اکنون با پایان ماه مبارک رمضان زمان آن فرا رسیده تا نگاهی دقیق‌تر به سریال‌هایی که در این ایام روانه آنتن شدند، بیندازیم و کیفیت ساختار و محتوای آنها را نسبت به سال‌های قبل بسنجیم؛ یک عقبگرد محسوس! شاید این تنها جمله‌ای باشد که بتوان در آن به شکلی خلاصه، نتیجه نخستین ارزیابی از کارنامه سیما در رمضان 88 را بیان کرد. اگر بیننده برنامه‌ها و سریال‌های ماه رمضان بوده باشید، متوجه خواهید شد که برنامه‌های رمضان امسال چندان چنگی به دل نزدند و با افتی شدید روبه‌رو بودند و این برمی‌گردد به تغییر رویه اساسی مسؤولان صداوسیما و نگاه متفاوتی که در برنامه‌های امسال در دستور کار خود قرار داده بودند. کاری به درستی یا غلطی این سیاست نداریم، اما در مجموعه‌های رمضانی امسال نه خبری از سفره‌های افطار بود و نه مراسم سحری. مجموعه‌های مناسبتی امسال حتی شاد و مفرح هم نبودند در صورتی که در چنین ماهی که به ماه «ضیافت خدا» نامگذاری شده نه تنها این کار تصمیم نادرستی نبود بلکه حتی اتفاقی لازم و واجب هم محسوب می‌شد.
البته سال‌ها بسیاری از منتقدان بر صدا و سیما خرده می‌گرفتند که مجموعه‌هایی که در این ماه روانه آنتن می‌شوند فقط مختص همین ماه هستند، بیشتر شخصیت‌ها روزه هستند و چند صحنه از افطار و سحر نشان داده می‌شود. منتقدان درست می‌گفتند و این انتقادی کاملا اصولی و حساب شده بود. مسؤولان
صدا وسیما هم تصمیم گرفتند این نقص را در
رمضان88 برطرف سازند، اما متاسفانه به جای حل مشکل صورت مساله را پاک کردند و همان ارتباطاتی که مجموعه‌های سال‌های قبل با ماه رمضان داشت را هم حذف کردند و به قول معروف به جای ترمیم ابرو، چشم را هم کور کردند. به هرحال منظور از یک سریال مناسبتی، این نیست که موضوع داستان آن در ایام خاصی بگذرد و به طور مستقیم شعار بدهند، بلکه بحث سر این است که نفس و پیام آن مجموعه با نفس و پیام آن مناسبت همخوانی داشته باشد. به‌عنوان مثال ساخت یک کار به مناسبت عاشورا الزاما بدان معنا نیست که قصه در آن زمان اتفاق بیفتد یا حتما اشاره‌ای به کربلا داشته باشد، بلکه باید با این دید جلو رفت که پیام واقعه عاشورا آزادگی است و می‌توان کاری ساخت که پیام آن آزادگی باشد، بدون آنکه قصه و داستان حتی کوچک‌ترین ارتباطی با عاشورا داشته باشد. براستی تاکنون کدامیک از مجموعه‌های پخش شده در این ماه در طول این 10 سال موفق شده‌اند بدرستی این مفاهیم را به مخاطب منتقل کنند؟ یا امسال که
صدا و سیما مثلا قصد داشته این معضل را حل کند در کدام کار از 3 کاری که پخش شد این مفاهیم به مخاطب منتقل شد؟ پنجمین خورشید، عبور از پاییز یا نردبام آسمان؟
می‌توان گفت تنها مجموعه‌ای که در طول این 10سال به مفهوم واقعی ماه رمضان نزدیک شده و واقعا یک کار مناسبتی برای این ماه تلقی می‌شد، مجموعه «میوه ممنوعه» بود که مخاطبان هم از آن استقبال کردند و هنوز هم که هنوز است شبکه 2 از این مجموعه به عنوان یکی از افتخارات خود یاد می‌کند، اما متاسفانه به جای آنکه این رویه ادامه پیدا کند همه چیز برعکس شد. امسال تلویزیون حتی در برنامه‌های غیرنمایشی خود هم پسرفت داشت. به‌عنوان مثال شبکه یک که اصلا برنامه ویژه افطار نداشت و برنامه شبکه 2 هم چندان چنگی به دل نمی‌زد، اما شبکه 3 در تلاش بود که با پخش برنامه «ماه عسل» مخاطبان زیادی را پای گیرنده بنشاند، اما با اینکه احسان علیخانی در زمینه اجرا پیشرفت قابل ملاحظه و چشمگیری از خود نشان داده، اما باز هم برنامه بسیار کند بود و از این جهت موفقیتی به دست نیاورد و اینجا بود که جای خالی فرزاد حسنی و رضا رشیدپور واقعا احساس شد. شبکه تهران هم که مثلا قصد داشت در غیاب مجموعه نمایشی، کاری کند تا مخاطبانش را از دست ندهد، برای همین دست به دامن حسین رفیعی و محمود شهریاری شد تا با ایجاد فضایی شاد کاری پرمخاطب رقم بزند، اما حاصل کار بسیار کسل‌کننده و سرد بود.
