حضور پلیس بر پرده سینما و قاب سیما همواره یکی از جذابیت‌ها برای جلب‌نظر مخاطبان بوده که در هر مقطعی در پایین‌ترین حد کیفی هم همراهی حداقلی این گروه را به همراه داشته است. این فاکتور که در سینمای غرب سال‌ها برگ‌برنده‌ای بی‌بدیل بوده و این روزها هم در قالب مجموعه‌های تلویزیونی همچون «24»، «فرار از زندان»، «اتاق گمشده» و ... مورد استقبال گسترده مخاطبان جهانی قرارگرفته (و در ایران هم زمینه‌ساز شکل‌گیری «موج» پیگیری سریال‌های روز دنیا شده است) در تولیدات سینمایی و تلویزیونی ایران کماکان مغفول مانده و در حداقل پرداخت‌ها هم چون «شیر بی یال و دم و اشکم» نمود داشته است. اما دلیل این خلأ در این سال‌ها چه بوده و در مقام آسیب‌شناسی روی کدام نقاط ضعف می‌توان انگشت گذاشت تا گام به گام به رفع کامل این نقصان نایل شویم؟
***
پلیس هم آدمی چون دیگران است
محمدعلی سجادی کارگردان سینما و تلویزیون در این‌باره مشکل اصلی را نگاه «پروپاگاندا» می‌داند و تصریح میکند: متأسفانه در اینجا به همه چیز به صورت پروپاگاندا نگاه می‌شود و مثلاً به محض اینکه بخواهیم به پلیس به صورت واقعی نزدیک شویم، از این امر جلوگیری می‌شود. به گفته سجادی، در کارهای پلیسی کاراکترها مبنای واقعی ندارند و بیشتر مبنای آنها یکسری الگوهایی است که بر سیستم فکری ما حاکم است. کارگردان «مخمصه» در مقام آسیب‌شناسی می‌افزاید: عامل این اتفاق 2 نکته است؛ از یک سو سانسورهایی که اعمال می‌شود و از سوی دیگر نگره الگوسازی که بر این کاراکترها حاکم است و هیچگاه هم مبتنی بر واقعیت نیست. سجادی در همین راستا و با اشاره به کیفیت بالا و استقبال مخاطبان داخلی و خارجی از مجموعه‌های پلیسی خارجی تأکید میکند: ما نمی‌توانیم چیزهایی را که به‌عنوان مثال در سریال‌ها و فیلم‌های پلیسی آمریکایی وجود دارد، در کارهایمان نشان دهیم، اما در یک رقابت نابرابر صداوسیما همان سریال‌ها را پخش میکند. این یعنی محدودیت‌هایی از این جنس، فقط برای فیلمسازان ایرانی است؟ کارگردان «جنایت» خاطرنشان میکند: من بارها سعی کردهام این الگوسازی‌های مغلوط را بشکنم و به همین دلیل هم هست که اغلب کارهایم توقیف می‌شود! بالاخره پلیس‌ها هم آدم‌هایی همچون دیگران هستند و مشکلات، دغدغه‌ها و اشتباهات مرتبط با خودشان را دارند. چرا ما نمی‌توانیم مشکلات آنها را به تصویر بکشیم. این یکی از دلایل اصلی این معضلی است که اشاره کردید و مخاطب کارهای پلیسی ما اینقدر کم است و حتی ترجیح می‌دهند سراغ کارهای خارجی بروند.
فیلمنامه‌های بی‌جان و درد کپی‌برداری
افشین صادقی، کارگردان سینما و تلویزیون هم در این رابطه می‌گوید: شاید به جرات بتوانم بگویم خوشبختانه من جزو معدود کارگردان‌هایی بود‌ه‌ام که همواره در ساخت آثار پلیسی پا را فراتر از عادت‌های معمول فیلمسازی گذاشته‌ام و همواره سعی داشته‌ام مانع از کلیشه شدن چهره پلیس شوم. صادقی که تله‌فیلم «سرقت» را در مقام تهیه‌کننده درکارنامه دارد، می‌افزاید: من در فیلم «چای جوشیده» پلیس را در یک دوگانگی قرار داده‌ام، وضعی که در آن، بین گرفتن رشوه و نگرفتن آن تردید دارد و به نظرم موضوع جذاب و نویی است، اما گذشتن از خط قرمزهای معمول برای کارگردان‌هایی که سعی در نشان دادن چهره متفاوتی از پلیس دارند بسیار سخت و گاهی غیرممکن است.
