ژنرال استنلی مک کریستال، فرمانده نيرو‌هاي آمريكايي در افغانستان طرح جدید افزایش نیرو در افغانستان را مطرح کرده است. در همین راستا باید گفت هر استراتژی‌اي در افغانستان اگر با واقعیت‌های این کشور همخوانی نداشته باشد، به جایی نمی‌رسد و در این‌باره تقریباً می‌توان گفت هیچ تردیدی وجود ندارد. هر استراتژی‌اي که آمریکاییها طراحی کنند بدون اینکه با واقعیت‌های موجود در افغانستان همخوانی داشته باشد به جایی نمی‌رسد و قطعاً شکست می‌خورد. این بحثی است که تقریباً تمام کارشناسان در سطح دنیا به آن باور دارند. آنچه که اکنون در افغانستان برای آمریکاییها و ناتو مشکل‌ساز شده است مساله طالبان و قومیت پشتون است که از طالبان حمایت می‌کنند. واقعیت این است که جمعیت پشتون‌ها حدود 45 میلیون نفر است و در 2 کشور افغانستان و پاکستان زندگی می‌کنند. این قومیت به لحاظ تاریخی یک ذهنیت ضدبیگانه دارند بویژه درباره انگلیسی‌ها که با پشتون‌ها پس از اشغال هند درگیری‌هايي
150 – 100 ساله داشته‌اند و در نهایت انگلیسی‌ها از همین قوم پشتون شکست خوردند. بنابراین این جمعیت با استعمار مجدد انگلیس و حضور آمریکا در افغانستان مخالف بوده و ذهنیت منفی و ضد بیگانه نسبت به آنها دارد و تا زمانی که این ذهنیت وجود دارد راه‌حل نظامی در افغانستان به جایی نخواهد رسید و آمریکا باید دنبال یک راه‌حل جدید سیاسی باشد. ژنرال مک کریستال نیز به این امر پی برده است. اوباما از مدت‌ها قبل یکسری برنامه‌ریزی‌هایی را انجام داده بود تا استراتژی جدیدی را در افغانستان به کار ببرد، چون به این نتیجه رسیده بود که استراتژی قبلی با شکست مواجه شده است. در این استراتژی ظاهراً آمریکاییها روی چند نقطه تأکید خواهند کرد:
1- افزایش شدید نیرو را در مرحله اول این طرح در افغانستان داشته باشند. ژنرال مک کریستال در پیشنهادات محرمانه خود به سران ناتو اعلام داشته که اگر نیروها افزایش پیدا نکنند شکست در افغانستان حتمی است. از طرف دیگر تقریباً می‌توان گفت غیر از آمریکا و انگلیس هیچ کشور دیگری در ناتو یا متحدان آمریکا حاضر نیست که نیروی بیشتری به افغانستان بفرستد. اعضای ناتو نه‌تنها حاضر نیستند نیروهای خود را افزایش دهند بلکه با توجه به تلفاتی که می‌دهند و مشکلاتی که از سوی افکار عمومی و... در کشورهایشان پیش می‌آید تمایل دارند کم‌کم نیروهای خود را از افغانستان خارج کنند. نمونه آن هم این است که وقتی چند روز پیش ایتالیایی‌ها 6 نفر از نیروهای خود را در بمب‌گذاری از دست دادند، بحراني بسیار جدی در این کشور به وجود آمد و دولت در تنگنای بدی قرار گرفته تا نیروهایش را از کابل خارج کند. پیش‌تر هم کانادا، استرالیا، ژاپن، اسپانیا و ... کم و بیش این وضع را تجربه کرده‌اند.
2- مک کریستال اعلام کرده پیش‌تر صرفا دنبال کشتن طالبان بوده‌ایم ولی در عمل فکری به حال مردم غیرنظامی نداشته‌ایم بنابر این از این پس می‌خواهیم تلفات مردم افغانستان کاهش پیدا کند و ضربه اصلی را به طالبان بزنیم اما اینکه طرح مذکور چگونه اجرا خواهد شد امری جداگانه است زیرا طالبان را از مردم غیرنظامی نمی‌توان تفکیک کرد. جنگ چریکی طالبان حتی در مناطقی که مردم سکونت دارند نیز در جریان است. هرچه تلفات غیرنظامیان روز به روز افزایش پیدا می‌کند در مقابل طالبان می‌توانند به همان نسبت مردم و پشتون‌ها را قانع کنند که کشورشان در معرض خطر است و باید در کنار آنها برای آزادی بجنگند. مساله اینجاست که چون طالبان در همه جا حضور دارند و نمی‌توان آنها را از مردم عادی تفکیک کرد تنها راهی که برای طرح مک کریستال باقی می‌ماند این است که نیروی هوایی را حذف کند و عملیات نظامی انجام شود.
