۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۶:۲۷
آغاز جراحی اقتصاد در مجلس

لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها امروز بررسی می‌شود

ثمانه اکوان: هدفمند کردن یارانه‌ها که جزو آرزوهای دیرینه دولت‌های گذشته بوده، پس از 3 سال فعالیت و بررسی‌های کارشناسی در دولت نهم و حدود یک سال بررسی کارشناسی در کمیته ویژه تحول اقتصادی صبح امروز به صحن علنی مجلس می‌رود تا با حضور نمایندگان مجلس و دولت، آخرین مرحله برای اجرایی شدن را طی کند. از زمانی که رئیس‌جمهور در راهپیمایی 22بهمن سال 86 خبر از جراحی عمیق روی اقتصاد کشور داد و اعلام کرد که نتایج تحقیقات چندساله کارشناسان اقتصادی برای هدفمند کردن یارانه‌ها بزودی به صورت قانونی درآمده و اجرا می‌شود، حدود یک سال و نیم می‌گذرد اما طی این مدت صحبت‌ها و اظهارنظرهای متفاوتی درباره میزان کارآیی و ثمربخشی این اقدام شجاعانه رئیس‌جمهور مطرح شده و در حالی‌که طی سالیان قبل کارشناسان اقتصادی بر ضرورت هدفمند‌سازی یارانه‌ها تاکید می‌کردند،‌ اقدام قاطع رئیس‌جمهور در طراحی مراحل هدفمند کردن یارانه‌ها، گروه‌های سیاسی را واداشت تا هر کدام به فراخور منافع خود مسائل زیادی را در انتقاد به رویه دولت بیان کنند. با این حال این انتقادات تند در برابر عزم دولت برای هدفمندسازی یارانه‌ها، برگزاری جلسات مختلف با اقتصاددانان کشور و نظرخواهی از آنان برای اجرای بهتر این طرح سرنوشت‌ساز اقتصادی دوام زیادی نیاورد و بعد از مدتی نمایندگان مجلس هشتم که تازه با رای مردم به خانه ملت راه یافته بودند، هرچند تردیدهایی برای اجرایی شدن این طرح داشتند،‌اما با تشکیل کمیسیون ویژه همراهی خود در اجرای این طرح عظیم اقتصادی را نشان دادند. کمیسیون ویژه مجلس هدفمندسازی یارانه‌ها رؤیای دیرینه دولتمردان جمهوری اسلامی بوده است؛ رویایی که گاه بحث‌های کارشناسی مربوط به آن با جدیت دنبال می‌شد و گاه به دلیل تبعاتی که برای اقتصاد کشور، افزایش سطح قیمت‌ها و همچنین اثراتی که در بالا رفتن تورم داشت،‌ به کلی از دستور کار آنان خارج می‌شد. کارشناسان اقتصادی معتقد بودند هیچ دولتی آنقدر شجاعت ندارد تا عدالت در توزیع یارانه‌ها را برقرار کند اما اصرار دولت به اجرای این تحول عظیم اقتصادی و اقدام قاطع آن، بسیاری از تردید‌ها را از بین برد. مجلس با تشکیل کمیسیون ویژه طی مدت چند ماه در 3 گزارش به نتیجه بررسی خود از طرح ویژه دولت جهت جراحی عمیق اقتصادی کشور پرداخت اما هر بار در این گزارش‌ها از منظری تازه به طرح دولت ایراد گرفته می‌شد؛ ‌یک بار اصلاح نظام یارانه‌ها ضرورتی انکارناپذیر بود و بار دیگر سوالات متعدد نمایندگان از دولت درباره چگونگی انجام این جراحی بزرگ اقتصادی بی‌پاسخ گذاشته شده بود. یک بار پرداخت نقدی یارانه‌ها ضروری می‌نمود و بار دیگر باید دولت در روشی که دولت اصلاحات در پیش گرفته بود، طی چندین و چند سال به افزایش قیمت حامل‌های انرژی و حذف تدریجی یارانه‌ها بدون سیاست‌های جبرانی برای سبد هزینه خانوار می‌پرداخت. مجلس همچنان آنقدر از ضرورت تحول اقتصادی و بویژه هدفمند کردن یارانه‌ها سخن گفت که نمایندگان عضو کمیسیون ویژه تحول اقتصادی تاکید کردند حتی اگر رئیس‌جمهوری هم نخواهد لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها را به مجلس ببرد،‌ مجلس خود طرحی را برای انجام این کار تدوین و تصویب می‌کند و بدین ترتیب دولت که برای اجرای تحول اقتصادی به زعم رئیس‌جمهور نیازی به تدوین تصویب قانون جدید نداشت،‌با