مهدی تیموری
افغانستان به‌عنوان جنوبی‌ترین نقطه آسیای مرکزی کشوری بدون منابع معدنی و نفت، سرزمینی است که همواره مورد توجه قدرت‌های بزرگ جهان قرار داشته است. این کشور بعد از آنکه با توطئه انگلستان از ایران جدا شد به عنوان دروازه هند همانند دژی دفاعی در مقابل تهاجم روسیه تزاری ایفای نقش کرد. با آغاز جنگ اول جهانی این کشور کوهستانی توجه قدرت‌های درگیر این مناقشه خانمان‌سوز را به خود جلب کرد و دولت‌های دست‌نشانده افغان تا پایان جنگ دوم جهانی بر این کشور حکمرانی کردند. در دوران جنگ سرد بر اساس تئوری ترومن، افغانستان از معدود نقاط بی‌طرف جهان شناخته می‌شد تا زمانی که روس‌ها در سال 1978 به این کشور حمله کردند و انقلاب ایران در سال 1979 پیروز شد تا تمام معادلات روس‌ها برهم ریزد.
افغانستان امروز مجموعه‌ای از تضاد‌ها و قومیت‌هاست که تجربه‌های متفاوتی از حضور نظامی انگلستان تا چکمه‌های سنگین ارتش سرخ ضربات مهلکی به آن وارد کرده‌اند. نقطه مشترک تمام تجاوزات نظامی به این سرزمین کوهستانی شکست برای متجاوز با تحمل هزینه‌های بسیار بوده است. بسیاری، جنگ افغانستان برای اتحاد شوروی را با جنگ ویتنام با تئوری مک‌ناوارا، وزیر دفاع وقت جان اف. کندی قیاس می‌کنند اما در مرحله نخست نباید فراموش کرد که افغانستان یکی از عوامل منجر به فروپاشی نظام شوروی بود که نقش پررنگی در اختلافات ایجاد شده میان نخبگان حزب کمونیست و پولیت‌بر داشت و در مقابل جنگ ویتنام منجر به از هم گسیختگی نظام لیبرال دموکراسی نشد و این نظام با توجه به حضور 500 هزار سرباز توانست خود را بازتولید کند. شرایط نظام جهانی و در مقابل آن آمریکای دهه 1960 با شرایط افغانستان سال 1978 تفاوت‌های فاحشی دارد و این قیاس از پایه به نظر غلط می‌آید.
بسیاری بر این باورند استراتژی جدید باراک اوباما درباره استفاده از نظامیان بیشتر در افغانستان نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها پا در باتلاقی گذاشته‌اند که میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد شوروی با تمام مخالفت‌هایی که با وی می‌شد آن را درک کرده و ارتش سرخ را بعد از 10 سال از افغانستان خارج کرد.
استراتژی جدید اوباما بر پایه افزایش شمار سربازانی استوار است که انگیزه‌ای برای ادامه جنگ در افغانستان ندارند و بر اساس آخرین نظرسنجی منتشر شده توسط شبکه CNN آمریکا میزان حمایت مردم از ادامه حضور نظامی در افغانستان به رقم بی‌سابقه 36 درصد کاهش یافته است. دیپلمات‌های روس که در زمان حضور ارتش سرخ در افغانستان حضور داشته‌اند به این نکته ظریف اشاره می‌کنند که با افزایش نظامی‌گری نمی‌توان در افغانستان پیروز شد.
آیا همانطور که ستاد مشترک ارتش ایالات متحده می‌گوید سربازان آمریکایی مبارزانی برای آزادی هستند؛ مبارزانی که تاکنون جان هزاران غیرنظامی را گرفته‌اند. تحولات استان قندوز طی ماه سپتامبر باعث شد صد‌ها شهروند افغان در آتش بسوزند. این تحول موج تازه‌ای از مخالفت‌ها را در میان مردم و نخبگان افغان ایجاد کرد. قندوز که تحت فرماندهي نیروهای آلمانی است اکنون به پاشنه آشیل دولت مرکل تبدیل شده است. تا پیش از این افغان‌ها نگاه مثبتی به نیروهای آلمانی داشتند زیرا نخبگان و مهاجران بسیاری با ملیت افغانی در شهرهای مختلف آلمان زندگی می‌کنند اما اکنون و با اینگونه کشتار‌ها شاهد تهدید‌های طالبان به انجام عملیات تروریستی در خاک آلمان هستیم.
نحوه مدیریت جنگ مساله‌ای مهم و حیاتی است. واشنگتن که فرماندهی نیروهای ناتو در افغانستان را نیز در اختیار دارد تلاش می‌کند تا از نیروهای محلی برای حفاظت از امنیت و مبارزه با شبه‌نظامیان استفاده کند. در راه رسیدن به این هدف غرب با 2 مشکل اساسی رو به روست.
