مدتی است زمزمه‌هایی مبنی بر دائمی شدن نمایشگاه آثار گنجینه در موزه هنرهای معاصر تهران به گوش می‌رسد. از آنجا که چنین اقدامی برای نخستین‌بار است که شکل می‌گیرد، لطفا درباره آن توضیح دهید.
موزه هنرهای معاصر مثل دیگر موزه‌های معتبرجهانی وظیفه و رسالت مهمی را به دوش می‌کشد. در واقع وظیفه موزه‌های معتبر جهان، نمایش دائمی آثار است. اصلا موزه‌ها به همین خاطر یعنی نگهداری و نمایش دائمی آثار شناخته شده‌اند. موزه هنرهای معاصر نیز برای این شناخته شده است که گنجینه‌ای ارزشمند از آثار هنرمندان داخلی و خارجی را در خود نگهداری می‌کند. البته مدت‌هاست آثار موزه چه در زمینه داخلی و چه خارجی مورد بازدید قرار گرفته اما مساله اصلی همواره وجود فرصت اندک برای نمایش تمام این آثار بوده است، چنانچه گنجینه موزه دارای 4هزار اثر است که هریک از ارزشمندی ویژه‌ای برخوردار است، اما دیدن آنها وقت می‌خواهد. در نمایشگاه گنجینه که مدتی پیش برگزار شد نیز تعداد محدودی از آثار به معرض نمایش گذاشته شد، اما بعد از پایان نمایشگاه مورد انتقاد واقع شدیم که چرا چنین آثاری مدت بیشتری روی دیوارها نمانده است. این انتقاد درستی است زیرا در کشورهای دیگر آثاری از این دست یک سال روی دیوارها باقی می‌ماند تا دستمایه تحقیق پژوهشگران، علاقه‌مندان و منتقدان قرار گیرد بنابراین شایسته نیست نمایشگاه‌هایی در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شود که از کیفیت مطلوب و درجه یک برخوردار نیستند.
روی این اصل به فکر برگزاری دائمی نمایشگاه گنجینه در موزه افتادید؟
بله. تصور می‌کنم این درست نیست که به هر مناسبتی در موزه نمایشگاه برگزار شود بلکه موزه باید به جایگاه اصلی خویش بازگردد. این جایگاه دربرگیرنده آثار داخلی وخارجی است. از سوی دیگر دائمی شدن نمایشگاه گنجینه این امکان را فراهم می‌سازد تا بازدید‌کنندگان داخلی و خارجی در طول سال به تماشای این آثار بنشینند. اهمیت گنجینه موزه تا جایی است که بازدید کنندگان خارجی حاضرند هزینه‌های سنگینی را برای سفر به ایران تقبل کنند تا به عنوان مثال اثری از جکسون پلاگ یا پیکاسو را در موزه مشاهده کنند. صرف نظر از این مساله، محول کردن برگزاری نمایشگاه‌های دیگر در خارج از محیط موزه و در شهرستان‌ها و استان‌ها موجب می‌شود موزه نیز نفسی بکشد. خوشبختانه در حال حاضر سالن‌هایی برای نمایش آثار هنری ساخته شده است، ضمن اینکه یقین دارم حالا که دیگر موزه نمی‌تواند به شکل گالری عمل کند این فضاها در استان‌ها می‌توانند نقش بسزایی داشته باشند و زمینه‌های ترغیب هنرمندان را فراهم سازند.
آقای شالویی! به خاطر دارم از زمانی که شما سرپرستی موزه هنرهای معاصر و ریاست مرکز هنرهای تجسمی را پذیرفتید دغدغه‌تان بر تمرکززدایی و انشعاب نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها در استان‌های کشور بود، اما امروز به نظر می‌رسد برخی هنرمندان نظر مساعدی نسبت به این ایده ندارند، چنانچه تصویرگران کتاب کودک و نوجوان از برگزاری این دوسالانه در اهواز ابراز نارضایتی کرده بودند.
ببینید برنامه‌هایی که در طول این مدت به استان‌ها سپرده شده نشان داد که این استان‌ها کاملا از عهده آن برآمده‌اند. حتی برخی در ابتدا معتقد بودند اگر این برنامه‌ها در استان‌ها برگزار شود از اهمیت آنها کاسته می‌شود در حالی که تجربه نشان داد اصلا چنین چیزی نیست. در واقع برگزاری این برنامه‌ها در استان‌ها موجب شد علاوه بر مخاطب خاص، مخاطب عام نیز نسبت به این جشنواره‌ها علاقه‌مندی و گرایش نشان دهد که برگزاری 2 جشنواره پانزدهم و شانزدهم تجسمی جوانان در گرگان که در ابعاد بین‌المللی برگزار شد یا دوسالانه یازدهم عکس در یزد از این جمله بود. برگزاری دوسالانه سفال و سرامیک در سمنان نیز در ابتدای کار با مخالفت‌هایی روبه رو شد ولی بعدها همین عده متوجه شدند که سمنان خاستگاه سفال است و برگزاری این دوسالانه دراین استان بجا بوده است. همچنین برگزاری دوسالانه خوشنویسی در قزوین نیز که طی ماه‌های آتی برگزار می‌شود مطمئنا برآیندهای مثبتی را از این دست دربر خواهد داشت. به هر حال در کارنامه ما کسی از این منظر اعتراض نکرده است.
درباره انجمن‌های مخالف چطور؟
اگر منظورتان انجمن تصویرگران کتاب کودک و نوجوان است باید بگویم مدت‌هاست بحثی مبنی بر اینکه دوسالانه این انجمن مربوط به حوزه معاونت هنری وزارت ارشاد باشد یا حوزه معاونت فرهنگی، تامل‌برانگیز شده است. البته همان طور که می‌دانید برگزاری این دوسالانه چند دوره است که به تعویق افتاده و من در این راستا تلاش کردم برنامه‌هایی که روی زمین مانده است را انجام داده و تکمیل کنم. در این زمینه استان‌های فارس و خوزستان پیشنهاد کردند که این دوسالانه در این استان‌ها انجام شود. اما درست در همان وقت که به فکر سر وسامان دادن این مساله بودیم، نامه‌ای از معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ‌و ارشاد اسلامی به دستمان رسید که در آن عنوان شده بود برگزاری دوسالانه تصویرگری در حیطه اختیارات ما است. آقای وزیر هم اذعان کرده بودند باید روی این مساله تحقیق شود. ما هم تصور کردیم چون بحث کتاب کودک و نوجوان در تصویرگری همواره قابل طرح بوده بهتر است این حیطه به معاونت فرهنگی وزارت ارشاد سپرده شود.
آقای شالویی! طی ماه‌های گذشته، بحث سپرده شدن کارها به دست بخش خصوصی قوت بیشتری گرفته. آیا فکر نمی‌کنید وقت آن رسیده که برگزاری دوسالانه‌ها و جشنواره‌ها نیز از این قاعده مستثنا نمانند و به بخش خصوصی یعنی به دست انجمن‌ها برگزار شوند؟
مسلما اگر انجمن‌ها بخواهند برگزاری دوسالانه‌ها را به دست گیرند ما ضمن اينكه خوشحال می‌شویم به حمایت هم می‌پردازیم، اما در زمینه دوسالانه‌های تجسمی ما با یک اشکال مواجه هستیم و آن این است که زمانی که اینجانب این سمت را پذیرفتم، مشاهده کردم اغلب این دوسالانه‌ها به شکل منظم برگزار نمی‌شوند. گذشته از اینها برگزاری دوسالانه‌ها از دیرباز میان انجمن‌های مربوطه و مرکز هنرهای تجسمی سرگردان بود و به هرحال روال مشخصی نداشت. به عنوان مثال دوسالانه نقاشی پیش از منصوب شدن من به این سمت توسط مرکز هنرهای تجسمی برگزار شده بود یا دوسالانه پوستر و گرافیک 7 دوره توسط مرکز و 2 دوره از سوی انجمن هنرمندان گرافیک برگزار شده بود ضمن اینکه دبیر و شورای سیاست‌گذاری آنها نیز معلوم نبود.
من درست زمانی به این سمت منصوب شدم که قرار بود شورای برنامه‌ریزی، یازدهمین دوسالانه عکس را برگزار کند. آن موقع تازه دبیر استعفا داده بود. من پرسیدم: ایشان استعفای خودشان را به چه کسی تحویل داده است؟ گفتند: به هیچ‌کس و این قضیه فقط رسانه‌ای شده. تا اینکه عکاسان جلسه‌ای برپا کردند و من نیز در آن شرکت کردم. پرسیدم: متولی برگزاری این دوسالانه چه کسی است؟ پاسخ دادند: خود شورای برنامه‌ریزی دوسالانه. سوال کردم: چه کسانی آنها را به این سمت منصوب کرده‌اند که گفتند: مدیر قبلی. برای من جالب بود که استعفای دبیر دوسالانه به کجا سپرده شده است ضمن اینکه این پرسش به ذهنم رسید که آیا دوسالانه‌ها برای برگزاری خود از آیین‌نامه خاصی هم برخوردار هستند یا خیر؟ اما متاسفانه هیچ آیین‌نامه‌ای در این زمینه وجود نداشت و وظایف مبهم بود بنابراین نخستین کاری که کردیم تدوین یک آیین‌نامه در این راستا بود که با همکاری اعضای شورای سیاست‌گذاری دوسالانه انجام شد و به معاونت هنری وزارت ارشاد ارسال کردیم. ایشان هم تایید و مرقوم کردند که با توجه به داشتن جنبه ملی دوسالانه‌ها، برگزاری آنها باید به دست مرکز هنرهای تجسمی صورت گیرد.
پس به نظر شما اغلب دوسالانه‌ها از سوی مرکز برگزار شده است.
