نوشتن را از چه زمانی و چگونه آغاز کردید؟
نوشتن به طور حرفه‌ای را از سال 64 با پیوستن به حوزه هنری تهران آغاز کردم؛ البته قبل از انقلاب هم بعضی از آثارم در برخی مطبوعات چاپ می‌شد.
جز نوشتن داستان، به چه کارهایی مشغولید؟
تعداد کارهای اجرایی‌ای که دارم، کم نیست و همه حول محور ادبیات و ادبیات داستانی است. مدت 10سال است دبیر«انجمن قلم ایران» هستم. 18سال است به تدریس داستان‌نویسی مشغولم و داوری جشنواره‌های متعددی را برعهده داشته‌ام.
درباره فعالیت‌های عمده انجمن قلم بفرمایید و اینکه این انجمن تا چه حد و به چه طریقی از نویسندگان نوپا حمایت می‌کند.
انجمن قلم یک انجمن فرهنگی به ثبت رسیده است که فراگیر است و 215 عضو دارد؛ شاعر، نویسنده، پژوهشگر، نمایشنامه‌نویس و فیلمنامه‌نویس. این انجمن 10 سال سابقه فعالیت دارد و شرایط پذیرش اعضای آن به این صورت است که اعضا باید یک اثر ارزشمند چاپ شده داشته باشند که ارزشگذاری این اثر برعهده هیات مؤسس انجمن است که 20 نفر هستند. برخلاف بسیاری از انجمن‌ها ارتباط این مؤسسان با انجمن هنوز برقرار است و در موارد عضوگیری یا تغییر بندهای اساسنامه انجمن، باید در جریان کار قرار بگیرند. از مؤسسان این انجمن می‌توانم به آقایان محمدرضا سرشار، سیدمهدی شجاعی، علی‌اکبر ولایتی، محسن چینی‌فروشان، دکتر محسن پرویز و استاد حمید سبزواری اشاره کنم. انجمن در طول این سال‌ها فعالیت‌های متعددی داشته است؛ به طور مثال جشنواره انتخاب کتاب سال را به صورت سالانه و گاه دوسالانه برگزار می‌کند که به بهترین آثار در زمینه شعر، داستان، نقد و پژوهش جوایزی اهدا می‌شود. همچنین طرح «صد اثر از صد نوقلم» فعالیت دیگر انجمن قلم بوده است که در آن، کسانی که قصد چاپ نخستین اثر خود را دارند در صورتی که اثر آنها از نظر داوران انجمن مورد تأیید قرار بگیرد برای چاپ اثرشان مورد حمایت قرار می‌گیرند و انجمن اثر آنها را به چاپ می‌رساند.
نخستین داستانی که نوشتید به خاطر دارید؟
نخستین داستانی که بعد از انقلاب نوشتم، «هفت بند» و نخستین مجموعه داستانم «نرگس‌ها» بود؛ ولی همانطور که عرض کردم، قبل از انقلاب هم داستان‌هایی نوشته بودم.
نگرشی که نسبت به ادبیات داستانی داشته‌اید از نخستین داستانی که نوشتید تا به امروز چه تحولاتی را از سر گذرانده است؟
از دوره نویسندگی در جوانی تاکنون، تدریجاً از یک نگاه ایده‌آلیستی و تقریباً رمانتیک به نگاهی واقعگرایانه‌تر رسیده‌ام که منتج می‌شود به اینکه ژرف‌تر به زندگی بنگرم؛ البته این نگاه، اندکی اندوه به همراه دارد. فکر می‌کنم نگاه احساسی و رمانتیک داشتن به مسائل، مثل فیلتری عمل می‌کند که از مواجهه مستقیم با بسیاری از حقایق اجتماعی که چندان هم زیبا نیستند به دور باشم؛ اما با گذشت زمان و فاصله گرفتن از دوران جوانی آن نگاه شعاری و احساسات صرف خود به خود تعدیل شد و توانستم واقعیت‌ها را بهتر و بیشتر ببینم و این واقعیت‌ها مثل هر پدیده دیگری در پس خود از هارمونی و رنگ برخوردار است و از نگاه سیاه و سفید به انسان‌ها و حقایق دور می‌شود اما در پس همه این مسائل اعتقاد قلبی و ایمان من به خداوند متعال، روز به روز بیشتر و کامل‌تر شده است. نوشتن، به‌رغم همه مشکلات بیرونی مثل تحقق نیافتن صلح و درهم ریختن بسیاری از مرزهای اجتماعی و اخلاقی، اعتقاد مرا به آمدن مصلح آخرالزمان(عج) و آن کسی که باید بیاید و عدالت را برقرار کند و بهشت موعود را گسترش دهد قوی‌تر می‌کند. اما من پذیرفته‌ام که انسان به زمین هبوط کرده است که آزمونی را پشت سر بگذارد؛ با نگاه آرمانگرایانه‌ای که دارم و اعتقاد و ایمان و باوری که در وجود خودم حس می‌کنم.
دغدغه شما در بیشتر داستان‌هایتان زندگی و مشکلات زنان بوده است. با توجه به این مساله از نظر شما زن ایرانی معاصر چقدر فرصت و توانایی شناخت هویت خود را یافته است؟
انقلاب اسلامی موجب شد زنان ما خودشان را بیشتر باور کنند و الگوی برتری مثل حضرت امام خمینی قدس سره‌الشریف را دیدند و در حقیقت تأسی گرفتند. زن شرقی بویژه زن ایرانی وفادار است و اعتقادات و باورهای دینی دارد و وقتی با این ویژگی‌ها به شناخت خود هم رسید با استحقاق بیشتری وارد جامعه شد؛ ولی نباید فراموش کرد ایران به هر حال هشت سال جنگ تحمیلی استکبار جهانی علیه خود را پشت سر گذاشت و بر اثر تحریم‌های فراوان از نظر اقتصادی آسیب‌های زیادی به بنیان خانواده رسیده و زنان را درگیر کرده است؛ با وجود همه این مشکلات، زنان ایرانی محکم ایستاده‌اند و پشتیبانی و حمایت آنها سکان خانواده را حفظ کرده است اما ناآرامی‌هایی مثل جنگ تحمیلی و مسائل دیگر که در جامعه رخ داده است، آسیب‌هایی هم رسانده و من به عنوان یک نویسنده زن سعی کرده‌ام از احساسات و عواطف این زنان بگویم و احیاناً از حقی که از آنها تضییع شده است. بخشی از داستان‌های من بسیار رئال و واقعی است و برای قشری که آسیب‌پذیرتر بوده یا سواد کمتری داشته‌اند، اما از سوی دیگر، مثلاً زندگی یک زن خلبان را تصویر کرده‌ام که شغل چندان متداولی برای یک زن نیست، حرفه سختی است و اقتداری خاص می‌طلبد و معمولاً گفته می‌شود ترس در وجود خانم‌ها بیشتر است؛ یا زندگینامه خانمی که رکن اصلی و از پایه‌گذاران آسایشگاه کهریزک بوده و نقش مؤثری در تحول این خانه سالمندان داشته است را در «بانوی آبی‌ها» تصویر کرده‌ام، البته ایشان یعنی «خانم قندهاری» هنوز در قید حیات هستند. من به عنوان نویسنده، گاهی این نیاز را حس کرده‌ام که به قشر آسیب‌پذیر زنان بپردازم و گلایه‌ها و مشکلات آنها را در آثارم منعکس کنم و این دسته از آثارم شاید کارهای خیلی هنری نباشد و حتی ژورنالیستی به نظر برسد ولی از نگاه خودم این داستان‌ها توانسته‌اند برای قشر و طیف آسیب‌پذیرتر از زنان مفید باشند. در عین حال در کنار این دسته از آثارم، به زندگی زنان موفق و کسانی که توانسته‌اند در زندگی خود و سطح جامعه گامهای بلندی بردارند نیز پرداخته‌ام. گاهی هم داستان‌هایی به قول معروف دلی و حسی نوشته‌ام که سعی کرده‌ام هنری‌تر باشند که ممزوجی از خیال و واقعیتند و گاه بنابر ضرورت و برای آگاهی دادن به نسل جوان و حافظه تاریخی ملتمان زندگینامه داستانی شهیدانی مثل شهید بابایی، شهید شیرودی یا هشت سردار شهید استان قم را نوشته‌ام.
