در ورای همه مفاهیم صریحی که ادبیات بیان می‌کند، گاه مقاصدی نهفته که آگاهی بر آن سخت و دشوار است. رسیدن به سکوت در میان هیاهوی کلمات یکی از همان مقاصد ذهنی مبهم است که کمتر نویسنده‌ای بدان دست یافته است. از آنجا که ادبیات انعکاسی است از جنبههای گوناگون حرکت یک جامعه با همه روشنیها و تیرگیها و البته قدرتمندیهایش در مقابل پلیدیها و نابکاریها، بی‌شک نویسنده‌ای که بتواند کلماتش را با عمق حرکت و رخدادهای زمانه خودش همتراز کند، جادوگری است نشسته دربرابرآینه‌ای تا از ورای نوشتار برتافته از کلمات عادی و گاهی با تکرارجملات و کلمات و جابه‌جایی دستور نگارش، تصویری غبارآلود را از آن سوی زمان، به سطح جیوه‌ای شفاف این سوی آینه بکشاند و اینها همه ویژگی‌هایی است که در نوشته‌های ناتالیا گینزبورگ می‌توان دید.
ناتالیا گینزبورگ، نویسنده قرن بیستمی ایتالیاست که منتقدان او را راوی سکوت معرفی می‌کنند. مجموعه داستانی «شوهرمن» عنوان مجموعه‌ای از این نویسنده است که زهره بهرامی آن را ترجمه و نشر نی نیز آن را به چاپ رسانده است. این نوشته نقدی کوتاه در باب آثاری است که تا کنون از این نویسنده در ایران به چاپ رسیده است.
نویسنده رئالیست اهل پالرمو در سال 1916 یعنی3 سال قبل از روی کار آمدن «نهضت پیراهن مشکی‌ها»(1) متولد شد و سال‌های کودکی و نوجوانی را در تورین گذراند. در نخستین سال‌های پس از جنگ، ناتالیا به‌عنوان سردبیر در انتشارات اینادوی مشغول به کار شد که از همان ابتدا مرکز نیروهای خلاق و ضد فاشیستی ایتالیا به شمار می‌آمد. 2 رمان همه دیروز‌های ما و الفبای خانواده که نخستین جایزه استرگا را نصیب خود كرد بخشی از تاریخ معاصر ایتالیا را دربر می‌گیرد که همراه با مجموعه مقالات فضیلت‌های کوچک جایگاه ویژه‌ای در آثار او دارند.
گینزبورگ در آثارش به روابط انسانی و سرشت انسان عصر جدید اهمیت زیادی می‌دهد. او پیش از آنکه نگارنده حوادث اجتماعی و خاطرات جنگ دوم جهانی، بازسازی و سال‌های فعالیت‌های چریکی باشد یک آسیب‌شناس اجتماعی است که به روایت تنهایی انسان‌ها در بطن زندگی و رمز و راز درونیات آنها در پستی و بلندی‌های همین زندگی می‌پردازد؛ نویسنده‌ای که انزوای انسان و ناممکنی ایجاد ارتباط با همنوع را بیان می‌کند و انزوا را یگانه راه ایجاد ارتباط و مشارکت در جامعه می‌بیند و معتقد است: تنها گرما و روشنی‌ای که از وجود دیگران به جهان تنهایی انسان راه می‌یابد از طریق روزنه‌هایی است که خاطره‌ها در آن ایجاد می‌کنند.
شاخصه دیگری که باعث شده تا آثار گینزبورگ در میان جماعت کتابخوان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد نوع بینش و نگاه او به مسائل و جریانات اجتماعی است که کاملا متفاوت از آن چیزی است که در آثار دیگر نویسندگان زن دیده می‌شود. در واقع شاید کمتر نویسنده زنی توانسته باشد اینقدر متفاوت از چیزی که به آن «ادبیات زنانه» می‌گویند، بنویسد و در عین حال «زنانه» هم بنویسد.