اصرار مجلس لایحه خود را آماده کرد و برای بررسی بیشتر به مجلس داد. هدفمند کردن یارانه‌ها در بن‌بست بودجه هدفمند کردن یارانه‌ها قرار بود در اقدامی یکباره و به قول برخی کارشناسان اقتصادی به صورت «شوک درمانی اقتصادی» به اجرا گذاشته شود، ‌قیمت حامل‌های انرژی و برق و آب به قیمت اصلی خود و بدون پرداخت یارانه بازگردد و از محل درآمد جدیدی که برای دولت به وجود می‌آید، ‌نظام بازتوزیع یارانه‌ها به شکل نقدی تعریف شود به گونه‌ای که 7 دهک پایین درآمدی بتوانند از این پرداخت نقدی استفاده کنند، به همین دلیل هم بود که به سرعت فرم اطلاعات اقتصادی خانوار تهیه و مراحل استعلام صحت مندرجات این فرم‌ها انجام شد. فرض دولت بر این بود که از محل بودجه 88 قبل از اینکه قیمت‌ها اصلاح شود به میزان 3 ماه پرداخت نقدی یارانه‌ها در حساب این 7 دهک پایین درآمدی باشد و سپس قیمت‌ها اصلاح شود اما با رفتن لایحه به مجلس،‌ شک و تردید‌ها و اما و اگر‌های نمایندگان مجلس در این‌باره آغاز شد. در همین زمان بود که نمایندگان مجلس که همواره به دولت هشدار می‌دادند تبعات سیاسی و اقتصادی این طرح ممکن است گریبان دولت را بگیرد،‌ درست در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری و زمان اجرایی‌ساختن هدفمند کردن یارانه‌ها در بودجه سال 88، ‌این طرح را اقدامی تبلیغاتی برای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری دانسته و آن را از بودجه سال 88 حذف کردند! انتخابات ریاست‌جمهوری اصرار برخی از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری به اجرایی نشدن طرح دولت نهم در سال آخر فعالیتش، وجهه سیاسی‌بودن انتقادهایی را که در زمان بودجه سال 88 و قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری به طرح تحول اقتصادی می‌شد بیش از پیش نمایان ساخت. از طرف دیگر مجلس نیز به موج سیاسی مخالفت‌ها پیوست وهر روز نظر تازه‌ای درباره اجرایی شدن یا غیرقابل اجرا بودن این طرح می‌داد. استقبال غیررسمی لاریجانی، رئیس مجلس از نامه رئیس‌جمهوری که در آن از مجلس خواسته شده بود تکلیف نهایی تحول اقتصادی را هر چه سریع‌تر مشخص کند یا آثار آن را از بودجه حذف کند، نشان داد همچنان که فضای تبلیغاتی و انتخاباتی قبل از آغاز سال جدید در کشور فراگیر شده بود،‌ مجلس نیز از این بعد در امان نمانده و در بودجه سال 88 مُهر پایان اجرایی ساختن این طرح را بر آن زد. اگرچه انتخابات ریاست‌جمهوری باعث تعویق در اجرای بهنگام هدفمندسازی یارانه‌ها شد اما پایان انتخابات باعث شد این طرح از مسائل حاشیه‌ای سیاست بیرون آمده و بار دیگر مورد توجه نمایندگان قرار گیرد. مجلس دوباره بعد از انتخابات وارد فاز اجرایی بررسی هدفمندسازی یارانه‌ها شد و این بار در راه ایجاد تفاهم با دولت،‌ از هیچ تلاشی دریغ نکرد. با وجود اینکه اختلاف‌نظرهایی درباره چگونگی اجرای این طرح،‌بازپرداخت نقدی یارانه‌ها به دهک‌های پایین درآمدی، ایجاد صندوق پرداخت نقدی و زمان اجرای هدفمندسازی یارانه‌ها وجود داشت اما همکاری دولت و مجلس تا جایی پیش رفت که نظرات دولت برای اصلاح این لایحه 2 مرتبه دیگر کار کمیسیون ویژه را به تعویق انداخت و در حالی‌که عملا دولت اجازه نداشت بعد از تصویب لایحه در کمیسیون ویژه،‌ اصلاحیه‌ای بر آن وارد کند،‌ حتی بعد از تعطیلات تابستانی نمایندگان نیز اصلاحیه‌ای دیگر به کمیسیون پیشنهاد کرد و اعضای کمیسیون نیز با برگزاری جلسه ویژه‌ای به بررسی پیشنهادات جدید دولت پرداختند. ویژگی‌های لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها لایحه هدفمند کردن یارانه ها پس از پیمودن راه دولت و مجلس، ‌هم‌اکنون در آخرین مرحله رسیدگی در صحن علنی مجلس قرار دارد و از امروز بررسی آن در صحن علنی مجلس آغاز می‌شود. دکتر محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری این لایحه را که مشتمل بر یک مقدمه توجیهی، 14 ماده و 14 تبصره بود، 10 دی ماه سال گذشته پس از ماه‌ها بررسی کارشناسی و تصویب در هیات وزیران با حضور در خانه ملت تقدیم مجلس کرد. کمیسیون ویژه مجلس نیز با برگزاری 56 جلسه کارشناسی طی 8 ماه (معادل 130 ساعت کار متوالی) با حضور اعضای این کمیسیون، اعضای کارگروه طرح تحول اقتصادی دولت، وزیران، کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و دیوان محاسبات کشور، استادان دانشگاه‌ها و جمعی از صاحب‌نظران دیگر ارگان‌ها و نهادهای مرتبط، جزئیات، آثار و تبعات اجرای لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها را با در نظر گرفتن ابعاد و آثار احتمالی آن بر بخش‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور مورد بررسی قرار داد. لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها در 3 بخش اصلاح قیمت‌ها، پرداخت نقدی یارانه‌ها و نظام مدیریتی با محوریت توزیع نقدی و غیرنقدی 60 درصد منابع آزاد شده از محل اصلاح قیمت بنزین، نفت گاز، نفت کوره، نفت سفید، گاز مایع،‌گاز طبیعی، آب و برق طی 3 سال توسط دولت تدوین شده است. کمیسیون ویژه در مصوبه خود 10 پیشنهاد جدید ارائه کرده از جمله اینکه دوره اصلاح قیمت‌ها از 3 سال پیشنهادی دولت به 5 سال افزایش یابد و به جای تشکیل صندوق هدفمندسازی یارانه‌ها، حساب ویژه هدفمند‌سازی نزد خزانه‌داری کل تشکیل شود. این کمیسیون همچنین در نظری مخالف با نظر دولت،‌مصوب کرد که دهک‌های مشمول پرداخت نقدی و غیرنقدی یارانه‌ها از 7 دهک به 5 دهک محدود شود.‌ اصلاح قیمت‌ها نیز از اردیبهشت‌ماه سال آینده در نظر گرفته شده است. چگونگی رسیدگی به لایحه لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها به عنوان لایحه‌ای مهم در مجلس شورای اسلامی بررسی می‌شود. در آیین‌نامه داخلی مجلس درباره بررسی طرح‌ها و لوایح مهم آمده است که برای بررسی دقیق و کامل این طرح‌ها، یا تعداد مخالفان و موافقان یا زمان بررسی آنها دوبرابر ‌شود. به همین دلیل در بررسی لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها تعداد موافقان و مخالفان دوبرابر می‌شود؛ یعنی 6 نفر موافق و 6 نفر مخالف درباره این لایحه صحبت خواهند کرد. همچنین با توجه به اینکه تصویب پیشنهادات این لایحه دوسوم آرای نمایندگان را لازم دارد، لذا احتمال رای‌آوری این پیشنهادات کم است. با این حال به دلیل اهمیت این لایحه، غلامرضا مصباحی‌مقدم رئیس کمیسیون ویژه تحول اقتصادی، ‌قرار است صبح امروز قبل از بررسی آن در صحن علنی،‌ در جلسه‌ای غیرعلنی به سؤالات نمایندگان درباره جزئیات این لایحه پاسخ دهد و روز دوشنبه نیز یک جلسه فوق‌العاده علنی برای بررسی این طرح در نظر گرفته شده تا این بررسی‌ها به طور پیوسته ادامه یابد. همچنین پیش‌بینی می‌شود بررسی این لایحه بعد از بررسی در جلسات این هفته،‌روز سه‌شنبه به اتمام برسد. البته هنوز مشخص نیست این لایحه در صورت تایید نهایی از چه زمانی اجرایی شود و برخی از نمایندگان اعتقاد دارند، اجرای هدفمند کردن یارانه‌ها را باید به زمان اتمام برنامه چهارم و آغاز برنامه پنجم موکول کرد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده