متین فردوسی: شعر «محمدرضا آقاسی» نه‌تنها به لحاظ قالب بلکه به لحاظ نوع نگاه به جهان نیز کلاسیک است؛ نگاهی فاقد تردید که بی‌هیچ مانعی محتویات جهان را به ۲ گروه خوب و بد، خیر و شر و زشت و زیبا تقسیم می‌کند و نسبیت در آن راهی ندارد.
شعر «آقاسی» وامدار مکتبی است که هر چیز جز کمال مطلق حضرت حق و رسیدن به جوار قرب او نمی‌تواند و نباید هدف مومن واقع شود. دنیا و هر چه در آن است، اگر ارزش دارد به این سبب است که می‌تواند پله‌ای از پلکان صعود به وصال معشوق ازلی - ابدی باشد. شعر نیز از این قاعده مستثنا نیست و نمی‌تواند خود هدف باشد. پس ارزش شعر دینی و انقلابی «آقاسی» را نمی‌توان محدود به معاییر ادبی و هنری دانست، چرا که شعری است متعهد به معاییری برون‌متنی و ایدئولوژیک. شعری به غایت مفهوم‌گرا که در اکثر مواقع نیتی برای برقراری تعادل بین وجه زیباشناختی و معناشناختی آن حس نمی‌شود و معمولا این کفه به سمت معنا و پیام سنگینی می‌کند. به عبارت دیگر شعر او ارزش خود را از خلال معادلات درون متنی به دست نمی‌آورد بلکه بیشتر از ارزش ادبی، ارزشی برون‌متنی را مثلا در حوزه سیاست یا دین جست‌وجو می‌کند.
جان مولا حرف حق را گوش کن
شمع بیت‌المال را خاموش کن
حماسه، ژانر اصلی شعرهای «آقاسی» است. اجرای حماسه در شعر او تنها مدیون محتوایی حماسی نیست بلکه وامدار ذات خشن کلمات آرکاییک و زبان سخته نزدیک به زبان خراسانی شعر اوست. لحنی شدیدا تحکمی و پرخاشگر که از این بابت گاه حتی به امر به معروف و نهی از منکری منظوم تبدیل می‌شود.
کربلا بر شیعه نامکشوف نیست
حکمتش جز امر بالمعروف نیست
امر بالمعروف نهی از منکر است
شیعه بی‌امر و بی‌نهی ابتر است
از این منظر شعر او از شاخه‌های شعر معترض ایران طی سال‌های اخیر محسوب می‌شود. شعری صریح، دارای ولع بیانی و روشنگری، ژورنالیستی و البته سطحی که با نزدیک شدن به حوادث سیاسی و اجتماعی رنگ و بوی واضح شعار می‌گیرد و خود بر پیشانی خود مهر تاریخ مصرف محدود می‌زند.
بسیجی از چه رو خاموش ماندی
زبان بستی سراپا گوش ماندی
نمی‌بینی مگر دجاله‌ها را
سرود شوم نفی لاله‌ها را
شعر «آقاسی» شعری است گریزان از تنوع که به دلیل خصلت موعظه‌گرانه‌اش بدون توجه به انسجام ساختاری در مواقعی که شاعر صلاح بداند به هر کجا که شاعر خواست گریز می‌زند. گریزگاه‌های او معمولا کربلا و عاشورا و جبهه‌های جنگ تحمیلی است. همان گونه که اسطوره‌ها، اسوه‌ها و شخصیت‌های حاضر در شعر او هم چهره‌های شناخته‌شده دینی و انقلابی تاریخ کهن و معاصر اسلامی هستند.
آنان که به غرب می‌شتابند
خائن به امام و انقلابند
ای خون به دل امام کرده
در نفی ولی قیام کرده
ای عمر گران به باد داده
دل در کف قوم عاد داده
نتیجه، شعری است عوام‌گرا و در نتیجه عوام‌پسند، زیرا در فرم به غایت محافظه‌کار و در نوع برخورد با زبان به تمامی ادامه‌دهنده و تکرارکننده سنت‌های ادبی شعر فارسی است و میزان خطرپذیری آن در برخورد با زبان تقریبا در حد صفر است اما در عین حال در محتوای معترضانه خود، بشدت جسور و عریان در کار هجوم است. پس مخاطب عام که در پی فرم و ساختاری نو نیست و تنها مفهومی بزک شده را می‌پسندد، با این شعر احساس همدلی می‌کند و با آن همراه می‌شود. از این رو است که ابیاتی از شعر «آقاسی» ورد زبان‌ها می‌شود و در حافظه مردم باقی می‌ماند.
شیعه یعنی شیر، یعنی شیرمرد
شیعه یعنی تیغ عریان در نبرد
شیعه یعنی تیغی، تیغ موشکاف
شیعه یعنی ذوالفقار بی‌غلاف
چنین ادبیاتی در هر حال به ادامه حیات ادبیات یاری می‌رساند، چرا که نمی‌توان طیف عظیم مخاطبان عام را از برخورد با نوعی ادبیات که مورد پسند آنهاست محروم کرد. حتی می‌توان انتظار داشت که شماری از همین مخاطبان با برقراری دیالوگ دیالکتیکی بین آنچه می‌خوانند با آنچه نو و ناشناخته است اما متکبر و برج عاج‌نشین نیست و فراروی آگاهانه و حساب شده‌ای از سنن ادبی دارد، به سمت لذت کشف افق‌های تازه در آثار پیشرو راهی شود.
***
کتاب «شمع بیت‌المال را خاموش کن» گزیده‌ای از اشعار مرحوم «محمدرضا آقاسی» است که به سعی «حسین قرایی» محقق و پژوهشگر حوزه فرهنگ و ادبیات منتشر شده و با یادداشتی وزین و اتوبیوگرافی مختصری از آن شاعر فقید نیز همراه شده است.