۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۴۰
گزارشی از پشت صحنه مجموعه تلویزیونی «عبور از پاییز»

پدرسالاری مدرن!

همان‌طور که اشاره شد، داستان از جایی آغاز می‌شود که فرخ، پدر متمول که علاوه بر شباهتش با شاه لیر، شباهتی هم به پدر‌خوانده دارد، تصمیم می‌گیرد مقداری از دارایی خود را به 3 دختر خود، توران، پوران و لعیا واگذار کند. در این بین اتفاقی رخ می‌دهد که زندگی دختر کوچک‌تر دچار تغییراتی می‌شود که قطعا بعد از پخش بیش از دو سوم مجموعه، کاملا با آن آشنا شده‌اید. اینجا بدترین جایی است که یک دستیار کارگردان برای گرفتن گزارش پشت صحنه، هماهنگ می‌کند؛ کارخانه‌ای متروکه و نه‌چندان مناسب در یکی از دورافتاده‌ترین نقاط تهران. زمان استراحت به گروه می‌پیوندم؛ سالن بزرگ محل استراحت است و در بین این آدم‌های سرگردان چهره مسعود شاه‌محمدی برایم آشناست. آخرین و آشناترین اثر مسعود شاه‌محمدی که اکثرا مخاطبان آن را به یاد دارند، مجموعه تلویزیونی «و خداوند عشق را آفرید» بود که انصافا کار خوب و جذابی از کار درآمد اما از دیگر کار‌هایی که مسعود شاه‌محمدی به عنوان کارگردان انجام داده است، می‌توان به مجموعه‌های «این زمینی‌‌ها»، «ب مثل بهار» و... اشاره کرد. همچنین او مجموعه تلویزیونی «خرده‌ ستمگران»‌ را آماده پخش دارد. اما طبق شنیده‌ها حضور مسعود شاه‌محمدی به عنوان کارگردان در مجموعه تلویزیونی «عبور از پاییز»، پیشنهاد خود او به رضا جودی تهیه‌کننده این کار بوده و از آنجایی که طرح اصلی کار که توسط جابر قاسمعلی نوشته شده بود کامل نبوده، 2 ماه را صرف نگارش فیلمنامه کرده و به قول خودش دوباره به عنوان نویسنده فیلمنامه را نوشته است. البته اگر تیتراژ مجموعه را دیده باشید فیلمنامه با عنوان طرح اولیه به اسم «چند نفر» نوشته می‌شود. قصد گفت‌و‌گو با شاه‌محمدی را دارم تا جواب سؤالات مختلفم را از او بگیرم. مسؤول پذیرایی گروه می‌پرسد: «کارتان چیست خانم؟» عجب...! اینجا ظاهرا همه رئیس هستند پس با جمله کوتاه «شما به کار خودتان برسید» صندلی شاه‌محمدی را نشانه ‌می‌گیرم ولی برخلاف صحبتی که تلفنی با او داشتیم، علاقه‌ای به گفت‌و‌گو نشان نمی‌دهد. ظاهرا از خیلی از مسائل دلگیر است و در شرایطی است که از ابر و باد و مه و خورشید و فلک گله‌مند است. کم‌کم شروع به صحبت می‌کنم، ظاهرا قصد شکستن سکوت را دارد که امین قوامی، دستیار شاه‌محمدی می‌گوید: «اگر آقای شاه‌محمدی صحبت کند، از عصبانیت است و...» صحبت نیم ساعته ما با شاه‌محمدی به گپی خودمانی تبدیل می‌شود و عصبانیت ناشی از کارشکنی دستیار را فرو می‌خورم و به اتاق استراحت عوامل می‌روم. قبل از دیدن چهره آشنا، صدای آشنایش را با دل و جان گوش می‌کنم؛ مردی که سالیان سال صدایش را در آثار مختلف ایرانی و خارجی شنیده‌ام. او متولد 1315 است و حضور در عرصه هنری را با بازی در تئاتر و در سال 1338 آغاز کرده و 2 سال بعد به حرفه دوبله روی آورده و از سال 1341 به عنوان مدیر دوبلاژ آثار مختلف در این حرفه ماندگار شد و به گفته خودش «چون تئاتر از حالت اولیه و جذاب خود دور شده بود، حضورم را کمرنگ کردم و به دوبله گرایش پیدا کردم». چنگیز جلیلوند دوبلور نام‌آشنا و دوست‌داشتنی ایران از آنجایی که علاوه بر تئاتر