محمدباقر قالیباف از روز اولی که پایش به ساختمان بهشت باز شد، شعار محله‌محوری را سر داد و هیچگاه از این عقیده خود کوتاه نیامد. در چنین حال و هوایی عجیب به نظر می‌رسد چرا قالیباف با وجود اعتقاد به محله‌محوری و رویکرد فرهنگی، تلاشی برای محله‌ای کردن فرهنگسراها نمی‌کند. این ابهام روزهای پایانی هفته گذشته از بین رفت چون نام فرهنگسراها به شکل قبلی خود بازگشت. ایمان شمسایی، مدیر ارتباطات و رسانه سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران در این زمینه به اطلاع‌رسانی پرداخت:
«به غیر از 3 فرهنگسرا نام فرهنگسراهای دیگر به شکل سابق بازگشته و نام محلی به خود گرفته است. تنها فرهنگسرای ملل، قرآن و رسانه به دلیل وجود نیاز و ضرورت فعالیت تخصصی‌شان به کار در زمینه‌ای که از نامشان پیداست ادامه می‌دهند.» شمسایی عقیده دارد محله‌ای شدن فرهنگسراها ضروری است چون اهالی بلوار فردوس گناهی ندارند که فرهنگسرای محله‌شان تنها پذیرای دختران باشد، همین‌طور اهالی محله‌های دیگری که فرهنگسرای آن به صورت تخصصی کار می‌کند.
شمسایی گفت: «برای اهالی مناطق جنوبی تهران چندان آسان نیست که کودکانشان را به منطقه 3 ببرند تا از فرهنگسرای کودک استفاده کنند و اهالی منطقه 11 هم نمی‌توانند بپذیرند که در فرهنگسرای محله‌شان تنها موضوعات مرتبط با انقلاب اسلامی ارائه می‌شود». او از این حرف‌ها و مثال‌های پیاپی موضع سازمان فرهنگی- هنری را که بتازگی سرپرستی آن را شوشتری برعهده گرفته است، بیان کرد. اگر قالیباف برای محله‌ای کردن بسیاری موارد عجله کرد، نمی‌توان این انتقاد را در حوزه فرهنگسراها وارد دانست. فرهنگسراها پس از سال‌ها به حالت اولیه خود بازگشتند و این اتفاق را نمی‌توان اقدام بزرگی قلمداد کرد چون نوعی بازگشت به عقب است؛ اقدامي که قبلا تجربه شده است. مرور فراز و فرودهای سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران در سال‌های گذشته نشان می‌دهد شهر تهران بشدت نیاز به سازمانی دارد که جدای از شهرداری بتواند متولی اصلی فرهنگ و هنر پایتخت باشد طوری که با تغییرات مدیریتی و زیر و زبر شدن سیاست‌های شهرداری تهران اوضاع این سازمان متلاطم نشود و با رویکرد فرهنگی قالیباف امکان بسترسازی برای این هدف چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد، هرچند شاید پارادوکس وجودی این نهاد هم به گونه‌ای برطرف شود. به نظر نمی‌رسد منطقی باشد نهادی با شکل هیات امنایی اداره شود و سیاستگذاری آن در جایی دیگر اتفاق بیفتد و هزینه‌های این نهاد از جای دیگری تامین شود. مشخص نیست وقتی سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران طبق اساسنامه هیات امنایی اداره می‌شود نقش شهرداری و شورای شهر تهران در نظارت و اداره آن چیست؟ و سرانجام آنکه تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد پایتخت ایران اسلامی نیازمند یک نهاد متولی فرهنگ است که مهم‌ترین شاخصه‌های آن استقلال و ثبات مدیریت باشد. نگاهی به گذشته، حال و آینده سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران
روزگار پریشان فرهنگ پایتخت
