سودابه امینی: شعر شباب شماره ۲ به کتاب «ساز سیمینهرود» سروده اسدالله شعبانی اختصاص دارد. این دفتر شامل 39 قطعه شعر است که در قالب‌های نو و کلاسیک سروده شده است. یکی از ویژگی‌های کلی کتاب‌های شعر شباب آن است که استانداردهای پیشین شعر نوجوان را در به‌کارگیری زبان، خیال عاطفه و اندیشه تغییر داده است. به بیان دیگر، مخاطب نوجوان شعر شباب، برخلاف استانداردهای قبلی در شعرهای نوجوان، بیش از آنکه به جهان شعر کودک نزدیک باشد، به جهان شعر بزرگسال نزدیک است.
کتاب‌های شعر شباب توسط انتشارات گویا به دست مخاطبان رسیده‌اند و برخی از عناوین این کتاب، برگزیده یا کاندیدای جوایز ادبی مهم ایران شده‌اند.
سرآغاز: در ابتدای کتاب شعر شباب «دو»، شاعر «ساز سیمینهرود» درباره زندگی خود می‌نویسد: یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی‌ام آشنایی با کتابخانه‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود. می‌خواندم و از 12 سالگی می‌نوشتم و شعر می‌ساختم. در سال‌های 55 و 56 هم غزل می‌ساختم و هم به شیوه نیما شعر می‌گفتم و شعرم در نشریه‌ها چاپ می‌شد، اما ادبیات کودک را نمی‌شناختم. او در ادامه می‌نویسد: تاکنون بیش از 400 عنوان کتاب از من چاپ شده که بسیاری از آنها در جشنواره‌ها برگزیده شده‌اند اما بهترین جایزه من همان «پرنده طلایی» است که نخستین‌بار به خاطر کتاب «گل آفتابگردان» از دست بچه‌ها گرفته‌ام. (ص 9)
زندگی به دقیقه اکنون: در فن شاعری ارسطو بر وحدت موضوع و وحدت زمان تاکید می‌ورزد. اگر چه وحدت مکان صریحا توسط ارسطو مطرح نشده است، از وحدت زمان مورد نظر او منتج است. وحدت لحن نیز وحدتی است که هوراس بر وحدت‌های ارسطویی می‌افزاید و به موجب آن تمام اثر باید لحنی یکسان داشته باشد.
اسدالله شعبانی شاعری است که در مکتب شعر نیمایی تربیت شده است و از سویی از سرچشمه شعر کهن برداشته است. شعبانی از نیما آموخته که باید از زندگی در آسمان‌ها دست بردارد و روی زمین راه برود. به اطراف خود نگاه کند و هویت شخصی، بومی و ملی‌‌اش را در شعرش زندگی کند. دست مخاطب را بگیرد و او را با خود به لحظه اکنون زندگی‌اش ببرد. لحظه را شاعرانه زندگی کند و پایان.