در «فانوسی بیفروز» که روی جلد آن عنوان «مجموعه داستان» به چشم می‌خورد، ما در پایان داستان‌ها به نام‌هایی برمی‌خوریم که حکایت از مستند و واقعی بودن داستان‌ها دارد. این داستان‌ها از کجا آمده‌اند؟
من 9 سال تمام در دهه اول انقلاب، بنا به دعوتی که از من کرده بودند، در روزنامه‌ای می‌نوشتم؛ به این صورت که مثلاً نامه‌ای کوتاه- چهار یا پنج خطی - به دفتر روزنامه می‌رسید. هسته اولیه این داستان‌ها مستند و مبنی بر مشکلات واقعی بود که در آن زمان برای کمک مالی یا مشاوره فکری از سوی خیران و مسؤولان به این زنان به صورت داستان می‌نوشتم و چاپ می‌شد. البته آنچه من در مجموعه «فانوسی بیفروز» چاپ کرده‌ام، تنها بخش کوچکی از نامه‌های رسیده و مشکلات زنان در آن یک دهه بود و بعد، از یک روانشناس درخواست کردم که برای هر داستان، راهکاری ارائه دهد که داستان‌ها تنها تصویرگر تیرگی و تاریکی نباشند و خواننده برای هر مشکل، راهکاری هم دریافت کند.
از میان نویسندگان زن ایرانی، از نظر شما کدام‌یک تأثیرگذارتر بوده‌اند؟
به نظر من نسل بعد از انقلاب رویکرد جدی‌تری داشته است. البته برای قضاوت بهتر درباره آثار این سه دهه باید زمان بیشتری بگذرد تا بتوانیم تأثیرگذاری و مانایی این جریان را حس کنیم.
در یکی - دو دهه اخیر جایگاه و موقعیت نویسندگان زن و تصویری که از زن ایرانی در داستان‌هایشان ارائه می‌دهند را چگونه می‌بینید؟
برخی نویسندگان، متأسفانه آثاری خلق می‌کنند که مشخصه جغرافیایی ندارد و بیشتر تحت تأثیر نویسندگان غربی هستند و تصویری از زن ارائه می‌دهند که تصویر زن شرقی – ایرانی نیست و برخی زن امروزی را تصویر می‌کنند که محدود به طبقه خاصی است و نگاه تجددگرایانه نسبت به زن ایرانی دارد و آحاد مردم را دربرنمی‌گیرد. و دسته دیگر تلاش کرده‌اند زنانی را تصویر کنند که واقعی‌ترند و طیف بیشتری از مردم را دربرمی‌گیرند و من به عنوان نویسنده ایرانی عقیده دارم باید درباره طبقه و طیفی بنویسم که در جامعه غالب است.
مشکلات نویسنده زن معاصر ایرانی از نگاه شما کدامند؟
مشکلات نویسنده ارتباط چندانی به جنسیت نویسنده ندارد اما به هر حال آقایان راحت‌تر می‌توانند به همه عرصه‌ها راه پیدا کنند. نویسندگان مرد در ایران با محافلی که دارند گاهی قادرند از حمایت بیشتری برخوردار باشند.
توازن میان فرم و محتوا را در ادبیات داستانی ایران در دوره‌های مختلف چگونه ارزیابی می‌کنید و خود شما به کدام یک اهمیت بیشتری می‌دهید؟
فرم‌گرایی، موجی است که قبل از انقلاب نشانه‌های آن دیده می‌شد و بعد از انقلاب قوی‌تر حس شد و بسیار به تکنیک و فرم اهمیت می‌داد اما بیشتر این آثار گرته‌برداری از آثاری است که خیلی قبل‌تر در غرب نوشته شده‌اند. بسیاری از آثار آن زمان از نظر فرم سطح بالایی داشتند اما وقتی دقت می‌کردی، می‌توانستی ببینی آن پوسته ظاهری قوی‌تر از محتویات درونی است و با چیزی روبه‌رو می‌شدی که در ظاهر درخشش زیادی دارد اما از محتوا و درونمایه، تهی است. بعد از انقلاب این روند برعکس شد و محتوا ارجحیت پیدا کرد و مضاف بر آن، هنرمندان در طول سه دهه اخیر، آثاری ارائه کرده‌اند که هم محتوا و هم فرم آنها درخشش شگرفی داشته است. این همان ادبیات متعالی است که ما به آن رسیده‌ایم و باید گامهای بیشتری هم برای تعالی آن برداریم. باید بگویم من به هر دو اهمیت می‌دهم، ولی به اندازه‌‌ای که محتوا برایم مهم است، دغدغه فرم را ندارم. من معتقدم، حرفی که می‌خواهم بگویم، قالب خودش را می‌یابد و البته تکنیک هم در جای خود مهم است و به هیچ وجه تأثیرگذاری یک داستان خوش‌ساخت را رد نمی‌کنم، اما باید دید نویسنده در این ظرف مطلّا، چه چیزی به خواننده ارائه می‌دهد.
