آقای لطیفی از دغدغه‌های معماران بگویید، چرا که فکر می‌کنم این دغدغه‌ها از معدود حدیث نفس‌هایی است که وجهه‌‌ای عمومی دارد.
دغدغه‌های یک معمار در زمان طراحی این است که بهره‌برداران یا استفاده‌کنندگان شرایط مطلوبی را از محیطی که وارد آن می‌شوند به دست آورند. به عبارتی گاهی با جسم و فیزیک ساختمان سر وکار داریم که بحث عدد و رقم به میان می‌آید و ما باید به سوال‌هایی از این دست پاسخ بدهیم که چرا هزینه‌ها جا به جا شده، قیمت هر متر چقدر می‌شود و در نهایت چگونه می‌توان سانتیمترها را به پول نزدیک کرد... . گاهی هم با روح و روان سر و کار داریم که اعتقاد من این است وظیفه معمار در این بخش است. اما متاسفانه این بخش به اجبارهای زیادی که در مملکت ما هست و عرف شده به پس زمینه خزیده و خیلی از همکار‌های ما براحتی از کنار آن گذشته‌اند و ماحصل این اتفاق، تغییر تعاریفمان از معماری شده است به طوری که الان تعریف‌هایمان این طور شده که فلان معمار می‌گوید یک خوابه یا 2 خوابه طراحی می‌کنم... بله! تعریف‌ها تغییر کرده و کمیت جای کیفیت را گرفته. دیگر به این فکر نیستیم که قرار است چه احساس و روحیه‌ای از این فضا به دست بیاید.
البته خیلی‌ها سعی کردند که با گذاشتن کمیسیون‌ها و گروه‌های نظارت، معماران را وادار کنند شرایط بهره‌برداران را در نظر بگیرند اما متاسفانه... اجازه بدهید این طور بگویم که در واقع ما در معماری در جدال بین خواسته‌های کارفرما یا سرمایه‌گذار، مبنی بر استفاده حداکثری از فضا، از یک سو و نیازهای کاربر از سوی دیگر قرار داریم.
مهم این است که یک معمار یک فضای بد را به یک فضای خوب و در ارتباط با روح و روان و فرهنگ کاربر تبدیل کند و این قسمت سخت مساله است یعنی حالا مریض مشخص شده و معمار در قالب یک دکتر باید به رفع و رجوع آن بپردازد.
طراحی یک ساختمان برای یک مصرف‌کننده خاص مثل طراحی لباس برای یک فرد است و من معتقدم برای طراحی چنین مسکونی‌هایی باید رفت و با آن خانواده مدتی زندگی کرد و از جزئیات رفتاری آنها حین خط کشیدن‌های معمارانه بهره برد. البته در بحث انبوه‌سازی این کار ناکارآمد است و به عبارت خیاطانه باید گفت که یک لباس ماکس باید بسازیم که به تن همه برود و برای همه تا حدودی اندازه باشد چون نمی‌شود برای چندین واحد ساختمانی مسکونی چندین طراحی مختلف انجام داد، یعنی اقتصادی نیست.
پس با 2 مشکل مواجهیم؛ از یک طرف با مشکل اقتصادی و از طرف دیگر شناسایی نیازهای کاربر.آیا در این زمینه می‌توان به چاره‌جویی بینابین دست زد؟ اصلا می‌خواهم بدانم خارجی‌ها در این زمینه چه راهکاری داشته‌اند؟
ما باید مروری بر کشورهای دیگر و فعالیت‌هایشان داشته باشیم و ببینیم چه عواملی موجب شده که ساکنان آنجا در فضایي آرام‌تر و با مشکلات کمتر به سر ببرند که خب همین مساله از 2 فعالیت آنها نشأت می‌گیرد؛ اول فعالیت‌هایی که ما می‌بینیم مثل مسائل سیاسی‌شان، اجتماعی شان، خانوادگی‌شان و یکسری مسائل که ما آنها را نمی‌بینیم مثل اینکه آنها در خانواده و خانه‌هایشان به آرامش دست پیدا می‌کنند. خب این بحث مهمی است ما با رویکرد جدیدی به معنا و مفهوم«خانه» در اینجا مواجهیم که در آن، رابطه خانه با بستر‌های اجتماعی- اخلاقی و آرامش حاصل از حضور در مکانی مناسب برای زیست معلوم می‌شود. اجازه بدهید اول ادامه صحبتم را با مثالی از اتفاقاتی که در خارج از مرزها می‌افتد پی بگیرم: در یکی از کشورهای غربی (حالا در خاطرم نیست که سوئد بود یا سوییس) چند سال پیش قانونی وضع شد که اگر خانه‌ای با پرت حرارتی حداقل ساخته شود آن خانه تا چند سال از مالیات معاف است. خب خیلی‌ها جمع و تفریق کردند و دیدند که تولید چنین خانه‌ای از پرداخت مالیات چند ساله ارزان‌تر است به همین خاطر کل کشور نیازشان به سوخت کمتر می‌شود و کلیت آن کشور رو به سمت رشد و صرفه‌جویی مثبت پیش می‌رود. همین بحث درباره فضای زیستی انسان‌ها نیز صادق است. ما خانه‌ها را به عنوان خوابگاه و استراحتگاه موقت می‌بینیم برای همین حتی حوصله درنگ کردن در آن را هم نداریم و در اینجاست که خانه موجب تولید مسائل روحی و اجتماعی می‌شود.
