مدتی بود که یخ روابط ارمنستان و ترکیه در حال آب شدن بود و 2 کشور گام‌های مثبتی را در راستای حل اختلافات فی‌مابین برداشته بودند. با این حال کمتر ناظر خوش‌بینی تصور می‌کرد که آنکارا و ایروان به این زودی‌ها بتوانند توافقنامه‌ای را به صورت رسمی برای از سرگیری روابط دیپلماتیک به امضا برسانند؛ اتفاقی که بالاخره رخ داد و پس از سال‌ها عزم جدی دوطرف را برای کاستن از تنش‌های موجود نشان داد. نقطه شروع این ارتباطات را باید دیپلماسی فوتبال عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه دانست. عبدالله گل که مدتی وزیر خارجه ترکیه بوده است، با فنون دیپلماسی آشنایی کاملی دارد. وی با حضور در ارمنستان و تماشای مسابقه فوتبال 2 تیم ترکیه و ارمنستان نخستین گام را برای کم کردن فاصله آنکارا و ایروان برداشت.
نهایتا وزرای خارجه ترکیه و ارمنستان در آخرین ساعات شنبه‌شب و بعد از آخرین رایزنی‌ها، در حضور وزرای خارجه آمریکا و روسیه و اتحادیه اروپا توافقنامه از سرگیری روابط دیپلماتیک را امضا کردند.
این توافقنامه بعد از چند ماه رایزنی سوییسی‌ها و البته واشنگتن و مسکو به امضا رسید. 3 ساعت چانه‌زنی میانجی‌ها با مقامات ترکیه و ارمنستان هر چند نتیجه داد اما نشان داد که دوطرف هنوز تا برقراری ارتباطی کامل راهی دشوار و طولانی را در پیش دارند. با وجود آنکه ادوارد نعلبندیان، وزیر خارجه ارمنستان و احمد داوود اغلو، وزیر خارجه ترکیه سند برقراری روابط 2کشور را امضا کردند اما مخاطرات بسیاری کماکان بر سر راه آنکارا و ایروان وجود دارد. شاید عمده مشکل دوطرف اعتراض ملی‌گرایان هر دو کشور به امضای این توافقنامه باشد. این قضیه درباره سرژ سرکیسیان، رئیس‌جمهور ارمنستان بیشتر صادق است. وی در حال حاضر فشار بسیاری را از جانب ارامنه داخلی و خارجی تحمل می‌کند بویژه ارامنه خارج از ارمنستان که اتفاقا از قدرت بسیاری نیز برخوردارند بشدت سرکیسیان را به باد انتقاد گرفته و بر او تاخته‌اند. نارضایتی ملی‌گرایان ارامنه از امضای این توافقنامه به موضوع اصلی خصومت دوطرف بازمی‌گشت. ارمنی‌ها معتقدند پادشاهی عثمانی دست به یک نسل‌کشی عظیم درباره ارامنه زده و در سال 1915 بیش از یک و نیم میلیون ارمنی را قتل‌عام کرده است. از این رو این توافقنامه بیش از ترک‌ها با مقاومت ارمنی‌ها مواجه بود. دولت‌های مختلف ارمنستان بارها خواستار آن شده‌اند که مجامع بین‌المللی نسل‌کشی ارامنه توسط ترک‌ها را به رسمیت شناخته و آن را محکوم کنند اما ترکیه همواره با این موضوع مخالفت کرده و مانع از تصویب این مسأله شده است. همین موضوع سبب شده بود که روابط دوطرف در طول نزدیک به یک قرن رکود بی‌سابقه‌ای را تجربه کند. یکی دیگر از چالش‌های موجود در روابط دوطرف بر سر قره‌باغ است؛ موضوعی که یخ روابط آنکارا و ایروان را قطورتر کرده بود. قره‌باغ بخشی از خاک آذربایجان است که از سال‌ها پیش در کنترل ارمنستان قرار دارد، به همین دلیل آذربایجان هم از مخالفان امضای توافقنامه از سرگیری روابط دیپلماتیک میان ترکیه و ارمنستان بود. حتی رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه پس از امضای این توافقنامه گفت که ارمنستان باید از منطقه مورد مناقشه قره‌باغ خارج شود.