در بسیاری از داستان‌هایتان که البته بیشتر داستان‌های کوتاه هستند، از زبانی شعرگونه بهره می‌گیرید و به نظر می‌رسد، این زبان و نگاه شاعرانه به ساختار داستان آسیب می‌زند. در استفاده از این زبان و لحن، عمدی در کار است؟
نگاه من به جهان اساساً نگاهی شاعرانه است اما با این حال من بیشتر در آثار اولیه‌ام از این زبان شعرگونه بهره برده‌ام و به مرور زمان و تعدیل نگاه آرمانگرایانه‌ام، به دنیا و مسائل آن، این زبان هم واقعگرایانه‌تر می‌شود.
در بسیاری از داستان‌ها این زبان رمانتیک با درونمایه اثر، هماهنگ است؛ مثلاً زنی که منتظر همسر اسیرش مانده، داستان را «انتظار»ی روایت می‌کند، یا نگاه زن داستان به زندگی با همه ناملایمات آن، عاشقانه است.
زبان داستان‌های من زبانی تصویری است یعنی خواننده تنها با توصیف و انشای صرف، مواجه نیست و این تصویرها، تلمیح‌ها و کنایه‌ها، در حقیقت نوعی کلید هستند برای یافتن و گشودن لایه زیرین اثر. البته این زبان در جاهای مختلف فرق دارد. مثلاً شما زبان شهری را در «کوچه اقاقیا» می‌بینید اما بسیار تنظیم و ترکیب شده است، یعنی خیلی مانع روایت داستانی نیست. این کار را خیلی‌ها خوانده‌اند، برای مثال حتی خانم‌های خانه‌دار از آن خوش‌شان آمده بود. از سوی دیگر عده‌ای هم می‌گفتند، ما زبان شعری داستان را شکافتیم و معنای پنهان آن را پیدا کردیم. خب! چنین زبانی تصویر، ایهام و نماد دارد که گاهی در سطح قرار می‌گیرند و گاهی این عناصر در عمق زبان روی می‌دهند اما من با این زبان راحت هستم زیرا همینطور به دنیا نگاه می‌کنم، همینطور باور می‌کنم و همینطور حرف می‌زنم.
ادبیات انقلاب اسلامی و پس از آن ادبیات دفاع مقدس و آثاری که در این زمینه‌ها خلق شده است، تا چه حد توانسته بر مخاطبی که در آن دوران نزیسته و آن تجربه‌ها را از سر نگذرانده، تأثیر بگذارد؟
دهه اول انقلاب، کار نویسندگان از جهتی سهل و از طرفی سخت بود. سخت از این نظر که اکثراً نوقلم و نوپا بودند و سهل از این رو که خودشان اسیر شور و هیجان انقلاب و جنگ و جو حاکم بودند و تولیداتشان از نظر کمی، بالاتر بود و البته آثاری با کیفیت ادبی و هنری بالا هم خلق می‌شد.
دهه دوم که اندکی شور و حرارت آن دوران فروکش کرد، هنرمندان جدیدی به این ساحت وارد شدند و عده‌ای هم دست از فعالیت در این ژانر[گونه] برداشتند، اما به هر حال کارهایی با کیفیت بهتر در این دهه ارائه شد.
در دهه سوم همان راه با افت و خیزهایی ادامه پیدا کرد و خوشبختانه، بعضی جشنواره‌ها موجب شد مخاطب جوان‌تر جذب شود و نویسندگان نوقلمی که حتی جنگ را ندیده بودند یا خاطره گنگی از آن دوران داشتند، ترغیب شدند و به صحنه آمدند و کارهای بسیار خوبی را ارائه کردند و در صورتی که همه فکر می‌کردند نسل جدید از فضای داستان دفاع مقدس دور و گریزان است اما آثار هنری دهه سوم انقلاب و دفاع مقدس، خلاف این نظر را به اثبات رساند.
عقیده من این است که جریان ادبیات دفاع مقدس و انقلاب به فراموشی و نسیان سپرده نمی‌شود اما لازم است هر ازگاهی موجی ایجاد شود و یادآوری‌ای صورت بگیرد برای علاقه‌مندانی که استعداد خلق آثار هنری را داشته و علقه‌ای هم به شهید، شهادت و ارزش‌های دینی و مذهبی دارند. اگر بخواهیم ادعا کنیم به صورت خیلی فراگیر، نسل جدید را به عنوان مخاطب چنین آثاری درگیر کنیم، این طور نبوده است اما با توجه به اینکه ارتباط ادبیات به معنای عام کلمه، با این نسل خیلی هم وسیع نیست، این «ژانر» یعنی «ادبیات انقلاب و دفاع مقدس» هم گوشه‌ای از این ارتباط را دربرگرفته است که البته می‌توان با ترفندها و تمهیداتی هم گرایش مخاطبان به خواندن این داستان‌ها و هم علاقه‌مندی نویسندگان به تولید آثاری در این زمینه را افزایش داد.
به عنوان داور جشنواره ادبیات دفاع مقدس، کیفیت آثار اخیر در این زمینه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
سال گذشته من سرگروه داوران بودم و کارها را خوب دیدم. ما از رتبه دوم و سوم تا آثار قابل تقدیر داشتیم، سال‌های قبل به قدری سختگیری شده بود که جای اینها خالی بود. به هر حال باید به «خیرالموجودین» اکتفا کنیم زیرا نه می‌توانیم منتظر شاهکارهای ادبی بمانیم و نه می‌توانیم کارهای بسیار ضعیف را تنها برای ارائه آمار در صدر بنشانیم. باید کارهای خوب را هم از نظر ساختار و هم از لحاظ معنا و درونمایه ببینیم و از نویسندگان آنها، حمایت و تقدیر کنیم. اگر نویسندگانی که اعتماد به نفس کافی دارند، سر جای خود باشند و داوری به دست آنها سپرده شود، به هر حال کارها و آثار خوب را درمی‌یابند.
نظرتان درباره ممیزی آثار داستانی چیست؟
ممیزی آثار را تا جایی می‌پذیرم که به خلاقیت نویسنده لطمه‌ای نزند اما به هر حال هر جامعه‌ای از نظر اخلاقی و فرهنگی معیارهایی دارد که عدول از آن معیارها را، برنمی‌تابد و وظیفه ممیزی هم رعایت همین موازین است. به هر حال با توجه به فرهنگ ما و اعتقادات مردم و نویسندگان که از میان همین مردم برخاسته‌اند، به صورت خود به خود این موازین و شرایط رعایت می‌شود و نویسنده مجاز نیست برخلاف این هنجارها بنویسد اما خود من به عنوان نویسنده‌ای که اعتقادات و پایبندی‌هایی دارم، با مشکل ممیزی برخورد نداشته‌ام.
