سعيد برآبادي: محمدصادق فتح‌اللهی، نامی آشنا برای خبرنگاران حوزه مبارزه با مواد مخدر است، اما بیش از خبرنگاران، اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد هستند که او را می‌شناسند و با او ارتباط ویژه‌ای دارند. مدیرکل سازمان‌های مردم‌نهاد ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» از ظرفیت‌ها و امکانات سازمان‌های مردم‌نهاد در راه مبارزه با مواد مخدر گفت و چالش‌ها و افق‌ها را پیش روی خوانندگان گذاشت و برای نخستین‌بار در این گفت‌وگو به طور صریح از حضور هیات‌های مذهبی، حوزه‌های علمیه و بسیج در حوزه مبارزه با مواد مخدر خبر داد.
پیشینه حضور و مشارکت مردم در حل مشکلات اجتماعی در چه سطحی بوده و در حال حاضر مردم در حوزه مبارزه با مواد مخدر چقدر سهم دارند؟
در همه وقایع بزرگ تاریخ این سرزمین، حضور مردم نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است. در کشور ما با توجه به سابقه تمدنی و با توجه به داشته‌های دینی، مردم در برابر همدیگر و در برابر پدیده‌های جمعی مسؤول هستند. در تاریخ 30 ساله انقلاب نیز این نقش پررنگ‌تر از قبل شده و هر جایی که به حضور مردم برای حل مشکلات اجتماعی نیاز بوده، مردم حضور یافته‌اند. در این میان حوزه مواد مخدر، اعتیاد و روانگردان‌ها هم یک تهدید ملی است که نیاز به بازتعریف نقش مردم در آن احساس می‌شود. البته تا به حال مردم حضور بسیار خوبی در این حوزه داشته‌اند و توانسته‌اند فضای مبارزه را رونق بدهند، بنابراین هم اصول مبارزه با مواد مخدر و هم تدابیر ستاد، حضور مردم در این جبهه را اصلی‌ترین بخش تلقی می‌کند.
به طور دقیق میزان سهم مردم در بخش مبارزه با مواد مخدر چقدر است؟
شواهد زیادی موجودند که نشان می‌دهد، سازمان‌های مردم‌نهاد با امکانات محدودشان اما با تاکید بر سرمایه‌های اجتماعی توانسته‌اند 72 درصد نقش درمانی در این حوزه را برعهده بگیرند. البته این به معنای ناکارآمدی دولت نیست بلکه به دلیل فراغت مردم از نظام بروکراسی و مقررات دست و پاگیر است که چالاک‌تر با قضایای پیرامونی مواد مخدر برخورد فعالانه دارند. مساله اصلی این است که مافیای مواد مخدر هر روز چالاک‌تر از دیروز عمل می‌کند و ما در حوزه مبارزه، نیاز به پاسخ‌های سریع، فعال و هوشمندانه داریم و مردم تاکنون در این نقش فعال‌تر عمل کرده‌اند.
پس نقش دولت و سازمان‌های دولتی در این میان چیست؟
به اعتقاد من در این میان دولت، سیاستگذار، ناظر و راهنماست و نقش اصلی را مردم بازی می‌کنند. نقش مردم درمان، پیشگیری و حمایت اجتماعی است.
به نظر می‌رسد نارسایی عمده ما در بخش حمایت‌های اجتماعی باشد، در این حوزه ستاد چه فعالیت‌هایی انجام داده است؟
در بخش حمایت اجتماعی باید گفت قضاوت این است که در این حوزه کمتر کار شده و زمینه برای ورود خیرین، دلسوزان و... وجود دارد. از طرفی با توجه به توصیه‌های اکید دینی جای گسترده‌ای برای حضور نهادهای مردمی در بخش حمایت‌های اجتماعی هست. تلقی نارسایی از سازمان‌های مردم‌نهاد هست که تنها به شکل آماری با آن برخورد می‌کند و فقط همین چند صد سازمان ثبت شده را در فهرست می‌آورد، در حالی که رویکرد ستاد مبارزه با مواد مخدر در این عرصه بسیار وسیع‌تر از این محدودیت‌هاست. در دید ما همه اصناف، دانشگاه‌ها، هیات‌های مذهبی، تشکل‌های خیریه، حوزه‌های علمیه و بسیج می‌توانند در این حوزه‌ها وارد شوند و نقش تعیین‌کننده ایفا کنند. در این راستا دفتر ما به سراغ حوزه‌های علمیه و دینی رفته و در حال فعال‌سازی بخش‌های دینی هستیم. ستاد مبارزه با مواد مخدر و دفتر مطالعات ستاد، فعالیت جدی را برای این حوزه شروع کرده چرا که معتقدیم جامعه ما یک جامعه دینی است و با تکیه بر باورهای دینی می‌توان قدم‌های بزرگی در این حوزه برداشت.
