«قتل آنلاین»، «من و نگین دات کام»، «ماجراهای اینترنتی» و...؛ تولیدات سینمایی داخلی با محوریت «رسانههای دیجیتال» در تمام این سالها آنقدر اندک و انگشتشمارند که برای تهیه گزارشی با موضوع تعامل این دو با هم، ناگزیر باید اساس پرسشها را بر «نبود ارتباط» و بعدتر «چرایی» این نبود، طرحریزی کرد. سینمای ایران که در مقام تولید، در سالهای اخیر در مقام یکی از مدعیان حضور در میان 10 کشور نخست در سطح جهانی ظاهر شده است، بیتردید امروز به سطحی از توانمندی و امیدسازی رسیده که بتوان توقع تغییراتی ساختاری و محتوایی در این راستا از آن داشت اما مقدمات و ملزومات این توقعمندی چیست و زمینهسازی برای تحقق یک «تعامل» واقعی در راستای بهرهمندی و فرهنگسازی توأمان را در کجا باید پیریزی کرد؟ در این مختصر و در روزهایی که سومین نمایشگاه بینالمللی رسانههای دیجیتال را با حضور نامحسوس غرفههای سینمایی پشت سرگذاشتهایم، با نظرخواهی از 3 تن از سینماگران، در پی پاسخ به این سوال برآمدیم.
جای خالی وسواس
رئیس کانون کارگردانان سینمای ایران در برابر سوال ما ابتدا تأکید میکند: «برای طرح این موضوع 2صورت متصور است، یکی اینکه فرآیندهای تکنولوژیک یا دیجیتال بهعنوان مفهوم کلیدی داستان و روایت در سینما طرح شود و دیگر اینکه آن را مستقل از مفاهیم سینمایی به عنوان عامل پیشرفت کلیت سینما از لحاظ تکنیکال که در بسیاری از کشورها هم سینما را به هنری تکنولوژیک بدل کرده است، مورد بحث و بررسی قرار دهیم.» و از همین معبر میافزاید: «قسم دوم در کشور ما کمتر مورد توجه بوده و چندان هم محلی از اعراب ندارد اما در عین حال باید مقدمات این بخش را هم مدنظر قرار دهیم. کارگردانان و طراحان فیلمنامهها هم باید در این راستا نقش خود را به درستی ایفا کنند و به سمت بهرهگیری صحیح از امکانات بهروز در تولیداتشان حرکت کنند، هرچند بازهم معتقدم در این زمینه داوری درباره کشورهایی مثل ما کمی زود است. علیرضا رئیسیان اما درباره قسم دوم این تقسیم، با اشاره به شباهت بهرهگیری از زمینههای علمی مختلف در تولید یک اثر سینمایی و لزوم بهکارگیری نهایت وسواس برای این امر، به تولید فیلم «پرونده هاوانا» تازهترین اثر خود که در ارتباط با «انرژی هستهای» بود، اشاره کرده و میگوید: بهعنوان نمونه برای تولید چنین پروژهای من خودم از تمام مراکز علمی مرتبط با این سوژه بازدید کردم و در همه مراحل تولید هم یک متخصص علوم کامپیوتری بر کارگروه نظارت داشت و ارجاعات علمی از سوی او هدایت میشد اما این کار پخش نشد و چندی پیش شاهد پخش مجموعهای با سوژهای مشابه از تلویزیون بودم که در آن با توجه به همان حداقل آشناییام اشتباهات بسیار فاحشی را مشاهده کردم. وی تصریح کرد: این یکی از بزرگترین معضلات سینمای ما برای ورود به حوزههای علمی- تخصصی است.