در فرهنگ ما خانه محل زندگی ما بوده، محل میهمانی‌ها و دور هم جمع شدن‌ها. اما در زندگی امروز جایی برای این مسائل نیست آرامش در خانه‌های ما وجود ندارد که بخواهیم يك گردهمایی را با محوریت آن برگزار کنیم و همیشه دنبال فرار از خانه‌ها هستیم و درست در همین جاست که معضلات اجتماعی رخ می‌نماید.
پس هزینه‌ها و البته آگاهی‌های ما در طراحی فضای زندگی‌مان که همان خانه است سبب جلوگیری از ایجاد چنین مسائلی می‌شود که البته در جای خود هزینه‌بردار است یعنی با فکر عاقبت‌اندیش می‌توانسته‌ایم با کمی هزینه جلوی هزینه‌های هنگفت بعدی را بگیریم و البته آرامش و امنیت روحی و روانی را به خانواده خود عرضه کنیم.
خب در همین فضا می‌خواهم کمی از حضور معمارانه شما و دغدغه‌هایتان در فضای دولتی بپرسم چون شما معماری هستید که در فضا‌هايی که کارفرما دولت یا جزئی از آن است خیلی فعالیت دارید. فضای این نوع از ساخت و سازها را چگونه می‌بینید؟ آیا مشکل مورد بحث ما در آنجا نیز ریشه دارد؟
افرادی که در سازمان‌های دولتی هستند باید اعداد و ارقامی بدهند که این اعداد و ارقام برای خودشان و بالادستی هایشان خیلی مهم است؛ به‌طور مثال اگر ساخت یک ساختمان دولتی عمومی متری 250 هزار تومان هزینه داشته باشد و آنها با قیمت 220 هزار تومان هر متر را بسازند و در گزارش خود این را منعکس کنند درست مثل این است که برده‌اند. کسی نمی‌پرسد آیا ساختمانی که تو با این شرایط ساخته‌ای اصلاً قابل استفاده است و آیا چنین قیمتی امکان‌پذیر است؟
یعنی در این قسمت از ساخت و ساز کشورمان که بسیار هم در فرهنگ‌سازی و الگوبرداری برای دیگر اهالی ساخت و ساز مهم است توجه به کمیت‌ها این قدر ملاک شده است؟
بله، ما فراوان ساختمان‌هایی را داریم که کارفرمایشان دولت بوده و به علت همین ترجیح دادن کمیت‌ها بر کیفیت‌ها بی‌استفاده و دربست افتاده‌اند و فقط در آْمارهای روی کاغذ آمده‌اند که در فلان جا ساختمانی با این قیمت ساخته شده! یعنی ساخت و ساز برای آماها!
و آمارها برای مدیران خیلی مهم است در بخش خصوصی هم همین اتفاق‌ها می‌افتد. در اینجا هم جلوی هزینه‌ها به شدت گرفته می‌شود غافل از اینکه در جایی دیگر... ما دست و پای معمار را برای جلوگیری از این هزینه‌ها می‌بندیم ولی نمی‌دانیم چرا در مکان ساخته شده‌مان راحت نیستیم و این مساله‌ای است که غربی‌ها و حتی همین شرقی‌های خودمان به جوابش رسیده‌اند.