بله و تصور می‌کنم اگر هم در این زمینه مخالفت‌هایی صورت گرفته از سوی کسانی بوده که اصلا عضو انجمن‌های مزبور نبوده و گاه حتی با خود انجمن نیز مشکل داشته‌اند. نظر من این است که دوسالانه‌های هنری باید تمام اقشار هنری جامعه را پوشش دهند. ضمن اینکه اولویت اول به حضور خود انجمن‌ها در این دوسالانه‌ها بازمی‌گردد. به هرحال باز هم تکرار می‌کنم که مرکز هنرهای تجسمی موافق برگزاری دوسالانه‌ها به دست انجمن‌هاست، مشروط بر اینکه شرایط برگزاری مشخص باشد. در عین حال این پرسش مطرح می‌شود که آنها قصد دارند متولی باشند یا مجری؟ برخی تصور می‌کنند بخش خصوصی یعنی دولت هزینه‌های برگزاری دوسالانه‌ها را پرداخت کند، در حالی که در هیچ جای دنیا چنین چیزی مرسوم نیست که برگزارکننده نقش اصلی را دارا باشد. ضمن اینکه این کار باید با وجود تدوین یک آیین‌نامه و سند راهبردی شکل گیرد و انجمن‌ها نیز باید برنامه‌های خود را ارائه کنند.
آخر تا زمانی که بیشتر انجمن‌ها اجاره‌نشین هستند و از عهده امور حداقلی خود هم بر نمی‌آیند چطور می‌توانند بتنهایی قادر به برگزاری دوسالانه‌ها باشند؟ بی‌تردید حمایت‌های مالی شما را می‌طلبند.
پس ما باید چه کنیم و تکلیف ما این وسط چیست؟ یعنی شما می‌گویید کل هزینه‌های برگزاری دوسالانه‌ها را ما فراهم کنیم و اجرای آنها را به دست انجمن‌ها بسپاریم. این شدنی نیست. اصلا تعریف بخش خصوصی این نیست که دولت، ظرفیت و امکانات خود را دراختیار بگذارد. حالا سوال من اینجا از شما این است که اگر به فرض دولت تمام این کارها را هم انجام داد و پول را در اختیار انجمن‌ها قرارداد ولی آنها با وجود اختلافات درون‌گروهی نتوانستند به شکل مطلوبی دوسالانه را برگزار کنند، چه؟
پیشنهاد شما در این زمینه چیست؟
نظرم این است که اعضای انجمن‌ها در درجه نخست خود قدم بردارند و مرکز هم متعاقبا به حمایت از آنها بپردازد، اما فراموش نشود وجود دستگاه‌های دولتی نباید از دوسالانه‌های بین‌المللی حذف شود بلکه انجمن‌ها و دولت باید بازو و اهرم‌های تعاملی یکدیگر باشند. ما مخالف برگزاری دوسالانه‌ها از سوی انجمن‌ها نیستیم و می‌گوییم خیلی هم خوب است اما تنها به وجود آنها اکتفا نمی‌کنیم و خودمان نیز به نظارت می‌پردازیم.
با توجه به اینکه در نخستین جشنواره تجسمی فجر که سال گذشته برگزار شد، 6 رشته از هنرهای تجسمی حضور داشتند آیا قرار است رشته‌های دیگری امسال به آن اضافه شود؟ بویژه اینکه نگارگری در میان این 6 رشته غایب بود.
یکی از فعالیت‌های مهم مرکز هنرهای تجسمی موضوع برگزاری جشنواره تجسمی فجر بود. درحالی که 30 سال از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی می‌گذشت اما شاهد برگزاری چنین جشنواره‌ای نبودیم، اما سال گذشته این جشنواره در ابعاد قابل توجهی برگزار شد. امسال قرار است رشته نگارگری و سفال را هم به آنها اضافه کنیم. برای ما نیز اهمیت دارد که این 2 رشته، ریشه در فرهنگ ملی ما دارند بویژه اینکه هنرمندان برجسته‌ای نیز در این حیطه‌ها وجود دارند.
بعد از به سر آمدن دوره 6 ماهه نخست بیینال ونیز و نمایش آثار ما در آنجا، قراراست چه آثاری را در ماه‌های آتی در ونیز به معرض نمایش بگذارید؟ آیا این آثار از میان کارهای برگزیده انتخاب می‌شوند یا آثار تازه‌تری جای کارهای قبلی را خواهد گرفت؟
یکی از افتخارات ما در این دوره، برگزاری بیینال ونیز بود. این بیینال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به شکلی محدود و تنها در 2 دوره برگزار شده بود. ما پیش از هرچیز رایزنی کردیم که سرخود به شرکت در این بیینال نپردازیم و نکته جالب این بود که رسما دعوت شدیم. به نظرم این دعوت اهمیت جهانی دارد که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است، آن هم در شرایطی که ایران ناجوانمردانه مورد تهاجمات سیاسی قرار گرفته است و دست‌هایی در صدد منزوی کردن آن در دنیا هستند، اما اهمیت هنر ایرانی رسما در بیینال ونیز با این دعوت تثبیت شد به طوری که ما جزو 7 کشور شرکت کننده در بیینال پنجاه و سوم بودیم و قرار است با برنامه‌ریزی‌هایی که انجام داده‌ایم به همین شکل در بیینال پنجاه وچهارم نیز شرکت کنیم بویژه اینکه فضای دائمی که به آثار ایرانی اختصاص داده شده در بهترین نقطه ونیز یعنی میدان سم ساموئل اجاره شده است. نمایشگاه ما با حضور 3 هنرمند در رشته‌هایی چون نقاشی، نقاشیخط و حجم به معرض نمایش گذاشته شده است. من در اینجا از فرصت استفاده کرده و به طرح چند موضوع می‌پردازم. نخست اینکه به جرات می‌توان گفت مهم‌ترین نمایشگاه ونیز، غرفه ایران بوده است. آمار نشان می‌دهد طی این مدت روزانه یکهزار و 200 نفر از غرفه ایران بازدید کرده‌اند به طوری که بارها در طول این مدت کاتالوگ‌هایمان تمام شده و سفارش برای انتشار دوباره آنها داشته و به تجدید چاپ‌های مکرر پرداخته‌ایم. در غرفه ایران به روال دیگر غرفه‌ها دفترچه‌ای وجود دارد که بازدید کنندگان آن را امضا یا نکاتی را به رشته تحریر درمی‌آورند. آنها در هر ورق این دفترچه نوشته‌اند که هنر ایرانی از درخشش و عظمت زیادی برخوردار است حتی نشریات ونیز نیز در این‌باره بارها مطالبی نوشته‌اند.
چه ویژگی‌هایی در این آثار وجود داشت که نظر غربی‌ها را جلب کرده بود؟
به نظر من نکته حائز اهمیت برای آنها در درجه نخست پیام‌هایی بود که در آثار ما وجود داشت، یعنی مساله پیام و به نوعی درونمایه خیلی برای آنها مهم است.
اگر قرار به ماندن شما در دولت دهم باشد، برنامه‌هایتان به طور مشخص چیست؟
برنامه‌های موجود در حیطه تجسمی بسته به حضور یا عدم حضور من ندارد. این برنامه‌ها اغلب با همکاری همکارانم صورت گرفته است اما به طور کلی اکسپویی که سال گذشته برگزار شد امسال نیز در آذرماه برگزار می‌شود، همچنین جشنواره تجسمی فجر که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است بار دیگر برگزار می‌شود و عموم برنامه‌هایی كه از قبل تدارک دیده شده بود بدون هیچ وقفه‌ای روند اجرایی خود را طي خواهد کرد.
درحال حاضر نیز مشغول برنامه‌ریزی برای برپایی جشنواره هنرهای تجسمی در سراسر کشور هستیم و قرار است در جریان این برگزاری، هر مرکز استان یک روز را پاس بدارد.
سوالات من تمام شد. اگر چیزی از قلم افتاده خودتان اضافه کنید.
اگر اجازه بفرمایید می‌خواستم به بیان چند نکته بپردازم. از ابتدای سال 87 تاکنون تلاش‌های بی‌وقفه‌ای در حیطه تجسمی صورت گرفته و متعاقب این تلاش‌ها رویدادهای مهمی رقم خورده است؛ رویدادهایی که جای برگزاری آنها در سال‌های گذشته خالی بوده است اما درحال حاضر با برپایی مطلوب شکل و رنگ و بوی دیگری به خود گرفته‌اند از جمله جشنواره فجر یا فروش آثار هنری در تهران. با این تفاوت که سعی کرده‌ایم فرهنگ خرید آثار هنری را به شهرستان‌ها نیز اشاعه دهیم. جشنواره تجسمی جوانان، جشنواره تجسمی کودک و نوجوان در همدان یا دوسالانه‌هایی مثل خوشنویسی که پیش از این جایشان خالی بود و تدوین آیین‌نامه‌ها مثل شورای خرید آثار هنری از دیگر برنامه‌های ما به شمار می‌رود. این فعالیت‌ها پیش از این به شکل سلیقه‌ای انجام می‌شد اما اطمینان دارم با برنامه‌ریزی دقیق‌تر این برنامه‌ها می‌توانند آینده خوبی را در حیطه هنری رقم بزنند. علاوه بر اینها قرار است به تدوین آیین نامه به شهرک سیته پاریس نیز بپردازیم. قراراست 4 واحد در این شهرک ساخته و در آنجا فرصت مطالعاتی را برای هنرمندان فراهم کنیم. درباره نگارخانه‌ها نیز باید بگویم، تعداد آنها در این چند سال نه‌تنها کاهش نیافته بلکه اضافه نیز شده است، همچنین از استان‌ها خواسته‌ایم در صورت تمایل با نگارخانه‌دارها قرارداد ببندند و به خرید آثار هنرمندان بویژه جوانان بپردازند. یکی دیگر از کارهای مثبت ما در این سال‌ها انتشار کتاب گنجینه بوده است. در حال حاضر نیز با مدیریت دکتر مهدی حسینی قرار است پژوهشی روی آثار گنجینه موزه انجام شود. امسال نیز جلد اول این پژوهش منتشر می‌شود. خبر مهمی که جا دارد به این نکات اضافه کنم این است که برای نخستین بار امسال مهرماه به آلمان می‌رویم تا آثار منتشر شده مان را در نمایشگاه کتاب فرانفکورت در معرض نمایش مخاطبان قرار دهیم. با محمود شالویی، سرپرست موزه هنرهای معاصر و رئيس مرکز هنرهای تجسمی
دوسالانه‌ها میان مرکز هنرهای تجسمی و انجمن‌ها سرگردانند
مدتی است زمزمه‌هایی مبنی بر دائمی شدن نمایشگاه آثار گنجینه در موزه هنرهای معاصر تهران به گوش می‌رسد. از آنجا که چنین اقدامی برای نخستین‌بار است که شکل می‌گیرد، لطفا درباره آن توضیح دهید.