تعمد نیست؛ عدم آگاهی است
رئیسیان در ادامه به آسیبشناسی این معضل پرداخته و تأکید میکند: در این زمینه مشکل اینجاست که بخش خصوصی انگیزهای برای ورود به چنین عرصههایی ندارد و ترجیح میدهد در حوزهها و فرمولهایی که از نظر اقتصادی در سینما و برای مخاطب ایرانی جواب پس داده است، سرمایهگذاری کند و مسؤولان و سیاستگذاران هم دانش لازم را برای ارائه سفارشهای صحیح به سینماگران و تولیدکنندگان ندارند. کارگردان «پرونده هاوانا» از همین معبر در مقام پاسخ به چگونگی رفع این خلأ بویژه درباره فرهنگسازی در زمینه «رسانههای دیجیتال» در تولیدات سینمایی برآمد و تصریح کرد: به نظر من این خلأ در تولیدات سینمای ایران بیشتر برآمده از عدم آگاهی است نه تعمد و برای رفع آن لازم است نشستهای تخصصی و سمینارهایی در راستای تبیین جایگاه رسانههایی چون اینترنت و کاربردهای آن برای فیلمسازان و سینماگران برگزار شود و ابتدا طرح موضوع شود تا امکان بهرهگیری از آن در تولیدات سینمایی فراهم شود. رئیسیان میگوید: من فکر میکنم در این زمینه سینماگران هنوز از دانش اولیه محرومند و حتی من بهعنوان یک فیلمساز نسبتاً سنتی، تکنولوژی را تا جایی که بهعنوان ابزار، کمک حالم باشد مورد توجه قرار میدهم و کمتر به عنوان یک بستر فرهنگسازی، پتانسیلهای آن را مورد توجه قرار دادهام. رئیس کانون کارگردانان سینمای ایران تأکید میکند: این خلأ اطلاعاتی در حالی است که در همه این سالها حتی یک کارگاه 4- 3 روزه هم برای تبیین این امر و اینکه رسانهای چون اینترنت چگونه میتواند نقشی پیش برنده در داستان یک فیلم داشته باشد و فرهنگسازی هم در آن لحاظ شود، نداشتهایم. این یکی از مقدماتی است که فکر میکنم برای پیشرفت در این زمینه به آن احتیاج داریم.
معضلی به نام «خودممیزی»
محمد درمنش یکی دیگر از کارگردانان سینما و تلویزیون هم در این بحث ما را همراهی میکند و در پاسخ به کیفیت تعامل امروز سینمای ایران با مقوله «رسانههای دیجیتال» به عنوان مقدمه میگوید: روایتی از حضرت امیر(ع) هست با این مضمون که «از هرآنچه میترسی درونش وارد شو» و در عین حال در روانشناسی هم داریم که انسانها غالباً از چیزی میترسند که نسبت به آن شناخت ندارند و آن را نمیشناسند. با این مقدمه میخواهم تأکید کنم که بحث ترس در عرصه فرهنگ ما بویژه در سطح مدیران وجود دارد و از آن جمله هم همین بحث «رسانههای دیجیتال» است که نگرانند ورود به آن به فرهنگ ما لطمه بزند، در حالی که اینگونه نیست. درمنش میافزاید: به عقیده من سیستمهای مدرن و تکنولوژیکی که در این عرصه(سینما) وارد میشوند نه تنها جای نگرانی ندارند بلکه باید به قلب آنها ورود کرد و نسبت به زمینههای بهکارگیری و هدایت آنها بازنگری جدی انجام داد. به این معنا که ابزارهایی چون اینترنت و حتی ماهواره را در درجه اول به عنوان رسانه بپذیریم و بعد برای بهرهگیری و فرهنگسازی استفاده، به آنها ورود کنیم. متأسفانه در این زمینه من مدل رفتاری فعلی مسؤولان فرهنگی که آن را نوعی برخورد انقباضی میدانم، نه میشناسم و نه آن را قبول دارم. درمنش در مقام آسیبشناسی به فضای ذهنی فیلمسازان اشاره میکند و میگوید: ما به جهت وجود ممیزی در برخی زمینهها دچار پدیدهای به نام «خودممیزی» شدهایم و فکر میکنم اگر امروز به فیلمسازان اعلام شود که بدون هیچ خط قرمز و ممیزی میتوانید فیلم بسازید باز هم بسیاری دچار ترس میشوند و به هر حوزهای وارد نمیشوند. درمنش که خود فیلم «ای،بی،سی،دی» را با موضوع تکثیر غیرمجاز سیدیهای خانوادگی، کارگردانی کرده است در ادامه میگوید: متأسفانه فیلمنامهنویسان ما در مرحله بهرهگیری از ابزار دیجیتال هم که به نوعی گام اول در ورود به این حوزه برای نگارش فیلمنامههای هدفمند است، با تردید مواجهند و کمتر فیلمنامهنویسی را میتوان سراغ گرفت که حاضر باشد قلم زمین بگذارد و با کیبورد و لپتاپ فیلمنامه بنویسد! ما باید از این فضا خارج شویم و باور کنیم برای همزبانی با نسل جدید باید خود را به آنها برسانیم و به مقدماتش تن در دهیم.