1- فرار از ارتش پدیده‌ای شایع در افغانستان است و این مساله با توجه به ادامه حملات طالبان به مواضع ناتو شدت بیشتری می‌یابد. مشکلی که امروز آمریکا برای تشکیل ارتش قوی و مقتدر با آن رو به روست روس‌ها در سال‌های دهه 1980 در شکلی وسیع‌تر با آن روبه‌رو بودند. از دیگر معضلات ارتش آن است که جوانان افغان از طرح ارتش ملی استقبال نکردند و بسیاری به‌خاطر تبعیض رفتار و مساله قومیت‌ها ارتش را ترک کرده‌اند. افغانستان قرار بود ارتشی 80 هزار نفری داشته باشد اما هنوز حامد کرزای با محافظان غربی خود رفت و آمد می‌کند.
2- استفاده از شبه‌نظامیان و گروه‌های محلی با مشکلی جالب‌تر رو به رو است. بر اساس تصمیم سازمان ملل متحده و تایید دولت حامد کرزای از 24 اکتبر سال 2003 میلادی نیروهای ژاپنی مستقر در افغانستان با بودجه 35 میلیون دلاری هزینه اجرای طرحی را برعهده گرفتند که بر اساس آن خلع سلاح هزاران نفر از افرادی که در افغانستان تفنگ به دست داشتند آغاز شد.
براساس این طرح در عرض یک سال یکصدهزار نفر در ازای دریافت پول، جیره غذا و لباس سلاح‌های خود را تحویل دادند. این طرح چه در زمان اجرا و بعد از آن با تضاد قابل توجهی در میان سران اروپایی و آمریکایی رو به رو بود. آمریکایی‌ها حساب ویژه‌ای روی نیروهای محلی باز کرده‌اند اما در حال حاضر تعداد شبه‌نظامیانی که حاضرند بر ضد طالبان بجنگند و سلاح در دست دارند بسیار اندک است.
در مقابل عدم تشکیل ارتش، نگاه واحدی به همکاری با کشورهای همسایه افغانستان در هیات تصمیم‌گیری آمریکا وجود ندارد. مشکلات سیاسی میان ایران و آمریکا این کشور را از تعامل گسترده با تهران بازداشته است، در صورتی که وجود وابستگی‌های فرهنگی و تاثیراتی که ایران بر افغانستان دارد، می‌تواند روند پایان بحران در این کشور را سریع‌تر کند. بنیادگرایی و انتقال مواد مخدر از مرز یکهزار و 300 کیلومتری تاجیکستان و افغانستان مسائلی است که روسیه را نیز درگیر بحران افغانستان کرده است. حضور یگان موتورلیزه 201 در مرز میان تاجیکستان و افغانستان باعث شده مسکو پتانسیل‌های بسیاری برای حضوری فعال درباره پایان بحران افغانستان داشته باشد. در مقابل این امکان حضور نظامی طولانی‌مدت آمریکایی‌ها در آسیای مرکزی می‌تواند بر ژئواستراتژیک روسیه در منطقه تاثیرات منفی بگذارد.
آمریکا به رهبری باراک اوباما در مقابل بحران افغانستان با مجموعه‌ای از نظرات متفاوت رو به رو است اما نکته مشترک تمام تحلیل‌های رفتاری آمریکا نشان‌دهنده این واقعیت است که واشنگتن بحرانی که روس‌ها طی 10سال در افغانستان با آن رو به رو بوده‌اند را نمی‌شناسد. آمریکایی‌ها اکنون حداقل برای 5 سال دیگر در افغانستان حضور دارند. این حضور بازگشت به نقطه صفر است زیرا عملا موفقیت‌های غرب در این سرزمین کوهستانی آنقدر ناچیز است که هر روز خطر القاعده و طالبان بیش از پیش جدی می‌شود. بحث از گفت‌وگو‌های صلح با بخش‌هایی از طالبان نشان از شکست استراتژی آمریکا دارد. اکنون مساله مهمی که آمریکایی‌ها از آن بیم دارند آن است که جنگ افغانستان تبدیل به جنگی فراموش شده برای مردمشان شود. در صورتی که ناکامی‌ها ادامه داشته باشد سرنوشتی بهتر از ارتش سرخ در انتظار سربازان غربی نیست. نباید فراموش کرد که لئونید برژنف، رهبر اتحاد شوروی بر این باور بود که سربازان روس بعد از گذشت چند ماه به خانه‌هایشان بازمی‌گردند. تكرار تاريخ
افغانستان، بن بست ارتش‌هاي متجاوز
مهدی تیموری
افغانستان به‌عنوان جنوبی‌ترین نقطه آسیای مرکزی کشوری بدون منابع معدنی و نفت، سرزمینی است که همواره مورد توجه قدرت‌های بزرگ جهان قرار داشته است. این کشور بعد از آنکه با توطئه انگلستان از ایران جدا شد به عنوان دروازه هند همانند دژی دفاعی در مقابل تهاجم روسیه تزاری ایفای نقش کرد. با آغاز جنگ اول جهانی این کشور کوهستانی توجه قدرت‌های درگیر این مناقشه خانمان‌سوز را به خود جلب کرد و دولت‌های دست‌نشانده افغان تا پایان جنگ دوم جهانی بر این کشور حکمرانی کردند. در دوران جنگ سرد بر اساس تئوری ترومن، افغانستان از معدود نقاط بی‌طرف جهان شناخته می‌شد تا زمانی که روس‌ها در سال 1978 به این کشور حمله کردند و انقلاب ایران در سال 1979 پیروز شد تا تمام معادلات روس‌ها برهم ریزد.