درباره مجموعه‌های نمایشی امسال، نخستین نکته‌ای که به چشم می‌خورد کم کردن تعداد سریال‌هاست، به طوری که سال‌های پیش معمولا تلویزیون با 4 سریال که از شبکه‌های مختلف سیما پخش می‌شد به استقبال مخاطبان روزه‌دار می‌رفت، اما امسال کاهش این تعداد مجموعه به 3 سریال و حذف سریال شبکه 5 در دستور کار قرار گرفت؛ هرچند این طرح انتقاداتی در پی داشت، اما می‌توانست فرصتی باشد تا این شبکه با کارهای دیگر کیفیت خروجی خود برای مخاطبان را بالاتر ببرد، اما هرگز این اتفاق نیفتاد. این موضوع هم به آشفتگی صداوسیما در برنامه‌ریزی برای این ماه برمی‌گردد که نه فقط در این‌باره که در تولیدات دیگر شبکه‌ها نیز نمود داشت. شبکه اول تا 2 روز قبل از شروع ماه رمضان خودش هم نمی‌دانست چه سریالی را می‌خواهد پخش کند و شبکه 5 هم که از مدت‌ها قبل اعلام کرده بود در این ماه مجموعه «به کجا چنین شتابان» ساخته ابوالقاسم طالبی را روانه آنتن خواهد کرد، ناگهان خبر پخش نشدن آن را مخابره کرد.
در جدول برنامه‌های سیما، نخستین سریالی که امسال بلافاصله بعد از افطار پخش می‌شد، مجموعه «پنجمین خورشید» بود. این سریال از سوژه جذابی استفاده کرده چراکه همواره بازی با تاریخ و رفتن به گذشته یا آینده برای مخاطب جذابیت خاص خود را داشته است، اما اینکه علیرضا افخمی تا چه حد توانسته از این سوژه بدرستی استفاده کند، جای بحث دارد. البته بازی با زمان در سینما و تلویزیون ما تازگی دارد و پیش از این تنها نمونه‌های ناموفقی در این زمینه ساخته شده‌اند، اما افخمی با تیزهوشی این تغییر زمان را محدود به 24 سال و آینده قصه سریال را زمان حال انتخاب کرده بود؛ نکته‌ای که به هوشمندی یک کارگردان کار بلد برمی‌گردد. اما افخمی فقط همین یک قدم را بدرستی برداشت و در گام‌های دیگر ناموفق عمل کرد. تنها موردی که محسن، شخصیتی که از آن سال‌ها به زمان حال آمده است، استفاده می‌کند شوخی با کلمه کمیته است. همین! و دیگر تقریبا هیچ.
