اينكه مانوئل زلايا از بالكن سفارت برزيل در تكوسيپالكاي هندوراس براي هزاران هوادار خود دست تكان دهد و معترضان به دولت كودتا پس از گذشت 3ماه از كودتاي راستگرايان طرفدار ايالات متحده كماكان زمينه اعتراض خود را حفظ كنندهمگي نشانگر بروز تحولات عميق فكري در منطقه آمریکاي لاتين است كه اكنون كشورها را هم رودرروي يكديگرقرار داده است. ايالات متحده ديگر تمايلي ندارد تا مهم ترين پايگاه استراتژيك خود در هندوراس را مانند پايگاه اكوادور از دست دهد. خود آگاهي و اعتماد به نفس مردم آمریکاي لاتين به حدي رسيده است كه احساس مي‌كنند توان و اراده به دست گرفتن سرنوشت سياسي خود را دارند. ايالات متحده ديگر آنچنان در آمریکاي جنوبي يا مركزي فعال مايشاء نيست كه بتواند در پي كودتاي مستقيم يا غيرمستقيم به شكل دهه 70 تا 80 پس از 72 ساعت آرامش مطلق را برقرار کند و مخالفان سركوب شوند. تقريبا پس از انجام كودتاي 3 ماه گذشته تاكنون هواداران زلايا همه‌روزه در خيابان‌هاي پايتخت هندوراس در حمايت از زلايا تظاهرات برگزار كرده‌اند كه موجب فشار بر دولت موقت شده است. در داخل كشور،دولت موقت روبرتو ميچلتي انواع محدوديت‌ها را از بستن فرودگاه تا گسيل داشتن سربازان ارتش به مرز نيكاراگوآ (محل استقرار زلايا) تا سركوب و دستگيري و محدودسازي مخالفان انجام داده و در جامعه جهاني نيز به فعاليت گسترده‌اي براي به رسميت شناختن دولت دست زده است اما هيچ يك از اين اقدامات كارساز و موثر نبوده و نتوانسته ختمي بر بحران جانشيني باشد. استراتژي دولت فعلي در
3 ماهه اخير وقت‌كشي، خريد زمان و مديريت بحران بوده است تا بتواند به تدريج بستر برگزاري انتخابات آتي را با هدف نشاندن كانديداي مطلوب فراهم کند. اما موج اعتراضات كه همه روزه به درگيري پليس بامردم مي‌انجامد اوضاع اين كشور فقير را نامساعد كرده است. از 28 ژوئن كه زلايا با كودتا مجبور به ترك كشور شد تا 21 سپتامبر زمان ورود پنهاني وي به سفارت برزيل نقش كشورهایی را كه به‌طور آشكار یا تلويحي از زلايا حمايت كرده‌اند مشخص كرد. واقعيت امر اين است كه اكنون هندوراس درگير نوعي جنگ نيابتي اردوگاه چپ گرايان راديكال و محافظه كار با حمايت ونزوئلا، بوليوي، كوبا، اكوادور و اكثر كشورهاي آمریکاي جنوبي و در مقابل ايالات متحده است كه گرچه تنها در اظهار نظرهاي رسمي به حمايت از زلايا مي‌پردازد اما سياست نهاني كاخ سفيد حمايت از دولت كودتاست. در اين زمينه نقش برزيل برجسته‌تر است و گذشت زمان پراگماتيستي بودن آن را هم ثابت كرده است.زمينه اقدام برزيل در واگذاري امكانات سفارت به زلايا كه پديده‌اي تقريبا نادر در محيط بين‌المللي است و طبعا خلاف آداب ديپلماتيك رايج است به روابط اين كشور با ايالات متحده باز مي‌گردد كه با اشاره به آن مي‌توان زمينه اقدام فعلي برزيل را درك كرد. از نيمه قرن 19 منافع برزيل معمولاً با قدرت‌هاي بزرگ صنعتي مانند بريتانيا و ايالات متحده در تصادم بوده است. به همين نسبت در طول قرن بيستم نيز وابستگي برزيل به آمریکاي شمالي بيشتر شده است. براي بيشتر از 20 سال برزيل به‌طور دائم پيوندهاي خود با ديگر كشورهاي آمریکاي جنوبي را فراتر از حوزه رودخانه پلاتا گسترش داد و اولويت خود را به توسعه روابط درون قاره‌اي اختصاص داد. هدف سياست خارجي برزيل استفاده از موقعيت‌هاي بين‌المللي براي رشد اقتصادي و به رسميت شناختن وضع جاري آن به عنوان قدرت در سطح متوسط و مشروعيت بخشي به اقدامات مركوسور و كسب جايگاه دائم در شوراي امنيت است. برزيل یک تعريف كامل در مسأله منافع ملي و درك خود از جهان مبني بر لزوم تغيير ساختار ثروت و قدرت جهاني را كماكان ادامه مي‌دهد. برزيل دركنار آرژانتين و ديگر كشورهاي آمریکاي جنوبي نگراني‌هاي جدي اقتصادي و سياسي درباره طرح مقابله با تجارت آزاد