حرفهای نداریم
فیاض موسوی، کارگردان تلویزیون نیز زاویه نگاه مشابهی به موضوع دارد و اذعان میکند: استفاده از اینترنت و رسانههای دیجیتال با توجه به تبلیغاتی که درباره آن میشود، هنوز در کشور ما فراگیر نشده است در نتیجه در سینمای ما نیز جایگاه پایداری ندارد. موسوی به درستی به حرکت تلویزیون در بازنمایی این حوزه در تلهفیلمهای تولیدی اشاره میکند و در عین حال میافزاید: البته در تلویزیون که مخاطبان بسیار بیشتری دارد ممکن است به شکل رسمی به یک فیلمساز فیلمی درباره این موضوع سفارش داده شود، بویژه درباره استفادههای نادرست از آن توسط کاربران، و آثاری هم تولید شود اما سینما هنوز در زندگی مردم ما نهادینه نشده است بنابراین رسانههای دیجیتال حضوری جدی تا به امروز در آن نداشتهاند. موسوی معتقد است: اگر دیده میشود که در سینمای هالیوود و سینمای کشورهای پیشرفته از رسانههای دیجیتال و کاربرد آن در زندگی مردم استفادههای زیادی میشود به توانایی گروههای جلوههای ویژه بصری آنان بازمیگردد. این گروهها به شکل حرفهای رسانههای دیجیتال و استفاده از آن را در فیلمها ارائه میکنند اما در سینمای کشور ما به این بخش از سینما توجه جدی نشده است، از این رو مثلا نمیتوانیم استفاده از اینترنت و دیگر رسانههای دیجیتال را به درستی در فیلمهایمان نشان دهیم یعنی چنین آدمهای حرفهای را در سینمایمان نداریم.
...تا آینده نزدیک
فیلمنامهنویس مجموعه «فاکتور8» تصریح میکند: پرداختن به موضوع رسانههای دیجیتال برای وارد کردن آن به سینمای کشور، نیاز به تحقیق و پژوهش بیشتری دارد یعنی در ابتدا باید دید رسانههای دیجیتال چقدر در دانشگاهها و مدارس ما جایگاه دارد و دانشجویان و دانشآموزان ما چگونه از آن استفاده میکنند و سپس باید دید رسانههای دیجیتال چه مقدار در زندگی مردم نقش و تاثیر دارد. موضوعات و معضلات موجود در زندگی مردم را اگر در نظر بگیریم، باید دید که پرداختن به رسانههای دیجیتال در چه اولویتی از زندگی مردم قرار دارد. فیاض موسوی تأکید میکند: فرهنگسازی درباره استفاده درست از رسانههای دیجیتال باید توسط آموزش و پرورش و همچنین تلویزیون انجام شود. معمولا استفاده از اینترنت با هشدار و گوشزد نسبت به بار تخریبی آن همراه است و کمتر به مزایا و درست استفاده کردن آن پرداخته شده، بنابراین جوانان و نوجوانان ما در این باره اطلاعات کمی دارند. موسوی البته خاطر نشان میکند: مسؤولان فرهنگی و صداوسیما درباره این موضوع به واسطه تحقیقات کارشناسان، برنامههایی دارند که در آینده نزدیک شاهد تولید آثاری در تلویزیون و سینما خواهیم بود.