افخمی در «پنجمین خورشید» در سطح حرکت کرده بود. نخستین نکته‌ای که در این مجموعه کاملا به چشم می‌آمد شتاب‌زدگی بیش از حد سازندگانش بود. مجموعه «پنجمین خورشید» از نظر کارگردانی، میزانسن و زیبایی‌شناسی تصویر، در زیر حد متوسط قرار دارد و متأسفانه کار قابل قبولی از این بابت در کارنامه کارگردان خود ثبت نکرده است، اما این مجموعه در عین حال یک امتیاز مثبت داشت و آن انتخاب بازیگران و بازی بازیگران آن بود. مثلا حمید گودرزی خودش را در نقش محسن واقعا رها کرده و از این نظر کاملا به نقش نزدیک شده بود. هر چند که به هر حال بازی او عاری از اشکال هم نبود، اما این کار برای او یک گام رو به جلو محسوب می‌شود. نفر بعدی که حتی می‌توان گفت بهترین بازیگر این مجموعه است، کسی نیست جز شهرام قائدی که در نوع خود بی‌نظیر ظاهر شد. اصولا قائدی بازیگر بسیار باهوش و بااستعدادی است و روز به روز در حال پیشرفت است. او در این مجموعه به خوبی زوایای کاراکتر همایون را شناخته بود و بلاهت لازم برای این شخصیت را درآورده بود و از این جهت مخاطب براحتی با او ارتباط برقرار می‌کرد. شبنم قلی‌خانی هم امسال در 2 کار از 3 کاری که از تلویزیون پخش شد حضور داشت. او در این مجموعه ایفاگر شخصیتی به نام هما بود. قطعا افخمی با انتخاب قلی‌خانی برای بازی در قالب شخصیتی که جنبه‌های مردانه در درونش وجود دارد، قصد داشته تا دست به یک نوآوری بزند؛ درست همان کاری که مهدی مظلومی در «بدون شرح» انجام داد و فتحعلی اویسی را که تا پیش از آن به عنوان پای ثابت نقش‌های منفی در آثار سینمایی و تلویزیونی حضور داشت، تبدیل به یک بازیگر طناز تمام‌عیار کرد و صدالبته که استعداد خود اویسی بیش از هر چیز باعث این کشف بود، اما کمتر کارگردانی حاضر به انجام چنین ریسکی می‌شود و حال افخمی هم در «پنجمین خورشید» چنین قصدی داشته و قلی‌خانی با اینکه تا حدی توانسته از پس این نقش برآید، اما حاصل کار چیزی نیست که به همگان ثابت کند قلی‌خانی را از حالا به بعد باید در چنین نقش‌هایی دید و مطمئنا دوباره برای نقش‌های مثبت‌تر و معصوم‌تر سراغ او خواهند رفت. شاید در این کار ضعیف‌ترین بازی متعلق به مریم کاویانی باشد که مجددا همان مریم کاویانی‌ای است که تاکنون در دیگر کارها بوده و همان‌طور تخت و بی‌حس و عاری از ظرافت. به هر روی همان‌طور که گفتیم «پنجمین خورشید» بسیار شتاب‌زده و بشدت از ناحیه فیلمنامه آسیب دیده است. شاید هم افخمی با توجه به شرایط ویژه‌ای که صدا و سیما در شرایط فعلی دارد، نخواسته وارد حیطه‌هایی دیگر در داستانش شود تا کار دچار حاشیه نشود و به همان شوخی «کمیته کجاست؟» در سال 88 بسنده کرده است.
پس از «پنجمین خورشید»، مجموعه «عبور از پاییز» پخش می‌شد که طبق نظرسنجی صداوسیما در میان 3 مجموعه‌ای که از تلویزیون پخش شد از لحاظ جذب مخاطب رتبه آخر را کسب کرده است. «عبور از پاییز»مجموعه‌ای مغشوش و ناموزون بود، فضای داستان بشدت غیربومی و ناملموس بود، شخصیت‌ها به هیچ‌وجه دارای عمق نبودند و تمام کاراکتر‌ها لنگ می‌زدند. متأسفانه فیلمنامه مجموعه آنقدر پراشکال بود که اکثر تماشاگران پس از چند قسمت آن را رها کردند و دیگر تمایلی به تعقیب آن نداشتند. واقعا معلوم نیست چرا هنوز عده‌ای از فیلمسازان ما فکر می‌کنند همین که یک شخصیت قهوه خورد و دستمال گردن بست، تبدیل می‌شود به یک آدم پولدار و بدجنس و البته خبیث! عبور از پاییز محرک لازم برای پیشبرد قصه را نداشت و آنقدر تخت و یکنواخت بود که از همان ابتدا می‌شد پایان آن را حدس زد. این مجموعه نه‌تنها از ناحیه قصه و فیلمنامه و پرداخت که از قسمت‌های دیگر هم دچار نقصان بود، به عنوان مثال بازی‌های این مجموعه چنان تکراری و بی‌محتوا و عاری از خلاقیت بود که گاهی فراموش می‌کردیم این کار عواملی هم در پشت صحنه دارد.