امیر گودرزی: فرهنگسراها آخرین عضو پیکره شهرداری تهران بودند که در برابر رویکرد محله‌محوری قالیباف مقاومت کردند. این ایستادگی سرانجام در روزهای گذشته سرآمد و فرهنگسراها پس از سال‌ها بار دیگر نام محله‌ها را به خود گرفتند تا در کنار نشان دادن رویه محله‌ای شهردار تهران لزوم مدیریت واحد فرهنگی را در پایتخت نمایان کنند. زمانی که غلامحسین کرباسچی در جایگاه شهردار تهران مدیریت پایتخت را بر عهده گرفت با ساخت فرهنگسراها دست به نوآوری جدیدی در شهرداری زد؛ نوآوری‌ای که مخالفان جدی هم در میان قشر مذهبی داشت. پس از مدتی که اداره فرهنگسراها روی غلتک افتاد و دغدغه انجام این وظیفه جدید از ذهن مدیران شهری زدوده شد، در جلسه هیات دولت طرحی به تصویب رسید و دولت ششم شهرداری را که آن زمان زیرنظر وزارت کشور بود موظف کرد 300 کتابخانه بسازد و آنها را در اختیار وزارت ارشاد قرار دهد. این مصوبه بدون چون و چرا از سوی شهرداری تهران اجرا و منصور واعظی در کسوت مدیرکل ارشاد استان تهران مسؤول پیگیری این طرح شد. درست در مراحل پایانی این طرح جرقه‌ای در شهرداری زده شد که کش‌وقوس‌های زیادی پیرامون خود ایجاد کرد و در کنار همه دردسرهای ایجاد شده، سرچشمه تشکیل سازمان فرهنگی- هنری در شهرداری تهران شد. مسؤولان شهرداری که پس از اداره فرهنگسراها به این باور رسیده بودند که توان اداره مکان‌های فرهنگی را دارند، تصمیم گرفتند کتابخانه‌هایی را هم که با هزینه خود ساخته‌اند اداره کنند و دلیلی برای سپردن آنها به وزارت ارشاد ندیدند. این موضوع منشأ اختلاف بزرگی شد که سرانجام از سوی دفتر رهبر انقلاب این کش‌و‌قوس‌ها پایان یافت. برای پایان دادن به این دعوا حل موضوع اداره چند کتابخانه فایده‌ای نداشت و باید سازوکاری اندیشیده می‌شد تا برای همیشه مدیریت شهری چنین اختلافاتی با دولت پیدا نکند. از این‌رو سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران شکل گرفت، شهردار تهران رئیس هیات امنای آن شد و اعضای این هیات را نهادهای فرهنگی کشور مانند سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت ارشاد و آموزش و پرورش تشکیل دادند. منصور واعظی هم در حالی به صندلی ریاست این سازمان تکیه زد که تصویب اساسنامه در دستور کار قرار داشت. بیش از آنچه تصور می‌شد تصویب اساسنامه با سهولت انجام شد و عبارت «فرهنگ عمومی» با رای اکثریت شاه‌کلید اساسنامه این سازمان نوپا را خلق کرد. هرچند در درون سازمان کمتر تنشی احساس می‌شد، اما از خارج بویژه از سوی علما فشارهایی به سازمان فرهنگی- هنری وارد آمد که با گذشت زمان از میزان آنها کاسته شد. اما آرامش سازمان تنها تا شکل‌گیری شوراها دوام داشت چون با گردهم آمدن اعضای دوره اول شورای شهر تهران، الویری سکان مدیریت شهری را به دست گرفت و مانند مدیران دیگر کارهایش را با تغییر مدیران آغاز کرد. در این مسیر برای جابه‌جایی ریاست سازمان فرهنگی- هنری هم دورخیز کرد اما این اقدام او واکنش شدیدی را به همراه داشت چون اعضای هیات امنا هم از این تصمیم خبری نداشتند. هنگامی که شهرداری زیر نظر وزارت کشور و دولت اداره می‌شد طرح چنین مشکلاتی معنا نداشت ولی پس از شکل‌گیری شوراها و جدا شدن منابع مالی شهرداری از دولت، این مسائل دامنه‌دار شد؛ هرچند هم‌اکنون در بخش‌هایی به تعامل رسیده‌اند اما اصل موضوع همچنان ادامه دارد. سرانجام پس از درگیری‌های پرسروصدا مهدی ارگانی جای واعظی را گرفت اما صندلی ریاست به او وفادار نبود و محمدعلی زم ریاست این سازمان را عهده‌دار شد. ریاست زم فصل جدیدی را در سازمان رقم زد که یکی از اقدامات بزرگ او تخصصی کردن فرهنگسراها بود. زم که از سازمان تبلیغات اسلامی به سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران راه یافته بود، تاکید زیادی بر فعالیت تخصصی فرهنگسراها داشت به طوری که نام محله‌ها از این پاتوق‌های فرهنگی حذف شد. فرهنگسرای ارسباران به فرهنگسرای هنر، شفق به دانشجو، گلستان به خانواده، فردوس به دختران، سرو به بانو