موزه هنرهای معاصر مثل دیگر موزه‌های معتبرجهانی وظیفه و رسالت مهمی را به دوش می‌کشد. در واقع وظیفه موزه‌های معتبر جهان، نمایش دائمی آثار است. اصلا موزه‌ها به همین خاطر یعنی نگهداری و نمایش دائمی آثار شناخته شده‌اند. موزه هنرهای معاصر نیز برای این شناخته شده است که گنجینه‌ای ارزشمند از آثار هنرمندان داخلی و خارجی را در خود نگهداری می‌کند. البته مدت‌هاست آثار موزه چه در زمینه داخلی و چه خارجی مورد بازدید قرار گرفته اما مساله اصلی همواره وجود فرصت اندک برای نمایش تمام این آثار بوده است، چنانچه گنجینه موزه دارای 4هزار اثر است که هریک از ارزشمندی ویژه‌ای برخوردار است، اما دیدن آنها وقت می‌خواهد. در نمایشگاه گنجینه که مدتی پیش برگزار شد نیز تعداد محدودی از آثار به معرض نمایش گذاشته شد، اما بعد از پایان نمایشگاه مورد انتقاد واقع شدیم که چرا چنین آثاری مدت بیشتری روی دیوارها نمانده است. این انتقاد درستی است زیرا در کشورهای دیگر آثاری از این دست یک سال روی دیوارها باقی می‌ماند تا دستمایه تحقیق پژوهشگران، علاقه‌مندان و منتقدان قرار گیرد بنابراین شایسته نیست نمایشگاه‌هایی در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شود که از کیفیت مطلوب و درجه یک برخوردار نیستند.
روی این اصل به فکر برگزاری دائمی نمایشگاه گنجینه در موزه افتادید؟
بله. تصور می‌کنم این درست نیست که به هر مناسبتی در موزه نمایشگاه برگزار شود بلکه موزه باید به جایگاه اصلی خویش بازگردد. این جایگاه دربرگیرنده آثار داخلی وخارجی است. از سوی دیگر دائمی شدن نمایشگاه گنجینه این امکان را فراهم می‌سازد تا بازدید‌کنندگان داخلی و خارجی در طول سال به تماشای این آثار بنشینند. اهمیت گنجینه موزه تا جایی است که بازدید کنندگان خارجی حاضرند هزینه‌های سنگینی را برای سفر به ایران تقبل کنند تا به عنوان مثال اثری از جکسون پلاگ یا پیکاسو را در موزه مشاهده کنند. صرف نظر از این مساله، محول کردن برگزاری نمایشگاه‌های دیگر در خارج از محیط موزه و در شهرستان‌ها و استان‌ها موجب می‌شود موزه نیز نفسی بکشد. خوشبختانه در حال حاضر سالن‌هایی برای نمایش آثار هنری ساخته شده است، ضمن اینکه یقین دارم حالا که دیگر موزه نمی‌تواند به شکل گالری عمل کند این فضاها در استان‌ها می‌توانند نقش بسزایی داشته باشند و زمینه‌های ترغیب هنرمندان را فراهم سازند.
آقای شالویی! به خاطر دارم از زمانی که شما سرپرستی موزه هنرهای معاصر و ریاست مرکز هنرهای تجسمی را پذیرفتید دغدغه‌تان بر تمرکززدایی و انشعاب نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها در استان‌های کشور بود، اما امروز به نظر می‌رسد برخی هنرمندان نظر مساعدی نسبت به این ایده ندارند، چنانچه تصویرگران کتاب کودک و نوجوان از برگزاری این دوسالانه در اهواز ابراز نارضایتی کرده بودند.
ببینید برنامه‌هایی که در طول این مدت به استان‌ها سپرده شده نشان داد که این استان‌ها کاملا از عهده آن برآمده‌اند. حتی برخی در ابتدا معتقد بودند اگر این برنامه‌ها در استان‌ها برگزار شود از اهمیت آنها کاسته می‌شود در حالی که تجربه نشان داد اصلا چنین چیزی نیست. در واقع برگزاری این برنامه‌ها در استان‌ها موجب شد علاوه بر مخاطب خاص، مخاطب عام نیز نسبت به این جشنواره‌ها علاقه‌مندی و گرایش نشان دهد که برگزاری 2 جشنواره پانزدهم و شانزدهم تجسمی جوانان در گرگان که در ابعاد بین‌المللی برگزار شد یا دوسالانه یازدهم عکس در یزد از این جمله بود. برگزاری دوسالانه سفال و سرامیک در سمنان نیز در ابتدای کار با مخالفت‌هایی روبه رو شد ولی بعدها همین عده متوجه شدند که سمنان خاستگاه سفال است و برگزاری این دوسالانه دراین استان بجا بوده است. همچنین برگزاری دوسالانه خوشنویسی در قزوین نیز که طی ماه‌های آتی برگزار می‌شود مطمئنا برآیندهای مثبتی را از این دست دربر خواهد داشت. به هر حال در کارنامه ما کسی از این منظر اعتراض نکرده است.