مورد بعدی درباره این مجموعه، کارگردانی مسعود شاه‌محمدی است که گویی از آن سوی بام پرتاب شده و آنقدر تصاویر پرحرکت بودند که تماشاگر دچار سرگیجه می‌شد و حتی می‌توان گفت در برخی صحنه‌ها دوربین حکم یک پیک موتوری را پیدا می‌کرد که دائما برای خلق تصاویری زیبا در حرکت بود! از این نظر این مجموعه هیچ پلان ثابتی نداشت، اما کارگردان به این موضوع فکر نکرده بود که صرف تراولینگ و میزانسن‌های حرکتی نمی‌توان تصاویری چشم‌نواز خلق کرد و این به هنر یک فیلمساز برمی‌گردد که کجا از پلان ثابت استفاده کند و کجا دوربین را به حرکت درآورد. به هر روی «عبور از پاییز» به هیچ‌وجه مجموعه استانداردی محسوب نمی‌شود و با توجه به آمار میزان جذب مخاطب، می‌توان به این نکته پی برد که دیگر تماشاگران ما آنقدر باهوش شده‌اند که براحتی می‌توانند فرق کار بد و خوب را تشخیص دهند.
اما آخرین مجموعه‌ای که در ایام ماه مبارک رمضان از تلویزیون پخش می‌شد سریال «نردبام آسمان» بود که پیرامون آن حرف و حدیث‌های زیادی وجود داشت. درباره «نردبام آسمان» به چند نکته می‌توان اشاره کرد؛ نخست اینکه بزرگ‌ترین ضربه‌ای که به این سریال وارد شد پخش هر شبی آن بود. این سریال جزو آثار فاخری است که اگر در کنداکتور پخش هفتگی قرار می‌گرفت خیلی بیشتر می‌توانست مخاطبان را جذب کند، اما متأسفانه اصرار تلویزیون و تهیه‌کننده مجموعه باعث شد تا کار آنطور که باید و شاید مورد ارزیابی قرار نگیرد. نکته دیگر که نباید آن را نادیده گرفت، نام محمدحسین لطیفی به عنوان کارگردان است. لطیفی فیلمساز موفقی به حساب می‌آید و از آن دست کارگردانانی است که در کارهایش بیشتر احساس‌محور است تا تکنیک‌محور و اتفاقا همین موضوع باعث می‌شود تا کارهای او مورد استقبال قرار گیرد، اما از یاد نبریم که این فرمول در کارهای تاریخی که حداقل در کشور ما ساخته می‌شود به هیچ‌وجه جواب نمی‌دهد و به همین علت است که هنگام دیدن «نردبام آسمان» تماشاگر احساس نمی‌کند که در حال دیدن یک کار تاریخی است. اینکه فیلمسازی در حیطه‌ای خاص توانایی دارد و روحیات و نوع کارکردنش به فلان کار نمی‌خورد، چیز بدی نیست و ای‌کاش لطیفی وارد حیطه ساخت آثار تاریخی نمی‌شد و همان رویه قبلی را پیش می‌گرفت. ساخت کار تاریخی نیاز به فوت کوزه‌گری دارد که امثال میرباقری، جوزانی و فخیم‌زاده آن را بخوبی یاد گرفته‌اند و اینکه مثلا لطیفی آن فوت را بلد نیست، عیب محسوب نمی‌شود و به همین دلیل است که صحنه‌های سریال آن جلال و عظمت یک کار فاخر تاریخی را ندارد و مخاطب بخوبی آن را نمی‌پذیرد. مورد بعدی، موضوع لحن و گفتار شخصیت‌های مجموعه است که حسابی سر و صدا به پا کرد و حامد عنقا، نویسنده مجموعه را واداشت تا سرسختانه بر این عقیده تأکید کند که این لحن نزدیک‌ترین لحن به زبان فارسی آن دوره است و زبان و گویشی که در کارهای پیشین استفاده می‌شده غلط و ناصحیح بوده است. او برای اثبات حرف‌هایش مستنداتی دارد و بهتر است قضاوت این مهم را به اهل فن و زبان‌شناسان برجسته واگذار کنیم، اما با این حال با تمام ایراداتی که عنوان کردیم، «نردبام آسمان»در میان 3 مجموعه دیگر این ایام یک سر و گردن بالاتر بود و می‌توان پیرامون آن بحث کرد و این نتیجه طبیعی حضور انبوهی از عوامل حرفه‌ای به مدیریت کارگردانی با نام محمدحسین لطیفی است. به هر روی امسال و در ماه رمضان، سیما 30 روز سرد را تجربه کرد و برنامه‌ها به هیچ‌وجه نتوانستند رضایت مخاطبان خود را برآورده کنند و همین هم سبب آن شده است که طبق نظرسنجی‌ها نسبت به رمضان‌های گذشته از ریزش مخاطب به شکل محسوس رنج ببرد. نگاهی به برنامه‌های تلویزیون در ماه رمضان
ماه سرد سیما !
