۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۹:۵۴
نگاهی به سریال «در چشم باد»

شکوه تاریخ و عظمت در چشم باد

الهام عمادی بالاخره پس از مدت‌ها انتظار، 12 تیرماه سریال عظیم «در چشم باد» روی آنتن رفت و در همان قسمت اول نشان داد که قرار نیست برای مخاطب کم‌فروشی کند و زمان را پر کند. جوزانی که فیلمساز مطرح و شناخته‌شده‌ای است با کوله‌باری از تجربه و دانش پا به عرصه تلویزیون گذاشت تا سنتی را که در صدا و سیما چند سالی دنبال می‌شد، کامل کند. مسیری که تقریبا از آغاز دهه 80 که تلویزیون به‌طور‌ جدی تصمیم گرفت تا ساخت آثار فاخری را در دستور کار خود قرار دهد و در این میان از نخبگان سینما و بعضا خود تلویزیون کمک گرفت تا امروز که حاصل کار در حال باروری کامل است فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. بعضی مجموعه‌ها و کارگردانان بسیار موفق و بعضی نه‌چندان موفق عمل کردند و اکنون نوبت مجموعه در چشم باد و مسعود جعفری‌جوزانی است که مورد قضاوت قرار بگیرد. شاید اگر بگوییم در چشم باد نه‌تنها در میان پروژه‌های «الف ویژه» که در میان کل آثار تاریخ تلویزیون یک استثنا و برگ برنده به حساب می‌آید، حرف گزافی نگفته باشیم. مجموعه در چشم باد از هر لحاظ یک سر و گردن از دیگر آثار پخش شده تاکنون بالاتر است و میزانسن‌ها و حرکت‌های دوربین جوزانی از تصاویر هالیوودی نه‌تنها چیزی کم ندارد بلکه از آن آثار هم بالاتر است. شما را ارجاع می‌دهیم به سکانس عروسی در چند قسمت اول یا سکانس کباده‌کشی در قسمت نهم تا ببینید که چه تصاویر دلنوازی از کار درآمده و جوزانی چه کرده است. در چشم باد یک اثر فاخر است؛ فاخر بدان معنا که درس تاریخ می‌دهد و در دل این تاریخ داستانی روایت می‌شود. قبل از شروع پخش این مجموعه و هنگام فیلمبرداری کار جوزانی بارها اعلام کرده بود که در چشم باد وصیتنامه او محسوب می‌شود. این جمله خیلی کنجکاوی‌برانگیز بود و افکار مختلفی را در سر می‌پروراند تا اینکه خودش توضیح داد که وصیتنامه بدان معنا که فرزندان ما و آیندگان این آب و خاک با دیدن این سریال بدانند که پدرانمان چه تاریخی را پشت سر گذاشته‌اند و این کشور در یکصد سال اخیر آبستن چه حوادثی بوده است. این حرف خالق «جاده‌های سرد» امروز پس از پخش این مجموعه معنا و مفهوم کامل‌تری پیدا می‌کند و بیشتر به عمق آن پی می‌بریم. تا جایی که در خبرهای منتشر شده در زمان فیلمبرداری این سریال منعکس شده بود داستان این مجموعه خوش‌ساخت مقایسه 3 دوره حساس از تاریخ معاصر ایران بوده است؛ دوره اول پایان حکومت قاجار و قیام میرزاکوچک‌خان، دوره دوم جنگ جهانی و حوادث حول و حوش آن و مقطع سوم جنگ ایران و عراق و فتح خرمشهر. این 3 دانه درشت تسبیح که حرف اصلی مجموعه است به وسیله نخی به یکدیگر متصل شده‌اند. این نخ تسبیح سرگذشت و روایت خانواده‌ای به نام «ایرانی» است. کودکی، جوانی و پیری بیژن ایرانی که بازیگر نقش کودکی او ارسلان قاسمی بود و نقش جوانی و پیری او را پارسا پیروزفر برعهده دارد. در دوره اول به خوبی می‌بینیم که کشور دچار چه هرج و مرجی است و بی‌قانونی بیداد می‌کند. صحنه اعلام سقوط رشت در قسمت‌های ابتدایی سریال و رنگ عوض کردن‌های عده‌ای از آدم‌های سودجو برای کسب منفعتی بیشتر به قدری تاثیرگذار است که تماشاگر دوست دارد که بیشتر درباره آن ببیند و یاد بگیرد. در این مجموعه قصه و درام به قدری ماهرانه در راستای روایت تاریخ قرار گرفته که تماشاگر متوجه نمی‌شود که در حال دیدن یک قصه و داستان است یا یک سند تصویری