زلزله 4 ریشتری در تهران
با وجود اینکه ساکنان تهران می‌دانند روزانه بارها زمین‌لرزه‌های زیر 3 ریشتر و کمتر در شهرشان رخ می‌دهد اما با وقوع زلزله 4 ریشتری که ساعت 14 و23دقیقه و 56 ثانیه دیروز ـ شنبه 25 مهرماه ـ رخ داد همه به تکاپو افتادند.
ساکنان محله‌های جنوب پایتخت که به گفته برخی مسؤولان به کانون زلزله در پاکدشت نزدیک‌تر هستند این زلزله را بیشتر احساس کرده و از ترس به کوچه و خیابان‌ها ریختند. این در حالی بود که در مناطق دیگری از تهران برخی اصلا متوجه زلزله نشدند و در واقع زلزله 4 ریشتری در هیاهوی پایتخت گم شد.
اظهارنظر‌های مسؤولان
دقایقی از این زلزله آرام نگذشته بود که دکتر زارع، معاون پژوهشی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در اظهارنظری اعلام کرد: بر اساس بررسی‌های اولیه کانون زمین‌لرزه، جنوب‌شرق تهران و منشأ آن احتمالا گسل ایوانکی بوده و مختصات کانون این زلزله 57/35 درجه عرض شمالی و 5/51درجه طول شرقی گزارش شده است.
نتایج این بررسی‌ها تقریبا با فضای پایتخت مطابقت دارد چرا که مناطق پاکدشت، شهرری و جنوب‌شرق و حتی جنوب‌غرب تهران بیش از دیگر نقاط لرزید و ساکنانشان را به وحشت انداخت.
خسارتی نیست
محمودی، رئیس ستاد حوادث غیرمترقبه استان تهران تاکید کرد که هیچ گزارشی از خسارت‌های احتمالی زلزله تهران مخابره نشده است.
وی با اشاره به شدت زلزله در شهرری و جنوب پاکدشت گفت: «تاکنون خسارتی ناشی از این زلزله اعلام نشده و اگر تایید شود که این زلزله به عنوان پیش‌لرزه بوده است، پس‌لرزه‌های احتمالی آن خفیف و بدون خطر خواهند بود».
آتش‌نشانی نیز اعلام کرد که هیچ شهروندی درخواست کمک ناشی از خسارت زمین‌لرزه با آتش‌نشانی نداشته است.
احتمال پس‌لرزه در پایتخت
رئیس امداد و نجات جمعیت هلال احمر اعلام کرد شهروندان تهرانی منتظر پس‌لرزه‌های زلزله باشند.
احمد اسفندیاری در این باره گفت: این زلزله خوشبختانه تلفات و خساراتی نداشته است و از شهروندان تهرانی می‌خواهیم در 12 ساعت آینده خونسردی خود را حفظ کنند.
این مقام مسؤول در هلال احمر بیان داشت: شهروندان تهرانی بدون هیچ نوع ترسی و فقط برای آمادگی بیشتر برای روزهای آینده برخی از موارد امدادی و همچنین پیشگیری‌هایی برای مقابله با زلزله را انجام دهند.
به گفته اسفندیاری، شهروندان تهرانی باید برای استراحت در شب حتماً خروجی‌ها و ورودی‌های خانه و محل سکونت را کنترل و آماده کنند.
رئیس جمعیت امداد و نجات هلال احمر با اشاره به اینکه ایران کشوری زلزله‌خیز است، ادامه داد: حدود 100 زلزله از ابتدای سال رخ داده و ما آمادگی کامل برای مقابله با آن داریم.
تهرانی‌ها نترسند
غلامرضا ارغائی کارشناس سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر نیز گفت: شهروندان تهرانی بدون هیچ نوع ترسی فقط آماده باشند.
ارغائی گفت: برای آمادگی هنگام زلزله با پیش‌لرزه‌های احتمالی باید شهروندان حتماً اخباررسانه‌ها را دنبال کرده و در صورت امکان یک رادیو در کنار خود داشته باشند.
