حسین میزان
هنگامی که کلید کاخ سفید به دست باراك اوباما سپرده شد و رئیس‌جمهور جوان آمریکا نبض سیاست خارجی این کشور را در دست گرفت، بسیاری تصور می‌کردند که شمول «تغییرات» وعده داده شده از جانب وی کاملا محسوس باشد و عمده مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل و فصل کند. پس از آنکه اوباما تمرکز اصلی سیاست خارجی خود را بر افغانستان قرار داد، بسیاری از مردم ایالات متحده امیدوار بودند که بزودی از باتلاق افغانستان خارج می‌شوند و کابوس جنگی 8 ساله را به فراموشی می‌سپارند اما این رویا هیچگاه محقق نشد. در این مدت استراتژی‌ها و راهبردهای ایالات متحده بارها و بارها در افغانستان تغییر کرده است و سران کاخ سفید کوشیده‌اند مفری برای خود دست و پاکنند. از این رو دست به تلاش‌های زیادی زدند و از متحدان خود در اروپا و ناتو درخواست کردند مسؤولیت بیشتری را در افغانستان بر عهده گیرند و حضوری جدی‌تر در این کشور داشته باشند.تلاش برای ترانسفر نیروی نظامی از عراق به افغانستان یکی دیگر از راهبردهایی بود که کاخ سفید به رهبری باراک اوباما اعمال کرد تا اندکی از مشکلاتش در افغانستان بکاهد. عملیات «خنجر» نیز که با سر و صداهای بسیار و با توسل به تفنگداران دریایی ایالات متحده و نیروهای نظامی انگلستان آغاز شد در پایان خنجری شد بر قلب آمریکا و انگلیس و به تقویت آشکار طالبان منجر شد. اما راهبردی‌ترین تغییر آمریکا در افغانستان جایگزینی ژنرال مک کرنان، فرمانده نیروهای نظامی آمریکا در افغانستان با ژنرال استنلی مک کریستال بود. ایالات متحده امیدوار بود با این تغییر که می‌شد جای پای دیوید پترائوس، فرمانده نيروهاي آمريكايي در خاورميانه و آسياي مركزي را به وضوح در آن ملاحظه کرد به پیشرفت‌های درخوری در افغانستان دست یابد. ژنرال مک کریستال از کارنامه درخشانی در افغانستان برخوردار بود. وی همچنين نقشی محوری را در کشته شدن ابومصعب الزرقاوی، رهبر القاعده عراق برعهده داشت. با این نگاه و در شرایطی که احساسات ضد آمریکایی در افغانستان به واسطه کشتار بی‌حد و حصر غیر‌نظامیان به اوج خود رسیده بود، مک کریستال به این سمت گمارده شد اما هیچگونه تغییر محسوسی در فرآیند حضور نظامیان ایالات متحده در افغانستان ایجاد نشد و کشتار غیر نظامیان کماکان ادامه یافت. در حال حاضر نیز مک کریستال به منظور خلاص شدن از ناکامی‌هایی که تاکنون گریبان وی را رها نکرده است در گزارشي محرمانه اوضاع نیروهای تحت امرش را ارزیابی کرده و اوباما را بر سر دو راهي قرار داده و به نوعی آب پاکی را بر دستان سردمداران کاخ سفید ریخته و به حاکمان کاخ سفيد هشدار داده است که يا شکست در افغانستان را بپذيرند يا
30 هزار نيروی تازه نفس به این کشور اعزام کنند. مک کریستال در گزارش 66 صفحه‌ای خود تأکید کرده است ، شکست در افغانستان خطر بازگشت قدرت به شبه‌نظاميان را در آينده نزديک، قوت مي‌بخشد و در اين صورت مقابله با ناآرامي‌ها غيرممکن خواهد شد. با توجه به اینکه در حال حاضر 62 هزار نیروی آمریکایی در افغانستان حضور دارند، رقم درخواستی ژنرال مک کریستال بسیار بالا به نظر می‌رسد...
... و احتمالا چالش‌های بسیاری را در داخل ایالات متحده سبب خواهد شد. اما سوالی که ذهن بسیاری از کارشناسان مسائل استراتژیک را به خود معطوف کرده این است که آیا راهکارهای میلیتاریستی می‌تواند گرهی از مشکلات این کشور بگشاید؟
به نظر می‌رسد که راه حل نظامی در کشوری که دو سوم خاک آن‌را طالبان در اختیار دارد چندان راهگشا نباشد بویژه که بسترهای لازم در این کشور برای رشد و نمو طالبان کاملا مهیاست. ترانسفر افکار وهابی از عربستان به افغانستان زمینه را برای گسترش طالبان به بهترین نحو فراهم کرده است. از این رو مقابله نظامی با گروهی که رشدی مستمر و محسوس دارد امکانپذیر نیست و افزایش نیرو راهکار مناسبی برای مقابله با این پدیده محسوب نمی‌شود. رشد میزان بی‌سوادی به حدود 70 درصد نیز مزید بر علت شده است و گرایشات را به طالبان بیشتر کرده است.
