با كاروان

مسلمانی چیست و مسلمان کیست؛ بیدل چه می‌گوید؟ در این ستون‌ها که از این پس برای روزنامه وطن‌امروز می‌نگارم، هدفم آن است تا دریچه‌ای از نحوه ورود به دواوین شعر فارسی و متون کهن و حکمت‌های نهفته در آن چنانکه خود یافته‌ام را برای شما بازگو کنم و انتخاب اینجانب چنان خواهد بود که از این رهگذر بیشتر به درس‌های کاربردی از چگونه زیستن برای شما بگویم، باشد که مورد قبول افتد و این اندک تجربه از سال‌ها مطالعه و دقت در این متون به کارتان آید و اما بعد... . مولانا عبدالقادر بیدل دهلوی چنانکه خود می‌گوید و درباره‌اش می‌گویند شاعر حشر معانی است. او برای خود شأنی قائل است چون اسرافیل برای مردگان بشر؛ یعنی همچنان که حضرت اسرافیل در سور می‌دمد و مردگان را زنده می‌کند بیدل می‌خواهد در روزگاری که کلمات همگی مرده‌اند و رنگ و رو باخته و از معنا تهی شده‌اند آنها را زنده کند اما شاعری که چنین عظمتی دارد چه درس‌هایی برای زندگی دارد. چه انسان آمده است تا زندگی کند و زنده بودن را بیاموزد و تجربه کند. می‌گویند او شاعر آینه‌هاست و آینه، محوری‌ترین کلمه‌اي است که بیدل به همراه دارد. آینه‌ای که بیدل در آن به خود می‌نگرد، به عالم کل و جهان اکبر تا با آن به تفسیر پیرامون خود بپردازد و نقشه راه را ترسیم کند اما به نظر نگارنده، بیدل شاعر عجز و سجده‌هاست و فهم این 2 کلمه در شعر بیدل کلید اصلی فهم تماشای بیدل است. از منظر بیدل مسلمانی با عجز آغاز می‌شود و تا انسان به عجز نرسد و عاجز نشود معجزه‌ای در او رخ نمی‌دهد و تا معجزه‌ای در انسان واقع نشود، انسان مسلمان نمی‌شود و سلم نمی‌شود و سلامی نمی‌شنود. چنانکه تنها راه رسیدن به اوج کبریا را از پهلوی عجز می‌داند و می‌فرماید: به اوج کبریا کز پهلوی عجز است راه آنجا سرمویی‌گر اینجا خم شوی بشکن کلاه آنجا از این منظر به ما می‌گوید که سر مویی تواضع می‌تواند کلاهداری و سروری را در مقام کبریایی برای ما به ارمغان بیاورد. روش پیامبران نیز همین است. اگر به قرآن نیز توجه کنید آنها نیز از چنین روشی برای مسلمان کردن این نفس کافر کیش انسان‌ها استفاده می‌کنند چنانکه موسی(ع) را عصا دادند و ید بیضا که اذهب الی فرعون انه طغی که برو که فرعون بر خدای خویش طغیان کرده است و عقول مردمان را به راه بیاور، و بر ابراهیم آتش را گلستان می‌کنند تا بلکه این عقول جزم‌اندیش مردمان به خود آیند و به عجز برسند تا بلکه نور گل لااله الاالله در آنها بدمد و بدانند که بسیار نمی‌دانند، و عیسی(ع) را نفس مسیحا و محمد(ص) را قرآن و همه اینها برای آن است که عقول انسان‌ها را به عجز برسانند تا بدانند که هیچ نمی‌دانند و چون این اتفاق افتاد و این عجز در انسان ملکه شد آنگاه گوش‌ها آماده شنیدن می‌شود و انسان البته آماده طریق در مسیری که باید. بیدل درس‌های دیگری نیز در همین غزل نخستین دیوانش برای ما دارد؛ دنیا ادبگاه محبت است و انسان آمده است تا در این ادبگاه تادیب به محبت شود. ادبگاه محبت ناز شوخی بر نمی‌دارد چو شبنم سر به مهر اشک می‌بالد نگاه آنجا و البته باز به ما تذکر می‌دهد که ای فرزند آدم، تو نه در مقام ناز که در مقام نیازی و تا این مرحله معشوق ناز شوخی را برنمی‌تابد. که به قول حضرت حافظ؛ میان عاشق و معشوق فرق بسیار است/ چو یار ناز نماید شما نیاز کنید. اما چون در دشت الفت مقیم شدی و رسم عاشقی را به تمامی به جای آوردی آن موقع است که به مقامی می‌رسی که می‌توانی سامان خواب ناز کنی و به مقامی برسی تا ببینی که عاشق همان معشوق است و معشوق همان عاشق و تنها در این جایگاه است که می‌توانی سامان خواب نازکنی و آسوده باشی. مقیم دشت الفت باش و خواب ‌ناز سامان کن بهم می‌آورد چشم تو مژگان گیا آنجا تا بعد باقی بقایتان غنيمت شمار عمر یکی از ملوک خراسان محمود سبکتکین را به خواب چنان دید که جمله وجود او ریخته بود و خاک شده، مگر چشمان او که همچنان در چشم‌خانه همی‌گردید و نظر می‌کرد. سایر حکما از تاویل این فروماندند مگر درویشی که به جای آورد و گفت هنوز نگران است که ملکش با دگران است. بس نامور به زیر زمین دفن کرده‌اند کز هستی‌اش به روی زمین بر نشان نماند و آن پیر لاشه را که سپردند زیر گل خاکش چنان بخورد کز او استخوان نماند زنده است نام فرخ نوشین‌روان به خیر گرچه بسی گذشت که نوشین‌روان نماند خیری کن ای فلان و غنیمت شمار عمر زان پیش‌تر که بانگ برآید فلان نماند گلستان سعدي با صداي چاوشي اکران نسخه جديد «خداحافظ رفيق» در سينما آزادي فيلم سينمايي «خداحافظ رفيق» با افزوده شدن يك قسمت، تدوين جديد و صداي محسن چاوشي به همت موسسه هنرهاي تصويري سوره ضمن نمايش در سينما آزادي تهران، در شبكه نمايش خانگي عرضه خواهد شد. به مناسبت هفته گراميداشت دفاع مقدس، اين فيلم ساخته بهزاد بهزادپور با 4 اپيزود و نيز خوانندگي محسن چاوشي، در شبكه نمايش خانگي عرضه شده و بزودي در سينما آزادي اكران عمومي مي‌شود. «خداحافظ رفيق» محصول سازمان توسعه سينمايي سوره حوزه هنري، به نويسندگي و كارگرداني بهزاد بهزاد‌پور، روايت‌گر داستان رزمنده‌اي با نام مسلم است كه در شهري شلوغ، در حالي كه غريب و بي‌كس مانده، زخمي برجگر دارد و غمي در دل و انتظاري تلخ در چشم‌... اين فراق دردناك، كي به پايان مي‌رسد؟‌... مسلم پس از آموختن رسم عاشقي فراقش به وصال مي‌انجامد.