صادقی در تشریح این دشواری‌ها خاطرنشان میکند: من برای ساخت فیلم «چای جوشیده» نزدیک به 2 سال پیگیری کردم و نهایتا اجازه ساخت آن را گرفتم و ساخت آن را مدیون سردار مقدم هستم. خوشبختانه در نیروی انتظامی افرادی پیدا می‌شوند که خودشان علاقه‌مند هستند تا ابعاد مختلف زندگی و کار یک پلیس بسیار بهتر از آنچه تا به امروز بوده است به تصویر کشیده شود، اما متاسفانه در حال حاضر جدا از امکانات محدودی که در اختیار کارگردان‌ها برای ساخت آثار پلیسی قرار داده می‌شود، نبود فیلمنامه خوب و منسجم هم برای ساخت اینگونه کارها بشدت احساس می‌شود. وی می‌افزاید: در حال حاضر در بیشتر فیلمنامه‌ها دیده می‌شود که لزوما کارآگاه باید فرد باهوشی در نظر گرفته شود. واقعا چرا؟ چرا اجازه نمی‌دهیم پلیس آزمون و خطا کند و بعد از طی مراحلی به نتیجه برسد. قطعا در این صورت می‌توان اثر مورد نظر را طبیعی‌تر برای مخاطب به تصویر کشید. صادقی می‌گوید: خود من همواره سعی کردهام در ساخت آثارم از فیلمنامه‌نویسان قدرتمند و صاحب‌سبک استفاده کنم؛ کسانی که به معنای واقعی تفاوت در نوع نگاهشان به یک موضوع در آثارشان نمود پیدا میکند مثل سعید و حمید نعمت‌الله، محمد بکایی و دیگر دوستان. کارگردان فیلم اکران نشده «مقلد شیطان» در ادامه آسیب‌شناسی خود از جایگاه پلیس در سینما و تلویزیون ایران می‌افزاید: یکی دیگر از مشکلات اساسی ما در ساخت آثار پلیسی این است که مدام سعی می‌کنیم ادای سریال‌های خارجی را در سریال‌هایمان درآوریم و کپی آن اتفاقات را در ساخته‌هایمان اعمال کنیم. چرا ما باید از آنها تقلید کنیم، در صورتی که ما ایرانی هستیم. متاسفانه می‌بینیم که یک فیلم کاملا مشابه نسخه خارجی آن است و از آن حمایت هم می‌شود. به نظر من ما هنوز به معنای واقعی تفاوت در پرداخت به شخصیت یک پلیس را درک نکرده‌ایم. اگر به واقعیتی در این حوزه برسیم قطعا کارهای بهتری را ارائه خواهیم داد.
نیاز مبرم به ساختارشکنی
در کنار نگاه و دغدغه کارگردانی اما بازی هم مقوله‌ای است که با آلوده شدن به «کلیشه» همواره پاشنه آشیل تولیداتی از این دست می‌شود. در این‌باره آرش مجیدی که چندی قبل حضور متفاوتی را در نقش یک پلیس در سریال «رستگاران» در کارنامه خود ثبت کرد، معتقد است: برای نمایش یک پلیس برخی چارچوب‌های تعریف شده وجود دارد که نمی‌توان از آنها فرار کرد و آنها را شکست. هم نیروی انتظامی و هم صداوسیما یکسری خطوط قرمز را برای خود به وجود آورده‌اند که در این حوزه بسیار هم تأثیرگذار و مانع‌ساز است. مجیدی در تشریح چنین محدودیت‌هایی می‌گوید: من نمی‌دانم چرا پلیس ما در سریال نمی‌تواند دست در دماغش کند!؟ چون گویی هیچ توجیهی برای این کار نیست و این برای یک پلیس غیرقابل پذیرش است. وی در ادامه با اشاره به تازه‌ترین حضورش در تلویزیون می‌افزاید: برای من در سریال «رستگاران» مدام مشکل به وجود می‌آمد که مثلاً چرا این پلیس اینقدر آب می‌خورد؟ ما حتی نمی‌توانیم رفتارهای حاشیه‌ای بسیار کوچک برای پلیس‌هایمان در نظر بگیریم. مجیدی در بخش دیگری از صحبت‌هایش می‌گوید: من درباره ظاهر پلیس‌هایمان هم نظراتی دارم، مثلاً اینکه چرا پلیس‌هایمان نباید از لحاظ ظاهری جذاب باشند؟ مگر در فیلم‌ها و سریال‌های پلیسی آمریکایی نمی‌بینیم که مناسب‌ترین کاراکتر را برای شخصیت‌هایشان انتخاب می‌کنند. باید استخوان‌بندی یک پلیس با نقشش همخوانی داشته باشد، پلیس باید دارای یک صلابت و استواری باشد. من همیشه دوست داشته‌ام در رابطه با پلیس تصاویر و نکات تازه‌اي در تلویزیون و سینما ببینیم و در همین راستا هم معتقدم هیچ اشکالی ندارد اگر یک بار هم پلیس را رشوه‌خوار نشان دهیم. نباید به جای بازیگر (در نقش پلیس) از پلیس واقعی استفاده کنیم مگر ما به جای قاتل بازیگر از قاتل واقعی استفاده می‌کنیم. این ساده‌انگارانه‌ترین اندیشه‌ای است که می‌توانیم درباره این موضوع داشته باشیم. به نظرم بهترین اتفاقی که می‌تواند در رابطه با این موضوع بیفتد این است که نه‌تنها راجع به پلیس بلکه درباره تمام مشاغل ایران ساختارشکنی کنیم.
سانسور نیست؛ مراعات امنیتی است
حسن جوهرچی دیگر بازیگر سینما و تلویزیون که چندبار حضور در نقش پلیس را در کارنامه داشته است هم درباره تصویر غلوآمیز پلیس در برخی تولیدات سینمایی و تلویزیونی می‌گوید: در هر پرونده و موضوعی بی‌شک زمان لازم است تا پلیس به راه‌حل برسد و نمی‌توانیم پلیس‌هایمان را در نتیجه‌گیری خیلی غلوآمیز نشان دهیم. جوهرچی معتقد است: در ابتدای هر کار پلیسی باید ببینیم ما با این فیلم پلیسی چه می‌خواهیم بگوییم، مثلاً در فیلم‌های کمدی، دفاع مقدس، ملودرام و... رویکردمان مشخص است، اما در یک کار پلیسی ما با چالش‌های زیادی روبه‌رو هستیم. در یک جامعه بزهکاری‌های زیادی وجود دارد، اما راه‌هایی که می‌توان آن بزهکارها را به دام انداخت متفاوت است. پس باید تعاریف زیادی در این باره وجود داشته باشد.
وی در پاسخ به این پیشنهاد که پلیس‌های واقعی در فیلم‌ها ایفاگر نقش پلیس باشند ابتدا به مزاح می‌گوید:«پس چه کسی به ما پول بدهد!» و بعد می‌افزاید: به دور از شوخی، یک درگیری ممکن است در 30 ثانیه رخ بدهد اما در کار تصویری آن 30 ثانیه ممکن است تبدیل به 30 دقیقه شود، پس یک پلیس واقعی نمی‌تواند این توان را داشته باشد یک ماجرای 30ثانیه‌ای را در سکانسی 30 دقیقه‌ای دنبال کند، اما ما بازیگرها این کار را بلدیم.
جوهرچی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به تولیدات بین‌المللی اشاره میکند و می‌گوید: در پاسخ به اینکه چرا سریال‌ها و فیلم‌های پلیسی در آمریکا و اروپا مثل پلیسی‌‌های ایران نیستند باید گفت اشکال اینجاست که ما می‌خواهیم مثل آنها باشیم، در صورتی که منطق ما با آنها منطبق نیست. آنها سلایق خودشان را در کارهایشان دنبال می‌کنند، ما هم سلایق خودمان را. اگر بخواهیم این‌طور نگاه کنیم 150 سال پیش در کشور آمریکا سر هر کوچه‌ای آدم می‌کشتند، اما 150 سال پیش در کشور ما این‌طور نبود.
جوهرچی تصریح میکند: من با پلیس‌ها نشست و برخاست زیادی داشته‌ام، در مواردی واقعاً حق با آنهاست چرا که گاهی واقعاً برخی از راه‌های حل معمایشان را نمی‌توانند نشان داده یا لو بدهند، چون اگر این کار را بکنند به خاطر اینکه خلافکارهای ما واقعاً باهوش هستند، می‌توانند امنیت کشور را مختل کنند! اما اگر ما می‌بینیم سریال‌ها و فیلم‌های پلیسی غربی این واقعیات را نشان می‌دهند، عواقبش را هم تحمل می‌کنند.
شاید برایتان جالب باشد، بدانید خیلی از فیلم‌های آمریکایی الگوهایی برای خلاف‌های بعدی شده است. پلیس FBA می‌گوید: فیلمسازها دزدی را به مردم یاد می‌دهند. به نظرم در کارهای پلیسی سانسور صورت نمی‌گیرد، بلکه یک جور مراعات امنیتی است که باید رعایت شود.
سطحی‌نگری کارگردانان و حقی که هنوز ادا نشده
امیرحسین شریفی، تهیه‌کننده سینما و تلویزیون هم که تهیه چند تله‌فیلم پلیسی را در کارنامه خود دارد، در این باره می‌گوید: به نظر من در حال حاضر در فیلم‌های پلیسی حق مطلب به معنای واقعی ادا نمی‌شود. گاهی به نظر می‌رسد سطحی‌نگری کارگردان‌های ما درباره ساخت فیلم‌هایی با محوریت حضور پلیس باعث شده به معنای واقعی عمق لزوم وجود پلیس و اهمیت کارش درک نشود. شریفی تصریح میکند: یکی از نقاط ضعف سریال‌های پلیسی ریشه‌یابی نکردن جنایاتی است که هر روز در اطراف ما اتفاق می‌افتد و وقتی گوشه‌هایی از آن را در یک فیلم نشان می‌دهیم به معنای واقعی عمق فاجعه را درک نمی‌کنیم.
شریفی معتقد است: حتی درباره نشان دادن خود شخصیت پلیس هم به نظر من گاهی اجحاف می‌شود چرا که نیروی انتظامی همیشه جان بر کف در خدمت آسایش مردم است و ما فقط در فیلم‌های سینمایی‌مان با محوریت نشان دادن زندگی یک پلیس یک بعد از زندگی او را روایت می‌کنیم که به نظر من همین موضوع هم باعث شده در اینگونه کارها به یکنواختی برسیم.
پاشنه‌آشیل؛ عدم نمایش پلیس بد
تهیه‌کننده «آشوبگران» خاطرنشان میکند: من پیشنهاد می‌کنم ساخت آثار پلیسی را به دست کسانی بسپاریم که حقیقتا در این زمینه دارای تخصص هستند؛ کارگردان‌هایی که با ابعاد مختلف ساخت آثار پلیسی آشنا هستند. هرچند تعداد آنها بسیار کم است اما حقیقتا می‌توان با همین تعداد اندک، دست‌کم سریال‌ها و فیلم‌های شايسته‌اي را در زمینه نشان دادن ابعاد مختلف زندگی و کار یک پلیس نشان داد. وی ادامه می‌دهد: نکته‌ای که لازم می‌دانم در اینجا به آن اشاره کنم این است که یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فیلمسازی ما در این حوزه این است که نمی‌توانیم پلیسی را که تخلف میکند تصویر کنیم و همین موضوع معضل بزرگی برای فیلم‌های پلیسی است؛ موضوعی که باعث شده کشورهای دیگر به خاطر نبود چنین چارچوبی برای فیلمسازی‌شان به پیشرفت خوبی در گونه فیلم‌های پلیسی برسند.
من به‌عنوان تهیه‌کننده 14 فیلم پلیسی سعی کردهام در نشان دادن چهره یک پلیس خط‌شکنی کنم؛ مثل «بازی شبانه» کاری از آقای معصومی که درباره مشکلات اینترنتی و معضلات آن بود. باید در ساخت کارهای پلیسی به جایگاهی رسید که هم مخاطب‌پسند بوده و هم بتواند هشداردهنده و پیام داشته باشد. امیدوارم در آینده فیلمنامه‌ها به‌گونه‌ای نوشته شود که شاهد تنوع زیادی در زمینه ساخت آثار پلیسی باشیم و اجازه دهیم تا کارگردان‌هایی که در این زمینه تبحر ساخت آثار درخور‌توجهي دارند دست به ساخت چنین آثاری بزنند. گزارش «وطن امروز» از تصویر «پلیس» در سینما و تلویزیون ایران
جای خالی پلیس بد!