دغدغه‌ای که در معماران باید باشد و الان کم‌کم دارد این مساله ایجاد می‌شود این است که طراحی یک سازه مساله امروز و فردا نیست این بنا سال‌های سال در جای خود خواهد ماند و باید به اندازه خودش وجاهت این را داشته باشد.
در راه نهادینه کردن این گونه دغدغه‌ها چه فعالیت‌هایی انجام شده است چون به شخصه اعتقاد دارم یک حرکت جهت‌مند لازم است تا فعالیت‌های ما شکل و شمایل واقعی معمارانه بگیرد.
سازمان‌هایی مثل شهرداری منطقه 22 یا تربیت بدنی را می‌شناسم که الان با تشکیل کمیسیونی متشکل از 3- 2 نفر از مشاوران و کارشناسان‌شان با طراح تبادل اطلاعات کرده و به بررسی طرح می‌پردازند تا ببینند طرح اشکال دارد یا نه؛ یعنی فضای بدی به لحاظ نمای شهری و هم به لحاظ معماری داخلی‌شان ساخته نشود. خب این نوع رفتار قشنگ است با اینکه کپی از روی عملکرد خارج از مرزهاست اما صرف بودن چنین حرکتی خوب است اما ما باید این نکته را هم در نظر بگیریم که اگر چنین طرح‌هایی در غرب جواب می‌دهد به خاطر فرهنگ آنان در چنین طرح‌ها و استفاده از توان چنین کمیسیون‌هایی در هدایت معمار و در طراحی است نه صرفاً ابراز سلیقه‌های شخصی و ابراز سلیقه‌هایی که بعضاً اشکال طرح معمار نیست بلکه نوعی عدم هماهنگی سلیقه بین طراح و اعضای کمیسیون است.
پس افق این حرکت را روشن نمی‌بینید؟
نه نمی‌توان این طور صریح نظر داد باید گفت افق روشن است ولی باید از این مراحل گذر کرد و به یک گام جدید رسید. در مرحله بعدی باید این روش را به ساختمان‌هایی با متراژ کمتر نیز رساند و با این تکثیر و کوچک شدن به جزئیات معمارانه سر و سامان داد. دغدغه‌های اجتماعی خانه‌سازي پای صحبت مهندس لطیفی
همه متهم هستیم!
آقای لطیفی از دغدغه‌های معماران بگویید، چرا که فکر می‌کنم این دغدغه‌ها از معدود حدیث نفس‌هایی است که وجهه‌‌ای عمومی دارد.
دغدغه‌های یک معمار در زمان طراحی این است که بهره‌برداران یا استفاده‌کنندگان شرایط مطلوبی را از محیطی که وارد آن می‌شوند به دست آورند. به عبارتی گاهی با جسم و فیزیک ساختمان سر وکار داریم که بحث عدد و رقم به میان می‌آید و ما باید به سوال‌هایی از این دست پاسخ بدهیم که چرا هزینه‌ها جا به جا شده، قیمت هر متر چقدر می‌شود و در نهایت چگونه می‌توان سانتیمترها را به پول نزدیک کرد... . گاهی هم با روح و روان سر و کار داریم که اعتقاد من این است وظیفه معمار در این بخش است. اما متاسفانه این بخش به اجبارهای زیادی که در مملکت ما هست و عرف شده به پس زمینه خزیده و خیلی از همکار‌های ما براحتی از کنار آن گذشته‌اند و ماحصل این اتفاق، تغییر تعاریفمان از معماری شده است به طوری که الان تعریف‌هایمان این طور شده که فلان معمار می‌گوید یک خوابه یا 2 خوابه طراحی می‌کنم... بله! تعریف‌ها تغییر کرده و کمیت جای کیفیت را گرفته. دیگر به این فکر نیستیم که قرار است چه احساس و روحیه‌ای از این فضا به دست بیاید.
البته خیلی‌ها سعی کردند که با گذاشتن کمیسیون‌ها و گروه‌های نظارت، معماران را وادار کنند شرایط بهره‌برداران را در نظر بگیرند اما متاسفانه... اجازه بدهید این طور بگویم که در واقع ما در معماری در جدال بین خواسته‌های کارفرما یا سرمایه‌گذار، مبنی بر استفاده حداکثری از فضا، از یک سو و نیازهای کاربر از سوی دیگر قرار داریم.
مهم این است که یک معمار یک فضای بد را به یک فضای خوب و در ارتباط با روح و روان و فرهنگ کاربر تبدیل کند و این قسمت سخت مساله است یعنی حالا مریض مشخص شده و معمار در قالب یک دکتر باید به رفع و رجوع آن بپردازد.
طراحی یک ساختمان برای یک مصرف‌کننده خاص مثل طراحی لباس برای یک فرد است و من معتقدم برای طراحی چنین مسکونی‌هایی باید رفت و با آن خانواده مدتی زندگی کرد و از جزئیات رفتاری آنها حین خط کشیدن‌های معمارانه بهره برد. البته در بحث انبوه‌سازی این کار ناکارآمد است و به عبارت خیاطانه باید گفت که یک لباس ماکس باید بسازیم که به تن همه برود و برای همه تا حدودی اندازه باشد چون نمی‌شود برای چندین واحد ساختمانی مسکونی چندین طراحی مختلف انجام داد، یعنی اقتصادی نیست.
پس با 2 مشکل مواجهیم؛ از یک طرف با مشکل اقتصادی و از طرف دیگر شناسایی نیازهای کاربر.آیا در این زمینه می‌توان به چاره‌جویی بینابین دست زد؟ اصلا می‌خواهم بدانم خارجی‌ها در این زمینه چه راهکاری داشته‌اند؟
ما باید مروری بر کشورهای دیگر و فعالیت‌هایشان داشته باشیم و ببینیم چه عواملی موجب شده که ساکنان آنجا در فضایي آرام‌تر و با مشکلات کمتر به سر ببرند که خب همین مساله از 2 فعالیت آنها نشأت می‌گیرد؛ اول فعالیت‌هایی که ما می‌بینیم مثل مسائل سیاسی‌شان، اجتماعی شان، خانوادگی‌شان و یکسری مسائل که ما آنها را نمی‌بینیم مثل اینکه آنها در خانواده و خانه‌هایشان به آرامش دست پیدا می‌کنند. خب این بحث مهمی است ما با رویکرد جدیدی به معنا و مفهوم«خانه» در اینجا مواجهیم که در آن، رابطه خانه با بستر‌های اجتماعی- اخلاقی و آرامش حاصل از حضور در مکانی مناسب برای زیست معلوم می‌شود. اجازه بدهید اول ادامه صحبتم را با مثالی از اتفاقاتی که در خارج از مرزها می‌افتد پی بگیرم: در یکی از کشورهای غربی (حالا در خاطرم نیست که سوئد بود یا سوییس) چند سال پیش قانونی وضع شد که اگر خانه‌ای با پرت حرارتی حداقل ساخته شود آن خانه تا چند سال از مالیات معاف است. خب خیلی‌ها جمع و تفریق کردند و دیدند که تولید چنین خانه‌ای از پرداخت مالیات چند ساله ارزان‌تر است به همین خاطر کل کشور نیازشان به سوخت کمتر می‌شود و کلیت آن کشور رو به سمت رشد و صرفه‌جویی مثبت پیش می‌رود. همین بحث درباره فضای زیستی انسان‌ها نیز صادق است. ما خانه‌ها را به عنوان خوابگاه و استراحتگاه موقت می‌بینیم برای همین حتی حوصله درنگ کردن در آن را هم نداریم و در اینجاست که خانه موجب تولید مسائل روحی و اجتماعی می‌شود.
در فرهنگ ما خانه محل زندگی ما بوده، محل میهمانی‌ها و دور هم جمع شدن‌ها. اما در زندگی امروز جایی برای این مسائل نیست آرامش در خانه‌های ما وجود ندارد که بخواهیم يك گردهمایی را با محوریت آن برگزار کنیم و همیشه دنبال فرار از خانه‌ها هستیم و درست در همین جاست که معضلات اجتماعی رخ می‌نماید.
پس هزینه‌ها و البته آگاهی‌های ما در طراحی فضای زندگی‌مان که همان خانه است سبب جلوگیری از ایجاد چنین مسائلی می‌شود که البته در جای خود هزینه‌بردار است یعنی با فکر عاقبت‌اندیش می‌توانسته‌ایم با کمی هزینه جلوی هزینه‌های هنگفت بعدی را بگیریم و البته آرامش و امنیت روحی و روانی را به خانواده خود عرضه کنیم.