جدا از کتاب «الفبای خانواده» که اتوبیوگرافی نویسنده به شمار می‌رود، دیگر آثار گینزبورگ همگی بر یک محور قرار دارند و آن سرگشتگی انسان‌ها در حیطه عشق، دوستی و خانواده است. آدم‌های داستان‌های گینزبورگ به طرز عجیبی خودگریز هستند. آنها در نوعی تله سکوت گرفتارند که از احساس تنفر از خود ناشی می‌شود. این احساس در رابطه بین شخصیت‌های مشهور‌ترین رمان او - نجواهای شبانه- دیده می‌شود.
«نجواهای شبانه»، رمان نسبتاً کوتاهی است که گینزبورگ در آن با روایت رابطه میان 2 جوان که به‌رغم علاقه وافر به یکدیگر تسلیم سکوت می‌شوند و قید ازدواج را می‌زنند و به رابطه‌شان در همان نامزدی خاتمه می‌دهند به یک مضمون عمده پرداخته است که می‌توان آن را انحطاط روابط آدمیان با انحطاط زبان نامید. «نجواهای شبانه»، شرح زندگانی آدم‌هایی است که زبانشان براستی کسی را مورد خطاب قرار نمی‌دهد و از برقراری ارتباط زبانی ناتوانند؛ آدم‌هایی که ساعت‌های زیادی را با هم سپری می‌کنند اما نمی‌توانند صادقانه با هم به گفت‌وگو بنشینند و این ارتباط
میان تهی و خفقان‌آور را تا جایی ادامه می‌دهند که روح خود را فراموش کنند و به عقب رانده شوند.
در بررسی آثار گینزبورگ اساسی‌ترین قدم پاسخ به چرایی سکوتی است که در همه آثار او دیده می‌شود و روابط آدم‌هایش را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد؛ سکوتی که به عقیده خود گینزبورگ یکی از غریب‌ترین و آزاردهنده‌ترین مشکلات عصر ماست.«2 نوع سکوت دردناک وجود دارد: سکوت در خود و سکوت میان خود و دیگران. سکوت در خود ناشی از نوعی نفرت است که ما از وجود خود احساس می‌کنیم، از مقابله با روح خود که آنچنان به نظرمان حقیر می‌آید که گویی لایق مورد خطاب قرار گرفتن نیست. هنگامی که بخواهیم سکوت بین خود و دیگران را بشکنیم ابتدا باید بر سکوت
درونی‌مان فائق شويم».
پاسخ این سوال را نیز می‌توان در ادبیات دوران فاشیسم یافت. در دوران پس از جنگ، ایتالیا بیش از هرکشور دیگری دچار مشکل حاد زبان شده بود، زبانی که به نوعی فرهنگ موزه‌ای پر زرق و برق و
سخن پردازانه آلوده شده بود و پر بود از لغات کهنه و خشن و غیرقابل درک مختص ادبیات فاشیسم که دلیلی شد تا نویسندگان جوان آن زمان ایتالیا که گینزبورگ یکی از آنها بود، به سکوتی زوال ناپذیر پناه برند و به نوعی احساس تهوع از کلمه دست یابند.
در همه آثار گینزبورگ این واقعیت تلخ و کشنده که ما هیچ حرفی برای گفتن با هم نداریم وجود دارد. عدم تفاهم تعیین کننده که به سکوت ختم می‌شود تم اصلی داستان‌های او است. همچنان که خود در مقاله‌ای تحت عنوان «سکوت» می‌نویسد: «یکی از دردهای اساسی قرن ما احساس «گناه» است. راجع به آن بسیار می‌نویسند و صحبت می‌کنند. همه ما از آن رنج می‌بریم و همه خود را در حادثه‌ای شریک می‌بینیم که روز‌به‌روز کثیف‌تر می‌شود. ما در برابر واقعیتی قرار گرفته‌ایم که در آن انسان‌ها اجبارا باید در چنان سرنوشت تنگاتنگی بسر برند که شکستن تنها یک تن از این میان، هزاران تن دیگر را با خود به قعر خواهد کشانید، اما همه یکسان در سکوت خفه شده‌اند و دیگر نمی‌توانند آزادانه با هم حرفی رد و بدل کنند».
در عمده آثار او نظیر«این چنین اتفاق افتاد»، «والنتینو»، «نجواهای شبانه» و مجموعه «شوهر من» که شامل 4 داستان به نام‌های «جاده‌ای که به شهر می‌رود»، «فقدان»، «شوهر من» و«برج قوس» است راوی تنها یک زن است که با تباهی محض تمام وقایع را روایت می‌کند، اما اینکه چرا او همیشه از زبان اول‌شخص روایت‌هایش را بازگو می‌کند باز می‌گردد به نوع نگاه او به واقعیت و حس پریشان حالی اي که در ورای شنیدن آن حاصل می‌شود. او خود معتقد است: امروزه شرح دادن واقعیت مشکل است زیرا حقیقت مه‌آلود، گیج‌کننده، آشوب‌زده و غیر قابل تفکیک است. هرکس می‌تواند تنها برش کوچکی از آن را درک کند و بشناسد. به این دلیل است که فکر می‌کنم امروزه می‌توان آن را تنها در حالتی که از زبان شخص اول بازگو می‌شود، توصیف کرد.
پی نوشت:
1- «نهضت پیراهن مشکی‌ها» نهضتی بود که در سال 1919 توسط«بنیتو موسیلینی» درایتالیا روی کار آمد. اعضای این نهضت که در پیدایش فاشیسم در ایتالیا نقش گسترده‌ای داشتند از اعضای حزب ناسیونالیست افراطی تازه تاسیس موسیلینی بودند که همگی لباس سیاه به تن داشتند و به انجام اعمال تروریستی مشغول بودند. توصیف انحطاط زبان در نوشته‌های ناتالیا گینزبورگ
در ستایش سکوت
در ورای همه مفاهیم صریحی که ادبیات بیان می‌کند، گاه مقاصدی نهفته که آگاهی بر آن سخت و دشوار است. رسیدن به سکوت در میان هیاهوی کلمات یکی از همان مقاصد ذهنی مبهم است که کمتر نویسنده‌ای بدان دست یافته است. از آنجا که ادبیات انعکاسی است از جنبههای گوناگون حرکت یک جامعه با همه روشنیها و تیرگیها و البته قدرتمندیهایش در مقابل پلیدیها و نابکاریها، بی‌شک نویسنده‌ای که بتواند کلماتش را با عمق حرکت و رخدادهای زمانه خودش همتراز کند، جادوگری است نشسته دربرابرآینه‌ای تا از ورای نوشتار برتافته از کلمات عادی و گاهی با تکرارجملات و کلمات و جابه‌جایی دستور نگارش، تصویری غبارآلود را از آن سوی زمان، به سطح جیوه‌ای شفاف این سوی آینه بکشاند و اینها همه ویژگی‌هایی است که در نوشته‌های ناتالیا گینزبورگ می‌توان دید.
ناتالیا گینزبورگ، نویسنده قرن بیستمی ایتالیاست که منتقدان او را راوی سکوت معرفی می‌کنند. مجموعه داستانی «شوهرمن» عنوان مجموعه‌ای از این نویسنده است که زهره بهرامی آن را ترجمه و نشر نی نیز آن را به چاپ رسانده است. این نوشته نقدی کوتاه در باب آثاری است که تا کنون از این نویسنده در ایران به چاپ رسیده است.
نویسنده رئالیست اهل پالرمو در سال 1916 یعنی3 سال قبل از روی کار آمدن «نهضت پیراهن مشکی‌ها»(1) متولد شد و سال‌های کودکی و نوجوانی را در تورین گذراند. در نخستین سال‌های پس از جنگ، ناتالیا به‌عنوان سردبیر در انتشارات اینادوی مشغول به کار شد که از همان ابتدا مرکز نیروهای خلاق و ضد فاشیستی ایتالیا به شمار می‌آمد. 2 رمان همه دیروز‌های ما و الفبای خانواده که نخستین جایزه استرگا را نصیب خود كرد بخشی از تاریخ معاصر ایتالیا را دربر می‌گیرد که همراه با مجموعه مقالات فضیلت‌های کوچک جایگاه ویژه‌ای در آثار او دارند.
گینزبورگ در آثارش به روابط انسانی و سرشت انسان عصر جدید اهمیت زیادی می‌دهد. او پیش از آنکه نگارنده حوادث اجتماعی و خاطرات جنگ دوم جهانی، بازسازی و سال‌های فعالیت‌های چریکی باشد یک آسیب‌شناس اجتماعی است که به روایت تنهایی انسان‌ها در بطن زندگی و رمز و راز درونیات آنها در پستی و بلندی‌های همین زندگی می‌پردازد؛ نویسنده‌ای که انزوای انسان و ناممکنی ایجاد ارتباط با همنوع را بیان می‌کند و انزوا را یگانه راه ایجاد ارتباط و مشارکت در جامعه می‌بیند و معتقد است: تنها گرما و روشنی‌ای که از وجود دیگران به جهان تنهایی انسان راه می‌یابد از طریق روزنه‌هایی است که خاطره‌ها در آن ایجاد می‌کنند.
شاخصه دیگری که باعث شده تا آثار گینزبورگ در میان جماعت کتابخوان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد نوع بینش و نگاه او به مسائل و جریانات اجتماعی است که کاملا متفاوت از آن چیزی است که در آثار دیگر نویسندگان زن دیده می‌شود. در واقع شاید کمتر نویسنده زنی توانسته باشد اینقدر متفاوت از چیزی که به آن «ادبیات زنانه» می‌گویند، بنویسد و در عین حال «زنانه» هم بنویسد.
جدا از کتاب «الفبای خانواده» که اتوبیوگرافی نویسنده به شمار می‌رود، دیگر آثار گینزبورگ همگی بر یک محور قرار دارند و آن سرگشتگی انسان‌ها در حیطه عشق، دوستی و خانواده است. آدم‌های داستان‌های گینزبورگ به طرز عجیبی خودگریز هستند. آنها در نوعی تله سکوت گرفتارند که از احساس تنفر از خود ناشی می‌شود. این احساس در رابطه بین شخصیت‌های مشهور‌ترین رمان او - نجواهای شبانه- دیده می‌شود.
«نجواهای شبانه»، رمان نسبتاً کوتاهی است که گینزبورگ در آن با روایت رابطه میان 2 جوان که به‌رغم علاقه وافر به یکدیگر تسلیم سکوت می‌شوند و قید ازدواج را می‌زنند و به رابطه‌شان در همان نامزدی خاتمه می‌دهند به یک مضمون عمده پرداخته است که می‌توان آن را انحطاط روابط آدمیان با انحطاط زبان نامید. «نجواهای شبانه»، شرح زندگانی آدم‌هایی است که زبانشان براستی کسی را مورد خطاب قرار نمی‌دهد و از برقراری ارتباط زبانی ناتوانند؛ آدم‌هایی که ساعت‌های زیادی را با هم سپری می‌کنند اما نمی‌توانند صادقانه با هم به گفت‌وگو بنشینند و این ارتباط
میان تهی و خفقان‌آور را تا جایی ادامه می‌دهند که روح خود را فراموش کنند و به عقب رانده شوند.
در بررسی آثار گینزبورگ اساسی‌ترین قدم پاسخ به چرایی سکوتی است که در همه آثار او دیده می‌شود و روابط آدم‌هایش را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد؛ سکوتی که به عقیده خود گینزبورگ یکی از غریب‌ترین و آزاردهنده‌ترین مشکلات عصر ماست.«2 نوع سکوت دردناک وجود دارد: سکوت در خود و سکوت میان خود و دیگران. سکوت در خود ناشی از نوعی نفرت است که ما از وجود خود احساس می‌کنیم، از مقابله با روح خود که آنچنان به نظرمان حقیر می‌آید که گویی لایق مورد خطاب قرار گرفتن نیست. هنگامی که بخواهیم سکوت بین خود و دیگران را بشکنیم ابتدا باید بر سکوت
درونی‌مان فائق شويم».
پاسخ این سوال را نیز می‌توان در ادبیات دوران فاشیسم یافت. در دوران پس از جنگ، ایتالیا بیش از هرکشور دیگری دچار مشکل حاد زبان شده بود، زبانی که به نوعی فرهنگ موزه‌ای پر زرق و برق و
سخن پردازانه آلوده شده بود و پر بود از لغات کهنه و خشن و غیرقابل درک مختص ادبیات فاشیسم که دلیلی شد تا نویسندگان جوان آن زمان ایتالیا که گینزبورگ یکی از آنها بود، به سکوتی زوال ناپذیر پناه برند و به نوعی احساس تهوع از کلمه دست یابند.
در همه آثار گینزبورگ این واقعیت تلخ و کشنده که ما هیچ حرفی برای گفتن با هم نداریم وجود دارد. عدم تفاهم تعیین کننده که به سکوت ختم می‌شود تم اصلی داستان‌های او است. همچنان که خود در مقاله‌ای تحت عنوان «سکوت» می‌نویسد: «یکی از دردهای اساسی قرن ما احساس «گناه» است. راجع به آن بسیار می‌نویسند و صحبت می‌کنند. همه ما از آن رنج می‌بریم و همه خود را در حادثه‌ای شریک می‌بینیم که روز‌به‌روز کثیف‌تر می‌شود. ما در برابر واقعیتی قرار گرفته‌ایم که در آن انسان‌ها اجبارا باید در چنان سرنوشت تنگاتنگی بسر برند که شکستن تنها یک تن از این میان، هزاران تن دیگر را با خود به قعر خواهد کشانید، اما همه یکسان در سکوت خفه شده‌اند و دیگر نمی‌توانند آزادانه با هم حرفی رد و بدل کنند».
در عمده آثار او نظیر«این چنین اتفاق افتاد»، «والنتینو»، «نجواهای شبانه» و مجموعه «شوهر من» که شامل 4 داستان به نام‌های «جاده‌ای که به شهر می‌رود»، «فقدان»، «شوهر من» و«برج قوس» است راوی تنها یک زن است که با تباهی محض تمام وقایع را روایت می‌کند، اما اینکه چرا او همیشه از زبان اول‌شخص روایت‌هایش را بازگو می‌کند باز می‌گردد به نوع نگاه او به واقعیت و حس پریشان حالی اي که در ورای شنیدن آن حاصل می‌شود. او خود معتقد است: امروزه شرح دادن واقعیت مشکل است زیرا حقیقت مه‌آلود، گیج‌کننده، آشوب‌زده و غیر قابل تفکیک است. هرکس می‌تواند تنها برش کوچکی از آن را درک کند و بشناسد. به این دلیل است که فکر می‌کنم امروزه می‌توان آن را تنها در حالتی که از زبان شخص اول بازگو می‌شود، توصیف کرد.
پی نوشت:
1- «نهضت پیراهن مشکی‌ها» نهضتی بود که در سال 1919 توسط«بنیتو موسیلینی» درایتالیا روی کار آمد. اعضای این نهضت که در پیدایش فاشیسم در ایتالیا نقش گسترده‌ای داشتند از اعضای حزب ناسیونالیست افراطی تازه تاسیس موسیلینی بودند که همگی لباس سیاه به تن داشتند و به انجام اعمال تروریستی مشغول بودند. ارسال نظر
پربیننده