اکنون با پایان ماه مبارک رمضان زمان آن فرا رسیده تا نگاهی دقیق‌تر به سریال‌هایی که در این ایام روانه آنتن شدند، بیندازیم و کیفیت ساختار و محتوای آنها را نسبت به سال‌های قبل بسنجیم؛ یک عقبگرد محسوس! شاید این تنها جمله‌ای باشد که بتوان در آن به شکلی خلاصه، نتیجه نخستین ارزیابی از کارنامه سیما در رمضان 88 را بیان کرد. اگر بیننده برنامه‌ها و سریال‌های ماه رمضان بوده باشید، متوجه خواهید شد که برنامه‌های رمضان امسال چندان چنگی به دل نزدند و با افتی شدید روبه‌رو بودند و این برمی‌گردد به تغییر رویه اساسی مسؤولان صداوسیما و نگاه متفاوتی که در برنامه‌های امسال در دستور کار خود قرار داده بودند. کاری به درستی یا غلطی این سیاست نداریم، اما در مجموعه‌های رمضانی امسال نه خبری از سفره‌های افطار بود و نه مراسم سحری. مجموعه‌های مناسبتی امسال حتی شاد و مفرح هم نبودند در صورتی که در چنین ماهی که به ماه «ضیافت خدا» نامگذاری شده نه تنها این کار تصمیم نادرستی نبود بلکه حتی اتفاقی لازم و واجب هم محسوب می‌شد.
البته سال‌ها بسیاری از منتقدان بر صدا و سیما خرده می‌گرفتند که مجموعه‌هایی که در این ماه روانه آنتن می‌شوند فقط مختص همین ماه هستند، بیشتر شخصیت‌ها روزه هستند و چند صحنه از افطار و سحر نشان داده می‌شود. منتقدان درست می‌گفتند و این انتقادی کاملا اصولی و حساب شده بود. مسؤولان
صدا وسیما هم تصمیم گرفتند این نقص را در
رمضان88 برطرف سازند، اما متاسفانه به جای حل مشکل صورت مساله را پاک کردند و همان ارتباطاتی که مجموعه‌های سال‌های قبل با ماه رمضان داشت را هم حذف کردند و به قول معروف به جای ترمیم ابرو، چشم را هم کور کردند. به هرحال منظور از یک سریال مناسبتی، این نیست که موضوع داستان آن در ایام خاصی بگذرد و به طور مستقیم شعار بدهند، بلکه بحث سر این است که نفس و پیام آن مجموعه با نفس و پیام آن مناسبت همخوانی داشته باشد. به‌عنوان مثال ساخت یک کار به مناسبت عاشورا الزاما بدان معنا نیست که قصه در آن زمان اتفاق بیفتد یا حتما اشاره‌ای به کربلا داشته باشد، بلکه باید با این دید جلو رفت که پیام واقعه عاشورا آزادگی است و می‌توان کاری ساخت که پیام آن آزادگی باشد، بدون آنکه قصه و داستان حتی کوچک‌ترین ارتباطی با عاشورا داشته باشد. براستی تاکنون کدامیک از مجموعه‌های پخش شده در این ماه در طول این 10 سال موفق شده‌اند بدرستی این مفاهیم را به مخاطب منتقل کنند؟ یا امسال که
صدا و سیما مثلا قصد داشته این معضل را حل کند در کدام کار از 3 کاری که پخش شد این مفاهیم به مخاطب منتقل شد؟ پنجمین خورشید، عبور از پاییز یا نردبام آسمان؟
می‌توان گفت تنها مجموعه‌ای که در طول این 10سال به مفهوم واقعی ماه رمضان نزدیک شده و واقعا یک کار مناسبتی برای این ماه تلقی می‌شد، مجموعه «میوه ممنوعه» بود که مخاطبان هم از آن استقبال کردند و هنوز هم که هنوز است شبکه 2 از این مجموعه به عنوان یکی از افتخارات خود یاد می‌کند، اما متاسفانه به جای آنکه این رویه ادامه پیدا کند همه چیز برعکس شد. امسال تلویزیون حتی در برنامه‌های غیرنمایشی خود هم پسرفت داشت. به‌عنوان مثال شبکه یک که اصلا برنامه ویژه افطار نداشت و برنامه شبکه 2 هم چندان چنگی به دل نمی‌زد، اما شبکه 3 در تلاش بود که با پخش برنامه «ماه عسل» مخاطبان زیادی را پای گیرنده بنشاند، اما با اینکه احسان علیخانی در زمینه اجرا پیشرفت قابل ملاحظه و چشمگیری از خود نشان داده، اما باز هم برنامه بسیار کند بود و از این جهت موفقیتی به دست نیاورد و اینجا بود که جای خالی فرزاد حسنی و رضا رشیدپور واقعا احساس شد. شبکه تهران هم که مثلا قصد داشت در غیاب مجموعه نمایشی، کاری کند تا مخاطبانش را از دست ندهد، برای همین دست به دامن حسین رفیعی و محمود شهریاری شد تا با ایجاد فضایی شاد کاری پرمخاطب رقم بزند، اما حاصل کار بسیار کسل‌کننده و سرد بود.