وی اظهارداشت: افراد خانواده باید مقداری از وسایل ضروری زیستی را آماده کنند که می‌توان به مواد غذایی، آب آشامیدنی و همچنین مقداری پوشاک اشاره کرد.
ارغائی آماده کردن کمک‌های اولیه را بسیار پراهمیت قلمداد کرد و گفت: یک کیف که مشتمل بر مقداری بیسکویت و مواد خوراکی خشک باشد از ضرورت‌هاست.
وی افزود: شهروندان در صورت امکان در چنین زمان‌هایی از آسانسور استفاده نکنند و بدون هیچ نوع اضطراب و ترسی، هوشیاری خود را برای هر حادثه‌ای حفظ کنند.
ارغائی تاکید کرد: به دلیل وقوع زلزله در برخی از مناطق تهران و بنابر تجربه، احتمال پس‌لرزه‌ها وجود دارد که حتماً باید شهروندان تا چند روز آمادگی نسبی برای هر اتفاقی داشته باشند.
زلزله تهران در 170 سال پیش
تهران در سال‌های نه‌چندان دور بارها لرزیده است اما در هیچ‌کدام از این زلزله‌ها کانون اصلی گسل‌های خفته پایتخت نبوده‌اند.
در زلزله‌های بم، رودبار، قزوین و زلزله‌های خسارت‌بار دیگر در کشورمان تهران نیز لرزیده است و حتی این لرزش بیش از زلزله دیروز بوده است و ریشتر بالایی داشته که با مشخص شدن کانون آن، خطر از کنار پایتخت‌نشینان گذشته است.
زلزله دیروز هرچند آرام بود اما زنگ خطر را به صدا درآورد، گسل ایوانکی در جنوب پایتخت که مشرف به پاکدشت و شهرری است، حدود 2 قرن خفته بود.
آمارها نشان می‌دهد آخرین‌بار پایتخت 170 سال پیش کانون زلزله شدیدی بوده است، نخستین‌بار نیز 4 هزار سال پیش از میلاد تهران لرزیده است که در شهرری رخ داد و تعداد زیادی قربانی داشت و در سال 958 میلادی – 346 هجری قمری- ری و طالقان بشدت لرزیدند به طوری که در طالقان تنها 30 نفر زنده ماندند ولی از 170 سال پیش تاکنون زلزله خیلی مهم و فاجعه‌باری در تهران رخ نداده است.
گسل‌های خفته
گسل‌های مثلثی‌شکل پایتخت از 170 سال پیش خفته‌اند و همچنین می‌تواند خطرناک بودن آنها را صدچندان کند.
تهران از کوهپایه‌های جنوبی البرز آغاز می‌شود و تا دشت ری امتداد پیدا می‌کند. در کوهپایه تهران با دو فرونشست و 3 رشته بلندی مواجه هستیم.
بلندی‌ها
۱ـ سعادت‌آباد، شمیران و دزاشیب
۲ ـ تپه‌های امانیه، الهیه، قیطریه و فرمانیه
3ـ طرشت و عباس‌آباد
فرونشست ها
۱ـ اوین، تجریش و نیاوران
۲ـ داوودیه
بلندی‌های شماره یک یعنی سعادت‌آباد و شمیران و دزاشیب توسط گسل نیاوران روی فرونشست اوین تجریش رانده شده است. بلندی‌های شماره 2 یعنی امانیه، الهیه و فرمانیه توسط گسل محمودیه از شمال به روی فرونشست‌های اوین، تجریش، نیاوران قرار گرفته‌اند. این تپه‌ها از سمت جنوب به روی فرونشست داوودیه قرار می‌گیرند. بلندی‌های طرشت و عباس‌آباد از سمت شمال به وسیله گسل داوودیه به روی فرونشست داوودیه رانده شده‌اند و اما در سطح دشت تهران تا ری با فرونشست بزرگ ری مواجه هستیم که در آن گسل‌های معروف ری و کهریزک قرار دارد.