حضور پلیس بر پرده سینما و قاب سیما همواره یکی از جذابیت‌ها برای جلب‌نظر مخاطبان بوده که در هر مقطعی در پایین‌ترین حد کیفی هم همراهی حداقلی این گروه را به همراه داشته است. این فاکتور که در سینمای غرب سال‌ها برگ‌برنده‌ای بی‌بدیل بوده و این روزها هم در قالب مجموعه‌های تلویزیونی همچون «24»، «فرار از زندان»، «اتاق گمشده» و ... مورد استقبال گسترده مخاطبان جهانی قرارگرفته (و در ایران هم زمینه‌ساز شکل‌گیری «موج» پیگیری سریال‌های روز دنیا شده است) در تولیدات سینمایی و تلویزیونی ایران کماکان مغفول مانده و در حداقل پرداخت‌ها هم چون «شیر بی یال و دم و اشکم» نمود داشته است. اما دلیل این خلأ در این سال‌ها چه بوده و در مقام آسیب‌شناسی روی کدام نقاط ضعف می‌توان انگشت گذاشت تا گام به گام به رفع کامل این نقصان نایل شویم؟
***
پلیس هم آدمی چون دیگران است
محمدعلی سجادی کارگردان سینما و تلویزیون در این‌باره مشکل اصلی را نگاه «پروپاگاندا» می‌داند و تصریح میکند: متأسفانه در اینجا به همه چیز به صورت پروپاگاندا نگاه می‌شود و مثلاً به محض اینکه بخواهیم به پلیس به صورت واقعی نزدیک شویم، از این امر جلوگیری می‌شود. به گفته سجادی، در کارهای پلیسی کاراکترها مبنای واقعی ندارند و بیشتر مبنای آنها یکسری الگوهایی است که بر سیستم فکری ما حاکم است. کارگردان «مخمصه» در مقام آسیب‌شناسی می‌افزاید: عامل این اتفاق 2 نکته است؛ از یک سو سانسورهایی که اعمال می‌شود و از سوی دیگر نگره الگوسازی که بر این کاراکترها حاکم است و هیچگاه هم مبتنی بر واقعیت نیست. سجادی در همین راستا و با اشاره به کیفیت بالا و استقبال مخاطبان داخلی و خارجی از مجموعه‌های پلیسی خارجی تأکید میکند: ما نمی‌توانیم چیزهایی را که به‌عنوان مثال در سریال‌ها و فیلم‌های پلیسی آمریکایی وجود دارد، در کارهایمان نشان دهیم، اما در یک رقابت نابرابر صداوسیما همان سریال‌ها را پخش میکند. این یعنی محدودیت‌هایی از این جنس، فقط برای فیلمسازان ایرانی است؟ کارگردان «جنایت» خاطرنشان میکند: من بارها سعی کردهام این الگوسازی‌های مغلوط را بشکنم و به همین دلیل هم هست که اغلب کارهایم توقیف می‌شود! بالاخره پلیس‌ها هم آدم‌هایی همچون دیگران هستند و مشکلات، دغدغه‌ها و اشتباهات مرتبط با خودشان را دارند. چرا ما نمی‌توانیم مشکلات آنها را به تصویر بکشیم. این یکی از دلایل اصلی این معضلی است که اشاره کردید و مخاطب کارهای پلیسی ما اینقدر کم است و حتی ترجیح می‌دهند سراغ کارهای خارجی بروند.
فیلمنامه‌های بی‌جان و درد کپی‌برداری
افشین صادقی، کارگردان سینما و تلویزیون هم در این رابطه می‌گوید: شاید به جرات بتوانم بگویم خوشبختانه من جزو معدود کارگردان‌هایی بود‌ه‌ام که همواره در ساخت آثار پلیسی پا را فراتر از عادت‌های معمول فیلمسازی گذاشته‌ام و همواره سعی داشته‌ام مانع از کلیشه شدن چهره پلیس شوم. صادقی که تله‌فیلم «سرقت» را در مقام تهیه‌کننده درکارنامه دارد، می‌افزاید: من در فیلم «چای جوشیده» پلیس را در یک دوگانگی قرار داده‌ام، وضعی که در آن، بین گرفتن رشوه و نگرفتن آن تردید دارد و به نظرم موضوع جذاب و نویی است، اما گذشتن از خط قرمزهای معمول برای کارگردان‌هایی که سعی در نشان دادن چهره متفاوتی از پلیس دارند بسیار سخت و گاهی غیرممکن است.