به واقع نگاهی به زیرساختهای فرهنگی افغانستان نشان می‌دهد که با ادامه وضع کنونی، ایالات متحده از طریق افزایش نیرو هیچگونه ماحصلی در این کشور نخواهد داشت. بی‌شک سران آمریکا نیز این مسأله را به خوبی دریافته و می‌دانند که رها شدن از چنگال طالبان، تنها با ترمیم زیرساختهای فرهنگی این کشور نظیر افزایش میزان سواد، بالا بردن سطح زندگی مردم، ممانعت از ورود افکار وهابی به کشور و.... امکانپذیر است اما با افزایش نیرو زمینه را برای بیشتر ماندن در این کشور فراهم می‌کنند و می‌کوشند که جای پای خود را محکم‌تر کنند.
عدم حرکت ایالات متحده برای حل این مشکلات بنیادین حکایت از خرسندی آمریکا از وضع موجود دارد. عدم مقابله کاخ سفید با کشت خشخاش که شریان حیاتی طالبان محسوب می‌شود نیز شاهدی دیگر بر این مدعاست.
فارغ از این موضوع به نظر می‌رسد که با توجه به برگزاری انتخابات افغانستان و بحران مشروعیتی که بشدت گریبان حامد کرزای، کاندیدای مورد حمایت ایالات متحده را گرفته است، سران کاخ سفید در تلاشند تا این خلأ مشروعیت را با بیش از پیش میلیتاریزه کردن افغانستان پر کنند. سران ایالات متحده بر این باورند که باید نظامیانشان را برای مقابله با تحرکات ضد‌دولتی در بالاترین سطح آمادگی نگاه دارند. در کل به نظر می‌رسد که ایالات متحده حتی اگر به فرض محال (فرض محال، محال نیست) به دنبال راه برون رفت از بحران افغانستان باشد، در حال حاضر به بیراهه می‌رود. در شرایط کنونی شاید بتوان استفاده از الگوی عراق را مناسب‌ترین راهکار پیش روی سران کاخ سفید دانست. در شرایط موجود بهترین راه‌حل، استفاده از پتانسیل کشورهای ذی نفوذ در افغانستان است. برخی از کشورهای همسایه نظیر جمهوری اسلامی از نفوذی سنتی در افغانستان برخوردارند که می‌توانند در حل بحران این کشور راهگشا باشند. همچنین پاکستان و هند نیز می‌توانند گرهی از مشکلات کنونی افغانستان بگشایند. بی‌شک این اساسی‌ترین راهکار پیش روی ایالات متحده برای رهایی از باتلاق افغانستان است. همچنین بومی‌سازی امنیت، كمك به نهادهای امنیتی و ارتش افغانستان و تلاش برای اینکه افغان‌ها بتوانند مستقلا و با یك راهكار بومی با نیروهای شورشی در كشورشان مبارزه كنند نیز از دیگر راهکارهایی است كه می‌تواند به بازگشت ثبات به افغانستان كمك كند. بی‌شک آمریکا در شرایطی که نه تنها سیطره، که حتی شناختی کافی نیز از فرهنگ حاکم بر افغانستان و ساختار قومیتی و موزاییکی این کشور ندارد و نحوه سخن گفتن با پشتون‌ها، ازبک‌ها، تاجیک‌ها و.... را نمی‌داند، نمی‌تواند به موفقیت احتمالی در این کشور دل خوش کند و بخواهد با حربه افزایش نیرو در افغانستان به موفقیتی نائل شود. افزایش نیرو در افغانستان به مثابه قماری دیگر برای اوباما محسوب می‌شود که می‌تواند احساسات ضد آمریکایی را در افغانستان به اوج خود رساند و به درگیری‌های موجود شکلی ایدئولوژیک دهد. شاید وارد شدن به قماری دیگر آن هم برای اوباما که نشان داده است، لااقل درباره افغانستان قمارباز خوش‌شانسی نیست، عواقب وخیمی داشته باشد چرا که اوبامای بی‌تجربه برگه آس خود را به خوبی نمی‌شناسد. اوباما باید امیدوار باشد که بیکر و همیلتون دیگری پیدا شوند تا راه خروج از افغانستان را به وی نشان دهند. اوباما قمار باز قابلي نیست
حسین میزان
هنگامی که کلید کاخ سفید به دست باراك اوباما سپرده شد و رئیس‌جمهور جوان آمریکا نبض سیاست خارجی این کشور را در دست گرفت، بسیاری تصور می‌کردند که شمول «تغییرات» وعده داده شده از جانب وی کاملا محسوس باشد و عمده مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل و فصل کند. پس از آنکه اوباما تمرکز اصلی سیاست خارجی خود را بر افغانستان قرار داد، بسیاری از مردم ایالات متحده امیدوار بودند که بزودی از باتلاق افغانستان خارج می‌شوند و کابوس جنگی 8 ساله را به فراموشی می‌سپارند اما این رویا هیچگاه محقق نشد. در این مدت استراتژی‌ها و راهبردهای ایالات متحده بارها و بارها در افغانستان تغییر کرده است و سران کاخ سفید کوشیده‌اند مفری برای خود دست و پاکنند. از این رو دست به تلاش‌های زیادی زدند و از متحدان خود در اروپا و ناتو درخواست کردند مسؤولیت بیشتری را در افغانستان بر عهده گیرند و حضوری جدی‌تر در این کشور داشته باشند.تلاش برای ترانسفر نیروی نظامی از عراق به افغانستان یکی دیگر از راهبردهایی بود که کاخ سفید به رهبری باراک اوباما اعمال کرد تا اندکی از مشکلاتش در افغانستان بکاهد. عملیات «خنجر» نیز که با سر و صداهای بسیار و با توسل به تفنگداران دریایی ایالات متحده و نیروهای نظامی انگلستان آغاز شد در پایان خنجری شد بر قلب آمریکا و انگلیس و به تقویت آشکار طالبان منجر شد. اما راهبردی‌ترین تغییر آمریکا در افغانستان جایگزینی ژنرال مک کرنان، فرمانده نیروهای نظامی آمریکا در افغانستان با ژنرال استنلی مک کریستال بود. ایالات متحده امیدوار بود با این تغییر که می‌شد جای پای دیوید پترائوس، فرمانده نيروهاي آمريكايي در خاورميانه و آسياي مركزي را به وضوح در آن ملاحظه کرد به پیشرفت‌های درخوری در افغانستان دست یابد. ژنرال مک کریستال از کارنامه درخشانی در افغانستان برخوردار بود. وی همچنين نقشی محوری را در کشته شدن ابومصعب الزرقاوی، رهبر القاعده عراق برعهده داشت. با این نگاه و در شرایطی که احساسات ضد آمریکایی در افغانستان به واسطه کشتار بی‌حد و حصر غیر‌نظامیان به اوج خود رسیده بود، مک کریستال به این سمت گمارده شد اما هیچگونه تغییر محسوسی در فرآیند حضور نظامیان ایالات متحده در افغانستان ایجاد نشد و کشتار غیر نظامیان کماکان ادامه یافت. در حال حاضر نیز مک کریستال به منظور خلاص شدن از ناکامی‌هایی که تاکنون گریبان وی را رها نکرده است در گزارشي محرمانه اوضاع نیروهای تحت امرش را ارزیابی کرده و اوباما را بر سر دو راهي قرار داده و به نوعی آب پاکی را بر دستان سردمداران کاخ سفید ریخته و به حاکمان کاخ سفيد هشدار داده است که يا شکست در افغانستان را بپذيرند يا
30 هزار نيروی تازه نفس به این کشور اعزام کنند. مک کریستال در گزارش 66 صفحه‌ای خود تأکید کرده است ، شکست در افغانستان خطر بازگشت قدرت به شبه‌نظاميان را در آينده نزديک، قوت مي‌بخشد و در اين صورت مقابله با ناآرامي‌ها غيرممکن خواهد شد. با توجه به اینکه در حال حاضر 62 هزار نیروی آمریکایی در افغانستان حضور دارند، رقم درخواستی ژنرال مک کریستال بسیار بالا به نظر می‌رسد...
... و احتمالا چالش‌های بسیاری را در داخل ایالات متحده سبب خواهد شد. اما سوالی که ذهن بسیاری از کارشناسان مسائل استراتژیک را به خود معطوف کرده این است که آیا راهکارهای میلیتاریستی می‌تواند گرهی از مشکلات این کشور بگشاید؟
به نظر می‌رسد که راه حل نظامی در کشوری که دو سوم خاک آن‌را طالبان در اختیار دارد چندان راهگشا نباشد بویژه که بسترهای لازم در این کشور برای رشد و نمو طالبان کاملا مهیاست. ترانسفر افکار وهابی از عربستان به افغانستان زمینه را برای گسترش طالبان به بهترین نحو فراهم کرده است. از این رو مقابله نظامی با گروهی که رشدی مستمر و محسوس دارد امکانپذیر نیست و افزایش نیرو راهکار مناسبی برای مقابله با این پدیده محسوب نمی‌شود. رشد میزان بی‌سوادی به حدود 70 درصد نیز مزید بر علت شده است و گرایشات را به طالبان بیشتر کرده است.