۱۲ گسل اصلی تهران:
گسل مشا - فشم، گسل شمال تهران، گسل نیاوران، گسل تلو پایین، گسل محمودیه، گسل شیان و کوثر، گسل شمال ری، گسل جنوب ری، گسل کهریزک، گسل گرمسار، گسل پیشوا و گسل پارچین؛ البته گسل‌های فرعی زیادی در سطح شهر تهران موجود هستند مانند نارمک، شادآباد، داوودیه، عباس‌آباد، باغ فیض و...
با توجه به تعداد بسیار زیاد گسل‌ها در سطح تهران و سوابق تاریخی فعالیت این گسل‌ها به این نکته که روزی نه چندان دور تهران با زلزله عظیم مواجه خواهد شد پی می‌بریم، در سوابق تاریخی شهر تهران زلزله‌های بزرگی مانند زلزله ۱/۷ ریشتری دماوند درسال 1830میلادی، ۲/۷ ریشتری سال 1117 میلادی در کرج، 7/7 ریشتری طالقان در سال 958 میلادی، ۱/۷ ریشتری ری در سال 855 میلادی و بسیاری دیگر زلزله‌های بالای 7 ریشتر در تاریخ شهر تهران ثبت شده است.
علل زلزله در تهران
در پای جنوبی البرز در ناحیه تهران چندین گسل موازی هم در آبرفت‌های جوان شناسایی شده که عملکرد آنها موجب شده است تا دشت تهران به شکل سطوح پلکانی از پای البرز به طرف شهر ری فرود آید. شهر تهران روی بیش از 60 گسل قرار دارد که در هر لحظه احتمال وقوع زلزله‌ای با قدرت 6 تا 8 ریشتر در آن داده می‌شود.
این گسل‌ها به شکل یک مثلث هستند که در صورت فعال شدن موجب از بین رفتن بیش از یک میلیون نفر می‌شوند که این به دلیل تراکم بالای جمعیت و قدیمی و مقاوم نبودن ساختمان‌هاست. این مثلث خطرناک شامل 4 گسل به نام گسل شمال تهران، گسل شرق تهران، گسل شهرری و گسل ملاصدرا است که در این میان از نظر زلزله در تهران 2 گسل از دیگر گسل‌ها حائز اهمیت‌تر هستند. یکی گسل شمال تهران و دیگری گسل جنوبی تهران (شهرری) است که شواهد زیادی دال بر فعال بودن آن دیده می‌شود مثل خردشدگی و نظایر آن. گسل شمال تهران که از کرج شروع و به لواسانات می‌رسد نیز عملا هیچ وقت زلزله تاریخی مهم و قابل انتساب به آن دیده نشده است ولی از نظر زمین شناسی همه شواهدی که دال بر فعال بودن این گسل است، دیده می‌شود.
عوامل دیگر ایجاد زلزله، تغییر لایه‌ای زمین از سوی منابع انسانی و طبیعی مثل جابه‌جایی و نشست زمین در مناطقی از جنوب تهران بر اثر برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی است با این حال احتمال لرزش تهران بر اثر عامل گسلی بیشتر از دیگر عوامل است.
مناطق زلزله خیز و امن تهران
طبق تحقیقات صورت گرفته روی گسل‌های تهران، خطرناک‌ترین مناطق از نظر وقوع زلزله، اراضی و مناطق محدوده‌های زیر هستند:
1- گسل شرق تهران که شامل اراضی سرخه حصار، بزرگراه شهید بابایی، امجدیه و سیدخندان می‌شود.
2- محدوده گسل ملاصدرا که از خیابان شریعتی شروع و تا شهرک غرب ادامه دارد. مناطق ونک، میرداماد، سعادت آباد و برج میلاد روی گسل ملاصدرا قرار دارند.
3- گسل شمال تهران که از لشکرک و سوهانک شروع می‌شود و تا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سوی غرب می‌رود و در مسیر خود مناطق نیاوران، زعفرانیه، الهیه، فرمانیه و تجریش را در برمی‌گیرد.
4- گسل شهرری که در زمان فعالیت به یکی از پرتلفات‌ترین گسل‌های ایران و جهان تبدیل می‌شود و از جاده خاوران شروع و پس از گذر از دولت آباد روی جاده کمربندی تهران پایان می‌یابد.