درباره انجمن‌های مخالف چطور؟
اگر منظورتان انجمن تصویرگران کتاب کودک و نوجوان است باید بگویم مدت‌هاست بحثی مبنی بر اینکه دوسالانه این انجمن مربوط به حوزه معاونت هنری وزارت ارشاد باشد یا حوزه معاونت فرهنگی، تامل‌برانگیز شده است. البته همان طور که می‌دانید برگزاری این دوسالانه چند دوره است که به تعویق افتاده و من در این راستا تلاش کردم برنامه‌هایی که روی زمین مانده است را انجام داده و تکمیل کنم. در این زمینه استان‌های فارس و خوزستان پیشنهاد کردند که این دوسالانه در این استان‌ها انجام شود. اما درست در همان وقت که به فکر سر وسامان دادن این مساله بودیم، نامه‌ای از معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ‌و ارشاد اسلامی به دستمان رسید که در آن عنوان شده بود برگزاری دوسالانه تصویرگری در حیطه اختیارات ما است. آقای وزیر هم اذعان کرده بودند باید روی این مساله تحقیق شود. ما هم تصور کردیم چون بحث کتاب کودک و نوجوان در تصویرگری همواره قابل طرح بوده بهتر است این حیطه به معاونت فرهنگی وزارت ارشاد سپرده شود.
آقای شالویی! طی ماه‌های گذشته، بحث سپرده شدن کارها به دست بخش خصوصی قوت بیشتری گرفته. آیا فکر نمی‌کنید وقت آن رسیده که برگزاری دوسالانه‌ها و جشنواره‌ها نیز از این قاعده مستثنا نمانند و به بخش خصوصی یعنی به دست انجمن‌ها برگزار شوند؟
مسلما اگر انجمن‌ها بخواهند برگزاری دوسالانه‌ها را به دست گیرند ما ضمن اينكه خوشحال می‌شویم به حمایت هم می‌پردازیم، اما در زمینه دوسالانه‌های تجسمی ما با یک اشکال مواجه هستیم و آن این است که زمانی که اینجانب این سمت را پذیرفتم، مشاهده کردم اغلب این دوسالانه‌ها به شکل منظم برگزار نمی‌شوند. گذشته از اینها برگزاری دوسالانه‌ها از دیرباز میان انجمن‌های مربوطه و مرکز هنرهای تجسمی سرگردان بود و به هرحال روال مشخصی نداشت. به عنوان مثال دوسالانه نقاشی پیش از منصوب شدن من به این سمت توسط مرکز هنرهای تجسمی برگزار شده بود یا دوسالانه پوستر و گرافیک 7 دوره توسط مرکز و 2 دوره از سوی انجمن هنرمندان گرافیک برگزار شده بود ضمن اینکه دبیر و شورای سیاست‌گذاری آنها نیز معلوم نبود.
من درست زمانی به این سمت منصوب شدم که قرار بود شورای برنامه‌ریزی، یازدهمین دوسالانه عکس را برگزار کند. آن موقع تازه دبیر استعفا داده بود. من پرسیدم: ایشان استعفای خودشان را به چه کسی تحویل داده است؟ گفتند: به هیچ‌کس و این قضیه فقط رسانه‌ای شده. تا اینکه عکاسان جلسه‌ای برپا کردند و من نیز در آن شرکت کردم. پرسیدم: متولی برگزاری این دوسالانه چه کسی است؟ پاسخ دادند: خود شورای برنامه‌ریزی دوسالانه. سوال کردم: چه کسانی آنها را به این سمت منصوب کرده‌اند که گفتند: مدیر قبلی. برای من جالب بود که استعفای دبیر دوسالانه به کجا سپرده شده است ضمن اینکه این پرسش به ذهنم رسید که آیا دوسالانه‌ها برای برگزاری خود از آیین‌نامه خاصی هم برخوردار هستند یا خیر؟ اما متاسفانه هیچ آیین‌نامه‌ای در این زمینه وجود نداشت و وظایف مبهم بود بنابراین نخستین کاری که کردیم تدوین یک آیین‌نامه در این راستا بود که با همکاری اعضای شورای سیاست‌گذاری دوسالانه انجام شد و به معاونت هنری وزارت ارشاد ارسال کردیم. ایشان هم تایید و مرقوم کردند که با توجه به داشتن جنبه ملی دوسالانه‌ها، برگزاری آنها باید به دست مرکز هنرهای تجسمی صورت گیرد.
پس به نظر شما اغلب دوسالانه‌ها از سوی مرکز برگزار شده است.
بله و تصور می‌کنم اگر هم در این زمینه مخالفت‌هایی صورت گرفته از سوی کسانی بوده که اصلا عضو انجمن‌های مزبور نبوده و گاه حتی با خود انجمن نیز مشکل داشته‌اند. نظر من این است که دوسالانه‌های هنری باید تمام اقشار هنری جامعه را پوشش دهند. ضمن اینکه اولویت اول به حضور خود انجمن‌ها در این دوسالانه‌ها بازمی‌گردد. به هرحال باز هم تکرار می‌کنم که مرکز هنرهای تجسمی موافق برگزاری دوسالانه‌ها به دست انجمن‌هاست، مشروط بر اینکه شرایط برگزاری مشخص باشد. در عین حال این پرسش مطرح می‌شود که آنها قصد دارند متولی باشند یا مجری؟ برخی تصور می‌کنند بخش خصوصی یعنی دولت هزینه‌های برگزاری دوسالانه‌ها را پرداخت کند، در حالی که در هیچ جای دنیا چنین چیزی مرسوم نیست که برگزارکننده نقش اصلی را دارا باشد. ضمن اینکه این کار باید با وجود تدوین یک آیین‌نامه و سند راهبردی شکل گیرد و انجمن‌ها نیز باید برنامه‌های خود را ارائه کنند.
آخر تا زمانی که بیشتر انجمن‌ها اجاره‌نشین هستند و از عهده امور حداقلی خود هم بر نمی‌آیند چطور می‌توانند بتنهایی قادر به برگزاری دوسالانه‌ها باشند؟ بی‌تردید حمایت‌های مالی شما را می‌طلبند.
پس ما باید چه کنیم و تکلیف ما این وسط چیست؟ یعنی شما می‌گویید کل هزینه‌های برگزاری دوسالانه‌ها را ما فراهم کنیم و اجرای آنها را به دست انجمن‌ها بسپاریم. این شدنی نیست. اصلا تعریف بخش خصوصی این نیست که دولت، ظرفیت و امکانات خود را دراختیار بگذارد. حالا سوال من اینجا از شما این است که اگر به فرض دولت تمام این کارها را هم انجام داد و پول را در اختیار انجمن‌ها قرارداد ولی آنها با وجود اختلافات درون‌گروهی نتوانستند به شکل مطلوبی دوسالانه را برگزار کنند، چه؟
پیشنهاد شما در این زمینه چیست؟
نظرم این است که اعضای انجمن‌ها در درجه نخست خود قدم بردارند و مرکز هم متعاقبا به حمایت از آنها بپردازد، اما فراموش نشود وجود دستگاه‌های دولتی نباید از دوسالانه‌های بین‌المللی حذف شود بلکه انجمن‌ها و دولت باید بازو و اهرم‌های تعاملی یکدیگر باشند. ما مخالف برگزاری دوسالانه‌ها از سوی انجمن‌ها نیستیم و می‌گوییم خیلی هم خوب است اما تنها به وجود آنها اکتفا نمی‌کنیم و خودمان نیز به نظارت می‌پردازیم.
با توجه به اینکه در نخستین جشنواره تجسمی فجر که سال گذشته برگزار شد، 6 رشته از هنرهای تجسمی حضور داشتند آیا قرار است رشته‌های دیگری امسال به آن اضافه شود؟ بویژه اینکه نگارگری در میان این 6 رشته غایب بود.
یکی از فعالیت‌های مهم مرکز هنرهای تجسمی موضوع برگزاری جشنواره تجسمی فجر بود. درحالی که 30 سال از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی می‌گذشت اما شاهد برگزاری چنین جشنواره‌ای نبودیم، اما سال گذشته این جشنواره در ابعاد قابل توجهی برگزار شد. امسال قرار است رشته نگارگری و سفال را هم به آنها اضافه کنیم. برای ما نیز اهمیت دارد که این 2 رشته، ریشه در فرهنگ ملی ما دارند بویژه اینکه هنرمندان برجسته‌ای نیز در این حیطه‌ها وجود دارند.
بعد از به سر آمدن دوره 6 ماهه نخست بیینال ونیز و نمایش آثار ما در آنجا، قراراست چه آثاری را در ماه‌های آتی در ونیز به معرض نمایش بگذارید؟ آیا این آثار از میان کارهای برگزیده انتخاب می‌شوند یا آثار تازه‌تری جای کارهای قبلی را خواهد گرفت؟
یکی از افتخارات ما در این دوره، برگزاری بیینال ونیز بود. این بیینال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به شکلی محدود و تنها در 2 دوره برگزار شده بود. ما پیش از هرچیز رایزنی کردیم که سرخود به شرکت در این بیینال نپردازیم و نکته جالب این بود که رسما دعوت شدیم. به نظرم این دعوت اهمیت جهانی دارد که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است، آن هم در شرایطی که ایران ناجوانمردانه مورد تهاجمات سیاسی قرار گرفته است و دست‌هایی در صدد منزوی کردن آن در دنیا هستند، اما اهمیت هنر ایرانی رسما در بیینال ونیز با این دعوت تثبیت شد به طوری که ما جزو 7 کشور شرکت کننده در بیینال پنجاه و سوم بودیم و قرار است با برنامه‌ریزی‌هایی که انجام داده‌ایم به همین شکل در بیینال پنجاه وچهارم نیز شرکت کنیم بویژه اینکه فضای دائمی که به آثار ایرانی اختصاص داده شده در بهترین نقطه ونیز یعنی میدان سم ساموئل اجاره شده است. نمایشگاه ما با حضور 3 هنرمند در رشته‌هایی چون نقاشی، نقاشیخط و حجم به معرض نمایش گذاشته شده است. من در اینجا از فرصت استفاده کرده و به طرح چند موضوع می‌پردازم. نخست اینکه به جرات می‌توان گفت مهم‌ترین نمایشگاه ونیز، غرفه ایران بوده است. آمار نشان می‌دهد طی این مدت روزانه یکهزار و 200 نفر از غرفه ایران بازدید کرده‌اند به طوری که بارها در طول این مدت کاتالوگ‌هایمان تمام شده و سفارش برای انتشار دوباره آنها داشته و به تجدید چاپ‌های مکرر پرداخته‌ایم. در غرفه ایران به روال دیگر غرفه‌ها دفترچه‌ای وجود دارد که بازدید کنندگان آن را امضا یا نکاتی را به رشته تحریر درمی‌آورند. آنها در هر ورق این دفترچه نوشته‌اند که هنر ایرانی از درخشش و عظمت زیادی برخوردار است حتی نشریات ونیز نیز در این‌باره بارها مطالبی نوشته‌اند.