اگر این عملیات نظامی روی زمین انجام شود پیچیدگی‌های خاصی دارد که طرح مک کریستال را با دشواری مواجه می‌کند. نکته مهم دوم اینکه در پیشنهادات مک کریستال آمده است باید افغانستان را همه‌جانبه بازسازی کرد. در همین راستا افغانستان باید از لحاظ اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و ... بازسازی شود و کاری انجام داد که مردم از طالبان بریده و با دولت مرکزی پیوند بخورند که این مساله به سادگی قابل تحقق نیست. سطح فساد در دولت مرکزی بالاست و حتی در درون دستگاه‌های ناتو نیز مواردی از فساد و بی‌انضباطی وجود دارد بنابر این اعتبارات برای بازسازی اختصاص داده می‌شود اما اینکه این اعتبار چگونه مصرف شود بحث دیگری است.
3- جورج بوش پیش‌تر هم در طرح‌های خودش بر این مساله تاکید کرده بود اما هم‌اکنون به‌شكل ویژه جذب قبایل پشتون در برنامه‌های کاری ارتش آمریکا قرار گرفته است. این امر امکان‌پذیر نیست مگر اینکه انتظاراتی که قبایل پشتون از قدرت در کابل دارند برآورده شود. پشتون‌ها قدرت را حق مسلم و تاریخی خودشان می‌دانند و حضور تاجیک‌ها، ازبک‌ها و شیعیان را در راس قدرت به سختی می‌توانند قبول کنند. حال آیا اوباما می‌تواند فرمولی پیدا کند که تمام این اقوام را راضی نگه دارد؟
این مساله بسیار دشواری است که به نظر نمی‌توان به سادگی به آن رسیدگی کرد. طالبان اعلام کرده‌اند تا زمانی که آمریکا و ناتو از افغانستان خارج نشوند، آنها هیچ مصالحه و طرح صلحی را نمی‌پذیرند. راه حل نظامی هم در نهایت راه به جایی نمی‌برد و غربی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که راه حل سیاسی پیدا کنند. طالبان تا نیروهای خارجی از افغانستان خارج نشوند راه‌حل سیاسی را نمی‌پذیرند. اینجا بحثی که وجود دارد اینکه کشورهای منطقه در طرح جدید مک کریستال چه تاثیری می‌توانند داشته باشند. ظاهرا در این طرح قرار است به کشورهایی که نقش موثری در تحولات منطقه و افغانستان دارند توجه شود و آمریکا برای خروج از بن‌بست از آنها درخواست کمک کند اما بحث جدی اینجاست که آیا تمام این کشورها تمایل دارند که آمریکا از افغانستان پیروز خارج شود؟ این بحث مساله‌ای است که در آینده برای آمریکاییها چالش جدی به وجود خواهد آورد، البته اگر فرض را بر این بگیریم که آمریکا با کشورهای تاثیرگذار در افغانستان به نوعی کنار بیاید، آیا این ساختار قدرت در کابل می‌تواند تضادهای منافع‌اش را با همسایه‌های خود حل کند؟ این مسائل این شائبه را به وجود می‌آورد که در کوتاه‌مدت بتوان روی موفقیت طرح مک کریستال حساب باز کرد. با تمام این مباحث باید گفت که توازن قدرتی در افغانستان وجود ندارد. اگر بنابر این باشد که آمریکا و ناتو به هر قیمتی در افغانستان پیروز شوند در آن صورت به نظر می‌رسد که لااقل همسایه‌های افغانستان دچار یکسری تحولات و مشکلاتی خواهند شد.