طبق این تحقیقات تنها مناطق امن تهران که در زمان زلزله کمترین آسیب را می‌بینند: خیابان انقلاب، اطراف آزادی، راه‌آهن، اطراف میدان شوش، بازار تهران، مولوی، بهارستان، امیریه، 17 شهریور، کارگرجنوبی، امام خمینی (ره) و جمهوری اسلامی هستند.
دوره بازگشت
محققان با بررسی و مطالعه نقشه گسل شمال و جنوب تهران در وقوع زلزله به این فکر افتادند که احتمالا دوره بازگشت زلزله مهم در گسل‌های نزدیک تهران خیلی طولانی‌تر از آن چیزی است که بشر بتواند آن را ثبت کند. یک تئوری این است که گسل شمال تهران دوره بازگشتی 7 هزار ساله دارد اما برای به یقین رسیدن در این باره باید بررسی‌های بیشتری روی رسوبات جوان هولوسن در گسل شمال تهران شکل گیرد. در بررسی و مطالعه‌ای دیگر، طبق آمار و اطلاعاتی که از زلزله ناحیه تهران و شهر ری ثبت شده است؛ دوره بازگشت برای تهران و شهرری را به طور متوسط 158 سال می‌دانند که درستی این احتمال بیش از 70 درصد است و این یک هشدار است برای همه، چه مردمی که در تهران زندگی می‌کنند و چه مسؤولان چراکه آخرین زلزله تهران 172 سال پیش اتفاق افتاده است و بر همین اساس وقوع زلزله در تهران 14 سال تاخیر زمانی دارد و ما هر لحظه باید انتظار این حادثه ناگوار را داشته باشیم که در آن بیش از یک میلیون ساختمان تخریب و افراد بی‌گناه زیادی که تعداد آنها شاید بیش از یک ونیم‌میلیون باشد، جان خود را از دست می‌دهند.
زلزله تهران، خطر تهدیدکننده کشور
سید رحیم صفوی، فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال 85، زلزله تهران را جزو 5 خطر تهدیدکننده کشور دانست.
وی در همایش بین‌المللی بهداشت، درمان و مدیریت بحران در حوادث غیرمترقبه در سالن همایش‌های رازی تهران، افزود: متأسفانه مساله زلزله در زمان عادی مورد توجه جدی قرار نمی‌گیرد و پس از گذشت مدتی از یک حادثه، مانند زلزله بم مساله را فراموش می‌کنیم در حالی که باید به طور مستمر آمادگی خود را برای پیشگیری و کنترل زلزله تقویت کنیم.
وی ادامه داد: کشور ما جزو 10 کشور حادثه خیز دنیاست و 90درصد کشور در خطر انواع حوادث غیرمترقبه قرار دارد به طوری که از مجموع 40 نوع حادثه غیرمترقبه 31 نوع آن در کشور ما اتفاق می‌افتد، از نظر میزان خسارات نیز جزو 6 کشور اول دنیا هستیم و بررسی‌ها نشان می‌دهد که 5 منطقه تهران، تبریز، خراسان، کرمان و فارس مهم‌ترین مناطقی هستند که در خطر زلزله قرار دارند.
وی اضافه کرد: بحران‌ها به طور کلی به 3 دسته بحران‌های محلی، منطقه‌ای و ملی تقسیم می‌شوند به عنوان مثال زلزله بم که بر اثر آن در چند ثانیه یک سوم مردم شهر از بین رفتند یک بحران ملی بود.
وی گفت: در زلزله بم همه زیرساخت‌های ارتباطی از بین رفت و فقط یک خط تلفن تیپ یک سپاه که خارج از مجموعه مخابرات بود سالم مانده بود و همین یک خط تلفن بود که توانست خبر وقوع این حادثه را مخابره کند. سیدرحیم صفوی افزود: زلزله بم تجربه تلخی بود که ارائه خدمات امداد و نجات در آن منطقه بسیار سخت بود به طوری که گردان‌های اعزامی ما بیش از 48 ساعت نمی‌توانستند از نظر روحی و جسمی دوام بیاورند. بيداري گسل خفته پايتخت پس از 170 سال با زلزله اي 4 ريشتري
تهران لرزيد
زلزله 4 ریشتری در تهران
با وجود اینکه ساکنان تهران می‌دانند روزانه بارها زمین‌لرزه‌های زیر 3 ریشتر و کمتر در شهرشان رخ می‌دهد اما با وقوع زلزله 4 ریشتری که ساعت 14 و23دقیقه و 56 ثانیه دیروز ـ شنبه 25 مهرماه ـ رخ داد همه به تکاپو افتادند.