اردوغان تأکید کرد که ترکیه نمی‌تواند تا قبل از عقب‌نشینی نیروهای ارمنی از قره‌باغ گامی برای عادی‌سازی روابط با ارمنستان بردارد. وی تصریح کرد عقب‌نشینی نیروهای ارمنی از قره‌باغ روند تصویب توافقنامه از سرگیری روابط با این کشور در پارلمان ترکیه را هم تسهیل می‌کند. با این حال به نظر می‌رسد امضای این توافقنامه و باز شدن مرز
2 کشور منافع بسیاری برای آنها به دنبال داشته باشد. در این مدت ارمنستان که به دلیل داشتن منازعه‌ای طولانی‌مدت با ترکیه و آذربایجان تقریبا منزوی شده بود، می‌تواند هم‌اکنون و پس از باز شدن مرز ترکیه نفس راحتی بکشد. با گشایش مرزهای ترکیه و ارمنستان، اقتصاد و تجارت این کشور سود زیادی می‌برد. از این رو برای ارمنستانی که مرزهایش از جانب آذربایجان نیز بسته است، این توافقنامه یک غنیمت محسوب می‌شود. آنکارا نیز منافع بسیاری از این توافقنامه کسب می‌کند. شاید مهم‌ترین منفعت ترک‌ها تسهیل راه آنها در پیوستن به اتحادیه اروپا باشد. در حال حاضر که ترکیه با مقاومت‌های شدیدی بویژه از جانب سارکوزی برای پیوستن به اتحادیه اروپایی مواجه است، امضای این توافقنامه می‌تواند از مشکلات آنکارا برای عضویت در جمع اروپاییان بکاهد. افزون بر این ترکیه شاید بتواند در درازمدت مسأله نسل‌کشی ارامنه را کاملا منتفی کند؛ موضوعی که تصویب آن هزینه بسیاری را به ترک‌ها تحمیل خواهد کرد. در حال حاضر با توجه به لابی پرقدرت ارامنه در ایالات متحده تصویب این موضوع چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد. علاوه بر این از طرح‌هایی که همواره به‌وسیله ترک‌ها پیگیری شده است، تشکیل اتحادیه قفقاز با حضور ترکیه، آذربایجان، گرجستان و روسیه بوده که آنها را به قطبی منطقه‌ای مبدل می‌کند. بی‌تردید کاهش تنش‌ها میان ترکیه و ارمنستان، آذربایجان و ارمنستان را می‌توان گامی مؤثر در جهت اجرای این طرح دانست.
به هر تقدیر در باب نشست سوییس می‌توان آن را نشستی تاریخی برای حل چالشی قدیمی دانست که ضمن تاثیر‌گذاری بر سیاست خارجی 2کشور می‌تواند بر کل منطقه تاثیرگذار باشد بویژه اینکه این اقدام گامی برای تشکیل اتحادیه‌ای جدید در منطقه می‌تواند باشد در حالی که مسلما بر نقش و بازیگری ترکیه در معادلات منطقه‌ای و جهانی خواهد افزود. تأملی در توافقنامه ترکیه - ارمنستان
مسیر دشوار همگرایی
مدتی بود که یخ روابط ارمنستان و ترکیه در حال آب شدن بود و 2 کشور گام‌های مثبتی را در راستای حل اختلافات فی‌مابین برداشته بودند. با این حال کمتر ناظر خوش‌بینی تصور می‌کرد که آنکارا و ایروان به این زودی‌ها بتوانند توافقنامه‌ای را به صورت رسمی برای از سرگیری روابط دیپلماتیک به امضا برسانند؛ اتفاقی که بالاخره رخ داد و پس از سال‌ها عزم جدی دوطرف را برای کاستن از تنش‌های موجود نشان داد. نقطه شروع این ارتباطات را باید دیپلماسی فوتبال عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه دانست. عبدالله گل که مدتی وزیر خارجه ترکیه بوده است، با فنون دیپلماسی آشنایی کاملی دارد. وی با حضور در ارمنستان و تماشای مسابقه فوتبال 2 تیم ترکیه و ارمنستان نخستین گام را برای کم کردن فاصله آنکارا و ایروان برداشت.
نهایتا وزرای خارجه ترکیه و ارمنستان در آخرین ساعات شنبه‌شب و بعد از آخرین رایزنی‌ها، در حضور وزرای خارجه آمریکا و روسیه و اتحادیه اروپا توافقنامه از سرگیری روابط دیپلماتیک را امضا کردند.