چه ویژگی‌هایی در این آثار وجود داشت که نظر غربی‌ها را جلب کرده بود؟
به نظر من نکته حائز اهمیت برای آنها در درجه نخست پیام‌هایی بود که در آثار ما وجود داشت، یعنی مساله پیام و به نوعی درونمایه خیلی برای آنها مهم است.
اگر قرار به ماندن شما در دولت دهم باشد، برنامه‌هایتان به طور مشخص چیست؟
برنامه‌های موجود در حیطه تجسمی بسته به حضور یا عدم حضور من ندارد. این برنامه‌ها اغلب با همکاری همکارانم صورت گرفته است اما به طور کلی اکسپویی که سال گذشته برگزار شد امسال نیز در آذرماه برگزار می‌شود، همچنین جشنواره تجسمی فجر که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است بار دیگر برگزار می‌شود و عموم برنامه‌هایی كه از قبل تدارک دیده شده بود بدون هیچ وقفه‌ای روند اجرایی خود را طي خواهد کرد.
درحال حاضر نیز مشغول برنامه‌ریزی برای برپایی جشنواره هنرهای تجسمی در سراسر کشور هستیم و قرار است در جریان این برگزاری، هر مرکز استان یک روز را پاس بدارد.
سوالات من تمام شد. اگر چیزی از قلم افتاده خودتان اضافه کنید.
اگر اجازه بفرمایید می‌خواستم به بیان چند نکته بپردازم. از ابتدای سال 87 تاکنون تلاش‌های بی‌وقفه‌ای در حیطه تجسمی صورت گرفته و متعاقب این تلاش‌ها رویدادهای مهمی رقم خورده است؛ رویدادهایی که جای برگزاری آنها در سال‌های گذشته خالی بوده است اما درحال حاضر با برپایی مطلوب شکل و رنگ و بوی دیگری به خود گرفته‌اند از جمله جشنواره فجر یا فروش آثار هنری در تهران. با این تفاوت که سعی کرده‌ایم فرهنگ خرید آثار هنری را به شهرستان‌ها نیز اشاعه دهیم. جشنواره تجسمی جوانان، جشنواره تجسمی کودک و نوجوان در همدان یا دوسالانه‌هایی مثل خوشنویسی که پیش از این جایشان خالی بود و تدوین آیین‌نامه‌ها مثل شورای خرید آثار هنری از دیگر برنامه‌های ما به شمار می‌رود. این فعالیت‌ها پیش از این به شکل سلیقه‌ای انجام می‌شد اما اطمینان دارم با برنامه‌ریزی دقیق‌تر این برنامه‌ها می‌توانند آینده خوبی را در حیطه هنری رقم بزنند. علاوه بر اینها قرار است به تدوین آیین نامه به شهرک سیته پاریس نیز بپردازیم. قراراست 4 واحد در این شهرک ساخته و در آنجا فرصت مطالعاتی را برای هنرمندان فراهم کنیم. درباره نگارخانه‌ها نیز باید بگویم، تعداد آنها در این چند سال نه‌تنها کاهش نیافته بلکه اضافه نیز شده است، همچنین از استان‌ها خواسته‌ایم در صورت تمایل با نگارخانه‌دارها قرارداد ببندند و به خرید آثار هنرمندان بویژه جوانان بپردازند. یکی دیگر از کارهای مثبت ما در این سال‌ها انتشار کتاب گنجینه بوده است. در حال حاضر نیز با مدیریت دکتر مهدی حسینی قرار است پژوهشی روی آثار گنجینه موزه انجام شود. امسال نیز جلد اول این پژوهش منتشر می‌شود. خبر مهمی که جا دارد به این نکات اضافه کنم این است که برای نخستین بار امسال مهرماه به آلمان می‌رویم تا آثار منتشر شده مان را در نمایشگاه کتاب فرانفکورت در معرض نمایش مخاطبان قرار دهیم. ارسال نظر
پربیننده