ساکنان محله‌های جنوب پایتخت که به گفته برخی مسؤولان به کانون زلزله در پاکدشت نزدیک‌تر هستند این زلزله را بیشتر احساس کرده و از ترس به کوچه و خیابان‌ها ریختند. این در حالی بود که در مناطق دیگری از تهران برخی اصلا متوجه زلزله نشدند و در واقع زلزله 4 ریشتری در هیاهوی پایتخت گم شد.
اظهارنظر‌های مسؤولان
دقایقی از این زلزله آرام نگذشته بود که دکتر زارع، معاون پژوهشی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در اظهارنظری اعلام کرد: بر اساس بررسی‌های اولیه کانون زمین‌لرزه، جنوب‌شرق تهران و منشأ آن احتمالا گسل ایوانکی بوده و مختصات کانون این زلزله 57/35 درجه عرض شمالی و 5/51درجه طول شرقی گزارش شده است.
نتایج این بررسی‌ها تقریبا با فضای پایتخت مطابقت دارد چرا که مناطق پاکدشت، شهرری و جنوب‌شرق و حتی جنوب‌غرب تهران بیش از دیگر نقاط لرزید و ساکنانشان را به وحشت انداخت.
خسارتی نیست
محمودی، رئیس ستاد حوادث غیرمترقبه استان تهران تاکید کرد که هیچ گزارشی از خسارت‌های احتمالی زلزله تهران مخابره نشده است.
وی با اشاره به شدت زلزله در شهرری و جنوب پاکدشت گفت: «تاکنون خسارتی ناشی از این زلزله اعلام نشده و اگر تایید شود که این زلزله به عنوان پیش‌لرزه بوده است، پس‌لرزه‌های احتمالی آن خفیف و بدون خطر خواهند بود».
آتش‌نشانی نیز اعلام کرد که هیچ شهروندی درخواست کمک ناشی از خسارت زمین‌لرزه با آتش‌نشانی نداشته است.
احتمال پس‌لرزه در پایتخت
رئیس امداد و نجات جمعیت هلال احمر اعلام کرد شهروندان تهرانی منتظر پس‌لرزه‌های زلزله باشند.
احمد اسفندیاری در این باره گفت: این زلزله خوشبختانه تلفات و خساراتی نداشته است و از شهروندان تهرانی می‌خواهیم در 12 ساعت آینده خونسردی خود را حفظ کنند.
این مقام مسؤول در هلال احمر بیان داشت: شهروندان تهرانی بدون هیچ نوع ترسی و فقط برای آمادگی بیشتر برای روزهای آینده برخی از موارد امدادی و همچنین پیشگیری‌هایی برای مقابله با زلزله را انجام دهند.
به گفته اسفندیاری، شهروندان تهرانی باید برای استراحت در شب حتماً خروجی‌ها و ورودی‌های خانه و محل سکونت را کنترل و آماده کنند.
رئیس جمعیت امداد و نجات هلال احمر با اشاره به اینکه ایران کشوری زلزله‌خیز است، ادامه داد: حدود 100 زلزله از ابتدای سال رخ داده و ما آمادگی کامل برای مقابله با آن داریم.
تهرانی‌ها نترسند
غلامرضا ارغائی کارشناس سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر نیز گفت: شهروندان تهرانی بدون هیچ نوع ترسی فقط آماده باشند.
ارغائی گفت: برای آمادگی هنگام زلزله با پیش‌لرزه‌های احتمالی باید شهروندان حتماً اخباررسانه‌ها را دنبال کرده و در صورت امکان یک رادیو در کنار خود داشته باشند.
وی اظهارداشت: افراد خانواده باید مقداری از وسایل ضروری زیستی را آماده کنند که می‌توان به مواد غذایی، آب آشامیدنی و همچنین مقداری پوشاک اشاره کرد.
ارغائی آماده کردن کمک‌های اولیه را بسیار پراهمیت قلمداد کرد و گفت: یک کیف که مشتمل بر مقداری بیسکویت و مواد خوراکی خشک باشد از ضرورت‌هاست.
وی افزود: شهروندان در صورت امکان در چنین زمان‌هایی از آسانسور استفاده نکنند و بدون هیچ نوع اضطراب و ترسی، هوشیاری خود را برای هر حادثه‌ای حفظ کنند.
ارغائی تاکید کرد: به دلیل وقوع زلزله در برخی از مناطق تهران و بنابر تجربه، احتمال پس‌لرزه‌ها وجود دارد که حتماً باید شهروندان تا چند روز آمادگی نسبی برای هر اتفاقی داشته باشند.
زلزله تهران در 170 سال پیش
تهران در سال‌های نه‌چندان دور بارها لرزیده است اما در هیچ‌کدام از این زلزله‌ها کانون اصلی گسل‌های خفته پایتخت نبوده‌اند.
در زلزله‌های بم، رودبار، قزوین و زلزله‌های خسارت‌بار دیگر در کشورمان تهران نیز لرزیده است و حتی این لرزش بیش از زلزله دیروز بوده است و ریشتر بالایی داشته که با مشخص شدن کانون آن، خطر از کنار پایتخت‌نشینان گذشته است.
زلزله دیروز هرچند آرام بود اما زنگ خطر را به صدا درآورد، گسل ایوانکی در جنوب پایتخت که مشرف به پاکدشت و شهرری است، حدود 2 قرن خفته بود.
آمارها نشان می‌دهد آخرین‌بار پایتخت 170 سال پیش کانون زلزله شدیدی بوده است، نخستین‌بار نیز 4 هزار سال پیش از میلاد تهران لرزیده است که در شهرری رخ داد و تعداد زیادی قربانی داشت و در سال 958 میلادی – 346 هجری قمری- ری و طالقان بشدت لرزیدند به طوری که در طالقان تنها 30 نفر زنده ماندند ولی از 170 سال پیش تاکنون زلزله خیلی مهم و فاجعه‌باری در تهران رخ نداده است.
گسل‌های خفته
گسل‌های مثلثی‌شکل پایتخت از 170 سال پیش خفته‌اند و همچنین می‌تواند خطرناک بودن آنها را صدچندان کند.
تهران از کوهپایه‌های جنوبی البرز آغاز می‌شود و تا دشت ری امتداد پیدا می‌کند. در کوهپایه تهران با دو فرونشست و 3 رشته بلندی مواجه هستیم.
بلندی‌ها
۱ـ سعادت‌آباد، شمیران و دزاشیب
۲ ـ تپه‌های امانیه، الهیه، قیطریه و فرمانیه
3ـ طرشت و عباس‌آباد
فرونشست ها
۱ـ اوین، تجریش و نیاوران
۲ـ داوودیه
بلندی‌های شماره یک یعنی سعادت‌آباد و شمیران و دزاشیب توسط گسل نیاوران روی فرونشست اوین تجریش رانده شده است. بلندی‌های شماره 2 یعنی امانیه، الهیه و فرمانیه توسط گسل محمودیه از شمال به روی فرونشست‌های اوین، تجریش، نیاوران قرار گرفته‌اند. این تپه‌ها از سمت جنوب به روی فرونشست داوودیه قرار می‌گیرند. بلندی‌های طرشت و عباس‌آباد از سمت شمال به وسیله گسل داوودیه به روی فرونشست داوودیه رانده شده‌اند و اما در سطح دشت تهران تا ری با فرونشست بزرگ ری مواجه هستیم که در آن گسل‌های معروف ری و کهریزک قرار دارد.