این توافقنامه بعد از چند ماه رایزنی سوییسی‌ها و البته واشنگتن و مسکو به امضا رسید. 3 ساعت چانه‌زنی میانجی‌ها با مقامات ترکیه و ارمنستان هر چند نتیجه داد اما نشان داد که دوطرف هنوز تا برقراری ارتباطی کامل راهی دشوار و طولانی را در پیش دارند. با وجود آنکه ادوارد نعلبندیان، وزیر خارجه ارمنستان و احمد داوود اغلو، وزیر خارجه ترکیه سند برقراری روابط 2کشور را امضا کردند اما مخاطرات بسیاری کماکان بر سر راه آنکارا و ایروان وجود دارد. شاید عمده مشکل دوطرف اعتراض ملی‌گرایان هر دو کشور به امضای این توافقنامه باشد. این قضیه درباره سرژ سرکیسیان، رئیس‌جمهور ارمنستان بیشتر صادق است. وی در حال حاضر فشار بسیاری را از جانب ارامنه داخلی و خارجی تحمل می‌کند بویژه ارامنه خارج از ارمنستان که اتفاقا از قدرت بسیاری نیز برخوردارند بشدت سرکیسیان را به باد انتقاد گرفته و بر او تاخته‌اند. نارضایتی ملی‌گرایان ارامنه از امضای این توافقنامه به موضوع اصلی خصومت دوطرف بازمی‌گشت. ارمنی‌ها معتقدند پادشاهی عثمانی دست به یک نسل‌کشی عظیم درباره ارامنه زده و در سال 1915 بیش از یک و نیم میلیون ارمنی را قتل‌عام کرده است. از این رو این توافقنامه بیش از ترک‌ها با مقاومت ارمنی‌ها مواجه بود. دولت‌های مختلف ارمنستان بارها خواستار آن شده‌اند که مجامع بین‌المللی نسل‌کشی ارامنه توسط ترک‌ها را به رسمیت شناخته و آن را محکوم کنند اما ترکیه همواره با این موضوع مخالفت کرده و مانع از تصویب این مسأله شده است. همین موضوع سبب شده بود که روابط دوطرف در طول نزدیک به یک قرن رکود بی‌سابقه‌ای را تجربه کند. یکی دیگر از چالش‌های موجود در روابط دوطرف بر سر قره‌باغ است؛ موضوعی که یخ روابط آنکارا و ایروان را قطورتر کرده بود. قره‌باغ بخشی از خاک آذربایجان است که از سال‌ها پیش در کنترل ارمنستان قرار دارد، به همین دلیل آذربایجان هم از مخالفان امضای توافقنامه از سرگیری روابط دیپلماتیک میان ترکیه و ارمنستان بود. حتی رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه پس از امضای این توافقنامه گفت که ارمنستان باید از منطقه مورد مناقشه قره‌باغ خارج شود.
اردوغان تأکید کرد که ترکیه نمی‌تواند تا قبل از عقب‌نشینی نیروهای ارمنی از قره‌باغ گامی برای عادی‌سازی روابط با ارمنستان بردارد. وی تصریح کرد عقب‌نشینی نیروهای ارمنی از قره‌باغ روند تصویب توافقنامه از سرگیری روابط با این کشور در پارلمان ترکیه را هم تسهیل می‌کند. با این حال به نظر می‌رسد امضای این توافقنامه و باز شدن مرز
2 کشور منافع بسیاری برای آنها به دنبال داشته باشد. در این مدت ارمنستان که به دلیل داشتن منازعه‌ای طولانی‌مدت با ترکیه و آذربایجان تقریبا منزوی شده بود، می‌تواند هم‌اکنون و پس از باز شدن مرز ترکیه نفس راحتی بکشد. با گشایش مرزهای ترکیه و ارمنستان، اقتصاد و تجارت این کشور سود زیادی می‌برد. از این رو برای ارمنستانی که مرزهایش از جانب آذربایجان نیز بسته است، این توافقنامه یک غنیمت محسوب می‌شود. آنکارا نیز منافع بسیاری از این توافقنامه کسب می‌کند. شاید مهم‌ترین منفعت ترک‌ها تسهیل راه آنها در پیوستن به اتحادیه اروپا باشد. در حال حاضر که ترکیه با مقاومت‌های شدیدی بویژه از جانب سارکوزی برای پیوستن به اتحادیه اروپایی مواجه است، امضای این توافقنامه می‌تواند از مشکلات آنکارا برای عضویت در جمع اروپاییان بکاهد. افزون بر این ترکیه شاید بتواند در درازمدت مسأله نسل‌کشی ارامنه را کاملا منتفی کند؛ موضوعی که تصویب آن هزینه بسیاری را به ترک‌ها تحمیل خواهد کرد. در حال حاضر با توجه به لابی پرقدرت ارامنه در ایالات متحده تصویب این موضوع چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد. علاوه بر این از طرح‌هایی که همواره به‌وسیله ترک‌ها پیگیری شده است، تشکیل اتحادیه قفقاز با حضور ترکیه، آذربایجان، گرجستان و روسیه بوده که آنها را به قطبی منطقه‌ای مبدل می‌کند. بی‌تردید کاهش تنش‌ها میان ترکیه و ارمنستان، آذربایجان و ارمنستان را می‌توان گامی مؤثر در جهت اجرای این طرح دانست.
به هر تقدیر در باب نشست سوییس می‌توان آن را نشستی تاریخی برای حل چالشی قدیمی دانست که ضمن تاثیر‌گذاری بر سیاست خارجی 2کشور می‌تواند بر کل منطقه تاثیرگذار باشد بویژه اینکه این اقدام گامی برای تشکیل اتحادیه‌ای جدید در منطقه می‌تواند باشد در حالی که مسلما بر نقش و بازیگری ترکیه در معادلات منطقه‌ای و جهانی خواهد افزود. ارسال نظر
پربیننده