درباره مجموعه‌های نمایشی امسال، نخستین نکته‌ای که به چشم می‌خورد کم کردن تعداد سریال‌هاست، به طوری که سال‌های پیش معمولا تلویزیون با 4 سریال که از شبکه‌های مختلف سیما پخش می‌شد به استقبال مخاطبان روزه‌دار می‌رفت، اما امسال کاهش این تعداد مجموعه به 3 سریال و حذف سریال شبکه 5 در دستور کار قرار گرفت؛ هرچند این طرح انتقاداتی در پی داشت، اما می‌توانست فرصتی باشد تا این شبکه با کارهای دیگر کیفیت خروجی خود برای مخاطبان را بالاتر ببرد، اما هرگز این اتفاق نیفتاد. این موضوع هم به آشفتگی صداوسیما در برنامه‌ریزی برای این ماه برمی‌گردد که نه فقط در این‌باره که در تولیدات دیگر شبکه‌ها نیز نمود داشت. شبکه اول تا 2 روز قبل از شروع ماه رمضان خودش هم نمی‌دانست چه سریالی را می‌خواهد پخش کند و شبکه 5 هم که از مدت‌ها قبل اعلام کرده بود در این ماه مجموعه «به کجا چنین شتابان» ساخته ابوالقاسم طالبی را روانه آنتن خواهد کرد، ناگهان خبر پخش نشدن آن را مخابره کرد.
در جدول برنامه‌های سیما، نخستین سریالی که امسال بلافاصله بعد از افطار پخش می‌شد، مجموعه «پنجمین خورشید» بود. این سریال از سوژه جذابی استفاده کرده چراکه همواره بازی با تاریخ و رفتن به گذشته یا آینده برای مخاطب جذابیت خاص خود را داشته است، اما اینکه علیرضا افخمی تا چه حد توانسته از این سوژه بدرستی استفاده کند، جای بحث دارد. البته بازی با زمان در سینما و تلویزیون ما تازگی دارد و پیش از این تنها نمونه‌های ناموفقی در این زمینه ساخته شده‌اند، اما افخمی با تیزهوشی این تغییر زمان را محدود به 24 سال و آینده قصه سریال را زمان حال انتخاب کرده بود؛ نکته‌ای که به هوشمندی یک کارگردان کار بلد برمی‌گردد. اما افخمی فقط همین یک قدم را بدرستی برداشت و در گام‌های دیگر ناموفق عمل کرد. تنها موردی که محسن، شخصیتی که از آن سال‌ها به زمان حال آمده است، استفاده می‌کند شوخی با کلمه کمیته است. همین! و دیگر تقریبا هیچ.
افخمی در «پنجمین خورشید» در سطح حرکت کرده بود. نخستین نکته‌ای که در این مجموعه کاملا به چشم می‌آمد شتاب‌زدگی بیش از حد سازندگانش بود. مجموعه «پنجمین خورشید» از نظر کارگردانی، میزانسن و زیبایی‌شناسی تصویر، در زیر حد متوسط قرار دارد و متأسفانه کار قابل قبولی از این بابت در کارنامه کارگردان خود ثبت نکرده است، اما این مجموعه در عین حال یک امتیاز مثبت داشت و آن انتخاب بازیگران و بازی بازیگران آن بود. مثلا حمید گودرزی خودش را در نقش محسن واقعا رها کرده و از این نظر کاملا به نقش نزدیک شده بود. هر چند که به هر حال بازی او عاری از اشکال هم نبود، اما این کار برای او یک گام رو به جلو محسوب می‌شود. نفر بعدی که حتی می‌توان گفت بهترین بازیگر این مجموعه است، کسی نیست جز شهرام قائدی که در نوع خود بی‌نظیر ظاهر شد. اصولا قائدی بازیگر بسیار باهوش و بااستعدادی است و روز به روز در حال پیشرفت است. او در این مجموعه به خوبی زوایای کاراکتر همایون را شناخته بود و بلاهت لازم برای این شخصیت را درآورده بود و از این جهت مخاطب براحتی با او ارتباط برقرار می‌کرد. شبنم قلی‌خانی هم امسال در 2 کار از 3 کاری که از تلویزیون پخش شد حضور داشت. او در این مجموعه ایفاگر شخصیتی به نام هما بود. قطعا افخمی با انتخاب قلی‌خانی برای بازی در قالب شخصیتی که جنبه‌های مردانه در درونش وجود دارد، قصد داشته تا دست به یک نوآوری بزند؛ درست همان کاری که مهدی مظلومی در «بدون شرح» انجام داد و فتحعلی اویسی را که تا پیش از آن به عنوان پای ثابت نقش‌های منفی در آثار سینمایی و تلویزیونی حضور داشت، تبدیل به یک بازیگر طناز تمام‌عیار کرد و صدالبته که استعداد خود اویسی بیش از هر چیز باعث این کشف بود، اما کمتر کارگردانی حاضر به انجام چنین ریسکی می‌شود و حال افخمی هم در «پنجمین خورشید» چنین قصدی داشته و قلی‌خانی با اینکه تا حدی توانسته از پس این نقش برآید، اما حاصل کار چیزی نیست که به همگان ثابت کند قلی‌خانی را از حالا به بعد باید در چنین نقش‌هایی دید و مطمئنا دوباره برای نقش‌های مثبت‌تر و معصوم‌تر سراغ او خواهند رفت. شاید در این کار ضعیف‌ترین بازی متعلق به مریم کاویانی باشد که مجددا همان مریم کاویانی‌ای است که تاکنون در دیگر کارها بوده و همان‌طور تخت و بی‌حس و عاری از ظرافت. به هر روی همان‌طور که گفتیم «پنجمین خورشید» بسیار شتاب‌زده و بشدت از ناحیه فیلمنامه آسیب دیده است. شاید هم افخمی با توجه به شرایط ویژه‌ای که صدا و سیما در شرایط فعلی دارد، نخواسته وارد حیطه‌هایی دیگر در داستانش شود تا کار دچار حاشیه نشود و به همان شوخی «کمیته کجاست؟» در سال 88 بسنده کرده است.
پس از «پنجمین خورشید»، مجموعه «عبور از پاییز» پخش می‌شد که طبق نظرسنجی صداوسیما در میان 3 مجموعه‌ای که از تلویزیون پخش شد از لحاظ جذب مخاطب رتبه آخر را کسب کرده است. «عبور از پاییز»مجموعه‌ای مغشوش و ناموزون بود، فضای داستان بشدت غیربومی و ناملموس بود، شخصیت‌ها به هیچ‌وجه دارای عمق نبودند و تمام کاراکتر‌ها لنگ می‌زدند. متأسفانه فیلمنامه مجموعه آنقدر پراشکال بود که اکثر تماشاگران پس از چند قسمت آن را رها کردند و دیگر تمایلی به تعقیب آن نداشتند. واقعا معلوم نیست چرا هنوز عده‌ای از فیلمسازان ما فکر می‌کنند همین که یک شخصیت قهوه خورد و دستمال گردن بست، تبدیل می‌شود به یک آدم پولدار و بدجنس و البته خبیث! عبور از پاییز محرک لازم برای پیشبرد قصه را نداشت و آنقدر تخت و یکنواخت بود که از همان ابتدا می‌شد پایان آن را حدس زد. این مجموعه نه‌تنها از ناحیه قصه و فیلمنامه و پرداخت که از قسمت‌های دیگر هم دچار نقصان بود، به عنوان مثال بازی‌های این مجموعه چنان تکراری و بی‌محتوا و عاری از خلاقیت بود که گاهی فراموش می‌کردیم این کار عواملی هم در پشت صحنه دارد.