۱۲ گسل اصلی تهران:
گسل مشا - فشم، گسل شمال تهران، گسل نیاوران، گسل تلو پایین، گسل محمودیه، گسل شیان و کوثر، گسل شمال ری، گسل جنوب ری، گسل کهریزک، گسل گرمسار، گسل پیشوا و گسل پارچین؛ البته گسل‌های فرعی زیادی در سطح شهر تهران موجود هستند مانند نارمک، شادآباد، داوودیه، عباس‌آباد، باغ فیض و...
با توجه به تعداد بسیار زیاد گسل‌ها در سطح تهران و سوابق تاریخی فعالیت این گسل‌ها به این نکته که روزی نه چندان دور تهران با زلزله عظیم مواجه خواهد شد پی می‌بریم، در سوابق تاریخی شهر تهران زلزله‌های بزرگی مانند زلزله ۱/۷ ریشتری دماوند درسال 1830میلادی، ۲/۷ ریشتری سال 1117 میلادی در کرج، 7/7 ریشتری طالقان در سال 958 میلادی، ۱/۷ ریشتری ری در سال 855 میلادی و بسیاری دیگر زلزله‌های بالای 7 ریشتر در تاریخ شهر تهران ثبت شده است.
علل زلزله در تهران
در پای جنوبی البرز در ناحیه تهران چندین گسل موازی هم در آبرفت‌های جوان شناسایی شده که عملکرد آنها موجب شده است تا دشت تهران به شکل سطوح پلکانی از پای البرز به طرف شهر ری فرود آید. شهر تهران روی بیش از 60 گسل قرار دارد که در هر لحظه احتمال وقوع زلزله‌ای با قدرت 6 تا 8 ریشتر در آن داده می‌شود.
این گسل‌ها به شکل یک مثلث هستند که در صورت فعال شدن موجب از بین رفتن بیش از یک میلیون نفر می‌شوند که این به دلیل تراکم بالای جمعیت و قدیمی و مقاوم نبودن ساختمان‌هاست. این مثلث خطرناک شامل 4 گسل به نام گسل شمال تهران، گسل شرق تهران، گسل شهرری و گسل ملاصدرا است که در این میان از نظر زلزله در تهران 2 گسل از دیگر گسل‌ها حائز اهمیت‌تر هستند. یکی گسل شمال تهران و دیگری گسل جنوبی تهران (شهرری) است که شواهد زیادی دال بر فعال بودن آن دیده می‌شود مثل خردشدگی و نظایر آن. گسل شمال تهران که از کرج شروع و به لواسانات می‌رسد نیز عملا هیچ وقت زلزله تاریخی مهم و قابل انتساب به آن دیده نشده است ولی از نظر زمین شناسی همه شواهدی که دال بر فعال بودن این گسل است، دیده می‌شود.
عوامل دیگر ایجاد زلزله، تغییر لایه‌ای زمین از سوی منابع انسانی و طبیعی مثل جابه‌جایی و نشست زمین در مناطقی از جنوب تهران بر اثر برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی است با این حال احتمال لرزش تهران بر اثر عامل گسلی بیشتر از دیگر عوامل است.
مناطق زلزله خیز و امن تهران
طبق تحقیقات صورت گرفته روی گسل‌های تهران، خطرناک‌ترین مناطق از نظر وقوع زلزله، اراضی و مناطق محدوده‌های زیر هستند:
1- گسل شرق تهران که شامل اراضی سرخه حصار، بزرگراه شهید بابایی، امجدیه و سیدخندان می‌شود.
2- محدوده گسل ملاصدرا که از خیابان شریعتی شروع و تا شهرک غرب ادامه دارد. مناطق ونک، میرداماد، سعادت آباد و برج میلاد روی گسل ملاصدرا قرار دارند.
3- گسل شمال تهران که از لشکرک و سوهانک شروع می‌شود و تا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سوی غرب می‌رود و در مسیر خود مناطق نیاوران، زعفرانیه، الهیه، فرمانیه و تجریش را در برمی‌گیرد.
4- گسل شهرری که در زمان فعالیت به یکی از پرتلفات‌ترین گسل‌های ایران و جهان تبدیل می‌شود و از جاده خاوران شروع و پس از گذر از دولت آباد روی جاده کمربندی تهران پایان می‌یابد.