تجربه حضور در چند فیلم سینمایی را هم دارد، این‌بار پس از گذشت سال‌ها در نقشی کاملا متفاوت و منفی ظاهر شده است. نخستین‌ بازی چنگیز جلیلوند به حدود 50 سال پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که در نمایش«افیون» روی صحنه رفت و نقش نقاشی را بازی کرد که عاشق دختری می‌شود ولی در اثر اختلافی، بین آنها به هم می‌خورد، دختر به صورت نقاش اسید می‌پاشد و او نصف صورتش از بین می‌رود. این نقش دیالوگ‌های زیادی داشت و بسیار متفاوت و سخت بود، اما بسیار مورد استقبال قرار گرفت؛ به طوری که 4 ماه روی صحنه باقی ماند. متفاوت بازگشته است، تا علاوه بر هنر دوبله و حتی اجرا، هنر بازیگری‌اش را در معرض دید بگذارد و انصافا هم خیلی خوب ظاهر شده است. جلیلوند در مجموعه تلویزیونی«عبور از پاییز» در نقش فرخ، مرد جاه‌طلب و مغروری بازی می‌کند که رابطه‌ بدی با فرزندان خود دارد تا حدی که با آنها مانند کارمندان و زیردستان خود رفتار می‌کند؛ مردی که سراسر زندگی‌اش در سایه‌ای از ابهام‌هاست و فیلمنامه سعی کرده با همین ابهام و تعلیق‌ها مخاطب را به دنبال خود بکشاند. البته یکی از ایراداتی که به این مجموعه وارد است، به شخصیت فرخ بازمی‌گردد و آن اینکه مخاطب با این شخصیت ارتباط برقرار نمی‌کند چون رفتارش مانند مردان و پدران ایرانی نیست و بیشتر شبیه فرهنگ همان همشهری‌های شاه‌لیر و گادفادر(پدرخوانده) است و مخاطبان ایرانی خیلی از این شخصیت استقبال نکرده‌اند. البته امروز مخاطبان و سلایقشان کم‌اهمیت‌ترین نکته برای برخی فیلمسازان هستند! وقتی می‌خواهم با چنگیز جلیلوند گفت‌وگو کنم، هیچ شباهتی بین او و فرخ نمی‌بینم؛ مردی آرام و مهربان و متواضع. جلیلوند بلوز و شلوار گرمکن بر تن دارد و کتی قهوه‌ای که ظاهرا در این گرما پوشیدن این لباس‌ها آزاردهنده است. چهره‌اش هم نشان از کتک خوردن دارد. چند جای صورتش زخم است و خون خشک شده روی زخم‌ها نشسته است. جلیلوند درباره حضورش در این مجموعه می‌گوید: از من خواستند این کار را انجام دهم ولی من گفتم این‌کاره نیستم و ترجیح می‌دهم کارم را پشت میکروفن اتاق دوبله ادامه دهم و چهره‌ام همیشه مخفی باشد، ولی بعد از برنامه 30 قسمتی‌ای که درباره دوبله در شبکه تهران داشتم چهره‌ام شناخته شد و فیلمسازان چهره مرا دیدند و پیشنهاداتی برای بازی به من کردند که در نهایت به «عبور از پاییز» رسیدم. البته قبل از این مجید مجیدی از من دعوت کرد که چون نقش اول نبود، نپذیرفتم. دوست داشتم نخستین حضورم پس از سال‌ها جلوی دوربین با نقش اول و البته متفاوت و جذاب باشد، چون نه از لحاظ مالی، نه حرفه‌ای و نه محبوبیت نیازی به این کار نداشتم و تنها دوست داشتم از کاری که انجام می‌دهم راضی باشم و به نوعی اغنا شوم. جلیلوند علاقه‌اش را به بازی در تئاتر تا حدی می‌داند که اگر روزی بگویند دوبله را رها کن و به بازی در تئاتر ادامه بده این کار را خواهد کرد: اما درباره حضورم در این کار باید بگویم زمانی به گروه پیوستم که تمام کاراکترها و بازیگرهایشان مشخص شده بودند و در آخرین لحظه با من تماس گرفتند و باب این آشنایی را فریدون جیرانی، دوست قدیمی‌ام باز کرد و او پیشنهاد حضور من در این نقش را به مسعود شاه‌محمدی داده بود. او نقش فرخ را زاده ذهنیت