خب در همین فضا می‌خواهم کمی از حضور معمارانه شما و دغدغه‌هایتان در فضای دولتی بپرسم چون شما معماری هستید که در فضا‌هايی که کارفرما دولت یا جزئی از آن است خیلی فعالیت دارید. فضای این نوع از ساخت و سازها را چگونه می‌بینید؟ آیا مشکل مورد بحث ما در آنجا نیز ریشه دارد؟
افرادی که در سازمان‌های دولتی هستند باید اعداد و ارقامی بدهند که این اعداد و ارقام برای خودشان و بالادستی هایشان خیلی مهم است؛ به‌طور مثال اگر ساخت یک ساختمان دولتی عمومی متری 250 هزار تومان هزینه داشته باشد و آنها با قیمت 220 هزار تومان هر متر را بسازند و در گزارش خود این را منعکس کنند درست مثل این است که برده‌اند. کسی نمی‌پرسد آیا ساختمانی که تو با این شرایط ساخته‌ای اصلاً قابل استفاده است و آیا چنین قیمتی امکان‌پذیر است؟
یعنی در این قسمت از ساخت و ساز کشورمان که بسیار هم در فرهنگ‌سازی و الگوبرداری برای دیگر اهالی ساخت و ساز مهم است توجه به کمیت‌ها این قدر ملاک شده است؟
بله، ما فراوان ساختمان‌هایی را داریم که کارفرمایشان دولت بوده و به علت همین ترجیح دادن کمیت‌ها بر کیفیت‌ها بی‌استفاده و دربست افتاده‌اند و فقط در آْمارهای روی کاغذ آمده‌اند که در فلان جا ساختمانی با این قیمت ساخته شده! یعنی ساخت و ساز برای آماها!
و آمارها برای مدیران خیلی مهم است در بخش خصوصی هم همین اتفاق‌ها می‌افتد. در اینجا هم جلوی هزینه‌ها به شدت گرفته می‌شود غافل از اینکه در جایی دیگر... ما دست و پای معمار را برای جلوگیری از این هزینه‌ها می‌بندیم ولی نمی‌دانیم چرا در مکان ساخته شده‌مان راحت نیستیم و این مساله‌ای است که غربی‌ها و حتی همین شرقی‌های خودمان به جوابش رسیده‌اند.
دغدغه‌ای که در معماران باید باشد و الان کم‌کم دارد این مساله ایجاد می‌شود این است که طراحی یک سازه مساله امروز و فردا نیست این بنا سال‌های سال در جای خود خواهد ماند و باید به اندازه خودش وجاهت این را داشته باشد.
در راه نهادینه کردن این گونه دغدغه‌ها چه فعالیت‌هایی انجام شده است چون به شخصه اعتقاد دارم یک حرکت جهت‌مند لازم است تا فعالیت‌های ما شکل و شمایل واقعی معمارانه بگیرد.
سازمان‌هایی مثل شهرداری منطقه 22 یا تربیت بدنی را می‌شناسم که الان با تشکیل کمیسیونی متشکل از 3- 2 نفر از مشاوران و کارشناسان‌شان با طراح تبادل اطلاعات کرده و به بررسی طرح می‌پردازند تا ببینند طرح اشکال دارد یا نه؛ یعنی فضای بدی به لحاظ نمای شهری و هم به لحاظ معماری داخلی‌شان ساخته نشود. خب این نوع رفتار قشنگ است با اینکه کپی از روی عملکرد خارج از مرزهاست اما صرف بودن چنین حرکتی خوب است اما ما باید این نکته را هم در نظر بگیریم که اگر چنین طرح‌هایی در غرب جواب می‌دهد به خاطر فرهنگ آنان در چنین طرح‌ها و استفاده از توان چنین کمیسیون‌هایی در هدایت معمار و در طراحی است نه صرفاً ابراز سلیقه‌های شخصی و ابراز سلیقه‌هایی که بعضاً اشکال طرح معمار نیست بلکه نوعی عدم هماهنگی سلیقه بین طراح و اعضای کمیسیون است.
پس افق این حرکت را روشن نمی‌بینید؟
نه نمی‌توان این طور صریح نظر داد باید گفت افق روشن است ولی باید از این مراحل گذر کرد و به یک گام جدید رسید. در مرحله بعدی باید این روش را به ساختمان‌هایی با متراژ کمتر نیز رساند و با این تکثیر و کوچک شدن به جزئیات معمارانه سر و سامان داد. ارسال نظر
پربیننده