* کارشناس مسائل افغانستان
افغانستان و مخاطراتژنرال مك كريستال
ژنرال استنلی مک کریستال، فرمانده نيرو‌هاي آمريكايي در افغانستان طرح جدید افزایش نیرو در افغانستان را مطرح کرده است. در همین راستا باید گفت هر استراتژی‌اي در افغانستان اگر با واقعیت‌های این کشور همخوانی نداشته باشد، به جایی نمی‌رسد و در این‌باره تقریباً می‌توان گفت هیچ تردیدی وجود ندارد. هر استراتژی‌اي که آمریکاییها طراحی کنند بدون اینکه با واقعیت‌های موجود در افغانستان همخوانی داشته باشد به جایی نمی‌رسد و قطعاً شکست می‌خورد. این بحثی است که تقریباً تمام کارشناسان در سطح دنیا به آن باور دارند. آنچه که اکنون در افغانستان برای آمریکاییها و ناتو مشکل‌ساز شده است مساله طالبان و قومیت پشتون است که از طالبان حمایت می‌کنند. واقعیت این است که جمعیت پشتون‌ها حدود 45 میلیون نفر است و در 2 کشور افغانستان و پاکستان زندگی می‌کنند. این قومیت به لحاظ تاریخی یک ذهنیت ضدبیگانه دارند بویژه درباره انگلیسی‌ها که با پشتون‌ها پس از اشغال هند درگیری‌هايي
150 – 100 ساله داشته‌اند و در نهایت انگلیسی‌ها از همین قوم پشتون شکست خوردند. بنابراین این جمعیت با استعمار مجدد انگلیس و حضور آمریکا در افغانستان مخالف بوده و ذهنیت منفی و ضد بیگانه نسبت به آنها دارد و تا زمانی که این ذهنیت وجود دارد راه‌حل نظامی در افغانستان به جایی نخواهد رسید و آمریکا باید دنبال یک راه‌حل جدید سیاسی باشد. ژنرال مک کریستال نیز به این امر پی برده است. اوباما از مدت‌ها قبل یکسری برنامه‌ریزی‌هایی را انجام داده بود تا استراتژی جدیدی را در افغانستان به کار ببرد، چون به این نتیجه رسیده بود که استراتژی قبلی با شکست مواجه شده است. در این استراتژی ظاهراً آمریکاییها روی چند نقطه تأکید خواهند کرد:
1- افزایش شدید نیرو را در مرحله اول این طرح در افغانستان داشته باشند. ژنرال مک کریستال در پیشنهادات محرمانه خود به سران ناتو اعلام داشته که اگر نیروها افزایش پیدا نکنند شکست در افغانستان حتمی است. از طرف دیگر تقریباً می‌توان گفت غیر از آمریکا و انگلیس هیچ کشور دیگری در ناتو یا متحدان آمریکا حاضر نیست که نیروی بیشتری به افغانستان بفرستد. اعضای ناتو نه‌تنها حاضر نیستند نیروهای خود را افزایش دهند بلکه با توجه به تلفاتی که می‌دهند و مشکلاتی که از سوی افکار عمومی و... در کشورهایشان پیش می‌آید تمایل دارند کم‌کم نیروهای خود را از افغانستان خارج کنند. نمونه آن هم این است که وقتی چند روز پیش ایتالیایی‌ها 6 نفر از نیروهای خود را در بمب‌گذاری از دست دادند، بحراني بسیار جدی در این کشور به وجود آمد و دولت در تنگنای بدی قرار گرفته تا نیروهایش را از کابل خارج کند. پیش‌تر هم کانادا، استرالیا، ژاپن، اسپانیا و ... کم و بیش این وضع را تجربه کرده‌اند.
2- مک کریستال اعلام کرده پیش‌تر صرفا دنبال کشتن طالبان بوده‌ایم ولی در عمل فکری به حال مردم غیرنظامی نداشته‌ایم بنابر این از این پس می‌خواهیم تلفات مردم افغانستان کاهش پیدا کند و ضربه اصلی را به طالبان بزنیم اما اینکه طرح مذکور چگونه اجرا خواهد شد امری جداگانه است زیرا طالبان را از مردم غیرنظامی نمی‌توان تفکیک کرد. جنگ چریکی طالبان حتی در مناطقی که مردم سکونت دارند نیز در جریان است. هرچه تلفات غیرنظامیان روز به روز افزایش پیدا می‌کند در مقابل طالبان می‌توانند به همان نسبت مردم و پشتون‌ها را قانع کنند که کشورشان در معرض خطر است و باید در کنار آنها برای آزادی بجنگند. مساله اینجاست که چون طالبان در همه جا حضور دارند و نمی‌توان آنها را از مردم عادی تفکیک کرد تنها راهی که برای طرح مک کریستال باقی می‌ماند این است که نیروی هوایی را حذف کند و عملیات نظامی انجام شود.
اگر این عملیات نظامی روی زمین انجام شود پیچیدگی‌های خاصی دارد که طرح مک کریستال را با دشواری مواجه می‌کند. نکته مهم دوم اینکه در پیشنهادات مک کریستال آمده است باید افغانستان را همه‌جانبه بازسازی کرد. در همین راستا افغانستان باید از لحاظ اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و ... بازسازی شود و کاری انجام داد که مردم از طالبان بریده و با دولت مرکزی پیوند بخورند که این مساله به سادگی قابل تحقق نیست. سطح فساد در دولت مرکزی بالاست و حتی در درون دستگاه‌های ناتو نیز مواردی از فساد و بی‌انضباطی وجود دارد بنابر این اعتبارات برای بازسازی اختصاص داده می‌شود اما اینکه این اعتبار چگونه مصرف شود بحث دیگری است.
3- جورج بوش پیش‌تر هم در طرح‌های خودش بر این مساله تاکید کرده بود اما هم‌اکنون به‌شكل ویژه جذب قبایل پشتون در برنامه‌های کاری ارتش آمریکا قرار گرفته است. این امر امکان‌پذیر نیست مگر اینکه انتظاراتی که قبایل پشتون از قدرت در کابل دارند برآورده شود. پشتون‌ها قدرت را حق مسلم و تاریخی خودشان می‌دانند و حضور تاجیک‌ها، ازبک‌ها و شیعیان را در راس قدرت به سختی می‌توانند قبول کنند. حال آیا اوباما می‌تواند فرمولی پیدا کند که تمام این اقوام را راضی نگه دارد؟
این مساله بسیار دشواری است که به نظر نمی‌توان به سادگی به آن رسیدگی کرد. طالبان اعلام کرده‌اند تا زمانی که آمریکا و ناتو از افغانستان خارج نشوند، آنها هیچ مصالحه و طرح صلحی را نمی‌پذیرند. راه حل نظامی هم در نهایت راه به جایی نمی‌برد و غربی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که راه حل سیاسی پیدا کنند. طالبان تا نیروهای خارجی از افغانستان خارج نشوند راه‌حل سیاسی را نمی‌پذیرند. اینجا بحثی که وجود دارد اینکه کشورهای منطقه در طرح جدید مک کریستال چه تاثیری می‌توانند داشته باشند. ظاهرا در این طرح قرار است به کشورهایی که نقش موثری در تحولات منطقه و افغانستان دارند توجه شود و آمریکا برای خروج از بن‌بست از آنها درخواست کمک کند اما بحث جدی اینجاست که آیا تمام این کشورها تمایل دارند که آمریکا از افغانستان پیروز خارج شود؟ این بحث مساله‌ای است که در آینده برای آمریکاییها چالش جدی به وجود خواهد آورد، البته اگر فرض را بر این بگیریم که آمریکا با کشورهای تاثیرگذار در افغانستان به نوعی کنار بیاید، آیا این ساختار قدرت در کابل می‌تواند تضادهای منافع‌اش را با همسایه‌های خود حل کند؟ این مسائل این شائبه را به وجود می‌آورد که در کوتاه‌مدت بتوان روی موفقیت طرح مک کریستال حساب باز کرد. با تمام این مباحث باید گفت که توازن قدرتی در افغانستان وجود ندارد. اگر بنابر این باشد که آمریکا و ناتو به هر قیمتی در افغانستان پیروز شوند در آن صورت به نظر می‌رسد که لااقل همسایه‌های افغانستان دچار یکسری تحولات و مشکلاتی خواهند شد.
* کارشناس مسائل افغانستان
ارسال نظر
پربیننده