طبق این تحقیقات تنها مناطق امن تهران که در زمان زلزله کمترین آسیب را می‌بینند: خیابان انقلاب، اطراف آزادی، راه‌آهن، اطراف میدان شوش، بازار تهران، مولوی، بهارستان، امیریه، 17 شهریور، کارگرجنوبی، امام خمینی (ره) و جمهوری اسلامی هستند.
دوره بازگشت
محققان با بررسی و مطالعه نقشه گسل شمال و جنوب تهران در وقوع زلزله به این فکر افتادند که احتمالا دوره بازگشت زلزله مهم در گسل‌های نزدیک تهران خیلی طولانی‌تر از آن چیزی است که بشر بتواند آن را ثبت کند. یک تئوری این است که گسل شمال تهران دوره بازگشتی 7 هزار ساله دارد اما برای به یقین رسیدن در این باره باید بررسی‌های بیشتری روی رسوبات جوان هولوسن در گسل شمال تهران شکل گیرد. در بررسی و مطالعه‌ای دیگر، طبق آمار و اطلاعاتی که از زلزله ناحیه تهران و شهر ری ثبت شده است؛ دوره بازگشت برای تهران و شهرری را به طور متوسط 158 سال می‌دانند که درستی این احتمال بیش از 70 درصد است و این یک هشدار است برای همه، چه مردمی که در تهران زندگی می‌کنند و چه مسؤولان چراکه آخرین زلزله تهران 172 سال پیش اتفاق افتاده است و بر همین اساس وقوع زلزله در تهران 14 سال تاخیر زمانی دارد و ما هر لحظه باید انتظار این حادثه ناگوار را داشته باشیم که در آن بیش از یک میلیون ساختمان تخریب و افراد بی‌گناه زیادی که تعداد آنها شاید بیش از یک ونیم‌میلیون باشد، جان خود را از دست می‌دهند.
زلزله تهران، خطر تهدیدکننده کشور
سید رحیم صفوی، فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال 85، زلزله تهران را جزو 5 خطر تهدیدکننده کشور دانست.
وی در همایش بین‌المللی بهداشت، درمان و مدیریت بحران در حوادث غیرمترقبه در سالن همایش‌های رازی تهران، افزود: متأسفانه مساله زلزله در زمان عادی مورد توجه جدی قرار نمی‌گیرد و پس از گذشت مدتی از یک حادثه، مانند زلزله بم مساله را فراموش می‌کنیم در حالی که باید به طور مستمر آمادگی خود را برای پیشگیری و کنترل زلزله تقویت کنیم.
وی ادامه داد: کشور ما جزو 10 کشور حادثه خیز دنیاست و 90درصد کشور در خطر انواع حوادث غیرمترقبه قرار دارد به طوری که از مجموع 40 نوع حادثه غیرمترقبه 31 نوع آن در کشور ما اتفاق می‌افتد، از نظر میزان خسارات نیز جزو 6 کشور اول دنیا هستیم و بررسی‌ها نشان می‌دهد که 5 منطقه تهران، تبریز، خراسان، کرمان و فارس مهم‌ترین مناطقی هستند که در خطر زلزله قرار دارند.
وی اضافه کرد: بحران‌ها به طور کلی به 3 دسته بحران‌های محلی، منطقه‌ای و ملی تقسیم می‌شوند به عنوان مثال زلزله بم که بر اثر آن در چند ثانیه یک سوم مردم شهر از بین رفتند یک بحران ملی بود.
وی گفت: در زلزله بم همه زیرساخت‌های ارتباطی از بین رفت و فقط یک خط تلفن تیپ یک سپاه که خارج از مجموعه مخابرات بود سالم مانده بود و همین یک خط تلفن بود که توانست خبر وقوع این حادثه را مخابره کند. سیدرحیم صفوی افزود: زلزله بم تجربه تلخی بود که ارائه خدمات امداد و نجات در آن منطقه بسیار سخت بود به طوری که گردان‌های اعزامی ما بیش از 48 ساعت نمی‌توانستند از نظر روحی و جسمی دوام بیاورند. ارسال نظر
پربیننده