افغانستان امروز مجموعه‌ای از تضاد‌ها و قومیت‌هاست که تجربه‌های متفاوتی از حضور نظامی انگلستان تا چکمه‌های سنگین ارتش سرخ ضربات مهلکی به آن وارد کرده‌اند. نقطه مشترک تمام تجاوزات نظامی به این سرزمین کوهستانی شکست برای متجاوز با تحمل هزینه‌های بسیار بوده است. بسیاری، جنگ افغانستان برای اتحاد شوروی را با جنگ ویتنام با تئوری مک‌ناوارا، وزیر دفاع وقت جان اف. کندی قیاس می‌کنند اما در مرحله نخست نباید فراموش کرد که افغانستان یکی از عوامل منجر به فروپاشی نظام شوروی بود که نقش پررنگی در اختلافات ایجاد شده میان نخبگان حزب کمونیست و پولیت‌بر داشت و در مقابل جنگ ویتنام منجر به از هم گسیختگی نظام لیبرال دموکراسی نشد و این نظام با توجه به حضور 500 هزار سرباز توانست خود را بازتولید کند. شرایط نظام جهانی و در مقابل آن آمریکای دهه 1960 با شرایط افغانستان سال 1978 تفاوت‌های فاحشی دارد و این قیاس از پایه به نظر غلط می‌آید.
بسیاری بر این باورند استراتژی جدید باراک اوباما درباره استفاده از نظامیان بیشتر در افغانستان نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها پا در باتلاقی گذاشته‌اند که میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد شوروی با تمام مخالفت‌هایی که با وی می‌شد آن را درک کرده و ارتش سرخ را بعد از 10 سال از افغانستان خارج کرد.
استراتژی جدید اوباما بر پایه افزایش شمار سربازانی استوار است که انگیزه‌ای برای ادامه جنگ در افغانستان ندارند و بر اساس آخرین نظرسنجی منتشر شده توسط شبکه CNN آمریکا میزان حمایت مردم از ادامه حضور نظامی در افغانستان به رقم بی‌سابقه 36 درصد کاهش یافته است. دیپلمات‌های روس که در زمان حضور ارتش سرخ در افغانستان حضور داشته‌اند به این نکته ظریف اشاره می‌کنند که با افزایش نظامی‌گری نمی‌توان در افغانستان پیروز شد.
آیا همانطور که ستاد مشترک ارتش ایالات متحده می‌گوید سربازان آمریکایی مبارزانی برای آزادی هستند؛ مبارزانی که تاکنون جان هزاران غیرنظامی را گرفته‌اند. تحولات استان قندوز طی ماه سپتامبر باعث شد صد‌ها شهروند افغان در آتش بسوزند. این تحول موج تازه‌ای از مخالفت‌ها را در میان مردم و نخبگان افغان ایجاد کرد. قندوز که تحت فرماندهي نیروهای آلمانی است اکنون به پاشنه آشیل دولت مرکل تبدیل شده است. تا پیش از این افغان‌ها نگاه مثبتی به نیروهای آلمانی داشتند زیرا نخبگان و مهاجران بسیاری با ملیت افغانی در شهرهای مختلف آلمان زندگی می‌کنند اما اکنون و با اینگونه کشتار‌ها شاهد تهدید‌های طالبان به انجام عملیات تروریستی در خاک آلمان هستیم.
نحوه مدیریت جنگ مساله‌ای مهم و حیاتی است. واشنگتن که فرماندهی نیروهای ناتو در افغانستان را نیز در اختیار دارد تلاش می‌کند تا از نیروهای محلی برای حفاظت از امنیت و مبارزه با شبه‌نظامیان استفاده کند. در راه رسیدن به این هدف غرب با 2 مشکل اساسی رو به روست.