صادقی در تشریح این دشواری‌ها خاطرنشان میکند: من برای ساخت فیلم «چای جوشیده» نزدیک به 2 سال پیگیری کردم و نهایتا اجازه ساخت آن را گرفتم و ساخت آن را مدیون سردار مقدم هستم. خوشبختانه در نیروی انتظامی افرادی پیدا می‌شوند که خودشان علاقه‌مند هستند تا ابعاد مختلف زندگی و کار یک پلیس بسیار بهتر از آنچه تا به امروز بوده است به تصویر کشیده شود، اما متاسفانه در حال حاضر جدا از امکانات محدودی که در اختیار کارگردان‌ها برای ساخت آثار پلیسی قرار داده می‌شود، نبود فیلمنامه خوب و منسجم هم برای ساخت اینگونه کارها بشدت احساس می‌شود. وی می‌افزاید: در حال حاضر در بیشتر فیلمنامه‌ها دیده می‌شود که لزوما کارآگاه باید فرد باهوشی در نظر گرفته شود. واقعا چرا؟ چرا اجازه نمی‌دهیم پلیس آزمون و خطا کند و بعد از طی مراحلی به نتیجه برسد. قطعا در این صورت می‌توان اثر مورد نظر را طبیعی‌تر برای مخاطب به تصویر کشید. صادقی می‌گوید: خود من همواره سعی کردهام در ساخت آثارم از فیلمنامه‌نویسان قدرتمند و صاحب‌سبک استفاده کنم؛ کسانی که به معنای واقعی تفاوت در نوع نگاهشان به یک موضوع در آثارشان نمود پیدا میکند مثل سعید و حمید نعمت‌الله، محمد بکایی و دیگر دوستان. کارگردان فیلم اکران نشده «مقلد شیطان» در ادامه آسیب‌شناسی خود از جایگاه پلیس در سینما و تلویزیون ایران می‌افزاید: یکی دیگر از مشکلات اساسی ما در ساخت آثار پلیسی این است که مدام سعی می‌کنیم ادای سریال‌های خارجی را در سریال‌هایمان درآوریم و کپی آن اتفاقات را در ساخته‌هایمان اعمال کنیم. چرا ما باید از آنها تقلید کنیم، در صورتی که ما ایرانی هستیم. متاسفانه می‌بینیم که یک فیلم کاملا مشابه نسخه خارجی آن است و از آن حمایت هم می‌شود. به نظر من ما هنوز به معنای واقعی تفاوت در پرداخت به شخصیت یک پلیس را درک نکرده‌ایم. اگر به واقعیتی در این حوزه برسیم قطعا کارهای بهتری را ارائه خواهیم داد.
نیاز مبرم به ساختارشکنی
در کنار نگاه و دغدغه کارگردانی اما بازی هم مقوله‌ای است که با آلوده شدن به «کلیشه» همواره پاشنه آشیل تولیداتی از این دست می‌شود. در این‌باره آرش مجیدی که چندی قبل حضور متفاوتی را در نقش یک پلیس در سریال «رستگاران» در کارنامه خود ثبت کرد، معتقد است: برای نمایش یک پلیس برخی چارچوب‌های تعریف شده وجود دارد که نمی‌توان از آنها فرار کرد و آنها را شکست. هم نیروی انتظامی و هم صداوسیما یکسری خطوط قرمز را برای خود به وجود آورده‌اند که در این حوزه بسیار هم تأثیرگذار و مانع‌ساز است. مجیدی در تشریح چنین محدودیت‌هایی می‌گوید: من نمی‌دانم چرا پلیس ما در سریال نمی‌تواند دست در دماغش کند!؟ چون گویی هیچ توجیهی برای این کار نیست و این برای یک پلیس غیرقابل پذیرش است. وی در ادامه با اشاره به تازه‌ترین حضورش در تلویزیون می‌افزاید: برای من در سریال «رستگاران» مدام مشکل به وجود می‌آمد که مثلاً چرا این پلیس اینقدر آب می‌خورد؟ ما حتی نمی‌توانیم رفتارهای حاشیه‌ای بسیار کوچک برای پلیس‌هایمان در نظر بگیریم. مجیدی در بخش دیگری از صحبت‌هایش می‌گوید: من درباره ظاهر پلیس‌هایمان هم نظراتی دارم، مثلاً اینکه چرا پلیس‌هایمان نباید از لحاظ ظاهری جذاب باشند؟ مگر در فیلم‌ها و سریال‌های پلیسی آمریکایی نمی‌بینیم که مناسب‌ترین کاراکتر را برای شخصیت‌هایشان انتخاب می‌کنند. باید استخوان‌بندی یک پلیس با نقشش همخوانی داشته باشد، پلیس باید دارای یک صلابت و استواری باشد. من همیشه دوست داشته‌ام در رابطه با پلیس تصاویر و نکات تازه‌اي در تلویزیون و سینما ببینیم و در همین راستا هم معتقدم هیچ اشکالی ندارد اگر یک بار هم پلیس را رشوه‌خوار نشان دهیم. نباید به جای بازیگر (در نقش پلیس) از پلیس واقعی استفاده کنیم مگر ما به جای قاتل بازیگر از قاتل واقعی استفاده می‌کنیم. این ساده‌انگارانه‌ترین اندیشه‌ای است که می‌توانیم درباره این موضوع داشته باشیم. به نظرم بهترین اتفاقی که می‌تواند در رابطه با این موضوع بیفتد این است که نه‌تنها راجع به پلیس بلکه درباره تمام مشاغل ایران ساختارشکنی کنیم.
سانسور نیست؛ مراعات امنیتی است
حسن جوهرچی دیگر بازیگر سینما و تلویزیون که چندبار حضور در نقش پلیس را در کارنامه داشته است هم درباره تصویر غلوآمیز پلیس در برخی تولیدات سینمایی و تلویزیونی می‌گوید: در هر پرونده و موضوعی بی‌شک زمان لازم است تا پلیس به راه‌حل برسد و نمی‌توانیم پلیس‌هایمان را در نتیجه‌گیری خیلی غلوآمیز نشان دهیم. جوهرچی معتقد است: در ابتدای هر کار پلیسی باید ببینیم ما با این فیلم پلیسی چه می‌خواهیم بگوییم، مثلاً در فیلم‌های کمدی، دفاع مقدس، ملودرام و... رویکردمان مشخص است، اما در یک کار پلیسی ما با چالش‌های زیادی روبه‌رو هستیم. در یک جامعه بزهکاری‌های زیادی وجود دارد، اما راه‌هایی که می‌توان آن بزهکارها را به دام انداخت متفاوت است. پس باید تعاریف زیادی در این باره وجود داشته باشد.
وی در پاسخ به این پیشنهاد که پلیس‌های واقعی در فیلم‌ها ایفاگر نقش پلیس باشند ابتدا به مزاح می‌گوید:«پس چه کسی به ما پول بدهد!» و بعد می‌افزاید: به دور از شوخی، یک درگیری ممکن است در 30 ثانیه رخ بدهد اما در کار تصویری آن 30 ثانیه ممکن است تبدیل به 30 دقیقه شود، پس یک پلیس واقعی نمی‌تواند این توان را داشته باشد یک ماجرای 30ثانیه‌ای را در سکانسی 30 دقیقه‌ای دنبال کند، اما ما بازیگرها این کار را بلدیم.
جوهرچی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به تولیدات بین‌المللی اشاره میکند و می‌گوید: در پاسخ به اینکه چرا سریال‌ها و فیلم‌های پلیسی در آمریکا و اروپا مثل پلیسی‌‌های ایران نیستند باید گفت اشکال اینجاست که ما می‌خواهیم مثل آنها باشیم، در صورتی که منطق ما با آنها منطبق نیست. آنها سلایق خودشان را در کارهایشان دنبال می‌کنند، ما هم سلایق خودمان را. اگر بخواهیم این‌طور نگاه کنیم 150 سال پیش در کشور آمریکا سر هر کوچه‌ای آدم می‌کشتند، اما 150 سال پیش در کشور ما این‌طور نبود.