کار مطالعاتی هم روی این حوزه انجام شده تا معلوم شود ورود نگرش دینی به عرصه مبارزه با مواد مخدر نتیجه‌بخش است؟
مراکزی داریم که با استفاده نه‌چندان کامل از معارف دینی، درصد ماندگاری معتادانی که ترک کرده‌اند را تا 45 درصد افزایش داده‌اند. در حال حاضر این کار به صورت تجربی و اولیه انجام شده اما اگر این کار به صورت مسنجم مردمی انجام شود قطعا اثرگذار خواهد بود. ما در جنگ هم همین تجربه را داشتیم و اکنون که زمان جنگ خاموش است باید این روش پیاده شود.
با این حساب چه چالش‌هایی برای ورود سازمان‌های مردم‌نهاد به عرصه مبارزه با مواد مخدر وجود دارد؟
هنوز هم در میان بسیاری از مدیران میانی ما مبارزه با مواد مخدر به‌عنوان یک مساله یا کار جهادی جا نیافتاده و به همین خاطر عدم درک درست از مقوله اعتیاد باعث شده ما در نمود و ورود سازمان‌های مردم‌نهاد در دستگاه‌های دولتی با مشکل مواجه شویم. البته مشابه این اتفاق هم در حوزه اقتصاد افتاده است. هنوز رسوبات ناشی از برداشت‌های ذهنی و سلیقه‌های خاص مانع از ورود به حوزه واگذاری شده است. ما با این مساله به طریق اولی مشکل داریم چرا که دستگاه‌ها مشارکت‌پذیر نیستند. سازمان‌های مردم‌نهاد در مواجهه با سازمان‌های دولتی با موانع ملموس اما غیرحقوقی مواجهند. سنگ‌اندازی در راه صدور مجوز یا تمدید آن و... ناشی از رسوبات فرهنگی تصدی‌گری است در حالی که ما باید تولی‌گری داشته باشیم و تصدی‌گری را به مردم بسپاریم. در سطح کارشناسان و مدیران میانی، هنوز سازمان‌های دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد را رقیب خود می‌بینند در حالی که باید رفیق بدانند.
با وجود این مشکلات اين سازمان‌ها به چه موفقیت‌هایی دست پیدا کرده‌اند؟
آرمان‌های سازمان‌های مردم‌نهاد تعریف شده است و نهاد بر اساس همین نیازهای اجتماعی شکل گرفته و حکم آبی را دارد که از دل سنگ راه خودش را باز کرده. اتفاقا باید نیازهای جامعه شناخته شود و ایجاد سازمان‌های مردم‌نهاد تبلور نیاز واقعی جامعه است که خود مردم برای پاسخ دادن به آن گرد هم می‌آیند.
ستا مبارزه با مواد مخدر چه فضایی را برای حضور سازمان‌های مردم‌نهاد در این عرصه ایجاد کرده است؟
اولا ارتباط ستاد با رسانه‌ها برای فرهنگ‌سازی ورود سازمان‌های مردم‌نهاد به بحث مبارزه با مواد مخدر خیلی بالاست. انتقال این مفاهیم به جامعه سرمایه‌های اجتماعی را به سمت این بخش از مطالبات جامعه سوق می‌دهد و از آنجایی که این مطالبات منطبق با نیازهای ملی است به فراگیری آن سرعت می‌بخشد. خوشبختانه حوزه مواد مخدر حوزه سیاسی‌کاری نیست بلکه حوزه اصالت مندی است که در جهت منافع ملی قرار دارد. با این حساب همه در دایره مبارزه قرار می‌گیرند، آن موقع است که مردم با تمام ابزارها وارد می‌شوند و حمایت اجتماعی خود را نشان می‌دهند. مساله اصلی این است که تراکم ارتباطات در حوزه اجتماعی تعیین‌کننده است؛ وقتی مطالبات به سامان نیست و تعامل وجود ندارد، رابطه متعالی هم ایجاد نمی‌شود اما سعی ما بر این است که بین سازمان‌های مردم‌نهاد و سازمان‌های دولتی تعامل برقرار کنیم.
سازمان‌های مردم‌نهاد چه کاری باید انجام دهند تا در تعامل با دولت قرار بگیرند؟
نگاه سازمان‌های مردم‌نهاد به سازمان‌های دولتی اگر چه متعالی است اما خواسته‌هایشان باید با توجه به ظرفیت سازمان‌ها باشد. اگر این تعدیل در مراودات سازمان‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد در درازمدت برقرار شود سازمان‌های دولتی به جای رقیب، سازمان‌های مردم‌نهاد را رفیق خود می‌بینند و این موضوع در فضای مبارزه تاثیرگذار است.
موانع دیگری هم برای جلوگیری از ایجاد فضای تعامل میان سازمان‌های مردم‌نهاد و سازمان‌های دولتی وجود دارد؟
البته مافیای مواد مخدر هزینه می‌کند که چنین اتفاقی نیفتد و همدلی میان سازمان‌های مردمی و دولتی به وجود نیاید، به عنوان مثال خیلی‌ها بدشان نمی‌آید سازمان‌های مردم‌نهاد را حتی در ترجمه به عنوان سازمان‌های غیردولتی معرفی کنند تا نشان دهند که این دو به طور کامل از هم جدا هستند.
حرف آخر در این راه چیست؟
هر کسی که برای مبارزه با نگاه دلسوزانه می‌اندیشد در میدان عمل هم باید به شاه‌کلید موفقیت توجه کند، شاه‌کلید موفقیت در راه مبارزه با مواد مخدر همراهی و همدلی میان سازمان‌های مردم‌نهاد و سازمان‌های دولتی است.
مدیرکل سازمان‌های مردم‌نهاد ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفت‌وگو با «وطن امروز» مطرح كرد
حضور هیأت‌های مذهبی و بسیج در راه مبارزه با مواد مخدر
سعيد برآبادي: محمدصادق فتح‌اللهی، نامی آشنا برای خبرنگاران حوزه مبارزه با مواد مخدر است، اما بیش از خبرنگاران، اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد هستند که او را می‌شناسند و با او ارتباط ویژه‌ای دارند. مدیرکل سازمان‌های مردم‌نهاد ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» از ظرفیت‌ها و امکانات سازمان‌های مردم‌نهاد در راه مبارزه با مواد مخدر گفت و چالش‌ها و افق‌ها را پیش روی خوانندگان گذاشت و برای نخستین‌بار در این گفت‌وگو به طور صریح از حضور هیات‌های مذهبی، حوزه‌های علمیه و بسیج در حوزه مبارزه با مواد مخدر خبر داد.
پیشینه حضور و مشارکت مردم در حل مشکلات اجتماعی در چه سطحی بوده و در حال حاضر مردم در حوزه مبارزه با مواد مخدر چقدر سهم دارند؟
در همه وقایع بزرگ تاریخ این سرزمین، حضور مردم نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است. در کشور ما با توجه به سابقه تمدنی و با توجه به داشته‌های دینی، مردم در برابر همدیگر و در برابر پدیده‌های جمعی مسؤول هستند. در تاریخ 30 ساله انقلاب نیز این نقش پررنگ‌تر از قبل شده و هر جایی که به حضور مردم برای حل مشکلات اجتماعی نیاز بوده، مردم حضور یافته‌اند. در این میان حوزه مواد مخدر، اعتیاد و روانگردان‌ها هم یک تهدید ملی است که نیاز به بازتعریف نقش مردم در آن احساس می‌شود. البته تا به حال مردم حضور بسیار خوبی در این حوزه داشته‌اند و توانسته‌اند فضای مبارزه را رونق بدهند، بنابراین هم اصول مبارزه با مواد مخدر و هم تدابیر ستاد، حضور مردم در این جبهه را اصلی‌ترین بخش تلقی می‌کند.
به طور دقیق میزان سهم مردم در بخش مبارزه با مواد مخدر چقدر است؟
شواهد زیادی موجودند که نشان می‌دهد، سازمان‌های مردم‌نهاد با امکانات محدودشان اما با تاکید بر سرمایه‌های اجتماعی توانسته‌اند 72 درصد نقش درمانی در این حوزه را برعهده بگیرند. البته این به معنای ناکارآمدی دولت نیست بلکه به دلیل فراغت مردم از نظام بروکراسی و مقررات دست و پاگیر است که چالاک‌تر با قضایای پیرامونی مواد مخدر برخورد فعالانه دارند. مساله اصلی این است که مافیای مواد مخدر هر روز چالاک‌تر از دیروز عمل می‌کند و ما در حوزه مبارزه، نیاز به پاسخ‌های سریع، فعال و هوشمندانه داریم و مردم تاکنون در این نقش فعال‌تر عمل کرده‌اند.
پس نقش دولت و سازمان‌های دولتی در این میان چیست؟
به اعتقاد من در این میان دولت، سیاستگذار، ناظر و راهنماست و نقش اصلی را مردم بازی می‌کنند. نقش مردم درمان، پیشگیری و حمایت اجتماعی است.
به نظر می‌رسد نارسایی عمده ما در بخش حمایت‌های اجتماعی باشد، در این حوزه ستاد چه فعالیت‌هایی انجام داده است؟
در بخش حمایت اجتماعی باید گفت قضاوت این است که در این حوزه کمتر کار شده و زمینه برای ورود خیرین، دلسوزان و... وجود دارد. از طرفی با توجه به توصیه‌های اکید دینی جای گسترده‌ای برای حضور نهادهای مردمی در بخش حمایت‌های اجتماعی هست. تلقی نارسایی از سازمان‌های مردم‌نهاد هست که تنها به شکل آماری با آن برخورد می‌کند و فقط همین چند صد سازمان ثبت شده را در فهرست می‌آورد، در حالی که رویکرد ستاد مبارزه با مواد مخدر در این عرصه بسیار وسیع‌تر از این محدودیت‌هاست. در دید ما همه اصناف، دانشگاه‌ها، هیات‌های مذهبی، تشکل‌های خیریه، حوزه‌های علمیه و بسیج می‌توانند در این حوزه‌ها وارد شوند و نقش تعیین‌کننده ایفا کنند. در این راستا دفتر ما به سراغ حوزه‌های علمیه و دینی رفته و در حال فعال‌سازی بخش‌های دینی هستیم. ستاد مبارزه با مواد مخدر و دفتر مطالعات ستاد، فعالیت جدی را برای این حوزه شروع کرده چرا که معتقدیم جامعه ما یک جامعه دینی است و با تکیه بر باورهای دینی می‌توان قدم‌های بزرگی در این حوزه برداشت.
کار مطالعاتی هم روی این حوزه انجام شده تا معلوم شود ورود نگرش دینی به عرصه مبارزه با مواد مخدر نتیجه‌بخش است؟
مراکزی داریم که با استفاده نه‌چندان کامل از معارف دینی، درصد ماندگاری معتادانی که ترک کرده‌اند را تا 45 درصد افزایش داده‌اند. در حال حاضر این کار به صورت تجربی و اولیه انجام شده اما اگر این کار به صورت مسنجم مردمی انجام شود قطعا اثرگذار خواهد بود. ما در جنگ هم همین تجربه را داشتیم و اکنون که زمان جنگ خاموش است باید این روش پیاده شود.
با این حساب چه چالش‌هایی برای ورود سازمان‌های مردم‌نهاد به عرصه مبارزه با مواد مخدر وجود دارد؟
هنوز هم در میان بسیاری از مدیران میانی ما مبارزه با مواد مخدر به‌عنوان یک مساله یا کار جهادی جا نیافتاده و به همین خاطر عدم درک درست از مقوله اعتیاد باعث شده ما در نمود و ورود سازمان‌های مردم‌نهاد در دستگاه‌های دولتی با مشکل مواجه شویم. البته مشابه این اتفاق هم در حوزه اقتصاد افتاده است. هنوز رسوبات ناشی از برداشت‌های ذهنی و سلیقه‌های خاص مانع از ورود به حوزه واگذاری شده است. ما با این مساله به طریق اولی مشکل داریم چرا که دستگاه‌ها مشارکت‌پذیر نیستند. سازمان‌های مردم‌نهاد در مواجهه با سازمان‌های دولتی با موانع ملموس اما غیرحقوقی مواجهند. سنگ‌اندازی در راه صدور مجوز یا تمدید آن و... ناشی از رسوبات فرهنگی تصدی‌گری است در حالی که ما باید تولی‌گری داشته باشیم و تصدی‌گری را به مردم بسپاریم. در سطح کارشناسان و مدیران میانی، هنوز سازمان‌های دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد را رقیب خود می‌بینند در حالی که باید رفیق بدانند.
با وجود این مشکلات اين سازمان‌ها به چه موفقیت‌هایی دست پیدا کرده‌اند؟
آرمان‌های سازمان‌های مردم‌نهاد تعریف شده است و نهاد بر اساس همین نیازهای اجتماعی شکل گرفته و حکم آبی را دارد که از دل سنگ راه خودش را باز کرده. اتفاقا باید نیازهای جامعه شناخته شود و ایجاد سازمان‌های مردم‌نهاد تبلور نیاز واقعی جامعه است که خود مردم برای پاسخ دادن به آن گرد هم می‌آیند.
ستا مبارزه با مواد مخدر چه فضایی را برای حضور سازمان‌های مردم‌نهاد در این عرصه ایجاد کرده است؟
اولا ارتباط ستاد با رسانه‌ها برای فرهنگ‌سازی ورود سازمان‌های مردم‌نهاد به بحث مبارزه با مواد مخدر خیلی بالاست. انتقال این مفاهیم به جامعه سرمایه‌های اجتماعی را به سمت این بخش از مطالبات جامعه سوق می‌دهد و از آنجایی که این مطالبات منطبق با نیازهای ملی است به فراگیری آن سرعت می‌بخشد. خوشبختانه حوزه مواد مخدر حوزه سیاسی‌کاری نیست بلکه حوزه اصالت مندی است که در جهت منافع ملی قرار دارد. با این حساب همه در دایره مبارزه قرار می‌گیرند، آن موقع است که مردم با تمام ابزارها وارد می‌شوند و حمایت اجتماعی خود را نشان می‌دهند. مساله اصلی این است که تراکم ارتباطات در حوزه اجتماعی تعیین‌کننده است؛ وقتی مطالبات به سامان نیست و تعامل وجود ندارد، رابطه متعالی هم ایجاد نمی‌شود اما سعی ما بر این است که بین سازمان‌های مردم‌نهاد و سازمان‌های دولتی تعامل برقرار کنیم.
سازمان‌های مردم‌نهاد چه کاری باید انجام دهند تا در تعامل با دولت قرار بگیرند؟
نگاه سازمان‌های مردم‌نهاد به سازمان‌های دولتی اگر چه متعالی است اما خواسته‌هایشان باید با توجه به ظرفیت سازمان‌ها باشد. اگر این تعدیل در مراودات سازمان‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد در درازمدت برقرار شود سازمان‌های دولتی به جای رقیب، سازمان‌های مردم‌نهاد را رفیق خود می‌بینند و این موضوع در فضای مبارزه تاثیرگذار است.
موانع دیگری هم برای جلوگیری از ایجاد فضای تعامل میان سازمان‌های مردم‌نهاد و سازمان‌های دولتی وجود دارد؟
البته مافیای مواد مخدر هزینه می‌کند که چنین اتفاقی نیفتد و همدلی میان سازمان‌های مردمی و دولتی به وجود نیاید، به عنوان مثال خیلی‌ها بدشان نمی‌آید سازمان‌های مردم‌نهاد را حتی در ترجمه به عنوان سازمان‌های غیردولتی معرفی کنند تا نشان دهند که این دو به طور کامل از هم جدا هستند.
حرف آخر در این راه چیست؟
هر کسی که برای مبارزه با نگاه دلسوزانه می‌اندیشد در میدان عمل هم باید به شاه‌کلید موفقیت توجه کند، شاه‌کلید موفقیت در راه مبارزه با مواد مخدر همراهی و همدلی میان سازمان‌های مردم‌نهاد و سازمان‌های دولتی است.
ارسال نظر
پربیننده