به عنوان نویسنده‌ای که سال‌ها تجربه برگزاری کارگاه‌های داستان‌نویسی را دارید، وضعیت نقد ادبی را چگونه می‌بینید؟
نقد ادبی ریشه دیرینه‌ای در کشور ما دارد. قبل از انقلاب به صورت جدی در زمینه شعر نقدهای خوبی صورت می‌گرفته است؛ به عنوان مثال استاد سیدعبدالعلی دستغیب فعالیت منتقدانه خود را از نقد شعر آغاز کرد که بعد گرایش بیشتری به نقد داستان پیدا کرد. امروز، نقد داستان بیشتر مورد اقبال قرار گرفته اما متاسفانه تعداد منتقدانی که به صورت جدی و مکتوب در این زمینه فعالیت دارند، نسبت به جماعت نویسندگان و نسبت به آثار منتشر شده، بسیار اندک است و به همین نسبت، تعداد منتقدان خوب و جدی که ارتباط خوبی هم با نویسندگان داشته باشند، کمتر است.
بعضی از انجمن‌ها و مراکز فرهنگی مانند خانه کتاب گاهی جلسه‌ها و نشست‌هایی برگزار می‌کنند و در این نشست‌ها با حضور منتقدان، نقدی بر آثار معرفی شده ارائه می‌شود. اواخر دهه اول انقلاب و همچنین در دهه دوم، روزنامه‌هایی وجود داشتند که ستون نقدشان جدی‌تر بود اما در این سال‌ها متاسفانه در هر دو زمینه ادبیات و نقد، بضاعت روزنامه‌ها کمتر شده است و این مساله درباره نشریات تخصصی ادبیات و نقد هم صدق می‌کند. نقد ادبی ما در این سال‌ها نتوانسته جریان‌سازی کند. منتقد باید با علم و آگاهی، سراغ اثر ادبی برود و در عین حال چگونگی بیان مطالب را هم بداند یعنی به گونه‌ای برخورد نکند که نویسنده احساس کند غرض‌ورزی شخصی در میان است؛ منتقد باید به روح حساس هنرمند هم توجه داشته باشد و بتواند به ذهن خواننده برای درک بهتر اثر کمک کند و نویسنده را نیز در خلق آثار بهتر یاریگر باشد. به هر حال ایجاد فضای اعتماد میان نویسنده و منتقد، نخستین و مهم‌ترین مرحله نقد است. یکی دیگر از مشکلات نقد این است که بسیاری از استادان دانشگاه با ادبیات روز و ادبیات معاصر آشنا نیستند و وقت و دانش خود را تنها صرف تحقیق درباره ادبیات کهن می‌کنند. اگر درهای دانشگاه به روی ادبیات معاصر و جامعه ادبی باز می‌شد و همینطور استادان دانشگاه به محافل ادبی راه پیدا می‌کردند، از تعامل و همفکری و نقد دوجانبه، نتایج بسیار خوبی عاید ادبیات ما می‌شد.
اصطلاح «جهانی شدن ادبیات» بسیار شنیده می‌شود. چه عواملی را در تحقق این مسأله مهم می‌دانید؟
من فکر می‌کنم هیچ نویسنده‌ای برای جهانی شدن نمی‌نویسد، نویسنده باید ابتدا مخاطب بومی خودش را پیدا کند و بعد به این فکر باشد که چیزی بنویسد که مورد پسند مخاطبان فلان گوشه دنیا یا داوران فلان جایزه ادبی یا هنری باشد؛ چون بسیاری از جوایز علمی، ادبی و هنری دنیا مثل جایزه نوبل، جنبه «سیاسی» دارد. سینمای ما نیز متأسفانه در موارد بسیاری دچار همین مشکل شده و جوایز جهانی به آثاری تعلق گرفته که سیاه‌ترین و عقب‌مانده‌ترین صحنه‌ها و موقعیت‌ها را از کشور ما به نمایش می‌گذارند. اگر چه این موضوع جهانی بودن یا نبودن نباید چندان ذهن نویسنده را به خود مشغول کند و نویسنده باید بومی‌نویسی را در نظر بگیرد اما اگر اثری از آداب و رسوم و سنت‌ها و فرهنگ سرزمینش مایه بگیرد در صورت ترجمه خوب و دقیق می‌تواند بازخورد جهانی هم داشته باشد.
من فکر می‌کنم دهه چهارم انقلاب را باید دهه ترجمه نامید؛ در این دهه باید سعی بر این باشد که بهترین آثار بعد از انقلاب چه در قالب آثار دفاع مقدس و چه دیگر جنبه‌ها به زبان‌های زنده دنیا ترجمه شود.
آیا در حال حاضر متولی‌ای برای امر ترجمه آثار در زمینه شعر و ادبیات داستانی وجود دارد؟
در وزارت ارشاد حرکتی آغاز شده است، دکتر محسن پرویز، معاون فرهنگی وزارت ارشاد در این سال‌ها کارهایی در این زمینه انجام داده‌اند. طرحی اجرا شد که در آن «صد اثر از صد نویسنده» به چاپ رسید که قرار است در ادامه طرح خلاصه‌ای از این یکصد اثر منتخب ترجمه شود. حوزه هنری هم در این راستا آثاری را ترجمه کرده است که برای نمونه می‌توان به «سفر به گرای 270 درجه» احمد دهقان و «اسماعیل» امیرحسین فردی اشاره کرد. تا آنجا که به خاطر دارم یکی از آثار رضا امیرخانی و «روی ماه خداوند را ببوس» و «استخوان خوک و دست‌های جذامی» مصطفی مستور هم به زبان ترکی استانبولی ترجمه شده است. به هر حال نهادی باید متولی امر ترجمه باشد، نویسنده به هیچ‌وجه قدرت سرمایه‌گذاری در این زمینه را ندارد. بنیاد ادبیات هم که از اواخر سال گذشته راه‌اندازی شد و من هم جزو هیأت امنای آن هستم، ترجمه آثار ادبی را در زمره فعالیت‌های خود قرارداده است و من نسبت به این امر، بسیار خوشبینم.
اگر اثر تازه‌ای آماده چاپ یا در حال نوشتن دارید برای خوانندگان «وطن‌امروز» معرفی کنید.
در حال حاضر دغدغه من نوشتن سه سفرنامه است؛ از سفرهایی که به لبنان، مکه و کربلا داشته‌ام. همچنین رمان ناتمامی دارم که بخش قابل توجهی از آن نوشته شده و در حال به انجام رساندنش هستم. کتابی یکهزار صفحه‌ای هم از منتخب آثارم در دست چاپ دارم که عنوان نهایی آن هنوز مشخص نیست و داستان «هم سیب؛ هم ستاره» هم به عنوان یکی از آثار منتخب در مجموعه
صد اثر از صد نویسنده به چاپ رسیده است.