این زندگی در لحظه، گاه در کنار چشمه‌های «دالاهو» رخ می‌دهد و به شعر« قو» می‌انجامد و گاه در کنار «سیمینهرود». و باز این زندگی در لحظه گاه در روستای کوچک «یوش» و هنگامی که شاعر به دنبال شعر نیمایی می‌گردد رخ می‌دهد و گاه در کوچه‌ای که شاعر از آن عبور می‌کند. آنچه در شعر شعبانی نمود و نمو دارد تاثیر نگاه نیما بر شعرهای کلاسیک او و نیز تاثیر آموزه‌های شعر کهن بر اشعار نیمایی اوست. این همه حاصل تجربه مطالعاتی و نیز تجربه فراوان در سرایش شعر است. شعبانی بیان شاعرانه و انتخاب قالب شعر را به یک گروه سنی محدود نکرده و برای خردسالان، کودکان، نوجوانان و بزرگسالان سروده است و همین امر موجب دست‌ورزی و موفقیت او در ساخت و پرداخت شعر است. شیدایی بر واژگان شعر شعبانی آشیان زده است و این از عاشقانه‌های او پیداست، آنجا که می‌گوید: دل در کتابخانه دنیا گشوده‌ایم/ با ما جنون جنگلی عشق خواندنی‌ست. (ص 32) جان شاعر همچون صخره‌ای سخت و سنگین است که با دل بستن به فاخته شعر از خواب سنگین بیدار می‌شود و عاشقانه نازکای بال‌های شعر را در خود کشف می‌کند:
صخره‌ای سخت / فرو رفته به خوابی سنگین/ به یکی زمزمه از خواب پرید/ چشمه‌ای از دل و جانش برخاست/ غرق شد در گل و سبزه / همه تن/ عکسش افتاد در آیینه رود/ او به یک فاخته دل باخته بود (فاخته /ص18)
همزاد‌پنداری شاعر با صخره، توجه به الهام‌های شاعرانه و آفرینش مصداق بیرونی فاخته برای الهه شعر، کشف چشمه شعر در درون خویش و دیدار با خویش در آیینه شعر که مصداق آن در طبیعت چشمه است و عاقبت؛ عاشق شدن بر الهه شعر (فاخته)، روایتی است از خویشتن خویش. «فاخته» پرداختی هنرمندانه است از هویت شاعر توسط خود او و تعریفی است از وجود سرسختی که پس از ترک تحصیل و ترک وطن به کار در کارخانه‌های تهران می‌پردازد و ناگهان فاخته شعر را بر لحظه‌های سخت و سنگین زندگی خود درمی‌یابد و به سرچشمه شعر می‌رسد.
شعبانی با ایجاز آشناست و با زنگ قافیه در شعر نیمایی. وی به‌کارگیری موسیقی کلمات در شعر را تجربه کرده و می‌داند چگونه از زنگ قافیه استفاده کند تا بتواند درنگی در ذهن مخاطب بیافریند. او صخره‌ای سخت است که به یک فاخته دل باخته است، اگر نه نمی‌توانست سنگینی احساس و اندیشه را در این شعر بر شانه‌های ۲ واژه فاخته و باخته بار کند و آرام و با وقار چونان صخره‌ای به تماشای شعر خود بنشیند.
پروازهای عاشقانه دیگری را می‌توان در «ساز سیمینهرود» شاهد بود، شاعر عاشق را در این شعر ببینید:
آمد / دوباره آمد و / دستانش/ در دست‌های وحشی من آشیانه زد/ همچون پرنده‌ای / آواز گمشده‌ای را جوانه زد / آنک!/ پرندگان مهاجر آنک/ در هر کجای گیتی / پیک و پیام عشق مرا ساز می‌دهند/ گویی مرا به سوی تو آواز می‌دهند (صص20 و 21)
در کتاب ساز سیمینهرود علاوه بر تنوع قالب درمی‌یابیم که واژه گزینی و مهندسی کلمات از الگوهای متفاوتی پیروی می‌کنند. شعر «پروازهای من» تداعی‌کننده هندسه برخی شعرهای محمدرضا شفیعی‌کدکنی است.