این امیدواری از زبان یکی از فیلمسازان گزیدهکار تلویزیون در جایگاه حسن ختام این مختصر، میتواند مقدمهای برای پیگیریهای بعدی در این زمینه باشد؛ باید منتظر ماند و دید! درباره تعامل سینما و «رسانههای دیجیتال» به بهانه پایان جشنواره سوم
نور، صدا، تصویر... داتکام
«قتل آنلاین»، «من و نگین دات کام»، «ماجراهای اینترنتی» و...؛ تولیدات سینمایی داخلی با محوریت «رسانههای دیجیتال» در تمام این سالها آنقدر اندک و انگشتشمارند که برای تهیه گزارشی با موضوع تعامل این دو با هم، ناگزیر باید اساس پرسشها را بر «نبود ارتباط» و بعدتر «چرایی» این نبود، طرحریزی کرد. سینمای ایران که در مقام تولید، در سالهای اخیر در مقام یکی از مدعیان حضور در میان 10 کشور نخست در سطح جهانی ظاهر شده است، بیتردید امروز به سطحی از توانمندی و امیدسازی رسیده که بتوان توقع تغییراتی ساختاری و محتوایی در این راستا از آن داشت اما مقدمات و ملزومات این توقعمندی چیست و زمینهسازی برای تحقق یک «تعامل» واقعی در راستای بهرهمندی و فرهنگسازی توأمان را در کجا باید پیریزی کرد؟ در این مختصر و در روزهایی که سومین نمایشگاه بینالمللی رسانههای دیجیتال را با حضور نامحسوس غرفههای سینمایی پشت سرگذاشتهایم، با نظرخواهی از 3 تن از سینماگران، در پی پاسخ به این سوال برآمدیم.
جای خالی وسواس
رئیس کانون کارگردانان سینمای ایران در برابر سوال ما ابتدا تأکید میکند: «برای طرح این موضوع 2صورت متصور است، یکی اینکه فرآیندهای تکنولوژیک یا دیجیتال بهعنوان مفهوم کلیدی داستان و روایت در سینما طرح شود و دیگر اینکه آن را مستقل از مفاهیم سینمایی به عنوان عامل پیشرفت کلیت سینما از لحاظ تکنیکال که در بسیاری از کشورها هم سینما را به هنری تکنولوژیک بدل کرده است، مورد بحث و بررسی قرار دهیم.» و از همین معبر میافزاید: «قسم دوم در کشور ما کمتر مورد توجه بوده و چندان هم محلی از اعراب ندارد اما در عین حال باید مقدمات این بخش را هم مدنظر قرار دهیم. کارگردانان و طراحان فیلمنامهها هم باید در این راستا نقش خود را به درستی ایفا کنند و به سمت بهرهگیری صحیح از امکانات بهروز در تولیداتشان حرکت کنند، هرچند بازهم معتقدم در این زمینه داوری درباره کشورهایی مثل ما کمی زود است. علیرضا رئیسیان اما درباره قسم دوم این تقسیم، با اشاره به شباهت بهرهگیری از زمینههای علمی مختلف در تولید یک اثر سینمایی و لزوم بهکارگیری نهایت وسواس برای این امر، به تولید فیلم «پرونده هاوانا» تازهترین اثر خود که در ارتباط با «انرژی هستهای» بود، اشاره کرده و میگوید: بهعنوان نمونه برای تولید چنین پروژهای من خودم از تمام مراکز علمی مرتبط با این سوژه بازدید کردم و در همه مراحل تولید هم یک متخصص علوم کامپیوتری بر کارگروه نظارت داشت و ارجاعات علمی از سوی او هدایت میشد اما این کار پخش نشد و چندی پیش شاهد پخش مجموعهای با سوژهای مشابه از تلویزیون بودم که در آن با توجه به همان حداقل آشناییام اشتباهات بسیار فاحشی را مشاهده کردم. وی تصریح کرد: این یکی از بزرگترین معضلات سینمای ما برای ورود به حوزههای علمی- تخصصی است.