از تاریخ. شاید مهارت و کاربلدی جوزانی اینجا نمود پیدا کند که به‌طور‌ مستقیم شعار نمی‌دهد و چیزی را به زور به ذهن مخاطب فرو نمی‌کند. اجازه بدهید مثال‌هایمان را از فصل کودکی که به پایان رسیده انتخاب کنیم چرا که شاید آوردن مثال از فصل جوانی کمی زود باشد. در فصل کودکی، جوزانی بدون آنکه شعار بدهد عشق و تعصب را به تصویر می‌کشد. جوانی عاشق‌پیشه که در عشق معشوقه‌اش می‌سوزد و از سویی دیگر می‌خواهد که به آزادیخواهان بپیوندد و درست زمانی که برای کشورش احساس خطر می‌کند، می‌رود و در این میان جان خود را هم از دست می‌دهد. به عشق و محبت همسران جنگلی‌ها دقت کنید، ببینید با چه ظرافتی این حس علاقه در کار گل درشت شده است. زنان این مجموعه در جایی که باید ناز و قهر کنند، قهر می‌کنند و در جایی که باید بایستند مانند یک شیرزن می‌ایستند، زندگی با تمام ابعاد آن بالا و پایین‌هایش در مجموعه جاری است و هیچ چیز تصنعی به نظر نمی‌آید و این از امتیازات یک اثر نمایشی به حساب می‌آید. جوزانی روی فیلمنامه حسابی کار کرده و در تمام سکانس‌ها تفکر خاصی را در نظر گرفته است. همانطور که اشاره شد بزرگ‌ترین امتیاز داستان در چشم باد این است که درس تاریخ را در دل یک درام جذاب جا داده و تماشاگر دوست دارد آن را دنبال کند و این حق تک‌تک ما ملت ایران است که بدانیم بر سر کشورمان در گذشته چه آمده و چه روزگاری را پشت سر گذاشته‌ایم. تاریخ معلم بزرگی است، اگر با دقت به تاریخ نگاه کنیم می‌بینیم که پاسخ بسیاری از پرسش‌های امروزمان را می‌توانیم در دل تاریخ ریشه‌یابی کنیم. اینجاست که مسؤولیت فیلمسازی که قصد دارد بخشی از تاریخ را به نمایش بگذارد سنگین، و کوچک‌ترین اشتباه او به شکل برجسته‌ای نمایان می‌شود. اما در چشم باد به واسطه تجربه بالا و دانش زیاد سازنده آن تاکنون به خوبی این مهم را به سرمنزل مقصود رسانده است. از دیگر نکات قابل توجه این مجموعه نمایش بسیاری از سنت‌های قدیمی ما ایرانی‌هاست که به مرور زمان و در گذر تاریخ بنا به دلایل متعددی به دست فراموشی سپرده شده‌ است. با دیدن تصاویر بدیع و جذاب از پرده‌خوانی، نقالی، خیمه‌شب‌بازی و کباده‌کشی تازه به یاد می‌آوریم که ما ایرانی‌ها چه میراث‌های گرانبهایی داشتیم و امروزه کمتر به آنها توجه می‌کنیم. این مجموعه فرصت بسیار خوبی است تا به این آیین‌ها توجه کنیم و آنها را از یاد نبریم اما اکنون اجازه بدهید بحث را کمی بازتر کنیم و به اجزای ساختاری این مجموعه نگاهی دقیق‌تر و موشکافانه‌تر بیندازیم. در وهله اول باید به کارگردانی جوزانی اشاره داشت که تصاویر حاصل از آن به قدری زنده و بدیع است که نمونه آن را پیش از این در هیچ کار دیگری ندیده بودیم. میزانسن‌های مجموعه آنقدر سنجیده و حساب شده است که نشان از تسلط بالای فیلمساز به حیطه کاری خود دارد. در چشم باد از معدود کارهایی است که در آن استفاده از کرین و وسایل حرکتی کاملا حساب شده است و در انتقال حس صحنه به تماشاگر کمک زیادی کرده است. پیش از این در بیشتر کارهای پخش شده تلویزیونی و حتی گاهی سینمایی شاهد بوده‌ایم که استفاده از تراولینگ و کرین بی‌دلیل و فقط به منظور زیباتر شدن صورت گرفته است اما سازنده در چشم باد به خوبی توانسته از این ابزار بیشترین و بهترین استفاده را ببرد، برخی صحنه‌ها در سینمای ایران و تاریخ تلویزیون یک تجربه جدید به حساب می‌آید، به یاد بیاورید صحنه‌های گیر کردن گاری در برف و حمله گرگ‌ها در قسمت ششم را که نمونه آن را حداقل بنده در هیچ کار ایرانی دیگری ندیده بودم یا