دارد. كاردوسو، رئيس‌جمهور قبلي در دوره تصدي خود همكاري بسيار نزديكي با بيل كلينتون و سپس بوش در سال 2001 داشت. به قدرت رسيدن لولا داسيلوا در سال 2003 وضع را دگرگون کرد، زيرا لولا محورهاي اصلي سياست خارجي را بر مركوسور و روابط جنوب – جنوب بنا نهاد. رابطه برزيل و ايالات متحده در دوره دوم رياست جمهوري لولا مبهم و غير‌شفاف بوده است. از يك سو تماس‌هايي مستقيم بين بوش و سپس اوباما با لولا برقرار شد اما از سويي در بحث منطقه آزاد تجاري عميق‌ترين اختلاف را داشته‌اند. برزيل مقصر اصلي به بن‌بست رسيدن پروژه منطقه آزاد معرفي واستدلال شده برزيل با دفاع قاطعانه از مطالبات دولت‌هاي منطقه درشكست آن سهيم بوده است. به علاوه اكنون برزيل پيوند نزديكي با ونزوئلا، بوليوي و اكوادور ايجاد كرده كه به يك سلسله همكاري‌هاي منطقه‌اي تبديل شده برزيل در سياست خارجي خود همواره به دنبال الگويي از مقاومت صلح‌آميز بوده و در آن به دنبال مطرح شدن به عنوان قدرت جهاني نيز بوده است و ايده پيگيري كرسي دائم شوراي امنيت سازمان ملل در اين چارچوب قابل ارزيابي است. بر همين مبناست كه اكنون با ايجاد بحران داخلي در هندوراس، برزيل تلاش كرده است به نوعي به
زور آزمايي در مقابله با سياست‌هاي باراك اوباما بپردازد و تلاش کند از اين مسير علاوه بر نوعي مديريت كردن منطقه به عنوان قدرت اول منطقه وجهه حمايت از دموكراسي در مقابل ايالات متحده را نيز كسب كند. معمولا تجربه تاريخي كشورهاي آمریکاي مركزي نشان داده است بازگشت به قدرت توسط روساي بركنار شده بسادگي مقدور نمی شود اما اكنون اين آزمون در هندوراس اگر موفق شود به عنوان يكي از حوادث مهم در درون قاره مطرح است و به علاوه نوعي همبستگي با مدلي جديد را از قاره به جهان نشان خواهد داد كه بي‌توجه به منافع ايالات متحده، راه خود را پيگيري مي‌كند.
*كارشناس مسائل آمریکاي لاتين
جنگ نيابتي در هندوراس
اينكه مانوئل زلايا از بالكن سفارت برزيل در تكوسيپالكاي هندوراس براي هزاران هوادار خود دست تكان دهد و معترضان به دولت كودتا پس از گذشت 3ماه از كودتاي راستگرايان طرفدار ايالات متحده كماكان زمينه اعتراض خود را حفظ كنندهمگي نشانگر بروز تحولات عميق فكري در منطقه آمریکاي لاتين است كه اكنون كشورها را هم رودرروي يكديگرقرار داده است. ايالات متحده ديگر تمايلي ندارد تا مهم ترين پايگاه استراتژيك خود در هندوراس را مانند پايگاه اكوادور از دست دهد. خود آگاهي و اعتماد به نفس مردم آمریکاي لاتين به حدي رسيده است كه احساس مي‌كنند توان و اراده به دست گرفتن سرنوشت سياسي خود را دارند. ايالات متحده ديگر آنچنان در آمریکاي جنوبي يا مركزي فعال مايشاء نيست كه بتواند در پي كودتاي مستقيم يا غيرمستقيم به شكل دهه 70 تا 80 پس از 72 ساعت آرامش مطلق را برقرار کند و مخالفان سركوب شوند. تقريبا پس از انجام كودتاي 3 ماه گذشته تاكنون هواداران زلايا همه‌روزه در خيابان‌هاي پايتخت هندوراس در حمايت از زلايا تظاهرات برگزار كرده‌اند كه موجب فشار بر دولت موقت شده است. در داخل كشور،دولت موقت روبرتو ميچلتي انواع محدوديت‌ها را از بستن فرودگاه تا گسيل داشتن سربازان ارتش به مرز نيكاراگوآ (محل استقرار زلايا) تا سركوب و دستگيري و محدودسازي مخالفان انجام داده و در جامعه جهاني نيز به فعاليت گسترده‌اي براي به رسميت شناختن دولت دست زده است اما هيچ يك از اين اقدامات كارساز و موثر نبوده و نتوانسته ختمي بر بحران جانشيني باشد. استراتژي دولت فعلي در
3 ماهه اخير وقت‌كشي، خريد زمان و مديريت بحران بوده است تا بتواند به تدريج بستر برگزاري انتخابات آتي را با هدف نشاندن كانديداي مطلوب فراهم کند. اما موج اعتراضات كه همه روزه به درگيري پليس بامردم مي‌انجامد اوضاع اين كشور فقير را نامساعد كرده است. از 28 ژوئن كه زلايا با كودتا مجبور به ترك كشور شد تا 21 سپتامبر زمان ورود پنهاني وي به سفارت برزيل نقش كشورهایی را كه به‌طور آشكار یا تلويحي از زلايا حمايت كرده‌اند مشخص كرد. واقعيت امر اين است كه اكنون هندوراس درگير نوعي جنگ نيابتي اردوگاه چپ گرايان راديكال و محافظه كار با حمايت ونزوئلا، بوليوي، كوبا، اكوادور و اكثر كشورهاي آمریکاي جنوبي و در مقابل ايالات متحده است كه گرچه تنها در اظهار نظرهاي رسمي به حمايت از زلايا مي‌پردازد اما سياست نهاني كاخ سفيد حمايت از دولت كودتاست. در اين زمينه نقش برزيل برجسته‌تر است و گذشت زمان پراگماتيستي بودن آن را هم ثابت كرده است.زمينه اقدام برزيل در واگذاري امكانات سفارت به زلايا كه پديده‌اي تقريبا نادر در محيط بين‌المللي است و طبعا خلاف آداب ديپلماتيك رايج است به روابط اين كشور با ايالات متحده باز مي‌گردد كه با اشاره به آن مي‌توان زمينه اقدام فعلي برزيل را درك كرد. از نيمه قرن 19 منافع برزيل معمولاً با قدرت‌هاي بزرگ صنعتي مانند بريتانيا و ايالات متحده در تصادم بوده است. به همين نسبت در طول قرن بيستم نيز وابستگي برزيل به آمریکاي شمالي بيشتر شده است. براي بيشتر از 20 سال برزيل به‌طور دائم پيوندهاي خود با ديگر كشورهاي آمریکاي جنوبي را فراتر از حوزه رودخانه پلاتا گسترش داد و اولويت خود را به توسعه روابط درون قاره‌اي اختصاص داد. هدف سياست خارجي برزيل استفاده از موقعيت‌هاي بين‌المللي براي رشد اقتصادي و به رسميت شناختن وضع جاري آن به عنوان قدرت در سطح متوسط و مشروعيت بخشي به اقدامات مركوسور و كسب جايگاه دائم در شوراي امنيت است. برزيل یک تعريف كامل در مسأله منافع ملي و درك خود از جهان مبني بر لزوم تغيير ساختار ثروت و قدرت جهاني را كماكان ادامه مي‌دهد. برزيل دركنار آرژانتين و ديگر كشورهاي آمریکاي جنوبي نگراني‌هاي جدي اقتصادي و سياسي درباره طرح مقابله با تجارت آزاد دارد. كاردوسو، رئيس‌جمهور قبلي در دوره تصدي خود همكاري بسيار نزديكي با بيل كلينتون و سپس بوش در سال 2001 داشت. به قدرت رسيدن لولا داسيلوا در سال 2003 وضع را دگرگون کرد، زيرا لولا محورهاي اصلي سياست خارجي را بر مركوسور و روابط جنوب – جنوب بنا نهاد. رابطه برزيل و ايالات متحده در دوره دوم رياست جمهوري لولا مبهم و غير‌شفاف بوده است. از يك سو تماس‌هايي مستقيم بين بوش و سپس اوباما با لولا برقرار شد اما از سويي در بحث منطقه آزاد تجاري عميق‌ترين اختلاف را داشته‌اند. برزيل مقصر اصلي به بن‌بست رسيدن پروژه منطقه آزاد معرفي واستدلال شده برزيل با دفاع قاطعانه از مطالبات دولت‌هاي منطقه درشكست آن سهيم بوده است. به علاوه اكنون برزيل پيوند نزديكي با ونزوئلا، بوليوي و اكوادور ايجاد كرده كه به يك سلسله همكاري‌هاي منطقه‌اي تبديل شده برزيل در سياست خارجي خود همواره به دنبال الگويي از مقاومت صلح‌آميز بوده و در آن به دنبال مطرح شدن به عنوان قدرت جهاني نيز بوده است و ايده پيگيري كرسي دائم شوراي امنيت سازمان ملل در اين چارچوب قابل ارزيابي است. بر همين مبناست كه اكنون با ايجاد بحران داخلي در هندوراس، برزيل تلاش كرده است به نوعي به
زور آزمايي در مقابله با سياست‌هاي باراك اوباما بپردازد و تلاش کند از اين مسير علاوه بر نوعي مديريت كردن منطقه به عنوان قدرت اول منطقه وجهه حمايت از دموكراسي در مقابل ايالات متحده را نيز كسب كند. معمولا تجربه تاريخي كشورهاي آمریکاي مركزي نشان داده است بازگشت به قدرت توسط روساي بركنار شده بسادگي مقدور نمی شود اما اكنون اين آزمون در هندوراس اگر موفق شود به عنوان يكي از حوادث مهم در درون قاره مطرح است و به علاوه نوعي همبستگي با مدلي جديد را از قاره به جهان نشان خواهد داد كه بي‌توجه به منافع ايالات متحده، راه خود را پيگيري مي‌كند.
*كارشناس مسائل آمریکاي لاتين
ارسال نظر
پربیننده