تعمد نیست؛ عدم آگاهی است
رئیسیان در ادامه به آسیبشناسی این معضل پرداخته و تأکید میکند: در این زمینه مشکل اینجاست که بخش خصوصی انگیزهای برای ورود به چنین عرصههایی ندارد و ترجیح میدهد در حوزهها و فرمولهایی که از نظر اقتصادی در سینما و برای مخاطب ایرانی جواب پس داده است، سرمایهگذاری کند و مسؤولان و سیاستگذاران هم دانش لازم را برای ارائه سفارشهای صحیح به سینماگران و تولیدکنندگان ندارند. کارگردان «پرونده هاوانا» از همین معبر در مقام پاسخ به چگونگی رفع این خلأ بویژه درباره فرهنگسازی در زمینه «رسانههای دیجیتال» در تولیدات سینمایی برآمد و تصریح کرد: به نظر من این خلأ در تولیدات سینمای ایران بیشتر برآمده از عدم آگاهی است نه تعمد و برای رفع آن لازم است نشستهای تخصصی و سمینارهایی در راستای تبیین جایگاه رسانههایی چون اینترنت و کاربردهای آن برای فیلمسازان و سینماگران برگزار شود و ابتدا طرح موضوع شود تا امکان بهرهگیری از آن در تولیدات سینمایی فراهم شود. رئیسیان میگوید: من فکر میکنم در این زمینه سینماگران هنوز از دانش اولیه محرومند و حتی من بهعنوان یک فیلمساز نسبتاً سنتی، تکنولوژی را تا جایی که بهعنوان ابزار، کمک حالم باشد مورد توجه قرار میدهم و کمتر به عنوان یک بستر فرهنگسازی، پتانسیلهای آن را مورد توجه قرار دادهام. رئیس کانون کارگردانان سینمای ایران تأکید میکند: این خلأ اطلاعاتی در حالی است که در همه این سالها حتی یک کارگاه 4- 3 روزه هم برای تبیین این امر و اینکه رسانهای چون اینترنت چگونه میتواند نقشی پیش برنده در داستان یک فیلم داشته باشد و فرهنگسازی هم در آن لحاظ شود، نداشتهایم. این یکی از مقدماتی است که فکر میکنم برای پیشرفت در این زمینه به آن احتیاج داریم.
معضلی به نام «خودممیزی»
محمد درمنش یکی دیگر از کارگردانان سینما و تلویزیون هم در این بحث ما را همراهی میکند و در پاسخ به کیفیت تعامل امروز سینمای ایران با مقوله «رسانههای دیجیتال» به عنوان مقدمه میگوید: روایتی از حضرت امیر(ع) هست با این مضمون که «از هرآنچه میترسی درونش وارد شو» و در عین حال در روانشناسی هم داریم که انسانها غالباً از چیزی میترسند که نسبت به آن شناخت ندارند و آن را نمیشناسند. با این مقدمه میخواهم تأکید کنم که بحث ترس در عرصه فرهنگ ما بویژه در سطح مدیران وجود دارد و از آن جمله هم همین بحث «رسانههای دیجیتال» است که نگرانند ورود به آن به فرهنگ ما لطمه بزند، در حالی که اینگونه نیست. درمنش میافزاید: به عقیده من سیستمهای مدرن و تکنولوژیکی که در این عرصه(سینما) وارد میشوند نه تنها جای نگرانی ندارند بلکه باید به قلب آنها ورود کرد و نسبت به زمینههای بهکارگیری و هدایت آنها بازنگری جدی انجام داد. به این معنا که ابزارهایی چون اینترنت و حتی ماهواره را در درجه اول به عنوان رسانه بپذیریم و بعد برای بهرهگیری و فرهنگسازی استفاده، به آنها ورود کنیم. متأسفانه در این زمینه من مدل رفتاری فعلی مسؤولان فرهنگی که آن را نوعی برخورد انقباضی میدانم، نه میشناسم و نه آن را قبول دارم. درمنش در مقام آسیبشناسی به فضای ذهنی فیلمسازان اشاره میکند و میگوید: ما به جهت وجود ممیزی در برخی زمینهها دچار پدیدهای به نام «خودممیزی» شدهایم و فکر میکنم اگر امروز به فیلمسازان اعلام شود که بدون هیچ خط قرمز و ممیزی میتوانید فیلم بسازید باز هم بسیاری دچار ترس میشوند و به هر حوزهای وارد نمیشوند. درمنش که خود فیلم «ای،بی،سی،دی» را با موضوع تکثیر غیرمجاز سیدیهای خانوادگی، کارگردانی کرده است در ادامه میگوید: متأسفانه فیلمنامهنویسان ما در مرحله بهرهگیری از ابزار دیجیتال هم که به نوعی گام اول در ورود به این حوزه برای نگارش فیلمنامههای هدفمند است، با تردید مواجهند و کمتر فیلمنامهنویسی را میتوان سراغ گرفت که حاضر باشد قلم زمین بگذارد و با کیبورد و لپتاپ فیلمنامه بنویسد! ما باید از این فضا خارج شویم و باور کنیم برای همزبانی با نسل جدید باید خود را به آنها برسانیم و به مقدماتش تن در دهیم.
