مهدی محمودی: چند هفته گذشته انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات‌متحده آمریکا سرخط اصلی رسانه‌های جهان بود. بسیاری از رسانه‌ها، چه رسانه‌های مکتوب و چه شبکه‌های تلویزیونی، قبل از ورود به بحث انتخابات آمریکا تلاش کردند سیستم رای‌گیری در این کشور را برای مخاطبان خود تشریح کنند. این امر نشان‌دهنده پیچیده بودن سیستم انتخابات آمریکاست که برای هیچ کشور دیگری در جهان صدق نمی‌کند. مثلا وقتی انتخابات در کشوری مثل انگلیس یا فرانسه برگزار می‌شود، کسی درباره سیستم رای‌گیری در این کشورها به مخاطبان خود توضیح نمی‌دهد.
آمریکا و غرب در نگاه اول تلاش می‌کنند این مساله را به عنوان «دموکراسی خاص(!)» به جهان بشناسانند اما در اصل سیستم انتخاباتی آمریکا و در مجموع دموکراسی آمریکایی پر از ایراد و حفره است، تا جایی که برخی تحلیلگران به دموکراتیک بودن آمریکا با وجود چنین سیستمی شک و تردید وارد کرده‌اند. این مساله آنجا خیلی مهم می‌شود که آمریکایی‌ها با ادعای صدور همین دموکراسی در چند دهه گذشته چندین جنگ خانمان‌سوز در نقاط مختلف جهان راه انداخته‌اند و هنوز نیز به دنبال برقراری دموکراسی آمریکایی در کشورهای دیگر هستند.
یک- بزرگ‌ترین حفره دموکراسی آمریکایی مفهومی به نام الکترال کالج یا هیأت برگزینندگان است. به این معنی که پیروز انتخابات در آمریکا با اکثریت آرای مردم مشخص نمی‌شود، بلکه هر کاندیدایی که بتواند 270 کالج انتخاباتی را در ایالت‌های مختلف آمریکا ببرد، رئیس‌جمهور می‌شود. بزرگ‌ترین ایراد این سیستم انتخاب «غیرمستقیم» رئیس‌جمهور توسط مردم است. خود آمریکایی‌ها در توجیه این روش می‌گویند قانونگذاران آمریکایی به مردم اعتماد چندانی نداشته و از همین رو در کنار رای مردم، رای نخبگان سیاسی را نیز در نظر گرفته‌اند تا به زعم خودشان اشتباهات مردم را اصلاح کنند! یکی دیگر از نقدهای اساسی به این روش این است که هر ایالت بر حسب جمعیت خود دارای هیأت برگزینندگان است؛ نتیجه مستقیم این امر، توجه بیشتر کاندیداها به ایالت‌های بزرگ و غفلت از مناطق کم‌جمعیت خواهد بود. در طول مبارزات انتخاباتی، برخی کاندیداها به بعضی ایالت‌ها چندین بار سفر می‌کنند و برخی ایالت‌ها که تعداد الکترال‌های کمی دارند، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند که باعث می‌شود بعد از انتخابات نیز روی تصمیمات رئیس‌جمهور تاثیرات زیادی بگذارد.
دو- علاوه بر این، سیستم انتخابات الکترال کالج باعث شده تاکنون 5 رئیس‌جمهور آمریکا بدون اینکه رای اکثریت مردم آمریکا را کسب کرده باشند رئیس‌جمهور ایالات‌متحده شوند. تازه‌ترین مورد پیروزی دونالد ترامپ در سال 2016 بود که به‌رغم رای اکثریت مردم به هیلاری کلینتون، ترامپ پیروز انتخابات شد. جورج بوش سال 2000، اندرو جکسون سال 1824، ساموئل تیلدن سال 1876 و گرور کلیولند سال 1888 با وجود عدم کسب اکثریت آرا نسبت به رقیب به مقام ریاست‌جمهوری رسیدند. چنین چیزی اگر در کشور دیگری رخ دهد قطعا با اتهام غیردموکراتیک بودن از سوی آمریکا و کشورهای غربی هدف تحریم قرار خواهد گرفت!