مورد بعدی درباره این مجموعه، کارگردانی مسعود شاه‌محمدی است که گویی از آن سوی بام پرتاب شده و آنقدر تصاویر پرحرکت بودند که تماشاگر دچار سرگیجه می‌شد و حتی می‌توان گفت در برخی صحنه‌ها دوربین حکم یک پیک موتوری را پیدا می‌کرد که دائما برای خلق تصاویری زیبا در حرکت بود! از این نظر این مجموعه هیچ پلان ثابتی نداشت، اما کارگردان به این موضوع فکر نکرده بود که صرف تراولینگ و میزانسن‌های حرکتی نمی‌توان تصاویری چشم‌نواز خلق کرد و این به هنر یک فیلمساز برمی‌گردد که کجا از پلان ثابت استفاده کند و کجا دوربین را به حرکت درآورد. به هر روی «عبور از پاییز» به هیچ‌وجه مجموعه استانداردی محسوب نمی‌شود و با توجه به آمار میزان جذب مخاطب، می‌توان به این نکته پی برد که دیگر تماشاگران ما آنقدر باهوش شده‌اند که براحتی می‌توانند فرق کار بد و خوب را تشخیص دهند.
اما آخرین مجموعه‌ای که در ایام ماه مبارک رمضان از تلویزیون پخش می‌شد سریال «نردبام آسمان» بود که پیرامون آن حرف و حدیث‌های زیادی وجود داشت. درباره «نردبام آسمان» به چند نکته می‌توان اشاره کرد؛ نخست اینکه بزرگ‌ترین ضربه‌ای که به این سریال وارد شد پخش هر شبی آن بود. این سریال جزو آثار فاخری است که اگر در کنداکتور پخش هفتگی قرار می‌گرفت خیلی بیشتر می‌توانست مخاطبان را جذب کند، اما متأسفانه اصرار تلویزیون و تهیه‌کننده مجموعه باعث شد تا کار آنطور که باید و شاید مورد ارزیابی قرار نگیرد. نکته دیگر که نباید آن را نادیده گرفت، نام محمدحسین لطیفی به عنوان کارگردان است. لطیفی فیلمساز موفقی به حساب می‌آید و از آن دست کارگردانانی است که در کارهایش بیشتر احساس‌محور است تا تکنیک‌محور و اتفاقا همین موضوع باعث می‌شود تا کارهای او مورد استقبال قرار گیرد، اما از یاد نبریم که این فرمول در کارهای تاریخی که حداقل در کشور ما ساخته می‌شود به هیچ‌وجه جواب نمی‌دهد و به همین علت است که هنگام دیدن «نردبام آسمان» تماشاگر احساس نمی‌کند که در حال دیدن یک کار تاریخی است. اینکه فیلمسازی در حیطه‌ای خاص توانایی دارد و روحیات و نوع کارکردنش به فلان کار نمی‌خورد، چیز بدی نیست و ای‌کاش لطیفی وارد حیطه ساخت آثار تاریخی نمی‌شد و همان رویه قبلی را پیش می‌گرفت. ساخت کار تاریخی نیاز به فوت کوزه‌گری دارد که امثال میرباقری، جوزانی و فخیم‌زاده آن را بخوبی یاد گرفته‌اند و اینکه مثلا لطیفی آن فوت را بلد نیست، عیب محسوب نمی‌شود و به همین دلیل است که صحنه‌های سریال آن جلال و عظمت یک کار فاخر تاریخی را ندارد و مخاطب بخوبی آن را نمی‌پذیرد. مورد بعدی، موضوع لحن و گفتار شخصیت‌های مجموعه است که حسابی سر و صدا به پا کرد و حامد عنقا، نویسنده مجموعه را واداشت تا سرسختانه بر این عقیده تأکید کند که این لحن نزدیک‌ترین لحن به زبان فارسی آن دوره است و زبان و گویشی که در کارهای پیشین استفاده می‌شده غلط و ناصحیح بوده است. او برای اثبات حرف‌هایش مستنداتی دارد و بهتر است قضاوت این مهم را به اهل فن و زبان‌شناسان برجسته واگذار کنیم، اما با این حال با تمام ایراداتی که عنوان کردیم، «نردبام آسمان»در میان 3 مجموعه دیگر این ایام یک سر و گردن بالاتر بود و می‌توان پیرامون آن بحث کرد و این نتیجه طبیعی حضور انبوهی از عوامل حرفه‌ای به مدیریت کارگردانی با نام محمدحسین لطیفی است. به هر روی امسال و در ماه رمضان، سیما 30 روز سرد را تجربه کرد و برنامه‌ها به هیچ‌وجه نتوانستند رضایت مخاطبان خود را برآورده کنند و همین هم سبب آن شده است که طبق نظرسنجی‌ها نسبت به رمضان‌های گذشته از ریزش مخاطب به شکل محسوس رنج ببرد. ارسال نظر
پربیننده