به واقع نگاهی به زیرساختهای فرهنگی افغانستان نشان می‌دهد که با ادامه وضع کنونی، ایالات متحده از طریق افزایش نیرو هیچگونه ماحصلی در این کشور نخواهد داشت. بی‌شک سران آمریکا نیز این مسأله را به خوبی دریافته و می‌دانند که رها شدن از چنگال طالبان، تنها با ترمیم زیرساختهای فرهنگی این کشور نظیر افزایش میزان سواد، بالا بردن سطح زندگی مردم، ممانعت از ورود افکار وهابی به کشور و.... امکانپذیر است اما با افزایش نیرو زمینه را برای بیشتر ماندن در این کشور فراهم می‌کنند و می‌کوشند که جای پای خود را محکم‌تر کنند.
عدم حرکت ایالات متحده برای حل این مشکلات بنیادین حکایت از خرسندی آمریکا از وضع موجود دارد. عدم مقابله کاخ سفید با کشت خشخاش که شریان حیاتی طالبان محسوب می‌شود نیز شاهدی دیگر بر این مدعاست.
فارغ از این موضوع به نظر می‌رسد که با توجه به برگزاری انتخابات افغانستان و بحران مشروعیتی که بشدت گریبان حامد کرزای، کاندیدای مورد حمایت ایالات متحده را گرفته است، سران کاخ سفید در تلاشند تا این خلأ مشروعیت را با بیش از پیش میلیتاریزه کردن افغانستان پر کنند. سران ایالات متحده بر این باورند که باید نظامیانشان را برای مقابله با تحرکات ضد‌دولتی در بالاترین سطح آمادگی نگاه دارند. در کل به نظر می‌رسد که ایالات متحده حتی اگر به فرض محال (فرض محال، محال نیست) به دنبال راه برون رفت از بحران افغانستان باشد، در حال حاضر به بیراهه می‌رود. در شرایط کنونی شاید بتوان استفاده از الگوی عراق را مناسب‌ترین راهکار پیش روی سران کاخ سفید دانست. در شرایط موجود بهترین راه‌حل، استفاده از پتانسیل کشورهای ذی نفوذ در افغانستان است. برخی از کشورهای همسایه نظیر جمهوری اسلامی از نفوذی سنتی در افغانستان برخوردارند که می‌توانند در حل بحران این کشور راهگشا باشند. همچنین پاکستان و هند نیز می‌توانند گرهی از مشکلات کنونی افغانستان بگشایند. بی‌شک این اساسی‌ترین راهکار پیش روی ایالات متحده برای رهایی از باتلاق افغانستان است. همچنین بومی‌سازی امنیت، كمك به نهادهای امنیتی و ارتش افغانستان و تلاش برای اینکه افغان‌ها بتوانند مستقلا و با یك راهكار بومی با نیروهای شورشی در كشورشان مبارزه كنند نیز از دیگر راهکارهایی است كه می‌تواند به بازگشت ثبات به افغانستان كمك كند. بی‌شک آمریکا در شرایطی که نه تنها سیطره، که حتی شناختی کافی نیز از فرهنگ حاکم بر افغانستان و ساختار قومیتی و موزاییکی این کشور ندارد و نحوه سخن گفتن با پشتون‌ها، ازبک‌ها، تاجیک‌ها و.... را نمی‌داند، نمی‌تواند به موفقیت احتمالی در این کشور دل خوش کند و بخواهد با حربه افزایش نیرو در افغانستان به موفقیتی نائل شود. افزایش نیرو در افغانستان به مثابه قماری دیگر برای اوباما محسوب می‌شود که می‌تواند احساسات ضد آمریکایی را در افغانستان به اوج خود رساند و به درگیری‌های موجود شکلی ایدئولوژیک دهد. شاید وارد شدن به قماری دیگر آن هم برای اوباما که نشان داده است، لااقل درباره افغانستان قمارباز خوش‌شانسی نیست، عواقب وخیمی داشته باشد چرا که اوبامای بی‌تجربه برگه آس خود را به خوبی نمی‌شناسد. اوباما باید امیدوار باشد که بیکر و همیلتون دیگری پیدا شوند تا راه خروج از افغانستان را به وی نشان دهند. ارسال نظر
پربیننده