صحنه‌های تهران قدیم بعد از هزاردستان اثر جاودانه علی حاتمی دومین کاری است که بشدت طبیعی و خوب از کار درآمده و پلان‌ها حسابی پر و پیمان است. اما نکته دیگری که باید به آن دقت کرد و باعث می‌شود این کار از کارهای دیگر برجسته‌تر شود، هدایت هنرورهاست. اگر به فیلم‌های هالیوودی دقت کنید می‌بینید که در آثار خوب آنها هنرورهایشان خود بازیگرند و به قدری حساب شده عمل می‌کنند که موجب می‌شود حس بازیگر اصلی در صحنه حسابی نمود پیدا کند. بد نیست بدانیم که در کشوری مثل آمریکا هنروران و سیاهی‌لشکرها خود دارای صنف سینمایی هستند و سندیکا دارند، اما در ایران وضعیت حسابی فرق می‌کند و وجود هنرور‌ها حکایتی دارد که می‌توان پیرامون آن مقاله‌ جداگانه‌ای نوشت. اما به هر روی همین کمبود موجب می‌شود در اغلب آثار تصویری ما وقتی به صحنه‌هایی می‌رسیم که هنرورها حضور دارند، کار خنده‌دار جلوه کند، اما مجموعه در چشم باد تنها اثری است که در آن از هنرورها به درستی بازی گرفته شده و آنها را هدایت کرده‌اند و همین نکته موجب شده تا کار بسیار باورپذیر شود و تماشاگر احساس کند که واقعاً در صحنه حضور دارد. هدایت انبوه سیاهی‌لشکر و بازی گرفتن از این افراد که به گفته سازندگان این اثر گاه تا 3 هزار نفر هم می‌رسیده کاری بسیار سخت و دشوار است. همان‌طور که می‌دانید هدایت هنرورها عموماً در آثار ایرانی برعهده دستیار اول کارگردان است و جوزانی با تیزهوشی از احمد رمضان‌زاده که خود کارگردان فیلم «بشیر» و سریال‌های «آژانس دوستی» و «قهر و آشتی» بوده به عنوان دستیار اول خود استفاده کرده است تا هدایت هنرورها به بهترین شکل صورت بگیرد و رمضان‌زاده هم الحق به خوبی از عهده این امر برآمده است. بخش بعدی کار نوای دل‌انگیز حسین علیزاده است که بار دیگر هنر خود را به رخ کشیده و موجب شده تا اثر موسیقایی ماندگار دیگری خلق شود. مجید میرفخرایی هم در موفقیت این مجموعه بی‌تاثیر نبوده و صحنه و لباس این مجموعه با چنان دقت و وسواسی کنار هم چیده شده که نشان می‌دهد وسواس جوزانی برای ساخت این سریال تا چه حد بوده است. انتخاب بازیگران که یکی از حساس‌ترین قسمت‌های یک کار محسوب می‌شود و اگر پی‌ریزی درستی نشود به کار لطمه می‌زند در این مجموعه به‌خوبی صورت گرفته است. در این میان باید به شهامت و جسارت پارسا پیروزفر تبریک گفت؛ ستاره‌ای که برای حضور در یک اثر ماندگار حاضر می‌شود 5 سال از سینما دور شود و در هیچ کار دیگری حضور نیابد. البته نتیجه کار نشان می‌دهد که پیروزفر بازیگر تیزهوشی است و با حضور در این اثر خود نیز ماندگار شده است. بازی متفاوت پیروزفر و کامبیز دیرباز در این مجموعه کاملاً به چشم می‌آید و هرچند که شاید برای اظهارنظر درباره بازیگران فاز جوانی کمی زود باشد، اما بازی سعید نیکپور در نقش میرزا حسن ایرانی و حبیب‌الله عبدالرزاق بازیگر تاجیک سریال در نقش آقا حسام آنقدر خوب و روان بود که نشان داد چگونه یک بازیگر خوب در کنار یک کارگردان کاربلد یک نقش را برجسته می‌کند. به یاد بیاورید که نیکپور در طول این سریال چقدر طبیعی در لحظه‌ای غرورش جریحه‌‌دار می‌شود و در لحظه‌ای عشق خود به همسر و خانواده را نشان می‌دهد و لحظه‌ای دیگر نگران می‌شود. به هر روی در چشم باد یک اثر ماندگار تاریخی به حساب می‌آید و ساخت آن برای تلویزیون موجب مباهات است. به صداوسیما برای ساخت مجموعه در چشم باد باید تبریک گفت و آن را برگ برنده‌ای در تاریخ تلویزیون ایران قلمداد کرد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده