مشکل اصلی فيلمساز نگاه سلیقه ای مدیران است

چیزی که توجه مرا جلب کرد وجود کلکسیونی از دوربین‌های عکاسی قدیمی و آرشیوی از روزنامه‌های سال‌های گذشته در دفتر کارتان است. تمام اینها را خودتان جمع‌آوری کرده‌اید؟ بله، من تمام اینها را به مرور جمع‌آوری کرده‌ام و از بسیاری از آنها هم در سریال کارآگاه علوی استفاده شد. به هرحال فیلم‌های تاریخی نیاز به نمادهای تاریخی دارد و متاسفانه ما تاریخمان را خوب حفظ نمی‌کنیم. باید یاد بگیریم که تاریخ فقط نوشتاری و سیاسی نیست بلکه معماری و رفتار تاریخی نیز بسیار احساس می‌شود. در بسیاری از سریال‌های تاریخی که بیرون از مرزهای این کشور ساخته می‌شود می‌بینیم که هنوز ماشین‌ مدل 1920 را حفظ کرده‌اند و به تاریخ خود افتخار می‌کنند. ما اصلا معماری تاریخی نداریم. مثلا تهران هیچ نشانه‌ای از پایتخت کشور سابقه‌داری چون ایران ندارد و من همیشه فکر می‌کنم چه خیانتی به لحاظ تاریخی از لحاظ آداب نگهداری میراث گذشته به این کشور شده است. اما من همیشه سعی کرده‌ام در حد توانم حداقل در کارهایی که به لحاظ بصری نیاز بیشتری به تجهیزات قدیمی دارد پیشقدم باشم و حداقل از لوازمی که سال‌هاست با وسواس از آنها نگهداری کرده‌ام، استفاده کنم. فکر می‌کنید در حال حاضر تا چه اندازه کارگردان‌هایی که دست به ساخت آثار تاریخی می‌زنند این دغدغه را دارند تا به مستندات تاریخی وفادار باشند و به نوعی تاریخ را با تمام جزئیات روایت کنند؟ قبول دارم که در بسیاری از کارهای تاریخی به جزئیات کمتر توجه می‌شود و این مساله را ناشی از نبود امکاناتی می‌دانم که باید در اختیار کارگردان یک کار گذاشت. در سریال کارآگاه‌ علوی ما با مشکلات زیادی روبه‌رو بودیم. مثلا برای ضبط پلانی در شمال کشور یک ماشین قدیمی را با کامیون به آنجا بردیم که به دلیل ضعف امکانات و خراب شدن ماشین 2 روز کار متوقف شد. کمبود امکانات بشدت احساس می‌شود و همین مساله ناخودآگاه در ایجاد ارتباط مخاطب با یک سریال تاثیر می‌گذارد. بیننده نیز کمبودها را احساس می‌کند و وقتی با تجهیزات مصنوعی روبه‌رو می‌شود طبیعتا دلزده خواهد شد. من خانه سینما را به عنوان یک متولی برای در اختیار گذاشتن امکانات ساخت یک کار سهیم می‌دانم. احساس می‌کنم زمان آن رسیده که یک فکر اساسی در این رابطه کنند. مخاطبان تلویزیون در حال حاضر این اختیار را دارند تا با زدن یک دکمه هزاران کانال را ببینند و با تنوع فیلم‌هایی که هر روز در سینمای جهان ساخته می‌شود ناخودآگاه مقایسه کنند. ما باید به این فکر باشیم که حداقل اگر نمی‌توانیم از آنها بهتر باشیم بدتر هم عمل نکنیم. شما را ارجاع می‌دهم به سریالی که بسیار خوب ساخته شده بود؛ مجموعه مدار صفردرجه. در این سریال دیدیم که پلان‌هایی که در خارج از کشور تصویربرداری شده بود بسیار زیبا و چشمگیر بود چرا که معماری اصیل را در گوشه و کنار آن می‌دیدیم، اما به واقع معماری ما کجاست و آیا می‌توان فقط به شهرک سینمایی اکتفا کرد؟ به نظر من الان باید یک نگاه تازه به سینما و مقوله فیلمسازی داشته باشیم. تجربه ساخت کارهای تاریخی در تلویزیون ملی ما نشان داده که کارگردان‌های موفقی در این زمینه فعالیت می‌کنند اما با این امکانات محدود دیگر چه توقعی می‌توان داشت. چه شد که بعد از مجموعه کارآگاه علوی در سریال عملیات 125 حاضر شدید؟ باور من این است که بازیگر نباید یکجا بماند. احساس کردم نباید خودم را تکرار کنم و با تصور اینکه مجموعه کارآگاه علوی در میان مردم دیده شد، باز هم در گونه کارهای تاریخی بازی کنم. من به تنوع در انتخاب‌هایم بسیار اهمیت می‌دهم. به نظر من بازیگر باید کنجکاو باشد و اگر غیر از این باشد مشکل بازیگری دارد. مدتی پیش یکی، 2 کار خوب تاریخی تلویزیونی را رد کردم، در صورتی که این کارها با بودجه‌ای بسیار قابل توجه و توسط کارگردان‌های بنامی ساخته می‌شد. اما دلیل اصلی من برای آنها این بود که احساس کردم باز هم خودم را تکرار می‌کنم و در توان فکری من نیست که دست به تکرار بزنم. من نمی‌دانم در عملیات 125 چه اتفاقی خواهد افتاد چرا که باز هم مردم باید نظر بدهند که من تا چه حد توانسته‌ام در این کار موفق عمل کنم؛ آیا باز هم احمد نجفی کارآگاه علوی هستم یا حقیقتاً توانسته‌ام نقش یک مامور آتش‌نشانی را بازی کنم؟ به کنجکاوی در بازیگری اشاره کردید. بازی در نقش یک مامور آتش‌نشانی برای احمد نجفی چه جذابیتی داشت و آیا با نقش‌تان ارتباط برقرار کردید؟ عملیات 125 را بسیار دوست داشتم و کار بخوبی پیش رفت. من تا به‌حال چنین تجربه‌ای در عرصه بازیگری نداشتم. کار با آقای آهنج خیلی راحت بود. محمدرضا آهنج، جوان مستعد و خلاقی است و با اهمیتی که برای کارش قائل می‌شود، می‌توان به موفقیتش امیدوار بود. نگاهش را نسبت به مقوله کارگردانی دوست داشتم. به هر حال سریال عملیات 125 کاری است که پس از مدتی وقفه سری دوم آن ساخته شده و متاسفانه من سری قبل آن را به‌طور‌ کامل ندیدم، اما ظاهرا سریال پرمخاطبی بوده و با توجه به اینکه در سری دوم سعی شده که بخش‌های پرتحرک‌تری به این کار اضافه شود، فکر می‌کنم باز هم مخاطبان خودش را پیدا کند. من خوشحالم که در خدمت دوستانم در این مجموعه تلویزیونی بودم و تمام تلاشم را کردم تا کار قابل قبولی ارائه دهم البته نظر نهایی با مردم است. سر و کار داشتن با آتش در این کار سخت نبود؟ قبل از اینکه به‌طور‌ جدی تصویربرداری کار را آغاز کنیم تصور دقیقی از روبه‌رو شدن با آتش نداشتم، اما به‌رغم سختی و خطراتی که کار داشت، بسیار جذاب و متفاوت بود. جالب است بدانید در بسیاری از صحنه‌هایی که برای عملیات خاموش کردن آتش اعزام می‌شدیم، خود بازیگرها بدون کمک گرفتن از بدلکاران صحنه‌ها را بازی می‌کردند. البته با تیم آتش‌نشانی هم رقابت داشتیم (با خنده). آنها تصور می‌کردند چون بازیگریم از روبه‌رو شدن با آتش می‌ترسیم! اما خب حداقل سعی می‌کردیم که بخشی از کارهای آنها را تجربه کنیم. این همان کنجکاوی در بازیگری است که پیش‌تر به آن اشاره کردم. این کنجکاوی حداقل برای من این مزیت را داشت که خستگی کار را فراموش کنم و بعد خودم را محک بزنم که آیا توانسته‌ام از عهده کاری که به من محول شده بربیایم یا خیر؟ تصور می‌کنم بازیگر باید کارش را آنقدر دوست داشته باشد که حین بازی در یک کار احساس شادی داشته باشد و این اتفاق در عملیات 125 برای من افتاد. افتخار می‌کنم که در این سریال در لباس یک آتش‌نشان حاضر شدم. بد نیست به نکته‌ای اشاره کنم البته به دور از اینکه بخواهم شعار بدهم. فکر می‌کنم لازم است که به هر بهانه‌ای یادی کنیم از افرادی که در جامعه وظایف و مسؤولیت‌های سنگینی را برعهده دارند و از این طریق مردم را بیشتر با آنها آشنا کنیم. حداقل درباره وظایف افراد مختلف در یک واحد آتش‌نشانی می‌توانم بگویم که من نیز مثل مردم شناخت زیادی از وظایف آنها نداشتم، اما رفته‌رفته و در خلال سریال عملیات 125 با کار آنها بیشتر آشنا شدم. تمام کارهایی که در گروه آتش‌نشانی اتفاق می‌افتد طبق برنامه‌ریزی خاصی صورت می‌گیرد. نظم حرف اول را می‌زند و تمام آنها با علاقه کارشان را انجام می‌دهند. چیزی که برای من نیز جالب بود این است که افرادی که در این شغل فعالیت می‌کنند روی آمادگی جسمانی خود کار می‌کنند و از این لحاظ آمادگی روبه‌رو شدن با خطرات برای آنها آسان‌تر است و من به‌عنوان یک بازیگر احساس می‌کنم بازی کردن در اینگونه کارها و نشان دادن وظایف افراد مختلف در جامعه یکی از مسؤولیت‌های ما است. عملیات 125 نیز همین ویژگی را داشت. آمادگی جسمانی که برای تیم آتش‌نشانی در نظر گرفته شده شامل حال بازیگران عملیات 125 نیز می‌شد؟ بله مدت‌ها ما در حال تمرین حرکاتی بودیم تا بتوانیم بخوبی آن را اجرا کنیم که نیاز به تمرین و آمادگی زیادی داشت. با توجه به اینکه بیشتر صحنه‌ها اکشن بود، آمادگی جسمانی یکی از ارکان ضروری بازی ما در این مجموعه بود. مدتی قبل ساخت مجموعه‌ای را با روایت قصه یک کشتی‌گیر آغاز کردید. ایده ساخت این کار چطور شکل گرفت؟ داستان این کار را بسیار دوست دارم چراکه بسیار متفاوت است. با نگاهی به فیلم‌های ورزشی می‌توان اینطور نتیجه گرفت که بیشتر آنها نتیجه مطلوبی نداشته است چراکه بیشتر به شهرت، روابط و مشکلات پرداخته شده‌ است، اما قصه این کار به نوعی روایتگر وجهه دیگری از زندگی یک ورزشکار است. این کار نگاه تازه‌ای به مساله مهاجرت دارد. بسیاری از ورزشکاران ما از مملکت خارج شده‌اند که هم قهرمانی را از دست داده‌اند و هم زندگی را. خوشبختانه به واسطه سفرهای زیادی که انجام می‌دهم قصه‌های زیادی به ذهنم می‌رسد، البته تنبلی خاصی در نوشتن سناریو دارم چراکه تصور می‌کنم تخصص من نیست، ولی ابداعاتی دارم که راجع به آنها فکر می‌کنم. امیدوارم بتوانم این کار را امسال بسازم، اما متاسفانه نگاه بسته برخی مدیران مانع از ساخت کارهای اینچنینی می‌شود. در رابطه با همین کار می‌توانم بگویم که با توجه به تعدد لوکیشن‌های کار طبیعتا نیاز به بودجه زیادی دارد. در حال حاضر هزینه‌های زیادی صرف برخی پروژه‌های تلویزیونی