راضيه تجار، نويسنده معاصر در گفت‌وگو با «وطن‌امروز»:
دهه چهارم بايد دهه ترجمه آثار انقلاب باشد
نوشتن را از چه زمانی و چگونه آغاز کردید؟
نوشتن به طور حرفه‌ای را از سال 64 با پیوستن به حوزه هنری تهران آغاز کردم؛ البته قبل از انقلاب هم بعضی از آثارم در برخی مطبوعات چاپ می‌شد.
جز نوشتن داستان، به چه کارهایی مشغولید؟
تعداد کارهای اجرایی‌ای که دارم، کم نیست و همه حول محور ادبیات و ادبیات داستانی است. مدت 10سال است دبیر«انجمن قلم ایران» هستم. 18سال است به تدریس داستان‌نویسی مشغولم و داوری جشنواره‌های متعددی را برعهده داشته‌ام.
درباره فعالیت‌های عمده انجمن قلم بفرمایید و اینکه این انجمن تا چه حد و به چه طریقی از نویسندگان نوپا حمایت می‌کند.
انجمن قلم یک انجمن فرهنگی به ثبت رسیده است که فراگیر است و 215 عضو دارد؛ شاعر، نویسنده، پژوهشگر، نمایشنامه‌نویس و فیلمنامه‌نویس. این انجمن 10 سال سابقه فعالیت دارد و شرایط پذیرش اعضای آن به این صورت است که اعضا باید یک اثر ارزشمند چاپ شده داشته باشند که ارزشگذاری این اثر برعهده هیات مؤسس انجمن است که 20 نفر هستند. برخلاف بسیاری از انجمن‌ها ارتباط این مؤسسان با انجمن هنوز برقرار است و در موارد عضوگیری یا تغییر بندهای اساسنامه انجمن، باید در جریان کار قرار بگیرند. از مؤسسان این انجمن می‌توانم به آقایان محمدرضا سرشار، سیدمهدی شجاعی، علی‌اکبر ولایتی، محسن چینی‌فروشان، دکتر محسن پرویز و استاد حمید سبزواری اشاره کنم. انجمن در طول این سال‌ها فعالیت‌های متعددی داشته است؛ به طور مثال جشنواره انتخاب کتاب سال را به صورت سالانه و گاه دوسالانه برگزار می‌کند که به بهترین آثار در زمینه شعر، داستان، نقد و پژوهش جوایزی اهدا می‌شود. همچنین طرح «صد اثر از صد نوقلم» فعالیت دیگر انجمن قلم بوده است که در آن، کسانی که قصد چاپ نخستین اثر خود را دارند در صورتی که اثر آنها از نظر داوران انجمن مورد تأیید قرار بگیرد برای چاپ اثرشان مورد حمایت قرار می‌گیرند و انجمن اثر آنها را به چاپ می‌رساند.
نخستین داستانی که نوشتید به خاطر دارید؟
نخستین داستانی که بعد از انقلاب نوشتم، «هفت بند» و نخستین مجموعه داستانم «نرگس‌ها» بود؛ ولی همانطور که عرض کردم، قبل از انقلاب هم داستان‌هایی نوشته بودم.
نگرشی که نسبت به ادبیات داستانی داشته‌اید از نخستین داستانی که نوشتید تا به امروز چه تحولاتی را از سر گذرانده است؟
از دوره نویسندگی در جوانی تاکنون، تدریجاً از یک نگاه ایده‌آلیستی و تقریباً رمانتیک به نگاهی واقعگرایانه‌تر رسیده‌ام که منتج می‌شود به اینکه ژرف‌تر به زندگی بنگرم؛ البته این نگاه، اندکی اندوه به همراه دارد. فکر می‌کنم نگاه احساسی و رمانتیک داشتن به مسائل، مثل فیلتری عمل می‌کند که از مواجهه مستقیم با بسیاری از حقایق اجتماعی که چندان هم زیبا نیستند به دور باشم؛ اما با گذشت زمان و فاصله گرفتن از دوران جوانی آن نگاه شعاری و احساسات صرف خود به خود تعدیل شد و توانستم واقعیت‌ها را بهتر و بیشتر ببینم و این واقعیت‌ها مثل هر پدیده دیگری در پس خود از هارمونی و رنگ برخوردار است و از نگاه سیاه و سفید به انسان‌ها و حقایق دور می‌شود اما در پس همه این مسائل اعتقاد قلبی و ایمان من به خداوند متعال، روز به روز بیشتر و کامل‌تر شده است. نوشتن، به‌رغم همه مشکلات بیرونی مثل تحقق نیافتن صلح و درهم ریختن بسیاری از مرزهای اجتماعی و اخلاقی، اعتقاد مرا به آمدن مصلح آخرالزمان(عج) و آن کسی که باید بیاید و عدالت را برقرار کند و بهشت موعود را گسترش دهد قوی‌تر می‌کند. اما من پذیرفته‌ام که انسان به زمین هبوط کرده است که آزمونی را پشت سر بگذارد؛ با نگاه آرمانگرایانه‌ای که دارم و اعتقاد و ایمان و باوری که در وجود خودم حس می‌کنم.
دغدغه شما در بیشتر داستان‌هایتان زندگی و مشکلات زنان بوده است. با توجه به این مساله از نظر شما زن ایرانی معاصر چقدر فرصت و توانایی شناخت هویت خود را یافته است؟
انقلاب اسلامی موجب شد زنان ما خودشان را بیشتر باور کنند و الگوی برتری مثل حضرت امام خمینی قدس سره‌الشریف را دیدند و در حقیقت تأسی گرفتند. زن شرقی بویژه زن ایرانی وفادار است و اعتقادات و باورهای دینی دارد و وقتی با این ویژگی‌ها به شناخت خود هم رسید با استحقاق بیشتری وارد جامعه شد؛ ولی نباید فراموش کرد ایران به هر حال هشت سال جنگ تحمیلی استکبار جهانی علیه خود را پشت سر گذاشت و بر اثر تحریم‌های فراوان از نظر اقتصادی آسیب‌های زیادی به بنیان خانواده رسیده و زنان را درگیر کرده است؛ با وجود همه این مشکلات، زنان ایرانی محکم ایستاده‌اند و پشتیبانی و حمایت آنها سکان خانواده را حفظ کرده است اما ناآرامی‌هایی مثل جنگ تحمیلی و مسائل دیگر که در جامعه رخ داده است، آسیب‌هایی هم رسانده و من به عنوان یک نویسنده زن سعی کرده‌ام از احساسات و عواطف این زنان بگویم و احیاناً از حقی که از آنها تضییع شده است. بخشی از داستان‌های من بسیار رئال و واقعی است و برای قشری که آسیب‌پذیرتر بوده یا سواد کمتری داشته‌اند، اما از سوی دیگر، مثلاً زندگی یک زن خلبان را تصویر کرده‌ام که شغل چندان متداولی برای یک زن نیست، حرفه سختی است و اقتداری خاص می‌طلبد و معمولاً گفته می‌شود ترس در وجود خانم‌ها بیشتر است؛ یا زندگینامه خانمی که رکن اصلی و از پایه‌گذاران آسایشگاه کهریزک بوده و نقش مؤثری در تحول این خانه سالمندان داشته است را در «بانوی آبی‌ها» تصویر کرده‌ام، البته ایشان یعنی «خانم قندهاری» هنوز در قید حیات هستند. من به عنوان نویسنده، گاهی این نیاز را حس کرده‌ام که به قشر آسیب‌پذیر زنان بپردازم و گلایه‌ها و مشکلات آنها را در آثارم منعکس کنم و این دسته از آثارم شاید کارهای خیلی هنری نباشد و حتی ژورنالیستی به نظر برسد ولی از نگاه خودم این داستان‌ها توانسته‌اند برای قشر و طیف آسیب‌پذیرتر از زنان مفید باشند. در عین حال در کنار این دسته از آثارم، به زندگی زنان موفق و کسانی که توانسته‌اند در زندگی خود و سطح جامعه گامهای بلندی بردارند نیز پرداخته‌ام. گاهی هم داستان‌هایی به قول معروف دلی و حسی نوشته‌ام که سعی کرده‌ام هنری‌تر باشند که ممزوجی از خیال و واقعیتند و گاه بنابر ضرورت و برای آگاهی دادن به نسل جوان و حافظه تاریخی ملتمان زندگینامه داستانی شهیدانی مثل شهید بابایی، شهید شیرودی یا هشت سردار شهید استان قم را نوشته‌ام.