سه- در کنار بی‌توجهی به رای مستقیم مردم، محدود بودن طیف‌های سیاسی و نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نیز یکی دیگر از مشکلات اصلی در دموکراسی آمریکایی است؛ به گونه‌ای که تاکنون سابقه نداشته به غیر از 2 حزب جمهوری‌خواه و دموکرات، فرد دیگری به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا انتخاب شود. مستقل‌ها و نامزدهای احزاب دیگر جایی در انتخابات آمریکا ندارند، هر چند ممکن است کاندیدایی در انتخابات داشته باشند اما در عمل به هیچ عنوان اجازه دیده شدن پیدا نخواهند کرد.
این روند در انتخابات مجلس نمایندگان و سنای آمریکا نیز صادق است و همان‌طور که می‌بینیم، کنگره آمریکا در سیطره ۲ حزب مسلط آمریکاست و احزاب کوچک‌تر هیچ نقشی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی آمریکا ندارند. احزاب قوی و مسلط در کشورهای دیگر نیز وجود دارند اما احزاب کوچک هم این شانس را دارند که در پارلمان‌ها با احزاب دیگر ائتلاف کرده و حتی سهمی در دولت برای خود داشته باشند. این مساله باعث می‌شود نظرات آنها از سوی احزاب بزرگ‌تر مورد توجه قرار گیرد اما در آمریکا چنین مسأله‌ای غیرممکن است.
چهار- برخی منتقدان، قدرت بیش از اندازه ایالت‌ها در روند برگزاری انتخابات را یکی دیگر از چالش‌های دموکراسی آمریکایی می‌دانند. در آمریکا مانند سایر کشورهای جهان کمیسیون انتخابات مرکزی یا نهاد فدرال برای نظارت بر انتخابات و اعلام نتایج رسمی شمارش آرا وجود ندارد(!) و هر ایالتی علاوه بر اینکه در این زمینه مستقل عمل می‌کند، قوانین مخصوص خود را نیز دارد. به عنوان مثال اگر در ایالتی نتیجه انتخابات مورد چالش قرار بگیرد همان ایالت مجددا شکایت‌ها را بررسی کرده و نهاد دیگری به آن ورود نمی‌کند. تنها در شرایط خاص و پس از بررسی‌های مجدد از سوی مقامات ایالتی ممکن است دیوان عالی فدرال مداخله کند. در بررسی شکایت‌های هر نامزد، ممکن است گرایش‌های حزبی فرمانداران محلی و فرمانداران ایالتی در روند بررسی شکایت‌ها و دادخواست‌ها تاثیر بگذارد. در همین انتخاباتی که ۱۳ آبان برگزار شد، کمپین انتخاباتی ترامپ بارها فرمانداران برخی ایالت‌ها را به جانبداری حزبی از رقیبش متهم کرد.
پنج- شیوه انتخابات پستی از دیگر حفره‌های سیستم انتخاباتی آمریکاست. در حالی که زمان رای دادن در آمریکا بیش از یک ماه طول می‌کشد و هر فردی می‌تواند در فرصت کافی پای صندوق‌های رای حاضر شود اما با این حال قانونگذاران آمریکایی رای‌گیری به شیوه پستی را نیز در نظر گرفته‌اند که با چالش‌ها و مشکلات فراوانی روبه‌رو است.
افرادی که مایل به رای دادن از طریق پست هستند، باید ابتدا با ارسال نامه تقاضای برگه رای کنند. برگه از طریق پست برای آنان فرستاده می‌شود و آنان هم برگه امضاشده را پس می‌فرستند. تاریخ بازگشت نامه‌ها، امکان دستکاری در آرای پستی، تطبیق امضای رای‌دهنده‌ها با برگه‌های رای، امکان آرای جعلی، هزینه‌بر بودن و اتلاف وقت برای شمارش این آرا باعث شده برخی در سلامت چنین شیوه‌ای در رای‌گیری تشکیک کنند. با توجه به اینکه حتی یک رای می‌تواند آرای هیات برگزینندگان را به طور کامل به سبد یک نامزد بریزد، تقلب و اشتباه در آرای پستی می‌تواند به کلی نتیجه انتخابات را جابه‌جا کند.