و... تبدیل شد تا به جای میزبانی از اهالی آن محله تنها مخاطبانی را پذیرا باشد که قصد فعالیت در یک حوزه خاص را دارند. این رویه پس از زم هم ادامه یافت و احمدی‌نژاد در جایگاه شهردار تهران و مشایی در کسوت معاون فرهنگی- اجتماعی و رئیس سازمان فرهنگی- هنری به آن پایبند بودند. نه‌تنها احمدی‌نژاد بلکه قالیباف نیز با وجود تغییرات بنیادی در ساختار فرهنگی شهر و تلاشش برای نوآوری‌های جدید به رعایت نکردن از بدعتی که زم گذاشته بود بدل نشد اما همیشه یک ابهام بزرگ بر جای مانده بود. محمدباقر قالیباف از روز اولی که پایش به ساختمان بهشت باز شد، شعار محله‌محوری را سر داد و هیچگاه از این عقیده خود کوتاه نیامد. در چنین حال و هوایی عجیب به نظر می‌رسد چرا قالیباف با وجود اعتقاد به محله‌محوری و رویکرد فرهنگی، تلاشی برای محله‌ای کردن فرهنگسراها نمی‌کند. این ابهام روزهای پایانی هفته گذشته از بین رفت چون نام فرهنگسراها به شکل قبلی خود بازگشت. ایمان شمسایی، مدیر ارتباطات و رسانه سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران در این زمینه به اطلاع‌رسانی پرداخت:
«به غیر از 3 فرهنگسرا نام فرهنگسراهای دیگر به شکل سابق بازگشته و نام محلی به خود گرفته است. تنها فرهنگسرای ملل، قرآن و رسانه به دلیل وجود نیاز و ضرورت فعالیت تخصصی‌شان به کار در زمینه‌ای که از نامشان پیداست ادامه می‌دهند.» شمسایی عقیده دارد محله‌ای شدن فرهنگسراها ضروری است چون اهالی بلوار فردوس گناهی ندارند که فرهنگسرای محله‌شان تنها پذیرای دختران باشد، همین‌طور اهالی محله‌های دیگری که فرهنگسرای آن به صورت تخصصی کار می‌کند.
شمسایی گفت: «برای اهالی مناطق جنوبی تهران چندان آسان نیست که کودکانشان را به منطقه 3 ببرند تا از فرهنگسرای کودک استفاده کنند و اهالی منطقه 11 هم نمی‌توانند بپذیرند که در فرهنگسرای محله‌شان تنها موضوعات مرتبط با انقلاب اسلامی ارائه می‌شود». او از این حرف‌ها و مثال‌های پیاپی موضع سازمان فرهنگی- هنری را که بتازگی سرپرستی آن را شوشتری برعهده گرفته است، بیان کرد. اگر قالیباف برای محله‌ای کردن بسیاری موارد عجله کرد، نمی‌توان این انتقاد را در حوزه فرهنگسراها وارد دانست. فرهنگسراها پس از سال‌ها به حالت اولیه خود بازگشتند و این اتفاق را نمی‌توان اقدام بزرگی قلمداد کرد چون نوعی بازگشت به عقب است؛ اقدامي که قبلا تجربه شده است. مرور فراز و فرودهای سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران در سال‌های گذشته نشان می‌دهد شهر تهران بشدت نیاز به سازمانی دارد که جدای از شهرداری بتواند متولی اصلی فرهنگ و هنر پایتخت باشد طوری که با تغییرات مدیریتی و زیر و زبر شدن سیاست‌های شهرداری تهران اوضاع این سازمان متلاطم نشود و با رویکرد فرهنگی قالیباف امکان بسترسازی برای این هدف چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد، هرچند شاید پارادوکس وجودی این نهاد هم به گونه‌ای برطرف شود. به نظر نمی‌رسد منطقی باشد نهادی با شکل هیات امنایی اداره شود و سیاستگذاری آن در جایی دیگر اتفاق بیفتد و هزینه‌های این نهاد از جای دیگری تامین شود. مشخص نیست وقتی سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران طبق اساسنامه هیات امنایی اداره می‌شود نقش شهرداری و شورای شهر تهران در نظارت و اداره آن چیست؟ و سرانجام آنکه تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد پایتخت ایران اسلامی نیازمند یک نهاد متولی فرهنگ است که مهم‌ترین شاخصه‌های آن استقلال و ثبات مدیریت باشد. ارسال نظر
پربیننده