1- فرار از ارتش پدیده‌ای شایع در افغانستان است و این مساله با توجه به ادامه حملات طالبان به مواضع ناتو شدت بیشتری می‌یابد. مشکلی که امروز آمریکا برای تشکیل ارتش قوی و مقتدر با آن رو به روست روس‌ها در سال‌های دهه 1980 در شکلی وسیع‌تر با آن روبه‌رو بودند. از دیگر معضلات ارتش آن است که جوانان افغان از طرح ارتش ملی استقبال نکردند و بسیاری به‌خاطر تبعیض رفتار و مساله قومیت‌ها ارتش را ترک کرده‌اند. افغانستان قرار بود ارتشی 80 هزار نفری داشته باشد اما هنوز حامد کرزای با محافظان غربی خود رفت و آمد می‌کند.
2- استفاده از شبه‌نظامیان و گروه‌های محلی با مشکلی جالب‌تر رو به رو است. بر اساس تصمیم سازمان ملل متحده و تایید دولت حامد کرزای از 24 اکتبر سال 2003 میلادی نیروهای ژاپنی مستقر در افغانستان با بودجه 35 میلیون دلاری هزینه اجرای طرحی را برعهده گرفتند که بر اساس آن خلع سلاح هزاران نفر از افرادی که در افغانستان تفنگ به دست داشتند آغاز شد.
براساس این طرح در عرض یک سال یکصدهزار نفر در ازای دریافت پول، جیره غذا و لباس سلاح‌های خود را تحویل دادند. این طرح چه در زمان اجرا و بعد از آن با تضاد قابل توجهی در میان سران اروپایی و آمریکایی رو به رو بود. آمریکایی‌ها حساب ویژه‌ای روی نیروهای محلی باز کرده‌اند اما در حال حاضر تعداد شبه‌نظامیانی که حاضرند بر ضد طالبان بجنگند و سلاح در دست دارند بسیار اندک است.
در مقابل عدم تشکیل ارتش، نگاه واحدی به همکاری با کشورهای همسایه افغانستان در هیات تصمیم‌گیری آمریکا وجود ندارد. مشکلات سیاسی میان ایران و آمریکا این کشور را از تعامل گسترده با تهران بازداشته است، در صورتی که وجود وابستگی‌های فرهنگی و تاثیراتی که ایران بر افغانستان دارد، می‌تواند روند پایان بحران در این کشور را سریع‌تر کند. بنیادگرایی و انتقال مواد مخدر از مرز یکهزار و 300 کیلومتری تاجیکستان و افغانستان مسائلی است که روسیه را نیز درگیر بحران افغانستان کرده است. حضور یگان موتورلیزه 201 در مرز میان تاجیکستان و افغانستان باعث شده مسکو پتانسیل‌های بسیاری برای حضوری فعال درباره پایان بحران افغانستان داشته باشد. در مقابل این امکان حضور نظامی طولانی‌مدت آمریکایی‌ها در آسیای مرکزی می‌تواند بر ژئواستراتژیک روسیه در منطقه تاثیرات منفی بگذارد.
آمریکا به رهبری باراک اوباما در مقابل بحران افغانستان با مجموعه‌ای از نظرات متفاوت رو به رو است اما نکته مشترک تمام تحلیل‌های رفتاری آمریکا نشان‌دهنده این واقعیت است که واشنگتن بحرانی که روس‌ها طی 10سال در افغانستان با آن رو به رو بوده‌اند را نمی‌شناسد. آمریکایی‌ها اکنون حداقل برای 5 سال دیگر در افغانستان حضور دارند. این حضور بازگشت به نقطه صفر است زیرا عملا موفقیت‌های غرب در این سرزمین کوهستانی آنقدر ناچیز است که هر روز خطر القاعده و طالبان بیش از پیش جدی می‌شود. بحث از گفت‌وگو‌های صلح با بخش‌هایی از طالبان نشان از شکست استراتژی آمریکا دارد. اکنون مساله مهمی که آمریکایی‌ها از آن بیم دارند آن است که جنگ افغانستان تبدیل به جنگی فراموش شده برای مردمشان شود. در صورتی که ناکامی‌ها ادامه داشته باشد سرنوشتی بهتر از ارتش سرخ در انتظار سربازان غربی نیست. نباید فراموش کرد که لئونید برژنف، رهبر اتحاد شوروی بر این باور بود که سربازان روس بعد از گذشت چند ماه به خانه‌هایشان بازمی‌گردند. ارسال نظر
پربیننده