حرفهای نداریم
فیاض موسوی، کارگردان تلویزیون نیز زاویه نگاه مشابهی به موضوع دارد و اذعان میکند: استفاده از اینترنت و رسانههای دیجیتال با توجه به تبلیغاتی که درباره آن میشود، هنوز در کشور ما فراگیر نشده است در نتیجه در سینمای ما نیز جایگاه پایداری ندارد. موسوی به درستی به حرکت تلویزیون در بازنمایی این حوزه در تلهفیلمهای تولیدی اشاره میکند و در عین حال میافزاید: البته در تلویزیون که مخاطبان بسیار بیشتری دارد ممکن است به شکل رسمی به یک فیلمساز فیلمی درباره این موضوع سفارش داده شود، بویژه درباره استفادههای نادرست از آن توسط کاربران، و آثاری هم تولید شود اما سینما هنوز در زندگی مردم ما نهادینه نشده است بنابراین رسانههای دیجیتال حضوری جدی تا به امروز در آن نداشتهاند. موسوی معتقد است: اگر دیده میشود که در سینمای هالیوود و سینمای کشورهای پیشرفته از رسانههای دیجیتال و کاربرد آن در زندگی مردم استفادههای زیادی میشود به توانایی گروههای جلوههای ویژه بصری آنان بازمیگردد. این گروهها به شکل حرفهای رسانههای دیجیتال و استفاده از آن را در فیلمها ارائه میکنند اما در سینمای کشور ما به این بخش از سینما توجه جدی نشده است، از این رو مثلا نمیتوانیم استفاده از اینترنت و دیگر رسانههای دیجیتال را به درستی در فیلمهایمان نشان دهیم یعنی چنین آدمهای حرفهای را در سینمایمان نداریم.
...تا آینده نزدیک
فیلمنامهنویس مجموعه «فاکتور8» تصریح میکند: پرداختن به موضوع رسانههای دیجیتال برای وارد کردن آن به سینمای کشور، نیاز به تحقیق و پژوهش بیشتری دارد یعنی در ابتدا باید دید رسانههای دیجیتال چقدر در دانشگاهها و مدارس ما جایگاه دارد و دانشجویان و دانشآموزان ما چگونه از آن استفاده میکنند و سپس باید دید رسانههای دیجیتال چه مقدار در زندگی مردم نقش و تاثیر دارد. موضوعات و معضلات موجود در زندگی مردم را اگر در نظر بگیریم، باید دید که پرداختن به رسانههای دیجیتال در چه اولویتی از زندگی مردم قرار دارد. فیاض موسوی تأکید میکند: فرهنگسازی درباره استفاده درست از رسانههای دیجیتال باید توسط آموزش و پرورش و همچنین تلویزیون انجام شود. معمولا استفاده از اینترنت با هشدار و گوشزد نسبت به بار تخریبی آن همراه است و کمتر به مزایا و درست استفاده کردن آن پرداخته شده، بنابراین جوانان و نوجوانان ما در این باره اطلاعات کمی دارند. موسوی البته خاطر نشان میکند: مسؤولان فرهنگی و صداوسیما درباره این موضوع به واسطه تحقیقات کارشناسان، برنامههایی دارند که در آینده نزدیک شاهد تولید آثاری در تلویزیون و سینما خواهیم بود.
این امیدواری از زبان یکی از فیلمسازان گزیدهکار تلویزیون در جایگاه حسن ختام این مختصر، میتواند مقدمهای برای پیگیریهای بعدی در این زمینه باشد؛ باید منتظر ماند و دید! ارسال نظر
پربیننده