در «فانوسی بیفروز» که روی جلد آن عنوان «مجموعه داستان» به چشم می‌خورد، ما در پایان داستان‌ها به نام‌هایی برمی‌خوریم که حکایت از مستند و واقعی بودن داستان‌ها دارد. این داستان‌ها از کجا آمده‌اند؟
من 9 سال تمام در دهه اول انقلاب، بنا به دعوتی که از من کرده بودند، در روزنامه‌ای می‌نوشتم؛ به این صورت که مثلاً نامه‌ای کوتاه- چهار یا پنج خطی - به دفتر روزنامه می‌رسید. هسته اولیه این داستان‌ها مستند و مبنی بر مشکلات واقعی بود که در آن زمان برای کمک مالی یا مشاوره فکری از سوی خیران و مسؤولان به این زنان به صورت داستان می‌نوشتم و چاپ می‌شد. البته آنچه من در مجموعه «فانوسی بیفروز» چاپ کرده‌ام، تنها بخش کوچکی از نامه‌های رسیده و مشکلات زنان در آن یک دهه بود و بعد، از یک روانشناس درخواست کردم که برای هر داستان، راهکاری ارائه دهد که داستان‌ها تنها تصویرگر تیرگی و تاریکی نباشند و خواننده برای هر مشکل، راهکاری هم دریافت کند.
از میان نویسندگان زن ایرانی، از نظر شما کدام‌یک تأثیرگذارتر بوده‌اند؟
به نظر من نسل بعد از انقلاب رویکرد جدی‌تری داشته است. البته برای قضاوت بهتر درباره آثار این سه دهه باید زمان بیشتری بگذرد تا بتوانیم تأثیرگذاری و مانایی این جریان را حس کنیم.
در یکی - دو دهه اخیر جایگاه و موقعیت نویسندگان زن و تصویری که از زن ایرانی در داستان‌هایشان ارائه می‌دهند را چگونه می‌بینید؟
برخی نویسندگان، متأسفانه آثاری خلق می‌کنند که مشخصه جغرافیایی ندارد و بیشتر تحت تأثیر نویسندگان غربی هستند و تصویری از زن ارائه می‌دهند که تصویر زن شرقی – ایرانی نیست و برخی زن امروزی را تصویر می‌کنند که محدود به طبقه خاصی است و نگاه تجددگرایانه نسبت به زن ایرانی دارد و آحاد مردم را دربرنمی‌گیرد. و دسته دیگر تلاش کرده‌اند زنانی را تصویر کنند که واقعی‌ترند و طیف بیشتری از مردم را دربرمی‌گیرند و من به عنوان نویسنده ایرانی عقیده دارم باید درباره طبقه و طیفی بنویسم که در جامعه غالب است.
مشکلات نویسنده زن معاصر ایرانی از نگاه شما کدامند؟
مشکلات نویسنده ارتباط چندانی به جنسیت نویسنده ندارد اما به هر حال آقایان راحت‌تر می‌توانند به همه عرصه‌ها راه پیدا کنند. نویسندگان مرد در ایران با محافلی که دارند گاهی قادرند از حمایت بیشتری برخوردار باشند.
توازن میان فرم و محتوا را در ادبیات داستانی ایران در دوره‌های مختلف چگونه ارزیابی می‌کنید و خود شما به کدام یک اهمیت بیشتری می‌دهید؟
فرم‌گرایی، موجی است که قبل از انقلاب نشانه‌های آن دیده می‌شد و بعد از انقلاب قوی‌تر حس شد و بسیار به تکنیک و فرم اهمیت می‌داد اما بیشتر این آثار گرته‌برداری از آثاری است که خیلی قبل‌تر در غرب نوشته شده‌اند. بسیاری از آثار آن زمان از نظر فرم سطح بالایی داشتند اما وقتی دقت می‌کردی، می‌توانستی ببینی آن پوسته ظاهری قوی‌تر از محتویات درونی است و با چیزی روبه‌رو می‌شدی که در ظاهر درخشش زیادی دارد اما از محتوا و درونمایه، تهی است. بعد از انقلاب این روند برعکس شد و محتوا ارجحیت پیدا کرد و مضاف بر آن، هنرمندان در طول سه دهه اخیر، آثاری ارائه کرده‌اند که هم محتوا و هم فرم آنها درخشش شگرفی داشته است. این همان ادبیات متعالی است که ما به آن رسیده‌ایم و باید گامهای بیشتری هم برای تعالی آن برداریم. باید بگویم من به هر دو اهمیت می‌دهم، ولی به اندازه‌‌ای که محتوا برایم مهم است، دغدغه فرم را ندارم. من معتقدم، حرفی که می‌خواهم بگویم، قالب خودش را می‌یابد و البته تکنیک هم در جای خود مهم است و به هیچ وجه تأثیرگذاری یک داستان خوش‌ساخت را رد نمی‌کنم، اما باید دید نویسنده در این ظرف مطلّا، چه چیزی به خواننده ارائه می‌دهد.
در بسیاری از داستان‌هایتان که البته بیشتر داستان‌های کوتاه هستند، از زبانی شعرگونه بهره می‌گیرید و به نظر می‌رسد، این زبان و نگاه شاعرانه به ساختار داستان آسیب می‌زند. در استفاده از این زبان و لحن، عمدی در کار است؟
نگاه من به جهان اساساً نگاهی شاعرانه است اما با این حال من بیشتر در آثار اولیه‌ام از این زبان شعرگونه بهره برده‌ام و به مرور زمان و تعدیل نگاه آرمانگرایانه‌ام، به دنیا و مسائل آن، این زبان هم واقعگرایانه‌تر می‌شود.
در بسیاری از داستان‌ها این زبان رمانتیک با درونمایه اثر، هماهنگ است؛ مثلاً زنی که منتظر همسر اسیرش مانده، داستان را «انتظار»ی روایت می‌کند، یا نگاه زن داستان به زندگی با همه ناملایمات آن، عاشقانه است.
زبان داستان‌های من زبانی تصویری است یعنی خواننده تنها با توصیف و انشای صرف، مواجه نیست و این تصویرها، تلمیح‌ها و کنایه‌ها، در حقیقت نوعی کلید هستند برای یافتن و گشودن لایه زیرین اثر. البته این زبان در جاهای مختلف فرق دارد. مثلاً شما زبان شهری را در «کوچه اقاقیا» می‌بینید اما بسیار تنظیم و ترکیب شده است، یعنی خیلی مانع روایت داستانی نیست. این کار را خیلی‌ها خوانده‌اند، برای مثال حتی خانم‌های خانه‌دار از آن خوش‌شان آمده بود. از سوی دیگر عده‌ای هم می‌گفتند، ما زبان شعری داستان را شکافتیم و معنای پنهان آن را پیدا کردیم. خب! چنین زبانی تصویر، ایهام و نماد دارد که گاهی در سطح قرار می‌گیرند و گاهی این عناصر در عمق زبان روی می‌دهند اما من با این زبان راحت هستم زیرا همینطور به دنیا نگاه می‌کنم، همینطور باور می‌کنم و همینطور حرف می‌زنم.
ادبیات انقلاب اسلامی و پس از آن ادبیات دفاع مقدس و آثاری که در این زمینه‌ها خلق شده است، تا چه حد توانسته بر مخاطبی که در آن دوران نزیسته و آن تجربه‌ها را از سر نگذرانده، تأثیر بگذارد؟
دهه اول انقلاب، کار نویسندگان از جهتی سهل و از طرفی سخت بود. سخت از این نظر که اکثراً نوقلم و نوپا بودند و سهل از این رو که خودشان اسیر شور و هیجان انقلاب و جنگ و جو حاکم بودند و تولیداتشان از نظر کمی، بالاتر بود و البته آثاری با کیفیت ادبی و هنری بالا هم خلق می‌شد.
دهه دوم که اندکی شور و حرارت آن دوران فروکش کرد، هنرمندان جدیدی به این ساحت وارد شدند و عده‌ای هم دست از فعالیت در این ژانر[گونه] برداشتند، اما به هر حال کارهایی با کیفیت بهتر در این دهه ارائه شد.
در دهه سوم همان راه با افت و خیزهایی ادامه پیدا کرد و خوشبختانه، بعضی جشنواره‌ها موجب شد مخاطب جوان‌تر جذب شود و نویسندگان نوقلمی که حتی جنگ را ندیده بودند یا خاطره گنگی از آن دوران داشتند، ترغیب شدند و به صحنه آمدند و کارهای بسیار خوبی را ارائه کردند و در صورتی که همه فکر می‌کردند نسل جدید از فضای داستان دفاع مقدس دور و گریزان است اما آثار هنری دهه سوم انقلاب و دفاع مقدس، خلاف این نظر را به اثبات رساند.
عقیده من این است که جریان ادبیات دفاع مقدس و انقلاب به فراموشی و نسیان سپرده نمی‌شود اما لازم است هر ازگاهی موجی ایجاد شود و یادآوری‌ای صورت بگیرد برای علاقه‌مندانی که استعداد خلق آثار هنری را داشته و علقه‌ای هم به شهید، شهادت و ارزش‌های دینی و مذهبی دارند. اگر بخواهیم ادعا کنیم به صورت خیلی فراگیر، نسل جدید را به عنوان مخاطب چنین آثاری درگیر کنیم، این طور نبوده است اما با توجه به اینکه ارتباط ادبیات به معنای عام کلمه، با این نسل خیلی هم وسیع نیست، این «ژانر» یعنی «ادبیات انقلاب و دفاع مقدس» هم گوشه‌ای از این ارتباط را دربرگرفته است که البته می‌توان با ترفندها و تمهیداتی هم گرایش مخاطبان به خواندن این داستان‌ها و هم علاقه‌مندی نویسندگان به تولید آثاری در این زمینه را افزایش داد.
به عنوان داور جشنواره ادبیات دفاع مقدس، کیفیت آثار اخیر در این زمینه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
سال گذشته من سرگروه داوران بودم و کارها را خوب دیدم. ما از رتبه دوم و سوم تا آثار قابل تقدیر داشتیم، سال‌های قبل به قدری سختگیری شده بود که جای اینها خالی بود. به هر حال باید به «خیرالموجودین» اکتفا کنیم زیرا نه می‌توانیم منتظر شاهکارهای ادبی بمانیم و نه می‌توانیم کارهای بسیار ضعیف را تنها برای ارائه آمار در صدر بنشانیم. باید کارهای خوب را هم از نظر ساختار و هم از لحاظ معنا و درونمایه ببینیم و از نویسندگان آنها، حمایت و تقدیر کنیم. اگر نویسندگانی که اعتماد به نفس کافی دارند، سر جای خود باشند و داوری به دست آنها سپرده شود، به هر حال کارها و آثار خوب را درمی‌یابند.
نظرتان درباره ممیزی آثار داستانی چیست؟
ممیزی آثار را تا جایی می‌پذیرم که به خلاقیت نویسنده لطمه‌ای نزند اما به هر حال هر جامعه‌ای از نظر اخلاقی و فرهنگی معیارهایی دارد که عدول از آن معیارها را، برنمی‌تابد و وظیفه ممیزی هم رعایت همین موازین است. به هر حال با توجه به فرهنگ ما و اعتقادات مردم و نویسندگان که از میان همین مردم برخاسته‌اند، به صورت خود به خود این موازین و شرایط رعایت می‌شود و نویسنده مجاز نیست برخلاف این هنجارها بنویسد اما خود من به عنوان نویسنده‌ای که اعتقادات و پایبندی‌هایی دارم، با مشکل ممیزی برخورد نداشته‌ام.