یا سینمایی می‌شود، اما به محض اینکه به یک قصه تازه می‌رسیم مدیران با بی‌میلی رفتار می‌کنند. متاسفانه اغلب مدیران ما نگاه درستی به مقوله فیلمسازی ندارند. یک فیلمساز نیاز به تشویق و دلگرمی دارد و وقتی تشویق شود طبیعتا بهترین کار خود را ارائه خواهد داد و نکته بعدی که به نظر من معضل بزرگ‌تری است، اینکه من به‌عنوان کارگردان با تفکر یک مدیر وارد سیستم کاری می‌شوم و با آن دیدگاه کارم را جلو می‌برم و متاسفانه بعد از مدتی شخص دیگری جایگزین شده و نگاه و تفکر دیگری بر مجموعه غالب می‌شود. حتی ممکن است تمام کارهای گذشته را نقض کند و وقتی توان من با عدم مدیریت گرفته می‌شود، طبیعتا من نیز کار قابل قبولی ارائه نخواهم داد. مشکل ما نگاه سلیقه‌ای مدیران به مسائل است و تصور می‌کنم یکی از مشکلات اساسی ما محسوب می‌شود. از روند تولید کار صحبت کنید. در حال حاضر ساخت فیلم‌تان در چه مرحله‌ای قرار دارد؟ در این مدت پیشرفت فنی ما خوب بوده اما کافی نیست. متاسفانه ما با سیستم‌های جدید دنیا آشنا نیستیم و این مساله طبیعتاً تاثیری مستقیم در کیفیت فیلم خواهد داشت و شما زمانی می‌توانید کار یک کارگردان را تایید کنید که امکاناتش مهیا باشد و به تبع آن بازیگر نیز با آرامش کار کند. چرا زندگی یک کشتی‌گیر را برای ساخت کار جدیدتان انتخاب کردید؟ حقیقتاً 5 سال پیش این موضوع با دیدن آقای حیدری(علیرضا) به ذهن من خطور کرد. ترکیب فیزیکی و دانش ایشان به من کمک کرد که نگاه تازه‌ای به یک ورزشکار داشته باشم و بعد نگاه مهاجرت در این فیلم که دقیقاً به این موضوع اشاره می‌کند که پدیده مهاجرت مختص قشر خاصی نمی‌شود. قهرمان داستان هم در فکر رفتن است و هم تصور یک زندگی بهتر را دارد و بعد از مدتی به یک پوچی می‌رسد و داستان این فیلم برخلاف حرفی است که من همیشه به آن اعتقاد داشته‌ام و آن این است که من معتقدم بهترین سکوی پرتاب برای یک ورزشکار، کشورش است و شاید حساسیت بیش از اندازه من به پدیده مهاجرت موجب شد چنین داستانی را برای ساخت فیلم جدیدم انتخاب کنم. من سال‌ها پیش نیز مجموعه تلویزیونی «ادسا» را کار کردم که باز هم درباره مهاجرت بود و در حال حاضر این کار دوباره مونتاژ می‌شود و دغدغه اصلی‌اش درباره روایت چنین داستان‌هایی این است که احساس می‌کنم ما عادت‌هایی در ایران داریم که لازم است راجع به آنها صحبت کنیم. دلیل انتخاب ورزش کشتی برای این کار هم این بود که همیشه احساس می‌کنم ورزش اول ما کشتی است نه فوتبال. کشتی ورزش پهلوانی ما و تجسم واقعی قهرمانی است. چرا دیدگاه شما نسبت به مهاجرت آنقدر تیره است؟ گاهی مهاجرت‌هایی نیز صورت می‌گیرد که لزوما برای فرد مهاجرت کننده شکست به همراه ندارد. به نظر من مهاجرت یعنی انتقال فرهنگ. مهاجرت همیشه بد نیست، اما به شرطی که در غربت با عزت زندگی کنی. باید هدف داشته باشی و بعد اقدام به مهاجرت کنی در این صورت اصلاً بد نیست. چقدر به موفقیت فیلم امیدوار هستید؟ من معتقدم که باید به موضوعات مختلف پرداخت. یک کارگردان باید قدرت ریسک کردن داشته باشد. بسیاری از دوستان اعتقاد دارند که ساخت فیلمی راجع به ورزش کشتی کار چشمگیری نخواهد بود. منطقشان این است که کارهای قبلی که راجع به ورزش ساخته شده است فیلم‌های خوبی نبوده و متاسفم که باز هم مدیران با یک نگاه بسته موضوعات را رصد می‌کنند. چرا با پیش‌زمینه ذهنی راجع به کاری قضاوت می‌شود. اصلاً بگذارید کار بد ساخته شود. مگر چه اتفاقی می‌افتد؟ لطفاً این اجازه را به کارگردان بدهید که دست به ابتکار و خلاقیت بزند و کاری متفاوت خلق کند. من به عنوان کارگردان به کارم اهمیت می‌دهم و طبیعتاً دوست ندارم کاری تولید کنم که مخاطب را دلزده کند. طبیعتاً وقتی بودجه خوبی به کار من اختصاص داده شود من نیز تمام تلاش خودم را برای ساخت یک کار بهتر خواهم کرد و دست به تکرار نخواهم زد. اما کم نیستند کارگردان‌هایی که حتی با اختصاص بودجه خوب برای ساخت کارهایشان هیچ اهمیتی برای اعمال تنوع در کارهایشان قائل نیستند و لزوماً ترجیح می‌دهند پرکار باشند. بله، قبول دارم که تعداد اینگونه کارگردان‌ها کم نیست؛ کارگردان‌هایی که سهل‌انگار هستند و موفق نیستند، چرا که اهمیتی به کار نمی‌دهند. این موضوع که به آن اشاره کردید درباره بازیگران و تهیه‌کننده‌ها نیز صدق می‌کند. سینما و تلویزیون یک مجموعه است. تمام این مجموعه باید درست حرکت کند. تفکرات و ابداعات جدید مردم را علاقه‌مند می‌کند. در حال حاضر کارگردانی برای شما اولویت دارد یا بازیگری؟ هیچ‌کدام، در حال حاضر تهیه‌کنندگی را ترجیح می‌دهم و اعتقاد دارم که تلویزیون باید جنس تهیه‌کنندگانش را عوض کند. من طرحی درباره تهیه‌کننده‌ها به تلویزیون دادم و اینجا هم بازگو می‌کنم که تلویزیون باید به تهیه‌کننده اعتماد کند، یعنی اجازه بدهد تا تهیه‌کننده یک نمونه کار بسازد و بعد از ارزیابی کارش تلویزیون پیشقدم شود و پیشنهاد ساخت ادامه کار را به تهیه‌کننده بدهد و به نظر من خود تلویزیون باید برای کیفیت آثارش از تهیه‌کنندگان و کارگردان‌های خوب استفاده کند. اخیراً با خبر شدم که آقای ضرغامی بازدیدی از پروژه تلویزیونی آشپزباشی داشته‌اند و از طرح این کار بسیار استقبال کرده‌اند، خب چه اشکالی دارد که تعداد کارهای اینچنینی را افزایش دهیم. نه به این معنا که کپی‌برداری بعد از پروژه‌هایی مثل آشپزباشی داشته باشم بلکه سعی کنیم متفاوت‌تر به موضوعات نگاه کنیم. برای آخرین سؤال آیا هنوز هم به اجرای برنامه‌ای مثل «صندلی داغ» فکر می‌کنید؟ حقیقتاً نمی‌دانم امسال چه اتفاقی خواهد افتاد. متاسفانه مسائل سیاسی که این اواخر شاهد آن بودیم کمی مرا دست به عصا کرده است چرا که در حال حاضر شناختی راجع به وضعیت کنونی جامعه ندارم. نمی‌دانم آیا برای ایجاد پل ارتباطی مسؤولان و هنرمندان با مردم، هنوز هم همان نگاه سابق نیاز است یا خیر؟ یکی از آرزوهای من این بود که «صندلی داغ» جهانی شود و به بیرون مرزها برود اما مسؤولان نپذیرفتند ولی من همیشه از اجرای برنامه‌ای مثل صندلی داغ استقبال می‌کنم.