رنگ عاطفه در ساز سیمینهرود: در کتاب ساز سیمینهرود با عاشقانه‌های پاکیزه و موجزی مواجه می‌شویم. پیش از این عاشقانه‌ها را در شعرهای «فاخته» و «پروازهای من» خواندیم و اکنون رنگ عاطفه در شعر «پروانه‌های بوسه» را می‌خوانیم:
با شعله‌های رنگی لبخندهای تو /پروانه‌ها به رقص برمی‌خیزند/ و دختران قالی/ رنگین‌کمان بیشه شعرند/ تا نو کنی مرا/ گل‌های ناشکفته سر از خاک برمی‌گیرند / و ز شوق شاعرانه من با تو/ پروانه‌های بوسه خبر می‌گیرند
آنچه در «شعر شباب دو» رخ می‌نماید، مهارت در سرایش شعر است که با تجربیات عاطفی ناب و پاکیزه در زندگی شاعر گره خورده است. شعبانی از عواطف شاعرانه به عنوان پشتوانه و سرمایه شعر خود بهره می‌گیرد و بی‌آنکه شعر را به بازی‌های زبانی دچار کند، پاکیزه و حرفه‌ای می‌سراید. او عواطف و احساسات خود را با تکنیک‌های ساخت شعر همراه می‌کند و کلماتی زنده و تپنده را به مخاطبان شعر خود هدیه می‌کند. «ساز سیمینهرود» ساز سادگی، صمیمیت و مهربانی است، ساز زندگی است زندگی‌ای که گاه از طبیعت نشأت و نشان می‌گیرد و گاه از آدمی. سازی که هم نشاط کودکانه دارد و هم غم بزرگسالانه. سازی که سراسر آهنگ زیبایی و زیبایی‌آفرینی را در گوش و چشم مخاطب به رخ می‌کشد و این راز را باز می‌گوید که «زندگی جنگ دیو و پری است». راز حیات شاعر، پیوستن با جهان مخاطب است؛ مخاطبی که دست‌های او کوچک است و جوهری. «ساز سیمینهرود» اینگونه جوهر زندگی را روایت می‌کند:
من پر از ساز سیمینه‌رودم/ سال‌ها سادگی را سرودم/ شوق دریا شدن داشتم من/ دل به شادی برافراشتم من/ چشمه بودم که لبریز گشتم/ رفتم از کوه و صحرا گذشتم / آمدم از بلندای الوند / دل پر از شور و لب پر زلبخند/ پست و بالا به هر سو دویدم / تا تو را دیدم از خود رمیدم / با تو دستان من آشنا شد / دره‌ها، صخره‌ها رام ما شد/ دست تو کوچک و جوهری بود/ زندگی جنگ دیو و پری بود/ دست من رنگ و بوی علف داشت/ سینه‌ام گوهری در صدف داشت/ با تو پیوستم و تازه گشتم / از غم خشکسالی گذشتم/ گرچه راهم پر از سنگ و کوه است/ با تو دریا شدن با شکوه است (صص 58 و 59)
هویت‌آفرینی: یکی از شعرهای موفق کتاب «ساز سیمینهرود» شعر «ایران ایران»! است. شعبانی در اشعار خود همواره به دنبال آفرینش هویت است. این هویت، گاه با من شخصی او پیوند دارد و گاه با من ملی. در این مسیر، شعبانی گاه از عواطف شخصی خود بهره می‌گیرد و گاه از نشانه‌های کلامی که البته هر ۲ به فضاسازی خاصی منجر می‌شوند. شعر «ایران ایران» از منظر آفرینش هویت ملی شعر خوبی است، اگر چه شاعر می‌توانست با پرداخت دقیق‌تر و رعایت ظرافت‌های بیشتر شعری فاخرتر ارائه دهد.
استفاده از واژه‌هایی که ذهن مخاطب را به شاهنامه فردوسی ارجاع می‌دهند، می‌تواند به عنوان نقطه قوت این شعر محسوب شود. برخی از این واژه‌ها شامل مهر، فر، هنر، میهن، داد، رنج، تن، وطن، قوم، نژاد، اهورایی، آتشکده و... هستند. در میان واژه‌هایی که در این شعر ارجاع به شاهنامه دارند برخی پیوند بیشتری با متن شاهنامه ایجاد می‌کنند، مثل فر و اهورایی و برخی در نسبت با واژه‌های یادشده از ظرفیت تداعی ضعیف‌تری برخوردارند. اما وقتی به مجموعه این کلمات بیندیشیم و آنها را حول مرکز دایره‌ای قرار دهیم، به هم‌خانواده بودن آنها با واژگان شاهنامه بیشتر پی می‌بریم و البته کلمه ایران در مرکز این دایره قرار خواهد گرفت.
از منظر هندسه مفهومی نیز شعر «ایران ایران» از مفاهیم شاهنامه فردوسی پیروی می‌کند. {شاعر- مخاطب}، فردی است از جان گذشته که در راه وطن فداکاری می‌کند و از خویشتن خویش درمی‌گذرد:
با مردمی از هر قوم و نژاد / دیری همه در رنج از پی داد/ جان و تن‌شان در راه وطن/ در راه تو شد جان و تن من (ص 51)
در بخش دوم شعر «ایران ایران»، شاعر زیبایی‌های طبیعت ایران را به تصویر می‌کشد: بس منظره زیبا‌داری / هم جنگل و هم دریا داری/ هم کوه و کویر و دشت و دمن/ هم بیشه و صحرا باغ و چمن / و... (ص 52)
در فراز سوم شعرکه از درونمایه نیایش برخوردار است، شعبانی از خداوند می‌خواهد ایران را از همه بدی‌ها رها سازد و صلح و صفا و آرامش را برقرار کند:
خواهم که خداوند از همه بد/ پیوسته نگهدار تو شود / درهم شکند هم قفل و قفس /تا وارهی از مردار و مگس (ص 53)
نیروهای خیر و شر، جنگ نیکی و بدی، حضور خداوند بر فراز صحنه هستی، همه و همه مخاطب را به هندسه مفهومی شاهنامه فردوسی ارجاع می‌دهد.
وحدت موضوع، وحدت لحن: اسدالله شعبانی مضامین شعری خود را از زندگی خود وام می‌گیرد. توجه او به عناصر محیط و برقرار کردن پیوند عاطفی با عناصر طبیعت از دلبستگی‌های شعبانی در آفرینش شعر خبر می‌دهد. شعر «قو» از این دست شعرهاست؛ شعری که به واسطه به‌کارگیری واژه‌های «دالاهو»، «تاق بستان»، «بیستون»، «سیمینهرود»، و «قره سو» شناسنامه ایرانی و بویژه کرمانشاهی و همدانی دارد:
پری چشمه‌های دالاهو/ پولکی پوش آسمان گیسو / در نگاهش ترانه خورشید/ بر لبانش شکوفه‌های هلو/ گاه در شکل دختری کوچک/ گاه در نقش و نام یک بانو/ من همان چشمه، چشمه شیرین/ او در آهنگ آب آینه پو/ تاق بستان نشانی از هنرش / بیستون بازتاب جلوه او/ بسته پیوند دوستی با من / همچو سیمینه رود با قره سو/ راه ما تا همیشه دریا / دل ما کوله‌بار راز مگو/ چشم در راهم و نمی‌دانم / که بر این موج کی نشیند قو (صص 12 و 13)
شعبانی شاعری مجرب است که علاوه بر وحدت زمان و مکان و نیز وحدت لحن به وحدت عاطفی در شعر پایبند است. شعر او با شعر پیشینیان و معاصرانی چون فردوسی و نیما گره خورده است. او به فراخور نیاز مخاطبان خود و نیز به فراخور موضوع شعر خود از این سرچشمه‌های عالی برداشت می‌کند. وی تماشایی پاکیزه دارد و لحنی درخور درک مخاطب. شعبانی عشق و شعر را در تاروپود زندگی درمی‌یابد.
او «وزش زندگی» را در دست‌های عاشقی می‌بیند که با دوست یکی شده و این یگانگی را تا لحظه‌هایی سرشار از خداوند می‌خواهد:
باز با لبخند تو /سیب سرخی چیدم از دستان عشق/ با دلم پروانه‌ها را باغ باغ/ هدیه آوردم به باغستان عشق / با سکوتم بافتم / نو به نو آوندهایی از صدا/ واژه واژه، شعر شعر/ لحظه‌هایم را سرودم تا خدا / اینک اما زندگی/ می‌وزد از هر چه شکل و رنگ و بوست /من در اکنون صدایی دشت دشت/ عشق را می‌رویم از اندام دوست. (شعر وزش زندگی/ صص 38 و 39)