به عنوان نویسنده‌ای که سال‌ها تجربه برگزاری کارگاه‌های داستان‌نویسی را دارید، وضعیت نقد ادبی را چگونه می‌بینید؟
نقد ادبی ریشه دیرینه‌ای در کشور ما دارد. قبل از انقلاب به صورت جدی در زمینه شعر نقدهای خوبی صورت می‌گرفته است؛ به عنوان مثال استاد سیدعبدالعلی دستغیب فعالیت منتقدانه خود را از نقد شعر آغاز کرد که بعد گرایش بیشتری به نقد داستان پیدا کرد. امروز، نقد داستان بیشتر مورد اقبال قرار گرفته اما متاسفانه تعداد منتقدانی که به صورت جدی و مکتوب در این زمینه فعالیت دارند، نسبت به جماعت نویسندگان و نسبت به آثار منتشر شده، بسیار اندک است و به همین نسبت، تعداد منتقدان خوب و جدی که ارتباط خوبی هم با نویسندگان داشته باشند، کمتر است.
بعضی از انجمن‌ها و مراکز فرهنگی مانند خانه کتاب گاهی جلسه‌ها و نشست‌هایی برگزار می‌کنند و در این نشست‌ها با حضور منتقدان، نقدی بر آثار معرفی شده ارائه می‌شود. اواخر دهه اول انقلاب و همچنین در دهه دوم، روزنامه‌هایی وجود داشتند که ستون نقدشان جدی‌تر بود اما در این سال‌ها متاسفانه در هر دو زمینه ادبیات و نقد، بضاعت روزنامه‌ها کمتر شده است و این مساله درباره نشریات تخصصی ادبیات و نقد هم صدق می‌کند. نقد ادبی ما در این سال‌ها نتوانسته جریان‌سازی کند. منتقد باید با علم و آگاهی، سراغ اثر ادبی برود و در عین حال چگونگی بیان مطالب را هم بداند یعنی به گونه‌ای برخورد نکند که نویسنده احساس کند غرض‌ورزی شخصی در میان است؛ منتقد باید به روح حساس هنرمند هم توجه داشته باشد و بتواند به ذهن خواننده برای درک بهتر اثر کمک کند و نویسنده را نیز در خلق آثار بهتر یاریگر باشد. به هر حال ایجاد فضای اعتماد میان نویسنده و منتقد، نخستین و مهم‌ترین مرحله نقد است. یکی دیگر از مشکلات نقد این است که بسیاری از استادان دانشگاه با ادبیات روز و ادبیات معاصر آشنا نیستند و وقت و دانش خود را تنها صرف تحقیق درباره ادبیات کهن می‌کنند. اگر درهای دانشگاه به روی ادبیات معاصر و جامعه ادبی باز می‌شد و همینطور استادان دانشگاه به محافل ادبی راه پیدا می‌کردند، از تعامل و همفکری و نقد دوجانبه، نتایج بسیار خوبی عاید ادبیات ما می‌شد.
اصطلاح «جهانی شدن ادبیات» بسیار شنیده می‌شود. چه عواملی را در تحقق این مسأله مهم می‌دانید؟
من فکر می‌کنم هیچ نویسنده‌ای برای جهانی شدن نمی‌نویسد، نویسنده باید ابتدا مخاطب بومی خودش را پیدا کند و بعد به این فکر باشد که چیزی بنویسد که مورد پسند مخاطبان فلان گوشه دنیا یا داوران فلان جایزه ادبی یا هنری باشد؛ چون بسیاری از جوایز علمی، ادبی و هنری دنیا مثل جایزه نوبل، جنبه «سیاسی» دارد. سینمای ما نیز متأسفانه در موارد بسیاری دچار همین مشکل شده و جوایز جهانی به آثاری تعلق گرفته که سیاه‌ترین و عقب‌مانده‌ترین صحنه‌ها و موقعیت‌ها را از کشور ما به نمایش می‌گذارند. اگر چه این موضوع جهانی بودن یا نبودن نباید چندان ذهن نویسنده را به خود مشغول کند و نویسنده باید بومی‌نویسی را در نظر بگیرد اما اگر اثری از آداب و رسوم و سنت‌ها و فرهنگ سرزمینش مایه بگیرد در صورت ترجمه خوب و دقیق می‌تواند بازخورد جهانی هم داشته باشد.
من فکر می‌کنم دهه چهارم انقلاب را باید دهه ترجمه نامید؛ در این دهه باید سعی بر این باشد که بهترین آثار بعد از انقلاب چه در قالب آثار دفاع مقدس و چه دیگر جنبه‌ها به زبان‌های زنده دنیا ترجمه شود.
آیا در حال حاضر متولی‌ای برای امر ترجمه آثار در زمینه شعر و ادبیات داستانی وجود دارد؟
در وزارت ارشاد حرکتی آغاز شده است، دکتر محسن پرویز، معاون فرهنگی وزارت ارشاد در این سال‌ها کارهایی در این زمینه انجام داده‌اند. طرحی اجرا شد که در آن «صد اثر از صد نویسنده» به چاپ رسید که قرار است در ادامه طرح خلاصه‌ای از این یکصد اثر منتخب ترجمه شود. حوزه هنری هم در این راستا آثاری را ترجمه کرده است که برای نمونه می‌توان به «سفر به گرای 270 درجه» احمد دهقان و «اسماعیل» امیرحسین فردی اشاره کرد. تا آنجا که به خاطر دارم یکی از آثار رضا امیرخانی و «روی ماه خداوند را ببوس» و «استخوان خوک و دست‌های جذامی» مصطفی مستور هم به زبان ترکی استانبولی ترجمه شده است. به هر حال نهادی باید متولی امر ترجمه باشد، نویسنده به هیچ‌وجه قدرت سرمایه‌گذاری در این زمینه را ندارد. بنیاد ادبیات هم که از اواخر سال گذشته راه‌اندازی شد و من هم جزو هیأت امنای آن هستم، ترجمه آثار ادبی را در زمره فعالیت‌های خود قرارداده است و من نسبت به این امر، بسیار خوشبینم.
اگر اثر تازه‌ای آماده چاپ یا در حال نوشتن دارید برای خوانندگان «وطن‌امروز» معرفی کنید.
در حال حاضر دغدغه من نوشتن سه سفرنامه است؛ از سفرهایی که به لبنان، مکه و کربلا داشته‌ام. همچنین رمان ناتمامی دارم که بخش قابل توجهی از آن نوشته شده و در حال به انجام رساندنش هستم. کتابی یکهزار صفحه‌ای هم از منتخب آثارم در دست چاپ دارم که عنوان نهایی آن هنوز مشخص نیست و داستان «هم سیب؛ هم ستاره» هم به عنوان یکی از آثار منتخب در مجموعه
صد اثر از صد نویسنده به چاپ رسیده است.
ارسال نظر
پربیننده