جوهرچی تصریح میکند: من با پلیس‌ها نشست و برخاست زیادی داشته‌ام، در مواردی واقعاً حق با آنهاست چرا که گاهی واقعاً برخی از راه‌های حل معمایشان را نمی‌توانند نشان داده یا لو بدهند، چون اگر این کار را بکنند به خاطر اینکه خلافکارهای ما واقعاً باهوش هستند، می‌توانند امنیت کشور را مختل کنند! اما اگر ما می‌بینیم سریال‌ها و فیلم‌های پلیسی غربی این واقعیات را نشان می‌دهند، عواقبش را هم تحمل می‌کنند.
شاید برایتان جالب باشد، بدانید خیلی از فیلم‌های آمریکایی الگوهایی برای خلاف‌های بعدی شده است. پلیس FBA می‌گوید: فیلمسازها دزدی را به مردم یاد می‌دهند. به نظرم در کارهای پلیسی سانسور صورت نمی‌گیرد، بلکه یک جور مراعات امنیتی است که باید رعایت شود.
سطحی‌نگری کارگردانان و حقی که هنوز ادا نشده
امیرحسین شریفی، تهیه‌کننده سینما و تلویزیون هم که تهیه چند تله‌فیلم پلیسی را در کارنامه خود دارد، در این باره می‌گوید: به نظر من در حال حاضر در فیلم‌های پلیسی حق مطلب به معنای واقعی ادا نمی‌شود. گاهی به نظر می‌رسد سطحی‌نگری کارگردان‌های ما درباره ساخت فیلم‌هایی با محوریت حضور پلیس باعث شده به معنای واقعی عمق لزوم وجود پلیس و اهمیت کارش درک نشود. شریفی تصریح میکند: یکی از نقاط ضعف سریال‌های پلیسی ریشه‌یابی نکردن جنایاتی است که هر روز در اطراف ما اتفاق می‌افتد و وقتی گوشه‌هایی از آن را در یک فیلم نشان می‌دهیم به معنای واقعی عمق فاجعه را درک نمی‌کنیم.
شریفی معتقد است: حتی درباره نشان دادن خود شخصیت پلیس هم به نظر من گاهی اجحاف می‌شود چرا که نیروی انتظامی همیشه جان بر کف در خدمت آسایش مردم است و ما فقط در فیلم‌های سینمایی‌مان با محوریت نشان دادن زندگی یک پلیس یک بعد از زندگی او را روایت می‌کنیم که به نظر من همین موضوع هم باعث شده در اینگونه کارها به یکنواختی برسیم.
پاشنه‌آشیل؛ عدم نمایش پلیس بد
تهیه‌کننده «آشوبگران» خاطرنشان میکند: من پیشنهاد می‌کنم ساخت آثار پلیسی را به دست کسانی بسپاریم که حقیقتا در این زمینه دارای تخصص هستند؛ کارگردان‌هایی که با ابعاد مختلف ساخت آثار پلیسی آشنا هستند. هرچند تعداد آنها بسیار کم است اما حقیقتا می‌توان با همین تعداد اندک، دست‌کم سریال‌ها و فیلم‌های شايسته‌اي را در زمینه نشان دادن ابعاد مختلف زندگی و کار یک پلیس نشان داد. وی ادامه می‌دهد: نکته‌ای که لازم می‌دانم در اینجا به آن اشاره کنم این است که یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فیلمسازی ما در این حوزه این است که نمی‌توانیم پلیسی را که تخلف میکند تصویر کنیم و همین موضوع معضل بزرگی برای فیلم‌های پلیسی است؛ موضوعی که باعث شده کشورهای دیگر به خاطر نبود چنین چارچوبی برای فیلمسازی‌شان به پیشرفت خوبی در گونه فیلم‌های پلیسی برسند.
من به‌عنوان تهیه‌کننده 14 فیلم پلیسی سعی کردهام در نشان دادن چهره یک پلیس خط‌شکنی کنم؛ مثل «بازی شبانه» کاری از آقای معصومی که درباره مشکلات اینترنتی و معضلات آن بود. باید در ساخت کارهای پلیسی به جایگاهی رسید که هم مخاطب‌پسند بوده و هم بتواند هشداردهنده و پیام داشته باشد. امیدوارم در آینده فیلمنامه‌ها به‌گونه‌ای نوشته شود که شاهد تنوع زیادی در زمینه ساخت آثار پلیسی باشیم و اجازه دهیم تا کارگردان‌هایی که در این زمینه تبحر ساخت آثار درخور‌توجهي دارند دست به ساخت چنین آثاری بزنند. ارسال نظر
پربیننده