شاه‌محمدی می‌داند و می‌گوید:‌«هرکس نام نقشم را می‌پرسد، می‌گویم:«فرخ شاه محمدی»(می‌خندد). ولی خب دوست داشتم در این مدت با مسعود شاه‌محمدی بیشتر آشنا می‌شدم و گپ و گفت بیشتری داشتیم تا هم بیشتر با روحیه هم آشنا می‌شدیم و هم این نقش را بهتر آنالیز می‌کردیم ولی متاسفانه فرصت نبود و تنها در خلال کار و روز به روز این تبادل نظر عملی شد و در حال حاضر فکر می‌کنم از کارم راضی هستند و البته خودم هم رضایت دارم. حتی با توجه به اینکه رل منفی است ولی چون نقش مطرحی است، این کار را خیلی دوست دارم چون احساس می‌کنم فرخ یک پدرخوانده ایرانی است. دوبلور پیشکسوت سینما و تلویزیون درباره تفاوت شخصیت خود و نقش فرخ می‌گوید: «من هیچ‌گاه در زندگی عقده و حسدی نسبت به هیچ‌کس نداشتم و در دنیای دوبله غرق بودم و به این مسائل فکر هم نمی‌کردم. اگر می‌گفتند فلانی دشمن تو است، آنقدر بی‌اهمیت بود که اصلا آن شخص را نمی‌دیدم ولی در عین حال با همه دوست بودم و به همه احترام می‌گذاشتم و از هیچ‌کس نمی‌ترسیدم. حتی مدتی پیش دوستی می‌پرسید:«برای پذیرفتن این نقش واهمه نداشتی؟» اما من می‌دانستم می‌توانم از عهده آن بربیایم اما برای هرکاری که تازه شروع می‌کنیم نیاز به معلم هست و من در این کار از نظرات و آموزش‌های کارگردان بسیار بهره‌مند شدم و سعی کردم وقتی بازی می‌کنم مخاطب نگوید، این جلیلوند است، بلکه فکر کنند، جلیلوند روی این کاراکتر صحبت می‌کند و فکر می‌کنم تا حدودی توانستم این کار را انجام دهم. چون همه می‌پرسند؛ چگونه است که شما با این چهره آرام و خندان،‌ نقش چنین آدم مغرور و بی‌رحمی را به این خوبی بازی کرده‌اید». محو صدای گرم و صحبت‌های دلنشین جلیلوند هستم که همان دستیار کارگردان معروف، جلیلوند را برای ضبط سکانس 796 در قسمت 24 فرا‌می‌خواند. این سکانس مربوط به حضور فرخ بعد از اتفاقات مختلفی است که برایش رخ داده و روحیه او بعد از درگیری و گروگان‌گیری تضعیف شده و در اینجاست که همان دختر کوچک و دامادش به کمکش می‌شتابند. ماشینی روبه‌رو‌ی در آسانسوری پارک شده و جلیلوند و هانیه بساتینی (بازیگر نقش لعیا) داخل آن هستند. شاه‌محمدی بانگ سکوت سر می‌دهد و در ادامه؛«سه، دو، یک». لعیا ماشین را خاموش می‌کند و فرخ از ماشین پیاده می‌شود و به سمت در آسانسور می‌رود، نایلونی که در آسانسور با آن پوشیده شده را می‌اندازد، در همین حین لعیا از ماشین خارج شده و چمدان و کیف پدر را از صندلی عقب بیرون می‌آورد و به سمت پدر می‌رود تا به اتفاق به طبقه بالا بروند و در این سکانس هیچ دیالوگی رد و بدل نمی‌شود. این سکانس با چند برداشت مورد رضایت شاه‌محمدی قرار می‌گیرد و وسایل را برای ادامه کار در داخل آسانسور جابه‌جا می‌کنند. به غیر از چنگیز جلیلوند و هانیه بساتینی که قرار است گفت‌وگو‌یی اختصاصی با او داشته باشیم، بازیگر دیگری نیست. این هم از هماهنگی مناسب دستیار کارگردان، نه مکان مناسب نه سکانس‌های جذاب و نه روز پربازیگر... . به اتاق گریم می‌روم تا دست‌کم از ویژگی‌های گریم و چهره‌پردازی شخصیت‌های این مجموعه صحبت‌های محمدرضا قومی را بشنویم. او به دلایل شخصی علاقه‌ای به صحبت درباره این مجموعه ندارد و ترجیح می‌دهد بعدها درباره کارهای دیگر صحبت کند. محمدرضا قومی در مجموعه «خرده ستمگران» شاه‌محمدی نیز به‌عنوان طراح چهره‌پردازی حضور دارد ولی اینکه چرا نمی‌خواهد درباره این همکاری صحبت کند را نمی‌دانیم، اما کامیاب امین‌عشایری طراح صحنه و لباس این مجموعه که همکاری قبلی وی با شاه‌محمدی مربوط به مجموعه «خرده‌ستمگران» است صحبت‌های زیادی درباره این کار دارد. امین‌عشایری، طراح مجموعه‌های بیداری، ستاره‌های شرقی و فیلم‌سینمایی راه‌آبی ابریشم و... درباره همکاری خود با شاه‌محمدی می‌گوید: «خوشبختانه به دلیل همکاری قبلی‌ام با آقای شاه‌محمدی با ذهنیات و سلیقه ایشان کاملا آشنا هستم و نتیجه کار هم نشان از این نزدیکی دارد حسن بزرگی که در کارهای آقای شاه‌محمدی وجود دارد امکان ریسک و کسب تجربه است. ایشان این امکان را نه‌تنها برای من بلکه برای تمام عوامل ایجاد کردند که تجربه کسب کرده و سلیقه‌های خود را مطرح کنند». وی از سختی‌های کار به دلیل زمان کم و تعدد لوکیشن‌ می‌گوید: همانطور که می‌بینید برای این کار از لوکیشن‌های زیادی استفاده شده و از آنجایی که کارهای مناسبتی با زمان کوتاهی روبه‌رو است کار ما بسیار سخت است ولی به همت گروه صحنه همین‌طور گروه تولید و تدارکات، به نتیجه رضایت‌بخشی رسیدیم. طراح صحنه و لباس «عبور از پاییز» درباره طراحی خانه فرخ با شخصیت‌های متفاوت آن و طراحی صحنه خانه پیران در مقابل خانه فرخ می‌گوید: ما سعی کردیم در خانه فرخ همانطور که شخصیت‌ها ایجاب می‌کرد سردی خاصی داشته باشیم. ازطرفی از رنگ‌های فاخر و گرمی همچون بنفش و زرشکی استفاده کردیم که به شیک بودن کار کمک کند. معماری خانه فرخ به اندازه کافی بی‌روح بود و اگر ما می‌خواستیم بیش از اندازه رنگ‌های سرد داشته باشیم کار چندان جالبی نمی‌شد، اما در مقابل خانه فرخ، خانه رضا بود که در این خانه با تمام وجود سعی کردیم گرمی را دنبال کنیم؛ گرمی‌ای که نشان‌دهنده شخصیت‌های فرهیخته این منزل است. امین‌عشایری درباره اغراق‌آمیز بودن فضا و تا حدودی دور بودن آن از فضای کاملا ایرانی می‌گوید: ما هیچ تلاشی برای نزدیک شدن فضا به شکل ایرانی نکردیم و همانطور که گفتم با استفاده از رنگ‌های فاخر سعی کردیم کار را شیک کنیم. حتی این نکته را در ماشین فرخ، لباس راننده و... می‌بینیم. امین‌عشایری فصل گرما و لباس‌های این فصل را برای ساخت یک اثر چندان مناسب نمی‌داند و ادامه می‌دهد: لباس‌های فصل گرما خیلی تنوع ندارد و جای کار چندانی ایجاد نمی‌کند به همین خاطر در صحبت‌های اولیه با کارگردان تصمیم گرفتیم قصه را در فصل سرما روایت کنیم. این فضاهای نمناک و بارانی هم ایده آقای شاه‌محمدی بود و به نظرم به زیبایی کار خیلی کمک کرد. امین‌عشایری را با ایده‌های جذاب و فاخرش تنها می‌گذارم. گروه تقریبا وسایل‌شان را جمع کردند تا راهی طبقه بالا شوند به همین خاطر بیش از این فرصت گفت‌وگو نداریم. اما ظاهرا چند روزی بیشتر تا پایان تصویربرداری باقی نمانده و گروه مدتی است که شاهد تلاش‌های خود در این ماه هستند، کاری که به زعم خیلی از منتقدان و حتی مخاطبان خیلی جالب نیست ولی حداقل توانسته با شیوه‌ای جدید، زندگی یک انسان متمول و البته دوست‌نداشتنی را به تصویر بکشد؛ زندگی‌ای که به گفته خود شاه‌محمدی در قشرهایی از جامعه در جریان است.
ارسال نظر
captcha
پربیننده